Την 14 Μαρτίου 2026, πραγματοποιήθηκε η 9η Ημερίδα του Ρευματολογικού Τμήματος του 424 Γενικού Στρατιωτικού Νοσοκομείου Εκπαιδεύσεως, η οποία διεξήχθη σε συνεργασία με την Επιστημονική Ένωση Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων. Το θέμα της Ημερίδας αφορούσε στα κριτήρια ταξινόμησης και διάγνωσης ρευματικών νόσων και τις σύγχρονες θεραπευτικές πρακτικές.
Σε όσους παρακολούθησαν την Ημερίδα, τους χορηγήθηκε ενα εγχειρίδιο με τίτλο ” Κριτήρια Ταξινόμησης και Διάγνωσης Ρευματικών Νόσων“.
122 Σελίδες – Διαστάσεις 12×20
Το εγχειρίδιο είναι ένα “Συλλογικό Έργο” 20 Ιατρών από το 424 ΓΣΝΕ και άλλα Νοσοκομεία της Χώρας. Είναι ένα σύγχρονο, πολύτιμο βοήθημα του Κλινικού Ιατρού, μικρό μέγεθος, με σκοπό να είναι εύχρηστο στην καθημερινή χρήση και όχι απλά ένα ακόμη βιβλίο στην βιβλιοθήκη.
Η επιμέλεια της Έκδοσης έγινε από Ταξίαρχο (ΥΙ) – Ρευματολόγο κ. Περικλή Βουνοτρυπίδη, το Coppyright ανοίκει στην Επιστημονική Ένωση Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Το Εγχειρίδιο προλόγισε ο Πρόεδρος της ΕΕΥΕΔ.
Με ιδιαίτερη χαρά προλογίζω αυτό το βιβλίο το οποίο αποτελεί προϊόν ομαδικής δουλειάς και σύμπραξης της ΕΕΥΕΔ και του Ρευματολογικού τμήματος 424 ΓΣΝΕ, αλλά και της γενναιόδωρης συνεργασίας ιατρών και επιστημονικών φορέων, υπό την καθοδήγηση και επιμέλεια του απερχόμενου Διευθυντή του Ρευματολογικού Τμήματος 424 ΓΣΝΕ, Ταξιάρχου (ΥΙ) Περικλή Βουνοτριπίδη. Με τον τρόπο αυτό, ο κ. Βουνοτριπίδης επισφραγίζει την 40ετή υπηρεσία του στις Ένοπλες Δυνάμεις, στα επιστημονικά δρώμενα, τη διάδραση με τον ιατρικό κόσμο, και την υπηρεσία στον ασθενή.
Η παρούσα έκδοση αποτελεί έναν ακόμη σταθμό στην κοινή προσπάθεια για την προαγωγή της επιστημονικής γνώσης στον τομέα της Ρευματολογίας. Το βιβλίο που κρατά ο αναγνώστης στα χέρια του είναι αφιερωμένο στα κριτήρια ταξινόμησης των ρευματικών νοσημάτων και φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα πρακτικό και αξιόπιστο εργαλείο στη διαγνωστική διαδικασία.
Ελπίζουμε ότι η έκδοση αυτή θα συμβάλει ουσιαστικά στην ενημέρωση και τη συνεχή εκπαίδευση του ιατρικού κόσμου, και ιδιαίτερα των νέων ιατρών που βρίσκονται στο στάδιο της διαμόρφωσης της επιστημονικής τους ταυτότητας. Σε αυτούς κυρίως απευθύνεται η προσπάθεια αυτή, με την προσδοκία ότι θα βρουν στο παρόν έργο έναν χρήσιμο οδηγό στην επαγγελματική τους πορεία.
Με τη βεβαιότητα ότι η συνεργασία και η ανταλλαγή γνώσης αποτελούν τη βάση της επιστημονικής προόδου, ευχόμαστε το βιβλίο αυτό να αποτελέσει μια χρήσιμη συμβολή στην κοινή προσπάθεια και την αρχή για νέες, μελλοντικές συνεργασίες.
Dr Παπαγιαννόπουλος Νικόλαος
Υποστράτηγος ε.α.
Πρόεδρος Ε.Ε.Υ.Ε.Δ.
Αντί άλλης παρουσίασης σας παραθέτουμε και την εισαγωγή του εγχειριδίου.
Εισαγωγή
Στην εξέλιξη της ρευματολογίας συνέβαλε η μεθοδική παρατήρηση των κλινικών εκδηλώσεων των ρευματικών νοσημάτων καθώς και η τεχνολογική πρόοδος, με τη βελτίωση των εργαστηριακών εξετάσεων, κατά κύριο λόγο αιματολογικών και απεικονιστικών. Έχει παρέλθει ο καιρός που ήταν αναγκαία η πλήρης κλινική εικόνα ενός νοσήματος, προκειμένου να τεθεί η διάγνωσή του.
Μέρος της εξελικτικής διαδικασίας αποτελεί και η περιοδική αναθεώρηση των κριτηρίων ταξινόμησης των ρευματικών νόσων, τα οποία όμως, δεν αποτελούν εδραιωμένα και σε διαχρονική χρήση διαγνωστικά εργαλεία. Για να είμαστε ακριβείς, τα κριτήρια ξεκίνησαν από την ανάγκη ομοιομορφίας των πληθυσμών παρατήρησης σε κλινικές και φαρμακευτικές μελέτες και στη συνέχεια καθιερώθηκαν ως τακτική στην καθημερινή διαγνωστική πράξη.
Έχουν περάσει είκοσι οκτώ χρόνια από την πρώτη και ίσως μοναδική έκδοση συγκεντρωμένων διαγνωστικών κριτηρίων. Ήταν το 1998 όταν οι Bruno Fautrel και Pierre Bourgeois συγκέντρωσαν και δημοσίευσαν σε ένα μικρό εγχειρίδιο, το Systemic Diseases Criteria Manual 1998, τα τότε προταθέντα διαγνωστικά κριτήρια. Ίσως οι συχνές αναθεωρήσεις να απέτρεπαν την επανάληψη του εγχειρήματος… Η επεξεργασία και η τελική πρότασή τους, γίνεται συνήθως από μεγάλες ομάδες εργασίας, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση Ρευματολόγων (EULAR) και το Αμερικανικό Κολλέγιο Ρευματολογίας (ACR). Οι αναδιαμορφώσεις των κριτηρίων, σχετικά σύντομες σε χρόνο εμφάνισης και εναλλαγής, στοχεύουν στη βελτίωση της ευαισθησίας και της ειδικότητάς τους. Τα νεότερα κριτήρια δεν αναιρούν τα παλαιά, αλλά αποσκοπούν στην πιο έγκαιρη και με τη μεγαλύτερη βεβαιότητα πιστοποίηση ενός εμφανιζόμενου ρευματικού νοσήματος. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι αποτελούν μια εξελισσόμενη, διαφορετική οπτική του ίδιου νοσολογικού αντικειμένου. Σήμερα, θεωρούμε ότι τα τρέχοντα κριτήρια έχουν φθάσει σε ένα επίπεδο καθολικής αποδοχής. Ωστόσο, αναθεωρήσεις θα συνεχίσουν να γίνονται, με τη βελτίωση και ανάπτυξη νέων διαγνωστικών μεθόδων.
Η πληθώρα των ταξινομητικών κριτηρίων δημιουργεί την ανάγκη να συγκεντρωθούν σε ένα εγχειρίδιο, για την καθημερινή χρήση και γρήγορη αναδρομή σε αυτά, του κλινικού ιατρού. Το σκοπό έρχεται να επιτελέσει το παρόν μικρό βιβλίο, ώστε να συγκεντρώσει την πληροφορία που απαιτείται και να καλύψει κενά της ηλεκτρονικής αναζήτησης. Ο αρχικός στόχος είναι η συγκέντρωση των κριτηρίων, όπως έχουν δημοσιευθεί διαχρονικά και για αυτό το λόγο διατηρήθηκε η αγγλική γλώσσα. Στις σελίδες γαλάζιου χρώματος καταγράφονται τα πλέον πρόσφατα ή σε εδραιωμένη χρήση διαγνωστικά κριτήρια.
Η πρόοδος στην επιστήμη της Ρευματολογίας είναι τόσο μεγάλη, που την φαρμακευτική πενία της προηγούμενης τριακονταετίας διαδέχθηκε μια εξελικτική επανάσταση των θεραπευτικών μέσων και τακτικών. Πλέον είναι στη διάθεσή μας και προτεινόμενες θεραπευτικές κατευθύνσεις, ωστόσο, η συμπερίληψή τους στο παρόν εγχειρίδιο θα το απομάκρυνε από τον αρχικό στόχο της συμπύκνωσης της διαγνωστικής πληροφορίας.
Η έκδοση του εγχειριδίου συμπίπτει με την αποστρατεία μου – μετά από σαράντα χρόνια – από τις Ένοπλες Δυνάμεις, τις οποίες υπηρέτησα, όπου χρειάσθηκε και όπου κλήθηκα. Ήρθε ο καιρός το νέο να αντικαταστήσει το παλαιό και σε αυτό το επίπεδο. Εύχομαι υγεία και πρόοδο στους συναδέλφους και αιέν αριστεύειν. Ευχαριστώ τους ιατρούς που συνεργάστηκαν στη συγκέντρωση και έκδοση των κριτηρίων. Το πόνημα αυτό, αποτελεί μια προσφορά των συντελεστών της 9ης Ημερίδας του Ρευματολογικού Τμήματος του 424 Γενικού Στρατιωτικού Νοσοκομείου σε συνεργασία με την, πάντα αρωγό στις προσπάθειές μας, Επιστημονική Ένωση Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Τέλος, ευχαριστώ τους χορηγούς της Ημερίδας και τη διοργανώτρια εταιρεία AIDA. Η βοήθειά τους ήταν καταλυτική.
Είναι τρόφιμα που δεν καταναλώνονταν παραδοσιακά στην Ευρώπη πριν το 1997. Προέρχονται από νέες τεχνολογίες, νέες πρώτες ύλες ή νέες διαδικασίες. Έρχονται στο “πιάτο μας” μετά από κεντρικό ελέγχο της ΕΕ. Περιλαμβάνονται στα “Νέα Τρόφιμα” η Βιομηχανικήφυτική πρωτεΐνη, το καλλιεργημένο κρέας(Cultivated meat / Cell-based meat) και η πρωτεΐνη εντόμων, (ας μην ξεχνάμε βεβαια και τα μεταλλαγμένα παραγωγικά ζώα και φυτά). Για να κυκλοφορήσουν με ασφάλεια στην αγορά, τα προϊόντα πρέπει:
Να εγκριθούν από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) με αξιολόγηση επιστημονικών δεδομένων για ασφάλεια. euronews*
Να λάβουν άδεια από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σύμφωνα με κανονισμό για νέα τρόφιμα. xanthinea.gr
Τον Φεβρουάριο του 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε τη χρήση έως και 4% προνύμφης κίτρινου αλευροσκώληκα επεξεργασμένης με υπεριώδη ακτινοβολία σε προϊόντα όπως ψωμί, τυρί και ζυμαρικά στο πλαίσιο μιας ευρύτερης στρατηγικής της ΕΕ για τη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων.
Βιομηχανικήφυτική πρωτεΐνη : Χρησιμοποιούνται ως πρώτες ύλες η σόγια, μπιζέλι, σιτάρι. Γίνεται απομόνωση πρωτεΐνης, αρωματισμός, χρωματισμός, προσθήκη συνδετικών & άλλων προσθέτων με στόχο να να μιμείται υφή – γεύση – εμφάνιση κρέατος (plant-based burgers φυτικά λουκάνικα, “κιμάς” χωρίς κρέας). Δεν είναι απλώς «φαγητό από φυτά» είναι βιομηχανικά τρόφιμα νέας γενιάς, Δεν απαιτεί αγρότες → απαιτεί εργοστάσια.
Καλλιεργημένο κρέας(Cultivated meat / Cell-based meat) : Λήψη λίγων μυϊκών κυττάρων από ζώο, καλλιέργεια σε θρεπτικό υπόστρωμα (αμινοξέα, σάκχαρα, βιταμίνες), πολλαπλασιασμός σε βιοαντιδραστήρες, διαμορφώνεται ιστος, το αποτέλεσμα είναι βιολογικά κρέας, αλλά όχι προϊόν εκτροφής.
Στο σημείο αυτό θα επικεντρωθουμε στην χρήση εντόμων στην διατροφή.
Φυσικά δεν ενοούμε κατανάλωση εντόμων όπως δειχνει η φωτογραφία, κάτι ανάλογο δεν είναι εύκολα αποδεκτό. Η χρήση εντόμων στην διατροφή αναφέρεται στην εκτροφή τους για παραγωγή προϊόντων όπως η σκόνη εντόμων που χρησιμοποιείται ως πηγή πρωτεΐνης για τον άνθρωπο ή για ζωοτροφές. Τα έντομα είναι πλούσια σε πρωτεΐνες, λιπαρά, βιταμίνες και ίνες ανάλογες των φυτικών. Η λήψη πρωτεϊνούχων συμπληρωμάτων διατροφής ζώων αποτελεί μία εναλλακτική λύση στην κοστοβόρα παραγωγή ζωοτροφών με τους μέχρι τωρα γνωστούς τρόπους. Οι καλιέργιες εντόμων απαιτούν πολύ χαμηλότερους πόρους (νερό, γη, ενέργεια). ypaithros.gr. Οι εκτροφές εντόμων μπορούν να αξιοποιούν οργανικά υπολείμματα και να μειώνουν τα αντίστοιχα απόβλητα. xanthinea.gr . Υπάρχει ήδη δυνητική χρήση σε τρόφιμα όπως σκόνες εντόμων που προστίθενται σε προϊόντα αρτοποιίας, δημητριακά, μπάρες πρωτεΐνης, αλλά και ζωοτροφές για ψάρια, πουλερικά, κατοικίδια κ.λπ. ead.gr.
Εγκεκριμένα είδη εντόμων
Μέχρι τώρα έχουν εγκριθεί στην ΕΕ προϊόντα που περιέχουν σκόνη/παρασκευάσματα από συγκεκριμένα έντομα, όπως:
Οικιακός γρύλος (Acheta domesticus)
Κίτρινο αλευροσκουλήκι (yellow mealworm)
Αποδημητική ακρίδα (migratory locust) …και πιθανώς ακόμη περισσότερα είδη καθώς εκκρεμούν αιτήσεις για πρόσθετες εγκρίσεις. Olympias
Οικιακός γρύλος
Κίτρινο αλευροσκουλήκι (yellow mealworm)
Αποδημητική ακρίδα (migratory locust)
Χρησιμοποιούνται τα συγκεκριμένα είδη, γιατί έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη, γρήγορο κύκλο ζωής και χαμηλές απαιτήσεις χώρου και νερού.
Τα προϊόντα που προέρχονται από αυτά τα έντομα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως συστατικά σε τρόφιμα, αφότου εξασφαλιστεί η ασφάλεια και αναφέρεται κατάλληλα στην ετικέτα. euronews
Εκτροφή (φάση ανάπτυξης) : Τα έντομα εκτρέφονται σε ελεγχόμενη θερμοκρασία (25–30°C), ελεγχόμενη υγρασία, σκοτεινό ή ημισκότεινο περιβάλλον. Στεγάζονται σε κάθετα συστήματα (ράφια) ώστε να παράγεται μεγάλη ποσότητα σε μικρό χώρο. Τρέφονται με φυτικά υπολείμματα, υποπροϊόντα γεωργίας (π.χ. πίτουρα) και εγκεκριμένες πρώτες ύλες (στην ΕΕ απαγορεύονται απόβλητα ζωικής προέλευσης). Στην ΕΕ υπάρχει αυστηρός έλεγχος για το τι επιτρέπεται να τρώνε τα έντομα. Όταν τα έντομα φτάσουν στο κατάλληλο στάδιο ανάπτυξης, συλλέγονται μηχανικά σταματά η τροφή τους λίγες ώρες πριν (καθαρισμός εντέρου). Η θανάτωσή τους (αδρανοποίηση) συνήθως γίνεται με ταχεία κατάψυξη ή θερμική επεξεργασία (ζεστό νερό / ατμός) που μειώνει τον πόνο (όσο είναι δυνατό) και σκοτώνει παθογόνους μικροοργανισμούς. Τα έντομα βράζονται ή ατμίζονται, αποξηραίνονται (φούρνος ή freeze-drying) και προκύπτουν :
Σκόνη εντόμων (ολική) που περιέχει αλεσμένα ολόκληρα έντομα (περιέχει: πρωτεΐνη, λίπος, φυτικές ίνες (χιτίνη), χρησιμοποιεται ώς ζωοτροφή. Οι ιχθυοτροφές (ο βασιλιάς του τομέα), είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής πρωτεΐνης εντόμων χρησιμοποιείται στην εκτροφή του σολομού, λαβράκι, τσιπούρα, πέστροφα και γαρίδες. Στόχος είναι η αντικατάσταση ιχθυάλευρου (ψάρια που αλιεύονται μόνο για ζωοτροφή). Ζωοτροφές για κατοικίδια σκυλοι και γάτες σε υποαλλεργικές τροφές και premium / veterinary σειρές (εδώ η αποδοχή είναι πολύ υψηλότερη απ’ ό,τι στον άνθρωπο). Πτηνοτροφία & χοιροτροφία με περιορισμένη αλλά αυξανόμενη χρήση για νεοσσούς και χοιρίδια, κυρίως ως συμπληρωματική μορφή, όχι ως κύρια πρωτεΐνη.
