ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΟΥΣΚΟΥΚΗ .
Διδάκτωρ Εφαρμοσμένης Φιλοσοφίας,
Συντονιστής του Προγράμματος «Εφαρμοσμένης
Αναλυτικής και Συστημικής Φιλοσοφίας »
στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας .
Ο άνθρωπος διατρέχει ένα μεταίχμιο ανάμεσα στο σήμερα και στο αύριο, το οποίο οδηγεί σε θεμελιώδεις βιοτεχνολογικές, τεχνολογικές και κοινωνικές αλλαγές. Νευροεπιστήμες, βιοτεχνολογία, τεχνητή νοημοσύνη, μηχανική μάθηση, γνωσιακές επιστήμες, η συνδεσιμότητα ανθρώπου με μηχανές, η ψηφιακή ιατρική και οι αλγόριθμοι συνιστούν θεμελιώδη τεχνοεπιστημονικά πεδία του μεταανθρώπου και της βιοπολιτικής του σώματος, αναπροσδιορίζοντας τον άνθρωπο.
Η ψηφιακή στροφή στη φύση του ανθρώπου και της ανθρωπότητας αποτελεί ήδη μια πραγματικότητα. Η μεταανθρωπολογική συνθήκη περιγράφει την τεχνοεπιστημονική σύζευξη ανθρώπου και μηχανής, την ανακατασκευή του ανθρώπινου σώματος μέσω προσθετικών μελών, την εικονική τεχνητή πραγματικότητα και την πολλαπλότητα των ταυτοτήτων.
Στην εποχή βιοηθικής και νευροηθικής διακυβέρνησης της υγείας, η βιοεξουσία ρυθμίζει το σώμα, τη ζωή, τη νόηση και τη βούληση του ανθρώπου. Η βιοπολιτική του διαδικτύου προτείνει τη διακυβέρνηση του σώματος (η και η βιοκυβερνητική του σώματος), προτάσσοντας την ανάγκη μιας νέας ψηφιακής ηθικής. Οι μετανεωτερικές ιατρικές πρακτικές, η εξατομικευμένη ιατρική, η αλγοριθμική πρόβλεψη και η χρήση τεχνητής νοημοσύνης στην ιατρική πράξη διαμορφώνουν τις συνθήκες της μεταανθρώπινης εποχής.
Η πολιτική της υγείας μεταβάλλεται ριζικά. Τη γενική ιατρική τη διαδέχεται η εξατομικευμένη, η ιατρική ακρίβειας, η προγνωστική ιατρική και η νευροπρογνωστική ιατρική. Η παραδοσιακή ιατρική πράξη και η κλινική εξέταση υποκαθίστανται σταδιακά από την τηλεϊατρική και τα big data. Η υγεία γίνεται υπόθεση πρόληψης, αυτοπαρακολούθησης, αυτοφροντίδας και εξατομικευμένης παρέμβασης.
Η νέα τεχνοεπιστημονική βιοηθική αναπτύσσεται και ηθικά ερωτήματα ανακύπτουν: Ποια ηθική θα ακολουθεί η τεχνητή νοημοσύνη στον ιατρικό αλγόριθμο; Ποιοι θα έχουν πρόσβαση στα προσωπικά δεδομένα; Ποιος θα αποφασίζει για τη βούληση του ανθρώπου όταν αυτή χειραγωγείται από αλγόριθμους;
Στην «ψηφιακή στροφή» της βιοηθικής προκύπτουν νέα ευάλωτα και αβοήθητα/τροποποιημένα άτομα με γνωστικά και συναισθηματικά ελλείμματα, υποκαθιστώντας άτομα με ηθική και πολιτική ευθύνη. Η ψηφιακή μεταανθρωπολογική ηθική απαιτεί την κατανόηση της ανθρώπινης φύσης και της βούλησης, προκειμένου να μην μετατραπεί η υγεία από κοινωνικό και ανθρωπιστικό δικαίωμα σε εργαλειακή υπηρεσία. Η νέα βιοπολιτική της υγείας – όπως έχει επισημάνει ο Michel Foucault – διαμορφώνει ένα νέο πλαίσιο κυριαρχίας των σωμάτων, υποκειμενικοτήτων και κοινωνικών σχέσεων.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει τη δύναμη να υποκαταστήσει ή να αντικαταστήσει ανθρώπινες λειτουργίες, π.χ., διαγνωστικές ικανότητες, αλλάζει τη μορφή των δεδομένων που συλλέγονται, τη χρήση τους και τη μορφή της ιατρικής φροντίδας. Η υγεία μετατρέπεται σε τεχνικό αγαθό, υπόκειται σε ψηφιακές διαδικασίες, ρυθμίζεται με τεχνητά μέσα.
Οι διασυνδεδεμένες συσκευές (wearables), τα υποδερμικά εμφυτεύματα και οι ευφυείς αλγόριθμοι μετασχηματίζουν το σώμα. Σύμφωνα με μελέτες, σχεδόν το 25% των ενηλίκων χρησιμοποιούν wearable συσκευές για την παρακολούθηση της υγείας τους, ενώ το 30% έχει ήδη εγκαταστήσει εφαρμογές σχετικές με την υγεία. Ο ψηφιακός ασθενής του 21ου αιώνα είναι ένας υβριδικός ασθενής.
Το νέο ανθρώπινο σώμα γίνεται ένα μετα-σώμα που ρυθμίζεται από τις ψηφιακές τεχνολογίες, υπόκειται στη νευροδιαχείριση, στην τεχνητή νοημοσύνη και στην αλγοριθμική πρόβλεψη.
Η πολιτική υγείας της Ε.Ε. προτάσσει την τεχνολογική καινοτομία και τη μετάβαση στην ψηφιακή υγεία, την τεχνητή νοημοσύνη και την πρόληψη.
Λαμβάνοντας υπόψη την ανάπτυξη της νευροεπιστήμης, της τεχνητής νοημοσύνης και της νευροηθικής, η νέα μεταανθρώπινη συνθήκη απαιτεί τη συγκρότηση μιας βιοηθικής της ευθύνης. Επομένως, η μετάβαση από τον παραδοσιακό άνθρωπο στον μετάνθρωπο συνιστά μια ριζική βιοπολιτική μεταβολή, η οποία επιτάσσει τη φιλοσοφική, επιστημονική και πολιτική αναστοχαστικότητα.