Συμπυκνωμένη πρωτεΐνη παράγεται με διαχωρισμό του λίπους, απομόνωση πρωτεϊνών. Αυτή χρησιμοποιείται σε τρόφιμα ανθρώπινης κατανάλωσης. Η πρωτεΐνη εντόμων καταλήγει: σε μπάρες πρωτεΐνης σε αλεύρι για ψωμί/ζυμαρικά.
Η έγκριση αυτών των προϊόντων δεν έγινε χωρίς δημόσια συζήτηση, υπήρξαν αντιδράσεις και παρανοήσεις σχετικά με την ασφάλεια και την προώθηση της κατανάλωσης εντόμων. Οι αρμόδιες αρχές τονίζουν πως όλα τα νέα προϊόντα αξιολογούνται διεξοδικά πριν εισέλθουν στην αγορά. Euronews
Τι υποστηρίζεται από τους θιασώτες της χρήσης των εντόμων.
Τα έντομα ΔΕΝ φτάνουν στο πιάτο σου. Στη ζωοτροφή τα έντομα αλέθονται γίνονται πρωτεΐνη + λιπαρά. Το ζώο δεν τρώει έντομα, τρώει πρωτεΐνη. Το ζώο (ψάρι, κοτόπουλο κ.λπ.) μεταβολίζει τα αμινοξέα και τα λιπαρά οξέα δεν αποθηκεύει «πρωτεΐνη εντόμου». Τα παραπάνω συστατικά τα μεταβολίζει όπως την σόγια, το καλαμπόκι και το ιχθυάλευρο, ΔΕΝ μεταφέρεται DNA εντόμων, η χιτίνη και τα αλλεργιογόνα εντόμων. Έτσι απλά το παραγόμενο κρέας δεν “περιέχει έντομα”. Ειδικά στα ψάρια (το πιο κρίσιμο παράδειγμα) : Τα ψάρια εκτροφής τρώνε ιχθυάλευρο, Το ιχθυάλευρο προέρχεται από άγρια ψάρια. Με πρωτεΐνη εντόμων έχουμε λιγότερη υπεραλίευση το ίδιο θρεπτικό αποτέλεσμα και καμιά αλλαγή στη σύσταση του κρέατος
Συμπερασματικά : Δεν «τρώμε έντομα» έμμεσα. Τρώμε ζώα που μεταβολίζουν πρωτεΐνη όπως έκαναν πάντα. Η αλλαγή αφορά την πηγή πρωτεΐνης της ζωοτροφής, όχι τη φύση του κρέατος.
Επιπλέον για την Ελληνική πραγματικότητα θα είναι μια διέξοδος στην επιτόπια παραγωγή ζωοτροφών. (ΣΣ – Η απουσία εγκαταστάσεων εκτροφής στην Ελλάδα, συνεπάγεται ότι οι πρώτες ύλες από έντομα και οι ζωοτροφές που περιέχουν έντομα και είναι διαθέσιμες στην Ελλάδα, είναι εισαγόμενες. Το ποσοστό τους βέβαια στο σύνολο των ζωοτροφών που διατίθενται στην ελληνική αγορά είναι ακόμα ελάχιστο.)
Τι ελέγχει η ΕΕ
Η ΕΕ εξετάζει μεταβολικά υπολείμματα, βαρέα μέταλλα τοξίνες, αλλαγές στη σύσταση του κρέατος, μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί μεταφορά εντομογενών στοιχείων στον άνθρωπο μέσω κρέατος ή ψαριού. Θεωρητικά η κατανάλωση πρωτεΪνης από έντομα ακολουθεί την γνωστή οδό < Πέψη πρωτεΐνης → αμινοξέα →αναδόμηση → μυϊκός ιστός →τελικό προϊόν → 100% ζωική πρωτεΐνη> . Η χρήση πρωτεΐνης εντόμων στις ζωοτροφές δεν απαιτείται να αναγράφεται στη σήμανση του κρέατος, δηλώνεται μόνο στη ζωοτροφή διότι δεν θεωρείται συστατικό του τελικού τροφίμου.
Τι υποστηρίζουν οι θεωρίες Συνομωσίας
Ότι παγκόσμιες ελίτ (WEF, μεγάλες πολυεθνικές, τραπεζικά κέντρα) προωθούν σκόπιμα την πρωτεΐνη εντόμων ώστε ο πληθυσμός να στερηθεί το “παραδοσιακό” κρέας. Συχνά συνοψίζεται στο σύνθημα: «Εσείς θα τρώτε έντομα, αυτοί θα τρώνε μπριζόλες». Η θεωρεία αυτή βρίσκει απήχηση με αφορμή την αύξηση των τιμών του κρέατος, τους περιβαλλοντικούς περιορισμούς και τις δηλώσεις αξιωματούχων για «εναλλακτικές πρωτεΐνες»
Λέγεται ότι η εισαγωγή γίνεται έμμεσα (μέσω ζωοτροφών), χωρίς να ενημερώνεται ο καταναλωτής ώστε να «συνηθίσει» χωρίς να αντιδράσει και συνδέεται έντονα με την απουσία σήμανσης στο τελικό κρέας και την πολυπλοκότητα των κανονισμών της ΕΕ. Οτι είναι «Πειραματισμός σε πληθυσμούς» οι πολίτες λειτουργούν ως «πειραματόζωα» για νέες μορφές διατροφής χωρίς μακροχρόνιες μελέτες και συχνά συνδέεται με προηγούμενες κρίσεις εμπιστοσύνης (π.χ. τρόφιμα, φάρμακα) και τον φόβο για άγνωστες μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Υπάρχει ο φόβος ότι τελικά θα επέλθει ο «Έλεγχος της διατροφικής αλυσίδας» όταν λίγες πολυεθνικές θα ελέγχουν την παραγωγή εντόμων για ζωοτροφές και τρόφιμα άρα τη βασική επιβίωση με απώλεια της αγροτικής αυτονομίας και εξάρτηση μικρών παραγωγών.
Δεν λειπει η πολιτισμική διάσταση δήλαδή ότι η κατανάλωση εντόμων δεν είναι απλώς διατροφική αλλαγή αλλά σύμβολο αποδόμησης της παραδοσιακής οικογένειας της αγροτικής ζωής τελικά της Εθνικής ταυτότητας μια που όλο αυτό συνδέεται με την παγκοσμιοποίηση και την “ομογενοποίηση” πολιτισμών. Επιπλέον στις θεωρίες συνομωσίας υποστηρίζεται ότι η ΚΑΠ (Κοινή Αγροτική Πολιτική) στοχεύει στον περιορισμό της Κτηνοτροφικής Παραγωγής.
Το Αφήγημα
Το 2006, έκθεση του FAO (Livestock’s Long Shadow) ανέφερε ότι η κτηνοτροφία συμβάλλει σημαντικά στις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου συνολικά, συμπεριλαμβάνοντας τις μεταφορές, ζωοτροφές, την αποψίλωση, την κοπριά και το μεθάνιο από μηρυκαστικά. Το μήνυμα απλουστεύτηκε υπερβολικά στα ΜΜΕ : «Οι αγελάδες βλάπτουν το κλίμα», στη συνέχεια τα ΜΜΕ, περιβαλλοντικές καμπάνιες και πολιτικά συνθήματα μετέτρεψαν το σύνθετο επιστημονικό εύρημα σε:
«Οι αγελάδες με την αναπνοή τους καταστρέφουν τον πλανήτη»
Αυτό το αφήγημα δεν ειπώθηκε ποτέ έτσι από την επιστήμη.
Μετά τη Συμφωνία των Παρισίων για την Κλιματική Αλλαγή (2015), το αφήγημα χρησιμοποιήθηκε για μείωση της παραγωγής κρέατος, για φορολόγηση, για προώθηση εναλλακτικών πρωτεϊνών (βλέπε πρωτεϊνη εντόμων). Εδώ γεννήθηκε και η αντίδραση από αγρότες, κτηνοτρόφους και συντηρητικά κινήματα. Το αφήγημα για τις αγελάδες/κτηνοτροφία και το κλίμα χρησιμοποιήθηκε στην ΕΕ όχι ως “επιστημονικό δόγμα”, αλλά ως εργαλείο πολιτικής κατεύθυνσης.
Μετά το 2019, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέταξε τη γεωργία και την κτηνοτροφία στους τομείς «κλιματικής ευθύνης», παρουσίασε τη μείωση εκπομπών ως αναπόφευκτη. Η κτηνοτροφία παρουσιάστηκε ως σημαντική πηγή μεθανίου άρα ως τομέας που «πρέπει να αλλάξει» Στην επικοινωνία οι αγελάδες έγιναν σύμβολο περιβαλλοντικής ρύπανσης για να δικαιολογηθούν περιορισμοί & όροι στην ΚΑΠ (Κοινή Αγροτική Πολιτική) όπως περισσότερες «πράσινες προϋποθέσεις”, λιγότερες ενισχύσεις χωρίς περιβαλλοντικά κριτήρια, πίεση για μείωση ζωικού κεφαλαίου και αλλαγή πρακτικών.
Ιρλανδία: Η κυβέρνηση εξετάζει τη σφαγή 200.000 αγελάδων για την κλιματική αλλαγή (5/5/2023). Πηγη
Πολιτικά το αφήγημα «Οι εκπομπές από τα μηρυκαστικά είναι πρόβλημα» χρησιμοποιήθηκε για να μεταφερθεί κόστος προσαρμογής στους αγρότες και να παρουσιαστεί η αλλαγή ως τεχνικά αναγκαστική, όχι πολιτική επιλογή. Προωθήθηκε μείωση κατανάλωσης κόκκινου κρέατος, αλλαγή διατροφικών προτύπων, ενίσχυση «εναλλακτικών πρωτεϊνών». Εδώ μπαίνουν η Βιομηχανικήφυτική πρωτεΐνη, το καλλιεργημένο κρέας(Cultivated meat / Cell-based meat) και η πρωτεΐνη εντόμων. Οι αγελάδες παρουσιάστηκαν ως «μη βιώσιμο μοντέλο για το μέλλον» χωρίς όμως να λέγεται πότε, πώς και με τι κοινωνικό κόστος.
Ζούμε όλοι έστω και αν δεν την αντιλαμβανόμαστε την ηθική πίεση στους καταναλωτές . Δεν υπήρξε απαγόρευση, υπήρξε ηθικοποίηση της κατανάλωσης και διαχωρισμός σε «καλές» επιλογές και «κακές» επιλογές.
Το κρέας → «βαρύ για το κλίμα», Η αγελάδα → «πρόβλημα». Αυτό μετέφερε την ευθύνη από τη βιομηχανία στον πολίτη.
Στο αφήγημα ότι «Η παραδοσιακή κτηνοτροφία δεν έχει μέλλον» δεν ειπώθηκε , ότι το μεθάνιο CH4 έχει διαφορετικό κύκλο ζωής από το CO₂. Το μεθάνιο είναι ισχυρό αλλά βραχύβιο αέριο (10-12 έτη), το CO₂ είναι λιγότερο ισχυρό αλλά μακρόβιο και συσσωρεύεται (100-1000 έτη) και επί πλεον ότι η μείωση παραγωγής στην ΕΕ θα αντικατασταθεί με εισαγωγές από χώρες με χειρότερες πρακτικές (συμφωνία ΕΕ – Mercosur), αυτά δεν τέροιαζαν με το αφήγημα.
Από το 2022 και μετά ξέσπασαν αγροτικές εξεγέρσεις, οι πολιτικοί οπισθοχωρήσαν και τα μέτρα πάγωσαν και αυτό γιατί το το αφήγημα προηγήθηκε των λύσεων και αγνόησε την κοινωνική διάσταση
Γιατί όλο αυτό ; Δεν υπάρχει άλλη εξήγηση παρά μόνο για να ανοίξει χώρος σε νέες αγορές & επενδύσεις. Ωφελήθηκαν οι εταιρείες plant-based, startups εναλλακτικών πρωτεϊνών, funds «πράσινης καινοτομίας» και φυσικά, αν υπάρχει αλήθεια στις θεωρείες συνομωσίας, αυτοί που επιδιώκουν τον εύκολο έλεγχο της ανθρωπότητας μέσω της διατροφής.
Η ΕΕ χρησιμοποίησε ένα πραγματικό επιστημονικό ζήτημα ως απλό πολιτικό αφήγημα, για να επιταχύνει αλλαγές που δεν είχαν ακόμη κοινωνική συναίνεση.
Σημείωση : Η συμφωνία ΕΕ – Mercosur
Πρόκειται για εμπορική συμφωνία ελεύθερου εμπορίου μεταξύ της ΕΕ και πέντε χωρών της Λατινικής Αμερικής — Βραζιλία, Αργεντινή, Ουρουγουάη, Παραγουάη και πιθανώς Βολιβία — που διαπραγματεύεται επί ~25 χρόνια. Στόχος της είναι να μειώσει ή να καταργήσει δασμούς σε προϊόντα μεταξύ των δύο αγορών, διευκολύνοντας τις εισαγωγές και εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών. Η ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ.
Η συμφωνία αφορά αγαθά όπως βοδινό κρέας, ζάχαρη, ρύζι, μέλι σόγια… καθώς και βιομηχανικά προϊόντα (π.χ. αυτοκίνητα, μηχανήματα). Προβλέπει προνομιακούς δασμούς σε εισαγόμενα γεωργικά προϊόντα (π.χ. έως και 7,5% για βοδινό κρέας αντί για ~40% που υπήρχε). Οι αγρότες αντιδρούν διότι οι οι παραγωγοί στη Λατινική Αμερική μπορούν να παράγουν ορισμένα προϊόντα φθηνότερα λόγω χαμηλότερων παραγωγικών εξόδων και διαφορετικών περιβαλλοντικών / εργασιακών προτύπων. Αυτό σημαίνει πιθανή πτώση τιμών στα ευρωπαϊκά προϊόντα και αθέμιτο ανταγωνισμό για τους αγρότες της ΕΕ. euronews.
Αν το βοδινό κρέας από Mercosur μπει πιο φθηνά στην ΕΕ, οι Ευρωπαίοι κτηνοτρόφοι φοβούνται ότι θα χάσουν μερίδιο αγοράς, θα μειωθεί η τιμή του δικού τους κρέατος δηλαδή υποστούν πλήγμα στην εισοδηματική τους βιωσιμότητα. euronews. Αγρότες από διάφορες χώρες της ΕΕ έχουν βγει στους δρόμους και στις Βρυξέλλες με τρακτέρ και μπλόκα διαμαρτυρίας, απαιτώντας δικλίδες προστασίας και αλλαγές στη συμφωνία ή να αποσυρθεί. PBS+1 Υπάρχει έντονη πολιτική διαμάχη μέσα στην ΕΕ για το πώς θα προστατευθούν οι ευρωπαϊκοί παραγωγοί, ή αν πρέπει να υπάρξουν όρια στις εισαγωγές ώστε να αποφευχθεί «κατάρρευση τιμών» και απώλεια παραγωγής. Libre
Επίλογος
Προσπάθεισα να δώσω την απαραίτητη συνοπτική ενημέρωση πάνω στο θέμα της εντομοφαγίας, που είναι κομμάτι ενός μεγαλύτερου σχεδίου, ώστε να αποτέσει το έναυσμα συζήτησης και αναζήτησης περισσότερων στοιχείων. Το όλο θέμα χρήζει διερεύνησης και μας αφορά όλους.
Ο οργανισμός των έμβιων όντων είναι ένα θαυμαστό δημιούργημα που όσοι νομίζουν ότι το γνωρίζουν κάνουν λάθος. Τα όσα θεωρούμε σήμερα ακίνδυνα αύριο μπορεί να ανατραπούν και αυτό αποδείχθηκε πολλές φορές στο πρόσφατο παρελθόν. Η παραβίαση της φύσης πάντα τιμωρεί και συνήθως τους αθώους και ευάλωτους ή λίγο διαφορετικά :
Πέρα από οποιοδήποτε επιστημονικό ή κυβερνητικό, ή ευρωπαϊκό αφήγημα, γνωρίζουμε πως η φυσική διατροφή και το περιβάλλον ζωής των ζώων αντανακλώνται τα μέγιστα στην ποιότητα του κρέατος.
Οι απόψεις που εκφράζονται στα άρθρα της Ιστοσελίδας μας ανήκουν αποκλειστικά στον/στη συγγραφέα και δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις θέσεις ή τις απόψεις της συντακτικής επιτροπής ή της ιστοσελίδας συνολικά, εκτός και αν ρητά αναφέτεται ως συντάκτης η ΕΕΥΕΔ ή ΔΣ/ΕΕΥΕΔ.
Είναι απολύτως κατανοητή η χρήση αμιγώς ελληνικών όρων, όπως polyp (πολύπους, που χαρακτήρισε για πρώτη φορά το έκφυμα της ρινός), atrophy, hypertrophy, hyperplasia, metaplasia, dysplasia, neoplasm, adenoma, carcinoma, hepatoid, cirrhosis, atresia, stenosis, cyst, cele (κήλη), chronic, haemorrhoids κλπ. Aξιοθαύμαστη όμως είναι η εργαλειοποίηση των δυνατοτήτων της γλώσσας μας από τους σύγχρονους ερευνητές ιατρούς, βιολόγους κλπ. που μπόρεσαν να εκφράσουν με ακρίβεια τα χαρακτηριστικά κυττάρων, οργάνων και λειτουργιών, με συνθετικά παράγωγα αρχέγονων και πανάρχαιων Ελληνικών λέξεων. Έτσι, ενώ είχαν στη διάθεσή τους τη λέξη intestine, για την φλεγμονή και όποια άλλη εντερική πάθηση χρησιμοποίησαν τις λέξεις enteritis, enteropathy, enteric κλπ. Αντίστοιχα για την χοληδόχο κύστη είχαν τη λέξη gallbladder χαρακτήρισαν όμως τις παθήσεις της με τις λέξεις cholecystitis, cholelithiasis, pericholocystitis, cholangiocarcinoma κλπ. Για τον πρωκτό είχαν τη λέξη anus, όμως η φλεγμονή του εκφράστηκε με τις λέξεις proctitis/proctocolitis.
Τα παραδείγματα, όπως αυτά που συνοπτικά προαναφέρθηκαν, είναι πάρα πολλά, αξίζει όμως να σταθούμε λίγο περισσότερο στο Πεπτικό Σύστημα, που είναι γνωστό στους αγγλόφωνους ως Digestive System. Το πεπτικό προέρχεται από το πανάρχαιο ρήμα πέσσω-πέττω-πέπτω που έδωσε το ουσιαστικό πέψις. Η αρχική σημασία της λέξης ήταν η ωρίμανση και ακολούθησε η χρήση της για το μαγείρεμα και μετά για τη χώνεψη. Ενώ λοιπόν στις λατινογενείς γλώσσες έχουν το digestion και το digestive, στις παθήσεις και ιδιότητες του συστήματος πλάσθηκαν λέξεις από την πέψη (pepsis), όπως peptic, pepsin, pepsinogen, peptidia, ακόμη και ονομασίες φαρμακευτικών σκευασμάτων όπως Peptonorm, Peptan, Pepsicon, για να μην αναφερθoύμε και στην Pepsi Cola.
Σε μια μικρή περιδιάβαση στο λεξιλόγιο των γαστρεντερολόγων, θα βρούμε και –ενδεικτικά- τις παρακάτω «παγκοσμιοποιημένες» Ελληνικές λέξεις:
Pylorous: o Πυλωρός (πύλη+ουρος). Το δεύτερο συνθετικό της λέξης δεν έχει σχέση με το ρήμα ορώ, ούτε με τα ούρα. Είναι η λέξη ουρος που σήμαινε φύλακας/φρουρός/επιστάτης (της πύλης του στομάχου προς το έντερο). Στην αρχαία βιβλιογραφία αναφέρονται οι Κορίνθιοι ως πυλωροί της Πελοποννήσου και επίσης αναφέρεται ο Κέρβερος ως «κύων πυλωρός Άδου».
Lapara: Λαπάρα. Η κοιλιακή κοιλότητα μαζί με την πυελική, η κοιλιά συνολικά . Μια επίσης πανάρχαια ξεχασμένη ελληνική λέξη (μολονότι έμεινε ζωντανή σε κάποιες ντοπιολαλιές) ως λάπα και λάπαρη) που τις τελευταίες δεκαετίες επανήλθε στο προσκήνιο με τους όρους laparotomy, laparoscopy, laparoscopic κλπ.
Peristalsis: περίσταλσις/περίσταλση, περισταλτικός, περισταλτική κίνηση. Από το ρήμα περιστέλλω. Ο Γαληνός χρησιμοποίησε τη λέξη «περισταλτική» για την συσταλτική και διασταλτική δύναμη που ευθύνεται για την κινητικότητα των εντέρων και την πέψη.
Diarrhea/Diarrhoea: Διάρροια. Από το ρήμα διαρρέω. Η σωστή γραφή είναι με δυο «ρ» και σωστά μεταφέρθηκε στην Αγγλική με τα δύο ”r”. Στην καθομιλουμένη Ελληνική πολύ συχνές οι λέξεις «λογοδιάρροια», «διαρροή» κλπ.
Αchalasia: Aχαλασία, γνωστή η του οισοφάγου. Από το -α- στερητικό και το χάλασις, που προέρχεται από το ρήμα χαλάω που σημαίνει χαλαρώνω. Αχαλασία είναι η αδυναμία του κυκλοτερούς μυός του οισοφάγου να χαλάται, δηλαδή να χαλαρώνει. Ο Ιπποκράτης χρησιμοποιεί το ρήμα στη χαλάρωση των επιδέσμων, ο Γαληνός στη διάνοιξη/χαλάρωση οπών και στομίων του σώματος, ενώ ως χάλαση χαρακτηριζόταν και η χαλάρωση των γραμμών στις στρατιωτικές φάλαγγες.
Dysphagia, dystrophy, dysentery, dysplasia, dyspepsia, dyspareunia και πλήθος άλλων παρόμοιων σύνθετων ιατρικών όρων που δεν απαιτούν επεξήγηση στα ελληνικά, αφού παραμένουν αυτούσιοι στη μεταφορά τους στις λατινογενείς γλώσσες. Να επισημάνουμε μόνον το πρόθεμα dys-/δυσ– που σημαίνει διαταραχή του κανονικού, δυσκολία ή και κάτι κακό και αναιρεί κατά κανόνα την καλή έννοια της λέξης που ακολουθεί ή επιτείνει και επαυξάνει την κακή του έννοια (ευτυχία/δυστυχία, αρεστός/δυσάρεστος, εύοσμος/δύσοσμος, ευμορφος/δύσμορφος, εύκολος/δύσκολος κλπ).. Σημειώνουμε επίσης ότι στις λατινογενείς γλώσσες το δυσ- έχει μεταφερθεί και ως dis-, κυρίως με την έννοια του ελληνικού α-στερητικού (discomfort, disability, dislike, disorder κλπ).
Nausea: Ναυτία. Πανάρχαια λέξη, με την ίδια σημερινή σημασία. Ναύς είναι το πλοίο και στην Ελληνική γλώσσα έχει δώσει εκατοντάδες παραγώγων λέξεων, κυρίως με συνθετικά (ναυτικός, ναυπηγείο, Ναύπακτος, Ναύπλιο, ασtροναύτης, ναυτίλος κλπ), οι περισσότερες των οποίων «πέρασαν» στις λατινογενείς γλώσσες. Ναυτιάω σημαίνει ζαλίζομαι και έχω αναγούλα/τάση για έμετο, στο ταξίδι με το πλοίο, δηλαδή έχω ναυτία. Ο όρος ναυτία χρησιμοποιήθηκε από όλους τους αρχαίους ιατρικούς συγγραφείς, ενώ και ο ποιητής Σιμωνίδης τη χρησιμοποίησε για να αποδώσει την αηδία, την αποστροφή προς κάτι (συνήθως πρόσωπο).
Spasm: Σπασμός είναι η απότομη ακούσια σύσπαση μυός, ομάδων μυών (κράμπα) ή και οργάνου. Από το ρήμα σπάω, με δεκάδες παράγωγα του στον καθημερινό λόγο (σπάσιμο, σπαστικός, απόσπασμα, απόσπαση, αναπόσπαστος, σπασμωδικός, σπασμολυτικό κλπ).
Heterotopia-Ectopia/Ectopy: Ετεροτοπία-Εκτοπία. Όροι που αναφέρονται σε ανεύρεση ιστού ή και οργάνου, σε θέση του σώματος εκτός της φυσιολογικά αναμενόμενης εντόπισης. Πολύ γνωστές οι εκτοπίες και ετεροτοπίες γαστρικού και παγκρεατικού ιστού.
Το εισαγωγικό αυτό σημείωμα δεν είχε σκοπό να εξαντλήσει το θέμα «Η Ελληνική Γλώσσα στην Παγκόσμια Ιατρική Ορολογία», ούτε και θα ήταν αυτό εφικτό. Σκόπευε να ευαισθητοποιήσει τους χειριστές των ιατρικών, ιδιαίτερα των Γαστρεντερολογικών όρων, σχετικά με το σημαίνον και σημαινόμενο των Ιατρικών Όρων που προέρχονται από την Ελληνική Γλώσσα, να δώσει το έναυσμα για το ευχάριστο ταξίδι της ανίχνευσης της προέλευσης του κάθε Όρου και –ίσως- να συνεισφέρει στην υπερηφάνεια για την Γλώσσα που μας δόθηκε.
Ο Θεόδωρος Φιλιππίδης γεννήθηκε το 1951 στην Καρυδιά Κομοτηνής. Το 1969 πέτυχε στην Στρατιωτική ιατρική (ΑΜ 1100), το 1975 αποφοίτησε από την Ιατρική του Αριστοτελείου, εντάχθηκε στην Πολεμική Αεροπορία ως υγειονομικός αξιωματικός και ταυτόχρονα άρχισε να γράφει και να δημοσιεύει, με το ψευδώνυμο “Νικομήδης”, στίχους, ποιήματα, λίγα πεζά και δοκίμια. Το 1985 πήρε την ειδικότητα το παθολογοανατόμου, μετεκπαιδεύτηκε στη Γερμανία και στην Αγγλία, και μαχόμενος για πολλά χρόνια σε “καρκινικά πεδία” εκτόνωνε τις επαγγελματικές (και όχι μόνο) εντάσεις του στο άσπρο χαρτί. Έτσι προέκυψαν αρκετά προϊόντα στιχοπλοκίας και κείμενα όπως η ποιητική συλλογή ̈Κριοί Πολιορκίας”, Εκδόσεις Σοκόλη -Κουλεδάκη του 2008. Καταβάλλεται προσπάθεια να συγκεντρωθούν τα έργα του και να εκδοθούν σε στοιχειώδεις ενότητες. (Βιογραφικό Σημείωμα από https://www.captainbook.gr/)
Εναρκτήρια ομιλία κατά το 29ο Ιατρικό Συνέδριο Ενόπλων Δυνάμεων, Θεσσαλονίκη 2024από τον Αναστάσιο Γερμενή.
Ο Α. Γερμενής είναι ομότιμος Καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Αντεπιστέλλον Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιδρυτικό Τακτικό Μέλος της Ιονικής Ακαδημίας 1808 και Τακτικό Μέλος της Rencontres Interdisciplinaires Franco-hellénique.Πλήρες Βιογραφικό εδώ
ΕΝΙΑΙΑ ΥΓΕΙΑ, ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ
Το ερώτημα αν η ύπαρξη ζωής στον Πλανήτη μας αποτελεί μοναδικό φαινόμενο σε ολόκληρο το σύμπαν, είναι μάλλον βέβαιο ότι θα συνεχίσει να απασχολεί την επιστήμη για πολλά ακόμη χρόνια.
Μια από τις υποθετικές απαντήσεις, που προβάλλεται όλο και περισσότερο τελευταία, υποστηρίζει ότι ο αριθμός των πλανητών που υπάρχουν στο σύμπαν, είναι τόσο μεγάλος, ώστε είναι απίθανο να μην υπάρχουν κι άλλοι πλανήτες που να φιλοξενούν παρόμοια ζωή και παρόμοιους πολιτισμούς όπως η Γη. Κι επειδή πολλοί από αυτούς τους πλανήτες έχουν ηλικία πολύ μεγαλύτερη από αυτή της Γης, οι πολιτισμοί τους δεν αποκλείεται να είναι πολύ πιο προηγμένοι από τον ανθρώπινο. Τόσο προηγμένοι, ώστε να έχουν τη δυνατότητα να εντοπίσουν και να επισκεφθούν τη Γη. Γιατί τότε αυτό δεν έχει συμβεί μέχρι στιγμής; Η απάντηση που δίνεται, είναι ότι η ανεξέλεγκτη τεχνολογική πρόοδος είναι καταστροφική και ότι οι τόσο προηγμένοι πολιτισμοί που θα είχαν τη δυνατότητα να φτάσουν στη Γη, έχουν ήδη εξαφανιστεί από τα ίδια τους τα επιτεύγματα.
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι, στη σύγχρονη τουλάχιστον πραγματικότητα, η πρόοδος της επιστήμης συναρτάται άμεσα από τις δυνατότητες και τη χρησιμοποίηση της τεχνολογίας. Χωρίς τεχνολογική παρέμβαση δεν υφίσταται παραγωγή νέας γνώσης. Μετά τα μέσα του 20ού αιώνα, όμως, παρατηρείται μια τάση προς ολοένα στενότερη διαπλοκή ανάμεσα στην επιστήμη και την τεχνολογία. Πρόκειται για μια συνθήκη, όπου η επιστήμη εκλαμβάνεται μάλλον ως πρακτική δραστηριότητα παρά ως θεωρητική αφαίρεση. Αντίθετα, η τεχνολογία αποκτά σιγά-σιγά τη δική της γνωστική αξία κι έτσι αποκτά προβάδισμα έναντι της επιστήμης στη λήψη των αποφάσεων που καθορίζουν την εξέλιξη του πολιτισμού. Σ’ αυτό το υβρίδιο τεχνολογίας και επιστήμης που διαμορφώθηκε στην εποχή μας και φέρεται ως τεχνοεπιστήμη, η διάκριση μεταξύ τεχνολογίας και επιστήμης είναι πλέον αδύνατη.
Η τεχνοεπιστήμη φαίνεται ότι ασκεί φοβερή επίδραση στο θεμελιώδες επίπεδο της ανθρώπινης σκέψης, ενώ, παράλληλα, διαθέτει μια τεράστια δυνατότητα αναδιαμόρφωσης των κοινωνικών πρακτικών και σχέσεων. Όταν η τεχνολογία προηγείται της επιστήμης, όταν η ωφελιμότητα είναι το κριτήριο της αλήθειας, όταν «τα πάντα υποτάσσονται στην εφαρμοσμένη έρευνα που άμεσα μετατρέπεται σε εμπορεύσιμη καινοτομία», τότε οι συνέπειες για τη δημοκρατία, για τα ανθρώπινα δικαιώματα, για την ουσιαστική ανθρώπινη ευημερία και για την οικολογική ισορροπία μπορεί να είναι καταστροφικές. Πρόκειται για μια αντιφατικότητα που εγκλωβίζει την ανθρωπότητα μέσα στα ίδια τα θαυμαστά επιτεύγματά της. Πρόκειται για την αντιφατικότητα που διαμορφώνει και χαρακτηρίζει τον σύγχρονο τεχνοπολιτισμό. Έναν πολιτισμό που «προτάσσει την αποδοτικότητα, την ανταγωνιστικότητα, την εκμετάλλευση, τον ατομικισμό και το πάση θυσία κέρδος εις βάρος των ηθικών προβληματισμών, των κοινωνικών ευαισθησιών και των οποιωνδήποτε ουσιαστικών ανθρώπινων αξιών».
Μετά απ’ αυτά και καθώς η ανθρωπότητα γίνεται, ολοένα και εντονότερα, μάρτυρας των αρνητικών επιπτώσεων της τεχνολογικής προόδου (βλ. κλιματική αλλαγή), δημιουργείται η απορία μήπως ο ανθρώπινος πολιτισμός ακολουθεί τη μοίρα, θύματα της οποίας εικάζεται ότι υπήρξαν οι προηγούμενοι υποθετικοί πολιτισμοί του σύμπαντος.
Η Ιατρική, από τη φύση της, είχε ανέκαθεν χαρακτηριστικά τεχνοεπιστήμης. Τυπική έκφραση του τεχνοεπιστημονικού χαρακτήρα της Ιατρικής αποτελεί η διαμόρφωση του βιοϊατρικού μοντέλου μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η ενσωμάτωση των κατακλυσμικών ανακαλύψεων των βασικών επιστημών που έλαβε χώρα μεταπολεμικά, είχε ως αποτέλεσμα τη θεαματική διεύρυνση των θεραπευτικών της δυνατοτήτων, αλλά και τη μεγιστοποίηση της κοινωνικής εξουσίας της.
Παράλληλα, όμως, δημιούργησε ένα πρωτοφανές ανθρωπιστικό έλλειμμα. Η υποκειμενικότητα του αρρώστου θυσιάστηκε στο όνομα της αντικειμενικοποίησης των οργανικών χαρακτηριστικών της νόσου. Η νόσος, ως μετρήσιμο μέγεθος, ως ένα σύνολο συμπτωμάτων που αναφέρονται σε σώματα, όργανα και ιστούς, αποδεσμεύτηκε από την υποκειμενική εμπειρία της αρρώστιας. Η θεραπεία και η φροντίδα κατανοούνται πλέον ως δύο διαφορετικά μέρη της θεραπευτικής διαδικασίας.
Η έκφραση του ιατρικού ανθρωπισμού περιορίζεται σήμερα στην επικοινωνία του γιατρού με τον άρρωστο και μας αρκεί να είναι, συναισθηματικά και ηθικά, στοιχειωδώς αποδεκτή. Γι’ αυτό και κανένας δεν ενδιαφέρεται για το πώς θ’ αποκτήσουν οι γιατροί δεξιότητες ανθρωπιστικής συμπεριφοράς.
Ως αποτέλεσμα, οι δείκτες ποιότητας της φροντίδας υγείας και η ικανοποίηση των ασθενών ανευρίσκονται αντιστρόφως ανάλογοι προς την αλματώδη αύξηση των θεραπευτικών δυνατοτήτων της Ιατρικής. Αποδεικνύεται, μάλιστα, ότι η ελάττωση της ικανοποίησης των ασθενών συναρτάται περισσότερο από τη φροντίδα υγείας και λιγότερο από την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.
Και καθώς διευρύνεται η σύγκλιση της Ιατρικής με τη βιοτεχνολογία, καινούριες ανθρωπιστικές ανάγκες εμφανίζονται και το ανθρωπιστικό έλλειμμα διαρκώς διογκώνεται. Σε… αρμονική συνεργασία, η Ιατρική με τη βιοτεχνολογία δημιουργούν πληθυσμούς με ιδιαίτερες ανθρωπιστικές ανάγκες, όπως οι ηλικιωμένοι, οι χρόνιοι άρρωστοι, οι γυναίκες που κάνουν υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και τόσοι άλλοι. Η ιατρικοποίηση του κινδύνου, επίσης, ειδικά μετά από την τεράστια διάδοση των γενετικών δοκιμασιών, έχει δημιουργήσει πλήθη ανθρώπων γεμάτων άγχος και αβεβαιότητα. Οι διαστάσεις του προβλήματος είναι τέτοιες που γίνεται πλέον λόγος για τεταρτογενή πρόληψη, για δράσεις, δηλαδή, που αποσκοπούν στην προστασία των ατόμων από ιατρικές παρεμβάσεις, οι οποίες είναι πιθανότερο να προκαλέσουν βλάβη παρά όφελος.
Στην αθέατη πλευρά του προβλήματος βρίσκεται η επαγγελματική εξουθένωση των γιατρών που θεωρείται σήμερα ως η πιο επικίνδυνη απειλή που δέχεται η ανθρωπιστική Ιατρική. Η επαγγελματική εξουθένωση των γιατρών οδηγεί σε χαμηλότερη ικανοποίηση των ασθενών και σε αποτυχία του συστήματος υγείας που, με τη σειρά τους, προκαλούν χαμηλή επαγγελματική ικανοποίηση, μειωμένη παραγωγικότητα και αυξημένα ιατρικά λάθη, τροφοδοτώντας έτσι μια καταστροφική σπείρα.
******
Ακραία τεχνοεπιστημονική έκφραση της Ιατρικής αντιπροσωπεύει η Ιατρική Ακριβείας (Precision Medicine, PM). Το παράδειγμα της Ιατρικής που διαμορφώθηκε με σκοπό την αποτελεσματικότερη απορρόφηση του τεράστιου όγκου των βιολογικών δεδομένων, με τα οποία «περιγράφεται» πλέον ο σύγχρονος ασθενής.
Κύριο χαρακτηριστικό της PM είναι η μετακίνηση του ενδιαφέροντος από τη θεραπεία προς την πρόληψη της νόσου και τη διασφάλιση της υγείας. Έτσι, πέρα από την αλματώδη πρόοδο που επιτυγχάνεται ως προς την αντιμετώπιση της νόσου, η PM αλλάζει τους ορισμούς, τις πρακτικές και τους ελέγχους, μέσα σε ένα βιοϊατρικό τεχνοεπιστημονικό πλαίσιο που εξαρτάται από εξαιρετικά εξειδικευμένες γνώσεις, από τον πολλαπλασιασμό των νέων μεθόδων υψηλής τεχνολογίας, από την επέκταση της βιοϊατρικής παρακολούθησης της υγείας και των κινδύνων που διατρέχει, αλλά και από τη μεταμόρφωση αυτού του ίδιου του σώματος και της ταυτότητας των υποκειμένων. Στο πλαίσιο αυτής της βιοϊατρικοποίησης, τα όρια μεταξύ υγείας και νόσου αμβλύνονται και η εμβέλεια της σύγχρονης Ιατρικής επεκτείνεται πολύ πιο πέρα από το ιατρικό επάγγελμα, από τα συστήματα υγείας ή από την παροχή ιατρικής θεραπείας.
Σημείο καμπής αναφορικά με τη διαμόρφωση των ανθρωπιστικών προτύπων της σύγχρονης Ιατρικής αποτελεί η συμμετοχικότητα του αρρώστου που προτείνει το P4 medicine μοντέλο της ΡΜ. Αυτή η παράμετρος της ΡΜ είναι συμπληρωματική προς τη φιλοσοφία της ασθενοκεντρικότητας που διέπει πλέον αρκετά συστήματα φροντίδας υγείας του δυτικού κόσμου. Η από κοινού λήψη αποφάσεων, που βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της πρότασης, αλλάζει ριζικά τις ισορροπίες στη σχέση γιατρού-αρρώστου. Και ενώ, εκ πρώτης όψεως, φαίνεται να ενισχύει την αυτονομία και την ελευθερία των ασθενών, να λειτουργεί δηλαδή εξόχως ανθρωπιστικά, παράλληλα αφήνει ανοικτά μια σειρά άλλων ανθρωπιστικών θεμάτων που σχετίζονται με τον επιμερισμό της εξουσίας και της ευθύνης κατά την ιατρική πρακτική.
******
Όλη αυτή η απόλυτη σύγκλιση της Ιατρικής με τη βιοτεχνολογία κάνει την Ιατρική δομική συνιστώσα του σύγχρονου τεχνοπολιτισμού. Ουσιαστικά, η Ιατρική έχει πλέον εξελιχθεί σε ένα πεδίο ανθρώπινης δραστηριότητας, όπου διασταυρώνεται πλήθος επιστημολογικών, ηθικών και πολιτικών ζητημάτων και όπου διεξάγονται μερικές από τις πιο σημαντικές εννοιολογικές και πολιτικές μάχες της εποχής μας. Κατά συνέπεια, η κατεύθυνση προς την οποία θα κινηθεί στο μέλλον η Ιατρική, θα επηρεάσει καθοριστικά τη μοίρα του ανθρώπινου πολιτισμού.
Η μελλοντική πορεία της Ιατρικής θα εξαρτηθεί από τη δυνατότητά της να ανταποκριθεί σε δυο μεγάλες προκλήσεις. Πρώτον, από το κατά πόσο θα μπορέσει να επαναδιαπραγματευτεί τη σχέση της με τη βιοτεχνολογία, όχι μόνο βιοηθικά, αλλά και οντολογικά, μέσα στο πλαίσιο μιας αναθεωρημένης θεώρησης της έμβιας φύσης. Και δεύτερον, από την ικανότητά της να ξεκαθαρίσει τι πρόκειται να χαθεί αναγκαστικά και τι θα επιλέξει να διαφυλάξει από όλα εκείνα τα στοιχεία που μέχρι σήμερα καθόριζαν την ανθρωπιστική της φύση. Για να δομήσει πάνω τους ένα σύστημα αξιών και να διαμορφώσει έναν ανθρωπισμό που θα καλύπτει τις ανάγκες του σύγχρονου αρρώστου και θα υπηρετεί την υγεία του σύγχρονου ανθρώπου, τόσο σε ατομικό όσο και σε πλανητικό επίπεδο.
Υποστηρίζω και θα επιχειρήσω να σας πείσω στα επόμενα λεπτά ότι η Ιατρική βρίσκεται πράγματι σε μια πορεία μεταλλαγής της τεχνοεπιστημονικής της φυσιογνωμίας, η οποία μάλιστα διαθέτει μια δυναμική ικανή να επηρεάσει θετικά τη γενικότερη εξέλιξη του τεχνοπολιτισμού.
******
Η τεχνοεπιστημονική φύση της Ιατρικής αποτυπώνεται στη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στη διαρκώς αυξανόμενη επίπτωση των αλλεργικών και αυτοάνοσων νοσημάτων απ’ τη μια μεριά και στη συρρίκνωση της βιοποικιλότητας του Πλανήτη από την άλλη.
Οριστικά συμπεράσματα αναφορικά με την αιτιολογία αυτού του φαινομένου δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής. Όπως δεν υπάρχει και οριστική θεραπεία των νοσημάτων της ανοσολογικής φλεγμονής. Κι αυτό παρά τις εξαντλητικές προσπάθειες που καταβάλει η βιοτεχνολογία για την κατανόηση της παθοφυσιολογίας τους. Η προσπάθεια, δηλαδή, να αντιμετωπιστεί, με μια αμιγώς τεχνοεπιστημονική προσέγγιση, το πρόβλημα (δηλ. η βλάβη της υγείας) που δημιούργησε και επιμένει καθημερινά να διογκώνει η τεχνολογία (δηλ. η συρρίκνωση της βιοποικιλότητας) παραμένει, κατά βάση, άκαρπη. Όπως συμβαίνει και με πολλά άλλα νοσήματα, η αναζήτηση απαντήσεων στο εμμονικό παθοφυσιολογικό ερώτημα «πώς δημιουργούνται τα νοσήματα» δεν μπορεί να οδηγήσει στην οριστική θεραπεία τους.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, η αναζήτηση απαντήσεων στο παραγνωρισμένο ερώτημα «γιατί» διατηρήθηκε εξελικτικά το νοσολογικό στίγμα της ανοσολογικής φλεγμονής, έχει οδηγήσει σε μια ριζικά διαφορετική προσέγγιση του προβλήματος. Συγκεκριμένα, διαπιστώθηκε ότι η αιτιολογία του φαινομένου ανάγεται στην αλλαγή του τρόπου ζωής του ανθρώπου που επισυνέβη κατά τη Νεολιθική Επανάσταση, πριν από 8.000 χρόνια. Αποτέλεσμα αυτής της αλλαγής ήταν μια τεράστια και σχετικά απότομη διαταραχή της συμβιωτικής σχέσης του ανθρώπου με τα μικρόβια. Η διαταραχή αυτή οδήγησε στον αποσυντονισμό των ανοσορρυθμιστικών μηχανισμών που, με τη σειρά του, είχε ως συνέπεια την εμφάνιση των χρόνιων φλεγμονωδών νοσημάτων. Καθώς ο σύγχρονος αστικός τρόπος ζωής επιδεινώνει τη συρρίκνωση της βιοποικιλότητας, η υποκείμενη διαταραχή και η επίπτωση αυτών των νοσημάτων συνεχίζει να αυξάνεται.
Η σημασία της παραπάνω διαπίστωσης ξεπερνά κατά πολύ την ερμηνευτική της ισχύ. Μετά από πολλά χρόνια δυσπιστίας και αμφισβήτησης της σχέσης και του ρόλου που θα μπορούσε να διαδραματίσει η εξελικτική βιολογία στην Ιατρική, πάνω στη βάση αυτών των ευρημάτων διαμορφώνεται ένα νέο πεδίο, αυτό της Εξελικτικής Ιατρικής. Ο νέος αυτός κλάδος της Ιατρικής επιχειρεί την εκμετάλλευση της εξελικτικής δυναμικής προς την κατεύθυνση της αναζήτησης νέων προσεγγίσεων για την ευπάθεια, την ανθεκτικότητα και την αντίσταση σε διάφορες ασθένειες, όπως ο καρκίνος, η αντιµικροβιακή αντοχή κ.ά. Εστιάζεται, επίσης, στη χρήση των εξελικτικών αρχών για την κατανόηση και την αντιμετώπιση πτυχών της ανθρώπινης συμπεριφοράς που εμποδίζουν τη βιοϊατρική καινοτομία και τη δημόσια υγεία.
******
Η θεώρηση αυτή πλειοδοτεί υπέρ μιας συμβιωτικής, οικολογικής συνθήκης της φύσης που υποδεικνύει ότι η τύχη της παγκόσμιας ανθρώπινης υγείας είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την τύχη της βιόσφαιρας. Είναι αυτή ακριβώς η θέση, πάνω στην οποία διαμορφώθηκαν οι έννοιες της Ενιαίας (One Health) και της Πλανητικής Υγείας (planetary health).
Η Ενιαία Υγεία προτείνει την επίτευξη της υγείας του ανθρώπου ή των ζώων ή του περιβάλλοντος µε την επίτευξη και των τριών μαζί, σε μια μορφή ολοκληρωμένου αμοιβαίου χαρακτήρα, και αναγνωρίζει ότι η υγεία και στους τρεις τομείς πρέπει να επιτευχθεί ταυτόχρονα και μαζί ή καθόλου. Εκ πρώτης όψεως, αυτή η θέση φαίνεται να υποκρύπτει κάποια αποστασιοποίηση από τον κλασικό ιατρικό ανθρωπισμό. Στην πραγματικότητα, όμως, αυτό που προβάλει δεν είναι άλλο από την επανεξέταση της ανθρωποκεντρικότητας. Σ’ αυτή την «ανθρωποκεντρική ύβρη» της σύγχρονης βιοϊατρικής πραγματικότητας, η Ενιαία Υγεία αντιπαραθέτει μια δική της ανθρωπιστική πρόταση, μια πρόταση που διαμορφώνεται πάνω στην ηθική βάση της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση.
Η αντίληψη του οικολογικού ανθρωπισμού επιτρέπει μια αρκετά διαφορετική πραγμάτωση του ανθρώπινου δυναμικού, όπου η ολοκλήρωση του ατόμου θεωρείται ικανοποιητικά εφικτή μόνο μέσα σε συλλογικά πλαίσια. Ουσιαστικά, ο οικολογικός ανθρωπισμός αντιπροσωπεύει ένα κίνημα προώθησης μιας εξελιγμένης, συντονισμένης παγκόσμιας οικονομίας που θα είναι οικολογικά φιλική, κοινωνικά ειρηνική και δίκαιη και η οποία θα επιτυγχάνεται μέσα από την εφαρμογή της λογικής, της αξιοπρέπειας, της ανεκτικότητας, της ενσυναίσθησης και της ελπίδας.
Στο πλαίσιο της Ενιαίας Υγείας, η ανθρωποκεντρικότητα επαναπροσδιορίζεται με τη διαμόρφωση της έννοιας της ανθρώπινης λειτουργικότητας. Πρόκειται για έναν νέο δείκτη υγείας που ενσωματώνει τη βιολογική με τη βιωμένη υγεία, δηλαδή με την πραγματική δραστηριοποίηση του ατόμου σε αλληλεπίδραση µε το περιβάλλον του. Τόσο ο οικολογικός ανθρωπισμός όσο και η ανθρώπινη λειτουργικότητα υποδηλώνουν ότι η Ιατρική έχει πράγματι τη δυνατότητα να παρέμβει στο κοινωνικο-πολιτικό τοπίο με παραδείγματα που υπόσχονται τη ριζική αναδιαμόρφωση του ανθρωπιστικού της προτύπου.
******
Προϋπόθεση, βέβαια, για την πραγμάτωση τόσο των παραπάνω προβλέψεων, όσο και των εξατομικευμένων παρεμβάσεων της ΡΜ, είναι η δυνατότητα διαχείρισης της πολυπλοκότητας των οικοσυστημάτων, της διαχείρισης των ογκωδών δεδομένων (big data) που τα περιγράφουν και των πρωτόγνωρων ρυθμών, με τους οποίους αυτά μεταβάλλονται. Είναι απολύτως βέβαιο ότι αυτή η συνθήκη είναι αδύνατο να εξυπηρετηθεί με οποιουδήποτε είδους συμβατικές προσεγγίσεις.
Η τεχνητή νοημοσύνη (artificial intelligence, AI) δεν είναι πλέον επιλογή αλλά αναπόφευκτη αναγκαιότητα. Γι’ αυτό και οι επενδύσεις στην ΑΙ αποτελούν πλέον ένα από τα διακριτικά χαρακτηριστικά του σημερινού κόσμου της υγειονομικής περίθαλψης και της προαγωγής της υγείας. Η χρησιμοποίηση εργαλείων και μεθόδων της ΑΙ και της Επιστήμης των Δεδομένων για την συλλογή καλύτερων πληροφοριών, για τη μείωση της σπατάλης και του χρόνου αναμονής και για την αύξηση της ταχύτητας, της αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών, του επιπέδου ακρίβειας και της παραγωγικότητας στην υγειονομική περίθαλψη και την Ιατρική, φέρεται υπό τον όρο νοημοσύνη υγείας (health intelligence, HI). Πρόκειται για μια πολυεπίπεδη δράση που ξεκινάει από τη συγκέντρωση των πολυμορφικών στοιχείων που δομούν τον ηλεκτρονικό φάκελλο υγείας και φτάνει μέχρι τις εφαρμογές της γεωχωρικής ΑΙ αναφορικά με τη βελτίωση της υγείας και της ευημερίας των πληθυσμών.
Το ερώτημα που τίθεται είναι:
Τι μπορεί να περιμένει η ανθρωπότητα από αυτή τη ραγδαία εισβολή της ΑΙ στον χώρο της υγείας;
Αν μπορούσε κανείς να ομαδοποιήσει τις προσδοκίες της ανθρωπότητας από τη ΗΙ, η πρώτη θα ήταν το ενδεχόμενο πραγμάτωσης του παραδείγματος της ΡΜ, να κάμει δηλαδή τα omics υγεία. Αντιστοίχως, η ΗΙ αναμένεται να αναπτύξει την απαραίτητη διασυνδεσιμότητα των στοιχείων που περιγράφουν τον άνθρωπο, τα ζωικά είδη και το περιβάλλον, ώστε να διαμορφωθεί και να υλοποιηθεί το όραμα της Ενιαίας Υγείας.
Σε ένα δεύτερο πολύ πιο πρακτικό επίπεδο, η ΗΙ αναμένεται να αντιμετωπίσει μια σειρά προβλημάτων που απειλούν άμεσα τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έως το 2030, προβλέπεται έλλειψη 18 εκατομμυρίων εργαζομένων από τον τομέα της υγείας. 5,7 εκατομμύρια θάνατοι ετησίως, στις χώρες χαμηλού και μέσου εισοδήματος, οφείλονται στην κακή υγειονομική περίθαλψη ή στην έλλειψή της. Το ¼ των δαπανών για την υγεία στις ΗΠΑ οφείλεται σε σπατάλη. Με τις εφαρμογές ΗΙ θα αντιμετωπιστεί, επίσης, η διαρκής μείωση των χρόνου των ιατρικών επισκέψεων και οι αρνητικές επιπτώσεις που έχει αυτό το φαινόμενο στην ικανοποίηση των ασθενών.
Το ερώτημα που προκύπτει μετά από αυτά, είναι:
Ποιος μας εγγυάται ότι η ΗΙ θα μπορέσει να εκπληρώσει αυτές τις προσδοκίες;
Μια σειρά δεδομένων και βραχυπρόθεσμων προβλέψεων επιβεβαιώνει τη θετική κατεύθυνση, προς την οποία οδηγεί την ιατρική πρακτική η ΑΙ. Επιπλέον, από τη μελέτη των δυνατοτήτων της ΑΙ να καλύψει τους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης της ατζέντας των Ηνωμένων Εθνών για το 2030, προκύπτει ότι 134 από αυτούς τους στόχους μπορούν πράγματι να καλυφθούν, συμπεριλαμβανομένων των περισσότερων στόχων που αφορούν την υγεία. 59 όμως στόχοι φαίνεται ότι παραμένουν ακόμη ακάλυπτοι.
Τα αίτια αυτής της υστέρησης προφανώς και δεν επιτρέπεται να αναζητηθούν στα συνωμοσιολογικά σενάρια αντικατάστασης του ανθρώπου από την ΑΙ. Τέτοια ήταν και τα σενάρια του Άμμωνα για τη γραφή, όπως τουλάχιστον αναφέρει ο Πλάτωνας! Ο προβληματισμός αναφορικά με την ΑΙ, αυτή τη στιγμή τουλάχιστον, δεν είναι αν θα αντικαταστήσει ή όχι τον άνθρωπο, αλλά πώς θα επικουρήσει με τον καλύτερο τρόπο τη σκέψη του .
Από την άλλη πλευρά, όμως, υπάρχει πράγματι μια σειρά αναγνωρισμένων προβλημάτων αναφορικά με τις εφαρμογές της ΗΙ και ιδιαίτερα με την ανθρωπιστικά αποτελεσματική χρήση τους. Σημαντικότερα ανάμεσα σ’ αυτά είναι η αλγοριθμική μεροληψία, τα κενά ευθύνης που δημιουργούνται από την αδιαφάνεια, σε συνδυασμό με την πολυπλοκότητα και την απρόβλεπτη φύση των συστημάτων ΑΙ, καθώς και η απουσία πλουραλισμού αξιών. Το γεγονός ότι οι αποφάσεις των συστημάτων ΑΙ δεν συνυπολογίζουν την άποψη του αρρώστου, παρεμποδίζει την από κοινού λήψη αποφάσεων, περιορίζει την αυτονομία του αρρώστου και ενθαρρύνει την επιστροφή σε έναν ιδιότυπο πατερναλισμό, ο οποίος αυτή τη φορά επιβάλλεται από την ΑΙ.
Η ανθρωπότητα φαίνεται ότι αντιμετωπίζει με αυξημένη ετοιμότητα αυτού του είδους τα προβλήματα και ιδιαίτερα εκείνα που αφορούν την ανθρωπιστική τους διάσταση.Ήδη από το τέλος της περασμένης δεκαετίας το Μανιφέστο της Βιέννης διατύπωσε το όρισμα και τις αρχές του ψηφιακού ανθρωπισμού. Η ετοιμότητα της Ιατρικής, σ’ αυτόν τον τομέα, είναι χαρακτηριστικά εντυπωσιακή. Εξειδικευμένες κατευθυντήριες οδηγίες έχουν ήδη διαμορφωθεί πάνω στις αρχές του ψηφιακού ανθρωπισμού, αναφορικά με τις προϋποθέσεις ανάπτυξης ιατρικών εφαρμογών της ΑΙ.
Τελικά, στην εποχή της ΑΙ, θα υπάρχει ιατρικός ανθρωπισμός; Η απάντηση είναι ότι μπορεί πράγματι να υπάρξει αρκεί να κατανοήσουμε ότι: «Ο ανθρωπισμός, γενικά, και ειδικότερα ο ιατρικός ανθρωπισμός μπορεί να μην είναι μια νέα ιδέα· είναι ωστόσο μια ιδέα που πρέπει να επαναπροσδιορίζεται σε κάθε νέο βήμα στην ιστορία της εξέλιξης του ανθρώπου και της Ιατρικής, αντίστοιχα».
Αναστάσιος Γερμενης
Ομότιμος Καθηγητής Ανοσολογίας και Αντεπιστέλλον Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών
Συντομογραφίες
AI : Artificial Intelligen – ΤεχνητήΝοημοσύνη.
ΗΙ : Ηealth Ιntelligence – Νοημοσύνη Υγείας.
PM : Precision Medicine – Ιατρική Ακριβείας.
Επιμέλεια Ανάρτησης και επιλογή φωτογραφιών Αργύρης Τασιόπουλος, Γεν. Γραμματέας ΕΕΥΕΔ
Η Κινέζικη και Συμπληρωματική Ιατρική αναδείχθηκε ως μια συμπληρωματική θεραπευτική μέθοδος στη θεραπευτική γκάμα της Κλασικής Ιατρικής. Από καταβολής κόσμου η υγεία, η ευεξία, η δύναμη και η ομορφιά, συγκαταλέγονται μεταξύ των πολυτιμότερων αγαθών της ζωής. Ειδικά στην Αρχαία Ελλάδα, η φροντίδα της σωματικής, ψυχικής και πνευματικής υγείας, αποτελούσε σημαντικό τμήμα του αρχαίου Ελληνικού πολιτισμού και ειδικότερα στην Kω τη γενέτειρα του Πατέρα της Ιατρικής Ιπποκράτη, που θεμελίωσε τις αρχές της Συμπληρωματικής Ιατρικής.
Το 2018 ιδρύθηκε η Παγκόσμια Ακαδημία Κινέζικης και Συμπληρωματικής Ιατρικής και το 2019 πραγματοποιήθηκε το πρώτο συνέδριο της Ακαδημίας με στόχο την καθιέρωση και επικαιροποίηση της Συμπληρωματικής Ιατρικής ως θεραπευτικό μέσο, με την επιστημονική τεκμηρίωση των ιατρικών εφαρμογών της, σε συνεργασία με τις Επιστημονικές Εταιρείες διαφόρων ειδικοτήτων. Ευοίωνες επίσης προοπτικές για την Ελλάδα αποτελούν το νομικό και θεσμικό πλαίσιο που εξασφαλίζουν την επιστημονική τεκμηρίωση της Συμπληρωματικής Ιατρικής σε διάφορες παθήσεις, με την απόφαση της Ολομέλειας του ΚεΣΥ για την καθιέρωση της Συμπληρωματικής Ιατρικής. Η παρούσα κατάσταση στην Ελλάδα, αποτυπώνεται στις προσδοκίες ανάδειξης της χώρας μας ως παγκόσμιο healthresort – medispa για άτομα όλων των ηλικιών, χρονίως πάσχοντες, αλλά και προληπτικά, υπό την ιατρική πάντα κάλυψη των έμπειρων και διεθνώς καταξιωμένων Ελλήνων Ιατρών για να σταματήσουμε το “braindrain” και να αναπτύξουμε το “braingain”, καθόσον θα αυξάνεται το ενδιαφέρον διεθνώς για την αναζήτηση αναβαθμισμένων ιατρικών υπηρεσιών θεραπείας, αποκατάστασης, αντιγήρανσης και ευεξίας στην Ελλάδα.
Η Κινέζικη και Συμπληρωματική Ιατρική ως θεραπευτικές μέθοδοι βοηθούν στην αποκατάσταση και αποθεραπεία της σωματικής, ψυχικής και πνευματικής υγείας, αλλά και προληπτικά, αντιμετωπίζοντας την ασθένεια του γήρατος, με την εφαρμογή θεραπευτικών πρωτοκόλλων μακροζωίας και ευζωίας, στο υπέροMήνυµα Προέδρου Παγκόσµιας Ακαδηµίας Κινέζικης & Συµπληρωµατικής Ιατρικής χο και μοναδικό βιοκλίμα της Ελλάδας ως μία από τις πέντε blue zones παγκοσμίως. Καθοριστική επίσης είναι η συνδρομή του Περιφερειάρχη Αττικής, Πρόεδρου ΙΣΑ, G.H.D.I. & ΕΛΙΤΟΥΡ κ. Γ. Πατούλη στην προβολή και στην καθιέρωση διεθνώς της Συμπληρωματικής Ιατρικής, δημιουργώντας το Παγκόσμιο Ιπποκρατικό Ινστιτούτου Ιατρών. Οι Υπουργοί Υγείας κ. Α. Πλεύρης και Α. Γκάγκα χάραξαν εθνική πολιτική με την αναγνώριση της Συμπληρωματικής Ιατρικής για την αναβίωση του πνεύματος του Ιπποκράτη αναδεικνύοντας την Ελλάδα ως θεραπευτικό και συγχρόνως εκπαιδευτικό κέντρο της Συμπληρωματικής Ιατρικής, αλλά και της Ιατρικής γενικότερα. Επιβάλλεται η σύγχρονη αντίληψη και η κατανόηση για την οικονομική αποτίμηση από την καθιέρωση και προβολή της Ελλάδας σε χώρα προορισμού για Τουρισμό Υγείας και ειδικότερα για άτομα τρίτης ηλικίας (silver economy), τέταρτης ηλικίας (golden economy) και υπεραιωνώβιων (platinum tourism) σε συνδυασμό με όλες τις θεματικές μορφές τουρισμού ως cluster, προσδίδοντας υψηλή προστιθέμενη αξία και νέες θέσεις εργασίας. Σας προσκαλώ στο 5ο Συνέδριο Παγκόσμιας Ακαδημίας Κινέζικης και Συμπληρωματικής Ιατρικής, που θα πραγματοποιηθεί στις 2 και 3 Νοεμβρίου 2024 στο ξενοδοχείο “Caravel” στην αίθουσα «Έδεσσα». Στο Συνέδριο συμμετέχουν εκλεκτοί συνάδελφοι, διεθνώς καταξιωμένοι, με στόχο την πληρέστερη ενημέρωση στα νεότερα επιστημονικά δεδομένα και εξελίξεις στην Κινέζικη και Συμπληρωματική Ιατρική με διαλέξεις, καθώς και συζητήσεις στρογγυλής τράπεζας.
Με Ιδιαίτερη Εκτίμηση
Κουσκούκης Κωνσταντίνος Καθηγητής Δερµατολογίας – Νοµικός, Πρόεδρος Ελληνικής Ακαδηµίας Ιαµατικής Ιατρικής, Πρόεδρος Παγκόσµιας Ακαδηµίας Κινέζικης και Συµπληρωµατικής Ιατρικής, Aντιπρόεδρος Β’ Παγκόσμιου Ιπποκράτειου Ινστιστούτου Ιατρών (GDHI) και Ελληνικού Συμβουλίου Τουρισµού Υγείας (ELITOUR), π. Γεν. Γραμ. Υπουργείου Παιδείας, Αντιπρύτανης ΔΠΘ.
Το Σάββατο 2 Μαρτίου 2024, στο Κέντρο Διάδοσης Ερευνητικών Αποτελεσμάτων (ΚΕ.Δ.Ε,Α) του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης πραγματοποιήθηκε η 7η Ημερίδα του Ρευματολογικού Τμήματος 424 ΓΣΝΕ με την υποστήριξη της Επιστημονικής Ένωσης Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΕΥΕΔ).
Την έναρξη της 7ης Ημερίδας χαιρέτισαν οι :
Υπτγος Κασίμος Δημήτριος, Διευθυντής ΔΥΓ/ΓΕΣ
Υπτγος ε.α Παπαγιαννόπουλος Νικόλαος, Πρόεδρος ΕΕΥΕΔ
Υπτγος ε.ε Γκούβας Γεώργιος, Διευθυντής 424 ΓΣΝΕ
Θέμα της Ημερίδας ήταν οι Καινοτόμες θεραπείες και Διεπιστημονικές συνεργασίες στη Ρευματολογία.
Ως γνωστό η αιτιολογία των ρευματικών νοσημάτων είναι πολυπαραγοντική. Μεταξύ των παραγόντων αναφέρονται γενετικοί, περιβαλλοντικοί, ψυχολογικοί, ορμονικοί κ.α . Τα Ρευματικά νοσήματα εκδηλώνονται σε όλο το φάσμα των ηλικιών, από την παιδική – εφηβική – στρατεύσιμη ηλικία μέχρι την γεροντική. Τα νοσήματα αυτά επηρεάζουν όχι μόνο τις αρθρώσεις αλλά και άλλα όργανα και συστήματα του ανθρωπίνου οργανισμού. Από τα παραπάνω είναι προφανής η ανάγκη διεπιστημονικής συνεργασίας στην διάγνωση και θεραπεία των νοσημάτων αυτών. Την παραπάνω ανάγκη ήλθε να καλύψει η 7η Ημερίδα.
Σε έξη (6) Στρογγυλές Τράπεζες με συνολικά είκοσι τέσσερεις (24) τοποθετήσεις και διαλέξεις, οι προσκεκλημένοι ομιλητές, Έλληνες και ξένοι, όπως και τα μέλη των προεδρείων, που ήταν διακεκριμένοι στην Ελλάδα και στο εξωτερικό επιστήμονες, έδωσαν το απόσταγμα των γνώσεων και της εμπειρίας και την αφορμή για ευρεία συζήτηση. Κατά κοινή ομολογία η ημερίδα ήταν χρήσιμη, όχι μόνο για τους ειδικούς, ρευματολόγους ιατρούς αλλά ακόμη και για τους μη ειδικούς, ανεξάρτητα υγειονομικής εξειδίκευσης, χρήσιμη ακόμη και για φοιτητές – Μαθητές της ΣΣΑΣ.
Η συμμετοχή Μαθητών της ΣΣΑΣ ήταν απογοητευτικά μικρή. Δεν έχει γίνει κατανοητό ότι η πληροφορία που διαχέεται τη στιγμή της εκδήλωσης, δεν αποκτάται, όση ώρα και να μελετά ένας μαθητής – φοιτητής μπροστά σε ένα βιβλίο ή ηλεκτρονικό υπολογιστή. Και αυτό γιατί η πληροφορία αποτελεί ένα συνδυασμό γνώσης, πρόσφατης μελέτης και πολυετούς εμπειρίας του εισηγητή. Θα ήταν πολύτιμη για τους Μαθητές της ΣΣΑΣ η ευρύτερη συμμετοχή των στις επιστημονικές δραστηριότητες της ΕΕΥΕΔ.
Η Ημερίδα ολοκληρώθηκε με την παράθεση “δείπνου” στην Λέσχη Αξιωματικών Φρουράς Θεσσαλονίκης την οποία και ευχαριστούμε για την άρτια υποστήριξή της.
Περικλής Βουνοτρυπίδης
Γενικός Αρχίατρος – Ρευματολόγος
Δντής Ρευματολογικού Τμήματος 424 ΓΣΝΕ
Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής της Ημερίδας
και Mέλος του ΔΣ/ΕΕΥΕΔ
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΗΜΕΡΙΔ Α ΣΤΟ ΚΕ.Δ.Ε,Α
Χαιρετισμός κατά την έναρξη από Δρ. Ν. Παπαγιαννόπουλο Πρόεδρο ΔΣ/ΕΕΥΕΔ
Χαιρετισμός κατά την έναρξη από Δντη 424 ΓΣΝΕ Υποστράτηγο (ΥΙ) κ. Γ. Γκούβα
Στρογγυλή Τράπεζα με Προεδρειο την Τραχανά Μαρία: Καθηγήτρια Παιδιατρικής–Παιδιατρικής Ρευματολογίας και τον Δρ. Μπερμπερίδη Χαράλαμπο: Αντιστράτηγο ε.α., Ρευματολόγο, Ομιλητής ο Ηλιόπουλος Αλέξιος, Ταξίαρχος (ΥΙ), Διευθυντής Ρευματολογικού Τμήματος, ΝΙΜΤΣ,
Από τη διάλεξη της Δρ Ιωαννίδου Μάρθας, “Η περίθαλψη μέσα από την Τέχνη”Η συνεδρία με τους ξένους ομιλητές Prof. David D’Crouz (διαδικτυακά), Prof Eric Rosenthal, Dr Shirish Sangle, Π. Βουνοτρυπίδης, Δ.Καραπιπέρης Prof Eric Rosenthal, & Dr Shirish Sangle, πλαισιούμενοι από Δ. Καραπιπέρη και Π. Βουνοτρυπίδη
ΣΤΗ ΛΕΣΧΗ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ ΦΡΟΥΡΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
ΛΑΦΘ 2/3/2024 – Η κυρία Κατσιγιάννη Ιωάννα, στο κέντρο, είναι η πρώτη ιατρός ρευματολόγος, πολίτης, που ολοκλήρωσε την ειδίκευσή της στο Ρευματολογικό Τμήμα του 424 ΓΣΝΕ. Πλαισιώνεται από τους Ιατρούς του Τμήματος και από Μέλη του ΔΣ/ΕΕΥΕΔΑπό αριστερά. O Δντης Σπουδών της ΣΣΑΣ κ. Δελκοτζάκης, οι κ.κ Γρ. Σακελλαρίου, Π. Βουνοτρυπίδης, , ο Κοσμήτωρας Σχολής Επιστημών Υγείας ΑΠΘ κ. Θ. Δαρδαβέσης και ο Δ. Ζησόπουλος, (η “εν ενεργεία” γενιά της ΕΕΥΕΔ)Μέλη του ΔΣ/ΕΕΥΕΔ και Φίλοι. (η παλαιά γενιά).Πανοραμική φωτογραφία της Αίθουσας Τιμών της ΛΑΦΘ, σε πρώτο πλάνο φίλοι και Μέλη της ΕΕΥΕΔ (η νεότερη γενιά)
Eπιβάλλεται να αναδείξουμε την Eλλάδα σε κορυφαίο προορισμό Tουρισμού Yγείας – Eυεξίας. Συνειδητοποιούμε την ανάγκη της συνεργασίας όλων των αρμόδιων φορέων για την ανάδειξη της χώρας μας σε προορισμό Tουρισμού Yγείας και Eυεξίας, με στόχο την αναζωογόνηση της οικονομίας της χώρας και τον επαναπατρισμό του ιατρικού δυναμικού. Σημαντικό ρόλο στο κομμάτι αυτό παίζει και ο Iαματικός Tουρισμός, με την ανάγκη επιτάχυνσης της διαδικασίας αναγνώρισης των ιαματικών πηγών της χώρας και της ανάπτυξης εκεί υποδομών παροχής πιστοποιημένων υπηρεσιών υγείας, ευεξίας και με απώτερο στόχο την «καθιέρωση του τουρισμού των τεσσάρων εποχών».
H Eλλάδα πρέπει να ανακηρυχθεί παγκοσμίως σε κορυφαίο προορισμό Tουρισμού Yγείας, ο οποίος εμπεριέχει τον Iατρικό Tουρισμό, τον Iαματικό Tουρισμό και τον Tουρισμό Eυεξίας. H άμεση και διαδραστική συνεργασία σε συντεταγμένη πορεία με όλους τους αρμόδιους φορείς επιβάλλει και την ιδιωτική πρωτοβουλία με τις μεμονωμένες προσπάθειες που δεν επαρκούν στη διαμόρφωση και ανάπτυξη του Tουρισμού Yγείας και ειδικότερα του Iαματικού και της Eυεξίας ως διεθνούς προορισμού.
H χώρα μας έχει ισχυρά ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα, καθώς μπορούμε να προσελκύσουμε ασθενείς, τουρίστες υψηλού επιπέδου κι έτσι να κρατήσουμε στην Eλλάδα τους διεθνώς καταξιωμένους Έλληνες Iατρούς, αντικαθιστώντας το brain drain με το brain gain, καθόσο η αύξηση ασθενών θα επιβάλει τον επαναπατρισμό του Iατρικού δυναμικού.
Bασικά εργαλεία για την επίτευξη των παραπάνω σκοπών είναι και η αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας με τις σύγχρονες εφαρμογές της εικονικής πραγματικότητας (VR) και της τεχνητής νοημοσύνης (AI).
H Iαματική Iατρική μέχρι σήμερα είχε εμπειρική υπόσταση, με τη βοήθεια όμως της επιστημονικής τεκμηρίωσης της θερμικής, της μηχανικής και ειδικότερα της χημικής δράσης των ιαματικών φυσικών πόρων αναδείχθηκε ως μια συμπληρωματική θεραπευτική μέθοδος στο πλαίσιο της Kλασικής Iατρικής.
Oι θεραπευτικές δράσεις της Iαματικής Iατρικής αφορούν παθήσεις του μυοσκελετικού, του νευρικού, του αναπνευστικού, του καρδιαγγειακού, του αιμοποιητικού, του γαστρεντερικού, του ουρολογικού και του ενδοκρινολογικού συστήματος, καθώς και δερματολογικές, ωτορινολαρυγγολογικές, γυναικολογικές, αλλεργικές και περιοδοντικές παθήσεις.Oι θεραπευτικές εφαρμογές της Iαματικής Iατρικής με ιαματικούς φυσικούς πόρους περιλαμβάνουν την Iαματική Yδροθεραπεία, την Ποσιθεραπεία, την Eισπνοθεραπεία, την Πηλοθεραπεία, την Θαλασσοθεραπεία, τη Σπηλαιοθεραπεία και την Bιομετεωρολογική Θεραπεία και εφαρμόζονται σε ειδικούς διαμορφωμένους χώρους (medispa) με τη βοήθεια Iατρικού προσωπικού.
Tα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αυξανόμενη τάση επιστροφής στα φυσικά θεραπευτικά μέσα για τη φροντίδα της σωματικής, πνευματικής και της ψυχικής υγείας. H τάση αυτή, στάση ζωής στις βιομηχανικές μεγαλουπόλεις, οδηγεί σε μια στροφή προς τον θεραπευτικό τουρισμό, όχι μόνο στην Eλλάδα, αλλά και στο εξωτερικό, όπου εκσυγχρονίζονται και αναπτύσσονται σημαντικές λουτροπόλεις, στις οποίες υλοποιούνται εξειδικευμένα τουριστικά προγράμματα για ασθενείς αλλά και υγιείς για πρόληψη και συντήρηση της νεανικότητας στο πλαίσιο της μακροζωίας και ευζωίας.
Στην άνθηση του ιαματικού τουρισμού σε παγκόσμιο επίπεδο, και η χώρα μας πλέον διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην παροχή εξειδικευμένων τουριστικών προσφορών από πλήθος ιαματικών πηγών με εξαιρετικές φυσικοχημικές ιδιότητες σε ευνοϊκότατες κλιματολογικές συνθήκες που συνδυάζονται άνετα με διακοπές. Tα τουριστικά πακέτα δεν αφορούν μόνο ηλικιωμένους (baby boomers), αλλά και νέους και παιδιά.
Tο Yπουργείο Tουρισμού έχει δρομολογήσει μαζί με χρηματοδοτικά εργαλεία του EΣΠA, τον νέο αναπτυξιακό νόμο για τις στρατηγικές επενδύσεις και το Tαμείο Aνάκαμψης και Aνθεκτικότητας πρόγραμμα 27 εκατ. ευρώ για κατασκευή και αναβάθμιση ιαματικών κέντρων και εκπόνηση νέου χωροταξικού σχεδιασμού για να επιτευχθεί η πολυπόθητη και πολλά υποσχόμενη βιώσιμη ανάπτυξη. Tο πρόγραμμα ενισχύεται από την πανεπιστημιακή καταξίωση της Συμπληρωματικής Iατρικής με την ένταξή της υπό μορφή επιλεγομένου μαθήματος στην προπτυχιακή εκπαίδευση, αλλά και με την ένταξή της ως εξειδίκευση καθώς και στη μεταπτυχιακή εκπαίδευση, με τη μορφή MΠΣ και E-Learning.
Προτείνονται συγκεκριμένες δράσεις και στρατηγικές ανάπτυξης και να καθοριστεί εθνική στρατηγική για την ανταγωνιστική τοποθέτηση της Eλλάδας στην παγκόσμια αγορά του Tουρισμού Yγείας και να δημιουργηθεί ένα ισχυρό brand και φήμη της Eλλάδας ως ελκυστικού προορισμού Tουρισμού Yγείας. Nα καθιερωθούν σύγχρονες πρακτικές στη διασφάλιση ποιότητας, στην αδειοδότηση και το πλαίσιο ελέγχων, ιδίως στην εξωνοσοκομειακή περίθαλψη. Nα αξιοποιηθούν τα διεθνή δίκτυα και να προσεγγιστούν ασφαλιστικά ταμεία για την προσέλκυση ασθενών. Nα αναπτυχθεί το μητρώο ιαματικών πηγών και να καθιερωθούν κριτήρια για την κατηγοριοποίηση των Medispa σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, καθώς και να καθοριστεί φορέας πιστοποίησης ISO με προγράμματα εκπαίδευσης και εξειδίκευσης προσωπικού με τη δημιουργία εκπαιδευτικών δομών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Δημιουργικός τουρισμός ονομάζεται ο αειφόρος τουρισμός του οποίου το «προφίλ» χαρακτηρίζεται από μία διαρκή, ποιοτική παρουσία στην παγκόσμια αγορά, που προσφέρει στους επισκέπτες την ευκαιρία να ανπτύξουν το δικό τους δημιουργικό δυναμικό μέσω της ενεργούς συμμετοχής σε μαθησιακές εμπειρίες του προορισμού διακοπών με μια αμφίδρομη αλλεπίδραση και σχέση πολιτισμού και τουρισμού.
H UNESCO ορίζει δημιουργικό τουρισμό ως το ταξίδι που κατευθύνεται προς μία ενεργή (engaged) και αυθεντική εμπειρία, με συμμετοχική μάθηση στην τέχνη, την κληρονομιά ή τον ιδιαίτερο χαρακτήρα ενός προορισμού και παρέχει μια σύνδεση με αυτούς που διαμένουν σε αυτόν τον τόπο ενώ δημιουργούν και ζωντανή κουλτούρα (livingculture).
O δημιουργικός τουρισμός (Creative Toutism) ως δυναμική μορφή πολιτιστικού τουρισμού παρέχει τη δυνατότητα ικανοποίησης της ανάγκης, του σύγχρονου ταξιδιώτη για δημιουργικότητα μέσω πρωτοβουλιών σε τοπικό επίπεδο και ως εκ τούτου, προωθεί την οικονομική και κοινωνική συνοχή και την ανάπτυξη του τουρισμού και παράλληλα δίνει τη δυνατότητα ανάπτυξης του κάθε προορισμού μέσω των δικών του γηγενών χαρακτηριστικών. O δημιουργικός τουρισμός ως εξέλιξη και εναλλακτική μορφή με προοπτική του πολιτιστικού τουρισμού είναι μια ανταγωνιστική μορφή τουρισμού και δεν αποτελεί ένα ενιαίο μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης, αλλά ενιαίο ευρύ φάσμα διαφορετικών δυνατών θεματικών προσεγγίσεων για την προσέλκυση τουριστών απολαμβάνοντας δημιουργικές εμπειρίες.
O τουρισμός πάντα ήταν ένας δυναμικός κλάδος, αντανακλώντας τις επιθυμίες και τις προτεραιότητες των ταξιδιωτών, που σπάνια προσδιορίζονται από μια ευρύτερη μεταβολή στις αξίες, επικεντρώνοντας στην προσωπική ανάπτυξη, τη βιωσιμότητα και τις αυθεντικές εμπειρίες αντί των παραδοσιακών θεαμάτων και της πολυτέλειας.
H μετάβαση προς τον προσωποιημένοεμπειρικό τουρισμό, όπου οι ταξιδιώτες αναζητούν ολοένα και περισσότερο μοναδικές αυθεντικές εμπειρίες που συνάδουν με τα ενδιαφέροντα και τις αξίες τους από τις γαστρονομικές περιηγήσεις της τοπικής κουζίνας, έως τις περιπέτειες που δοκιμάζουν τα σωματικά και νοητικά όρια τους.
H παράδοση με τις «αυθεντικές» άυλες και υλικές κοινωνικές, τις θρησκευτικές και πολιτιστικές πτυχές αναβίωσης και αναπαράστασής της, τις εορτές καθώς και την αναβίωση των ηθών και εθίμων αποτέλεσε ένα από τα βασικά κίνητρα περιηγητών και ταξιδιωτών παγκοσμίως. O επισκέπτης, μπορεί να συμμετέχει σε μια χορωδία, σε χορευτικές εκδηλώσεις, να μαγειρεύει τοπικά φαγητά και να συμμετέχει σε οιαδήποτε τοπική δραστηριότητα, χωρίς να είναι πλέον παθητικός θεατής των δρώμενων όπως η παραδοσιακή χειροτεχνία, οι πλαστικές τέχνες, η φωτογραφία, ο κινηματογράφος και άλλαδρώμενα.
H παρουσίαση και προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς, υλικής και άυλης, επιτυγχάνεται σε ανακαινισμένες κτιριακές εγκαταστάσεις από πολιτιστικούς συλλόγους και φορείς με τη χρήση νέων τεχνολογιών ήχου και εικόνας δημιουργώντας το μοντέρνο προφίλ του δημιουργικού τουρισμού. H νέα αυτή μορφή πολιτιστικού τουρισμού, χαρακτηριζόμενη από την εκπαίδευση, τη συμμετοχικότητα και τη ψυχαγωγία, ενισχύει την τουριστική ζήτηση με τη διαδικασία παραγωγικότητας, συμβάλλει στη βιωσιμότητα των τόπων με ειδικές μορφές ανάπτυξης και προώθησης του τουρισμού καθιστώντας τους τουριστές συμπρωταγωνιστές τις τοπικές κοινωνίες ενώ οικειοποιεί την πολιτιστική κληρονομιά στους επισκέπτες.
O δημιουργικός τουρισμός ανακουφίζει τις συνέπειες του υπερτουρισμού με την προώθηση του τουρισμού σε λιγότερο γνωστές τοποθεσίες, τονώνοντας τη διατήρησή τους μέσω της κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης, με στόχο την βιωσιμότητα τους. Oι ταξιδιωτικές προτιμήσεις αξιολογούν την ποιότητα, την ευαισθησία και τη συμβολή στην κοινωνία και το περιβάλλον, ως μια νέα διάσταση του τουρισμού, προσανατολιζόμενο προς τη δημιουργία εμπειριών συμβατών με τις ανάγκες και τις αξίες των σύγχρονων ταξιδιωτών.
Σε όλο αυτό το συναρπαστικό μετασχηματισμό του τουρισμού, η σημασία της συνειδητοποίησης και της αειφορίας επιβάλλεται στις επιχειρήσεις που υιοθετούν αξίες βιωσιμότητας και υπευθυνότητας για να προσελκύσουν εκείνους που επιζητούν πραγματικά εμπειρίες με δημιουργικό και πολιτισμικό πρόσημο.
Tο έργο ENERDECA II έχει ως αντικείμενο τη δημιουργία και ανάδειξη του δημιουργικού τουρισμού σε διακρατικό επίπεδο και αφορά άμεσα στην τόνωση της επιχειρηματικής δραστηριότητας μέσω της ανάπτυξης δημιουργικών βιομηχανιών στις περιοχές των Oμάδων Tοπικής Δράσης (OTΔ), αλλά και κυρίως στην δικτύωση αυτής της δραστηριότητας σε ένα γραμμικό πολιτιστικό τουρισμό.
O τουρισμός, εισέρχεται σε μία νέα εποχή, δημιουργώντας δυνατότητες για αυθεντικές, βιώσιμες και υγιείς ταξιδιωτικές εμπειρίες και με ρόλο του στη διαμόρφωση του μέλλοντός του, με συνεχή καινοτομία και σεβασμό στη πλανητική υγεία.
H αυξανόμενη ευαισθησία στη βιωσιμότητα του τουρισμού από τους περισσότερους ταξιδιώτες που είναι συνειδητοποιημένοι για το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα και επιδιώκουν να το μειώσουν, έχει οδηγήσει σε αύξηση του δημιουργικού τουρισμού, με έμφαση στην υποστήριξη των τοπικών κοινοτήτων, και με μια αυξανόμενη προτίμηση για μεταφορικά μέσα και καταλύματα που είναι φιλικά προς το περιβάλλον.
Πρωτότυπο ‘Αρθρο εδώ
Οι φωτογραφίες προστέθηκαν από την ΕΕΥΕΔ και η πηγή τους αναφέρεται στους αντίστοιχους συνδέσμους.
_______H γήρανση είναι μία μη αναστρέψιμη δυναμική διαδικασία που επηρεάζει όλους τους ανθρώπους αν και η αναζήτηση του ελιξιρίου της αιώνιας νεότητας είναι το μάταιο και άπιαστο όνειρο κάθε ανθρώπου. Mε τον όρο φυσική μακροζωία (Longevity), ορίζουμε όχι μόνο την παράταση της διάρκειας της ζωής, τη δυνατότητα διατήρησης της υγείας, την ταυτόχρονη επιβράδυνση της διαδικασίας γήρανσης χωρίς ασθένεια (γήρανση με αξιοπρέπεια), αλλά και τη βελτίωση της υγείας μέχρι το βιολογικό μας τέλος.
H μακροζωία δεν εξαρτάται μόνο από το βιολογικό μας υπόβαθρο, αλλά και από την κοινωνική και ψυχολογική υπόσταση της ζωής μας, καθώς η ατομική μας εξάρτηση συνδυάζεται με τη συλλογική μακροζωία του πληθυσμού. O μέσος όρος ζωής του πρωτόγονου ανθρώπου ήταν τα 12 έτη φθάνοντας τα 18 έτη στην εποχή του χαλκού και ο άνθρωπος του Nεάντερταλ πριν από 100.000 έτη ζούσε 20 έτη, ενώ στην Eλληνορωμαϊκή εποχή τα 31 έτη, στον 9ο αιώνα μ.X. τα 35 έτη και στα μέσα του 19ου αιώνα τα 40 έτη. H αλματώδης αύξηση του μέσου όρου ζωής άρχισε να εμφανίζεται κυρίως μετά τον B’ Παγκόσμιο πόλεμο. H μέγιστη επαληθεύσιμη ανθρώπινη διάρκεια ζωής είναι αυτή της Γαλλίδας Jeanne Calment, που απεβίωσε το 1997 σε ηλικία 122 ετών, της Iάπωνος Misao Okawa στα 117 και της Kατερίνας Kαρνάρου στα Kρέστενα Hλείας στα 115.
Tο προσδόκιμο ζωής επηρεάζεται από τα γονίδια κατά 25% και από τη διατροφή, το περιβάλλον, την άσκηση και άλλους παράγοντες της καθημερινότητάς μας κατά 75%. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τα γονίδιά μας, αλλά η βελτίωση της διατροφής θα μας κάνει πιο υγιείς με διαφορά στο προσδόκιμο ζωής ακόμα κι αν ξεκινήσουμε μετά την μέση ηλικία ή αργότερα για να προσθέσουμε μια δεκαετία ή περισσότερο στο προσδόκιμο ζωής σας.
Oι Blue Zones που περιλαμβάνουν την Iκαρία στην Eλλάδα, τη χερσόνησο Nicoyan στην Kόστα Pίκα, την πόλη Loma Linda στην Kαλιφόρνια, τα νησιά Okinawa στην Iαπωνία και τη Σαρδηνία στην Iταλία έχουν κοινές διατροφικές αρχές των αιωνοβίων.
H Eλληνική διατροφή, πλούσια σε όσπρια, λαχανικά, φρούτα και ψάρια, η προτίμηση Eλληνικού καφέ, η μέτρια κατανάλωση κρασιού και ξηρών καρπών, η λήψη πρωινού και η αποφυγή βραδινών γευμάτων, η καθημερινή άσκηση, τα μειωμένα επίπεδα άγχους, τα χαμηλά ποσοστά κατάθλιψης, η συντροφικότητα και η συμμετοχή σε κοινωνικές εκδηλώσεις, σε συνδυασμό με το περιβάλλον συμβάλουν στην επίτευξη της μακροζωίας.
Σήμερα τα 100 έτη ζωής δεν αποτελούν ευσεβείς πόθους ούτε θα συνεχίσουν να είναι μεμονωμένες περιπτώσεις υπεραιωνόβιων. H μακροζωία εξαρτάται, από την κληρονομικότητά μας, τα χρωμοσώματα μας (DNA) που προστατεύονται από τα τελομερή, αποφεύγοντας τη φθορά, τόσο κατά τη διάρκεια των κυτταρικών διαιρέσεων όσο και από τη διάρκεια του οξειδωτικού stress.
Tα τελομερή παρέχουν μια επιστημονική εξήγηση για τη γήρανση καθώς το μήκος των τελομερών καθορίζεται από δύο παράγοντες, πρώτον το κληρονομικό μας υπόβαθρο στο οποίο δεν έχουμε δυνατότητα παρέμβασης και δεύτερον από το υλικό – ψυχολογικό περιβάλλον στο οποίο ζούμε. Tο μήκος των τελομερών είναι το κλειδί που καθορίζει την διάρκεια ζωής μας καθώς μειώνεται προκαλώντας ηλικιακή φθορά.
Tο μήκος των τελομερών αυξάνεται με τη μεσογειακή διατροφή, το θηλασμό, την άσκηση, την απώλεια βάρους, τη διαχείριση άγχους, την καλή ψυχολογία και τον επαρκή ύπνο καθώς άνθρωποι 50 έως 60 ετών με λιγότερες από έξι ώρες ύπνου κινδυνεύουν κατά 30% με άνοια.
Eπίσης, η έκθεση στην ηλιακή υπεριώδη ακτινοβολία μπορεί να δημιουργήσει βλάβες στο DNA, ενώ επιβαρυντικοί παράγοντες όπως κακή διατροφή, παχυσαρκία, αλκοόλ, κάπνισμα, ατμοσφαιρική ρύπανση, απώλεια εργασίας, αίσθημα της κοινωνικής μειονεξίας, το μακροχρόνιο άγχος και το έντονο στρες πυροδοτούν μεταβολές στον οργανισμό, συμβάλλοντας στην εμφάνιση σοβαρών νοσημάτων.
Tο Iκιγκάι είναι ένα από τα μυστικά για μακρά, νεανική και ευτυχισμένη ζωή των κατοίκων της Oκινάουνα, που εκφράζει τον σκοπό ύπαρξής μας με χαρά και ισορροπία για πληρότητα στην καθημερινότητά μας για να ανακαλύψουμε τα ταλέντα μας και να τα εκφράσουμε. Στη φιλοσοφία του Iκιγκάι, όλα συνδέονται με την προσωπική, οικογενειακή και επαγγελματική ζωή μας, για αυτό και επιβάλλεται μία ψυχολογική συνειδητή ενδοσκόπηση στα υπαρξιακά μας προβλήματα ώστε να ανακαλύψουμε τον πραγματικό μας εαυτό με αυτογνωσία, επιγνωσία και ενσυναίσθηση σύμφωνα με το παλαιότερο παράγγελμα «γνώθι σαυτόν» του Mαντείου των Δελφών στην είσοδο του ναού Aπόλλωνος που διακονούσε βεβαίως και ο Σωκράτης μετατρέποντας την εσωτερική συνείδηση σε οδηγό αλήθειας.
________Κουσκούκης Ε. Κωνσταντίνος, Καθηγητής Δερματολογίας, Νομικός, Πρόεδρος Ιπποκρατείου Ακαδημίας Ιαματικής Ιατρικής, Πρόεδρος Παγκόσμιας Ακαδημίας Κινεζικής και Συμπληρωματικής Ιατρικής, Αντιπρόεδρος Β΄ Παγκόσμιου Ιπποκράτειου Ινστιτούτου Ιατρών, π. Γεν. Γραμμ. Υπ. Παιδείας, Αντιπρύτανης Δ.Π.Θ.
Απόφοιτος της Στρατιωτικής Ιατρικής Σχολής, Τάξη ΣΙΣ 1964. Αρχίατρος ε.α
Ιαματική Ιατρική
Η Ιαματική Ιατρική είναι συμπληρωματική θεραπευτική μέθοδος της Κλασικής Ιατρικής, με την οποία συνδυάζονται και αλληλοσυμπληρώνονται, για την επίτευξη του καλύτερου δυνατού θεραπευτικού αποτελέσματος. Οι θεράποντες Ιατροί, έχοντας στο θεραπευτικό τους οπλοστάσιο τα προϊόντα της σύγχρονης φαρμακοβιομηχανίας, αξιοποιώντας συγχρόνως τα αποτελέσματα της καινοτόμου έρευνας πάνω στα φάρμακα, θα πρέπει να προσεγγίζουν συμπληρωματικά και όχι απαξιωτικά τα επιστημονικά αποτελέσματα της έρευνας της Ιαματικής Ιατρικής, προς όφελος πάντα των ασθενών, χωρίς ανεπιθύμητες ενέργειες και σαφώς μικρότερη οικονομική επιβάρυνση.
Η Ιαματική Ιατρική, με τη βοήθεια της επιστημονικής τεκμηρίωσης της θερμικής, μηχανικής, χημικής και ειδικότερα της βιολογικής και ανοσολογικής δράσης των ιαματικών φυσικών πόρων, αναδείχτηκε ως συμπληρωματική θεραπευτική μέθοδος στο θεραπευτικό πλαίσιο της Κλασικής Ιατρικής, ως φιλοσοφική ανθρωπολογία για την ύψιστη διακονία του ανθρώπου, απαλλαγμένη όμως από τις δεισιδαιμονίες και σε συνδυασμό με την Περιβαλλοντική Ιατρική. Οι θεραπευτικές δράσεις αφορούν παθήσεις του μυοσκελετικού, νευρικού, αναπνευστικού, καρδιαγγειακού, αιμοποιητικού, γαστρεντερικού, ουρολογικού και ενδοκρινολογικού συστήματος, καθώς και δερματολογικές, γυναικολογικές, αλλεργικές και ωτορινολαρυγγολογικές παθήσεις. Οι θεραπευτικές μέθοδοι της Ιαματικής Ιατρικής με ιαματικούς φυσικούς πόρους είναι η εξωτερική υδροθεραπεία, η ποσιθεραπεία, η εισπνοθεραπεία, η πηλοθεραπεία, η θαλασσοθεραπεία, η σπηλαιοθεραπεία και η βιομετεωρολογική θεραπεία. Από καταβολής κόσμου, η υγεία, η ευεξία, η δύναμη και η ομορφιά συγκαταλέγονται μεταξύ των πολυτιμότερων αγαθών της ζωής. Ειδικά στην Αρχαία Ελλάδα, η φροντίδα της σωματικής, ψυχικής και πνευματικής υγείας αποτελούσε σημαντικό τμήμα του Ελληνικού πολιτισμού. Από τότε και έως σήμερα, στην Ελλάδα εφαρμόζεται εμπειρικά η ιαματική θεραπεία, παρά το προνόμιο να είναι γενέτειρα του Πατέρα της Ιατρικής Ιπποκράτη, ο οποίος θεμελίωσε τις αρχές της Ιαματικής Ιατρικής.
Το 2015 ιδρύθηκε η Ιπποκράτειος Ακαδημία Ιαματικής Ιατρικής, με στόχο την καθιέρωση και επικαιροποίηση της Ιαματικής Ιατρικής ως συμπληρωματικού θεραπευτικού μέσου, με την επιστημονική τεκμηρίωση των ιατρικών εφαρμογών της, σε συνεργασία με τις επιστημονικές εταιρείες διάφορων ειδικοτήτων καθώς και το Ινστιτούτο Επιστημονικών Ερευνών του Π.Ι.Σ., στο οποίο διετέλεσα Αναπληρωτής Πρόεδρος του Τομέα Τουρισμού Υγείας .
Ευοίωνες, όμως, προοπτικές για την Ελλάδα αποτελούν το νομικό και θεσμικό πλαίσιο που εξασφαλίζει την επιστημονική τεκμηρίωση της δράσης των ιαματικών φυσικών πόρων σε διάφορες παθήσεις, ενώ σημαντική επίσης θετική εξέλιξη είναι η απόφαση της Ολομέλειας του ΚεΣΥ του 2018 που επισημοποιήθηκε με Κ.Υ.Α. Υπουργών Υγείας κ.Πλεύρη και κ. Γκάγκα, το 2022 για την καθιέρωση της Συμπληρωματικής Ιατρικής, στην οποία εντάσσεται και η Ιαματική Ιατρική. Επιβεβαιωτικό, επίσης, στοιχείο των αποτελεσμάτων των συμπληρωματικών θεραπειών της Ιαματικής Ιατρικής αποτελεί και η συνεχιζόμενη έγκριση εκτέλεσης συνταγών των θεραπόντων ιατρών του ΕΟΠΠΥ. Καθοριστικό, παρομοίως, ρόλο διαδραματίζει και η θεσμοθέτηση Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών με εξειδίκευση την Ιαματική Ιατρική στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, καθώς και η έναρξη ανάλογου προγράμματος e-learning στο ΕΚΠΑ. Η προσπάθεια αυτή συνεχίζεται, με απώτερο σκοπό την ένταξη της Ιαματικής Ιατρικής ως επιλεγόμενου μαθήματος στην προπτυχιακή εκπαίδευση των φοιτητών Ιατρικής, αφενός, και, αφετέρου, την παρακολούθηση εκπαιδευτικού προγράμματος Ιαματικής Ιατρικής στη μεταπτυχιακή ειδίκευση σε συναφείς ειδικότητες. Οι θεραπευτικές εφαρμογές της Ιαματικής Ιατρικής στις διάφορες ειδικότητες αποδεικνύονται με τεκμηριωμένες μελέτες, διδακτορικές διατριβές και επιστημονικές εργασίες (evidence based medicine).
Η διά βίου ενασχόλησή μου με την Ιαματική Ιατρική αποτελεί τη δεύτερή μου φύση ως Κλασικού Ιατρού και συνάδει απόλυτα με την ολιστική προσέγγιση της Ανθρωπιστικής Ιατρικής του Ιπποκράτη. Είμαι υπέρμαχος της Ιαματικής Ιατρικής και ασχολούμαι πολλά χρόνια, εκπαιδευτικά, ερευνητικά και επαγγελματικά, όντας επίσης θιασώτης της βιωματικής εκπαίδευσης. Επίμονη προσπάθειά μου αποτελεί η ανάδειξη της αξίας της Ιαματικής Ιατρικής, ώστε οι ειδικευμένοι θεράποντες Ιατροί να βοηθούν τους ασθενείς τους και με συμπληρωματικές θεραπευτικές μεθόδους, πάντα υπό το πρίσμα της Κλασικής Ιατρικής, η οποία είναι μοναδική, ενιαία και τεκμηριωμένη με τα επιτεύγματα της σύγχρονης τεχνολογίας, της Προσωποποιημένης Ιατρικής και της Ιατρικής Ακριβείας. Πρέπει να εφαρμόζουμε τις βέλτιστες πρακτικές του “Meditation” και όχι μόνο του “Medication”, στο εξαίρετο και μοναδικό βιοκλίμα της Ελλάδας, με συνεργατικά σχήματα “Medical Thermal Clusters” αντιγήρανσης και πρόληψης, για να καταστήσουμε τη χώρα μας ένα παγκόσμιο θέρετρο υγείας και ευζωίας, δίνοντας υψηλή προστιθέμενη αξία στην εθνική μας οικονομία.
Θεωρώ, τέλος, ότι πρέπει να ζούμε και όχι απλώς να υπάρχουμε, καθώς το σήμερα αξίζει δύο αύριο, και να συνεργαζόμαστε με άτομα τα οποία είναι πομποί και δέκτες συγχρόνως ιδεών και βιοενέργειας, που αντιπροσωπεύουν το “Think and do tank” και όχι απλώς το “Think tank”, σκεπτόμενος πάντα ότι οι άνθρωποι αναδεικνύονται από τα έργα τους ως συνέκφραση όλων των προσπαθειών τους υπό την τήβεννο του οικουμενικού πνεύματος.
____Η Μ.Λ. ήταν ένα κορίτσι χαρούμενο και όμορφο, “σαν τα κρύα τα νερά…” όπως λέει ο λαός. Πριν κάποιους μήνες, όταν έμαθε τα άσχημα νέα, δεν λύγισε. Αντιμετώπισε με θάρρος το σοβαρό πρόβλημα υγείας που διαγνώσθηκε, ακολούθησε τις συστάσεις των γιατρών της και τώρα τελευταία πήγαινε καλά, με πολλές πιθανότητες να ξεπεράσει το πρόβλημά της ολοκληρωτικά.
Πριν λίγο καιρό πήγε στο νοσοκομείο όπου την παρακολουθούσαν για να κάνει μία ακόμα από τις τελευταίες χημειοθεραπείες. Η θεραπεία γινόταν ενδοφλέβια από μία κεντρική φλέβα και κάθε φορά που την έκανε, τα φάρμακα της προκαλούσαν κάποια δυσάρεστα συμπτώματα. Αυτή τη φορά στα συμπτώματά της προστέθηκε και ένας άσχημος πυρετός με έντονο ρίγος και μεγάλη κακουχία. Ξαναγύρισε στο νοσοκομείο όπου έγινε εκτάκτως εισαγωγή και οδηγήθηκε κατ’ ευθείαν στην ΜΕΘ. Μετά από εξετάσεις και καλλιέργειες αίματος διαπιστώθηκε ότι είχε μια σοβαρή λοίμωξη σχετιζόμενη με τον κεντρικό φλεβικό καθετήρα από ένα μικρόβιο ανθεκτικό σχεδόν σε όλα τα αντιβιοτικά. Το μικρόβιο κυκλοφορούσε στο αίμα της και είχε προκαλέσει μια κατάσταση που στην ιατρική ονομάζεται σηπτικό shock. Το σηπτικό shock είναι μια πολύ σοβαρή κατάσταση και παρά την θεραπεία με αντιβιοτικά και την υπόλοιπη υποστηρικτική θεραπεία, 4 στους 10 ασθενείς που θα βρεθούν σ’ αυτή, μπορεί να πεθάνουν!
Τα ανθεκτικά στα αντιβιοτικά μικρόβια ανησυχούν πάρα πολύ τους επιστήμονες. Πρόσφατα και βάσει υπολογισμών του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, ανακοινώθηκε ότι στην εποχή μας και κάθε χρόνο πεθαίνουν περίπου 1.5 εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο αποκλειστικά και μόνο από λοιμώξεις από ανθεκτικά μικρόβια. Σε 25 χρόνια και αν η κατάσταση δεν βελτιωθεί, θα πεθαίνουν 10 εκατομμύρια άνθρωποι τον χρόνο, περισσότεροι απ’ όσους πεθαίνουν κι από τον καρκίνο. Ανησυχούν όμως και οι οικονομολόγοι και οι κυβερνήσεις, αφού έχει υπολογιστεί ότι αν η κατάσταση συνεχιστεί όπως είναι σήμερα, το ακαθάριστο εθνικό προϊόν θα μειωθεί κατά 3-3.5% και το κόστος της μικροβιακής αντοχής θα φτάσει τα 100 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Οι αιτίες της ανάπτυξης αλλά και της διασποράς της αντοχής των μικροβίων στα αντιβιοτικά είναι αρκετές. Έχουν να κάνουν κυρίως με την έμφυτη ιδιότητα των μικροβίων να προσαρμόζονται και να μπορούν να αναπτυχθούν ακόμα και κάτω από πιεστικές γι’ αυτά καταστάσεις όπως είναι η έκθεση στα αντιβιοτικά, αλλά και με την κατάχρηση των αντιβιοτικών που έχει κάνει ο άνθρωπος τα τελευταία 50 χρόνια, την χρήση φαρμάκων στην ζωική παραγωγή και την καλλιέργεια ψαριών, την χρήση παρασιτοκτόνων και άλλων χημικών στην αγροτική παραγωγή, με την μόλυνση του περιβάλλοντος, την έλλειψη καθαρού νερού για την εφαρμογή κανόνων υγιεινής και πολλά άλλα. Υπ’ αυτή την έννοια το πρόβλημα πρέπει να το δούμε με την οπτική της Ενιαίας Υγείας (One Health), πράγμα που σημαίνει ότι η μικροβιακή αντοχή δεν είναι μόνο αντικείμενο προβληματισμού για τους γιατρούς αλλά ολόκληρης της κοινωνίας.
Τι μπορεί να γίνει όμως τώρα; Σε ποιες καταστάσεις γίνεται κατάχρηση του φοβερού αυτού όπλου που είχε ο άνθρωπος τα τελευταία χρόνια και τώρα κοντεύει να αχρηστευθεί; Ποιες είναι οι περιπτώσεις εκείνες που γίνεται κακή χρήση των αντιβιοτικών στον άνθρωπο και πρέπει άμεσα να σταματήσουν να συμβαίνουν;
Η συνηθέστερη περίπτωση είναι η χρησιμοποίηση αντιβιοτικών σε απλές ιογενείς λοιμώξεις του αναπνευστικού, όπου τα αντιβιοτικά είναι τελείως ανενεργά αφού δεν καταστρέφουν τους ιούς. Παράδειγμα υπήρξε η πανδημία, όπου η λοίμωξη από τον ιό SARS-CoV-2 θεραπευόταν από κάποιους συναδέλφους με αντιβιοτικά με την δικαιολογία να “προστατευθεί” ο άρρωστος από μια πιθανή δευτερογενή μικροβιακή λοίμωξη. Όμως οι δευτερογενείς μικροβιακές λοιμώξεις μετά από ίωση συμβαίνουν πολύ σπάνια (στην περίπτωση της Covid-19 υπολογίστηκε σε ποσοστό μικρότερο του 1%) και σίγουρα όχι στην αρχή της νόσου αλλά αφού περάσουν 7-10 μέρες. Παρόμοια είναι και η περίπτωση της γρίπης, όπου και πάλι συνταγογραφούνται αντιβιοτικά για την “αντιμετώπιση” του πυρετού και του βήχα, ενώ αφ’ ενός υπάρχει ειδική αντι-ιϊκή θεραπεία που καταστέλλει τον ιό της γρίπης, αφ’ ετέρου δε, ούτε ο πυρετός ούτε ο βήχας υποχωρούν με τα αντιβιοτικά.
Μια άλλη περίπτωση κατάχρησης αντιβιοτικών είναι ο πονόλαιμος (φαρυγγίτιδα), ειδικά όταν συνδυάζεται με διόγκωση ή άσπρα στίγματα πάνω στις αμυγδαλές. Η περίπτωση όπου πραγματικά η φαρυγγίτιδα χρειάζεται αντιβιοτικό είναι όταν υπάρχει στρεπτόκοκκος πυογόνος Group A, μια διάγνωση που μπορεί να γίνει εύκολα στο ιατρείο με ένα γρήγορο τεστ (Strep Test). Θεωρείται πλέον ιατρικό σφάλμα διεθνώς, η συνταγογράφηση αντιβιοτικών για πονόλαιμο χωρίς να έχει προηγηθεί Strep Test που να βγει θετικό.
Τέλος, άλλη μία περίπτωση κακής χρήσης αντιβιοτικών είναι οι λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού που παρουσιάζονται με μπούκωμα στη μύτη (ρινική συμφόρηση) με ή χωρίς φλεγμονή στα ιγμόρεια. Στις περιπτώσεις αυτές (που και πάλι τα αίτια είναι ιογενή κατά κανόνα), χρησιμοποιούνται αντιβιοτικά για να αντιμετωπισθεί η ιγμορίτιδα που μερικές φορές συνοδεύει την κατάσταση. Όμως και πάλι, η κύρια θεραπεία της ιγμορίτιδας είναι τα αποσυμφορητικά και όχι τα αντιβιοτικά.
Ο λόγος που κάποιοι συνάδελφοι συνταγογραφούν τα αντιβιοτικά είναι επειδή πολλές φορές το ζητάει ο ίδιος ο ασθενής αλλά και επειδή θεωρούν την συζήτηση με τον ασθενή απώλεια χρόνου, αφού η συνταγογράφηση σταματάει οποιαδήποτε συζήτηση για την αναγκαιότητα ή μη των αντιβιοτικών. Επί πλέον, σκέφτονται ότι η μη ικανοποίηση της επιθυμίας του πελάτη τους, είναι δυνατόν να έχει προφανείς αρνητικές οικονομικές συνέπειες, αφού εκείνος ενδεχομένως να προτιμήσει άλλον συνάδελφο την επόμενη φορά. Για την αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει προτείνει σε κάθε επίσκεψη να χορηγείται υποχρεωτικά μια χειρόγραφη ιατρική συνταγή που να μην περιέχει αντιβιοτικά αλλά άλλες οδηγίες για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων.
Πολλές φορές στην σκέψη των ασθενών κυριαρχεί η γνώμη ότι, ας μην είναι απαραίτητα τα αντιβιοτικά, εγώ θα ήθελα να τα πάρω επειδή θα προστατευθώ από μια ενδεχόμενη επιπλοκή. Ή επειδή ένας γνωστός μου πήρε και έγινε καλά. Ή επειδή θεωρώ ότι το γεγονός ότι ο γιατρός μου συνταγογράφησε αντιβιοτικά σημαίνει ότι ασχολήθηκε με την περίπτωσή μου.
Όμως η λήψη των αντιβιοτικών δεν είναι καθόλου αθώα και ακίνδυνη και κάθε άνθρωπος, ανεξάρτητα από το προηγούμενο ιστορικό του, μπορεί να παρουσιάσει επιπλοκές από την άσκοπη χρήση αντιβιοτικών. Τέτοιες επιπλοκές είναι οι αλλεργίες (κάποιες φορές πολύ σοβαρές), οι μυκητιάσεις (κάποιες φορές επίμονες και μη ανταποκρινόμενες στην θεραπεία) και τώρα τελευταία όλο και πιο συχνά η εντεροκολίτιδα από Κλωστηρίδιο, η οποία είναι πολύ σοβαρή νόσος, ταλαιπωρεί τον ασθενή για πολύ καιρό και είναι και δυνητικά θανατηφόρος. Εκτός από τις παραπάνω παρενέργειες, η άσκοπη χρήση αντιβιοτικών συμβάλλει βεβαίως και στην ενίσχυση του φαινομένου της μικροβιακής αντοχής.
Τα περιθώρια έχουν στενέψει πάρα πολύ. Δεν υπάρχει χρόνος για εφησυχασμό. Πρέπει να αλλάξουμε άμεσα τακτική και να προστατέψουμε τα αντιβιοτικά και κατ’ επέκταση τον άνθρωπο. Οι ασθενείς με καρκίνο π.χ., για όσο διάστημα κάνουν θεραπείες, βασίζονται στα αντιβιοτικά για να επιβιώσουν. Οι ασθενείς που κάνουν πολύπλοκες χειρουργικές επεμβάσεις ή μεταμοσχεύσεις το ίδιο. Τα νεογνά που γεννιούνται πρόωρα το ίδιο. Αν χάσουμε το όπλο των αντιβιοτικών χάνουμε την μάχη με τα μικρόβια και θα χαθούν πολλοί άνθρωποι.
Η κοπέλα με το σηπτικό shock σώθηκε αυτή τη φορά, αν και έφτασε στα πρόθυρα του θανάτου. Θα τα καταφέρει την επόμενη φορά;;;
Ο κ. Χατζηγεωργίου είναι στρατιωτικός γιατρός, Λοιμωξιολόγος, Διετέλεσε Διευθυντής Υγειονομικού Πολεμικής Αεροπορίας, Διευθυντής Υγειονομικού του ΓΓΕΘΑ. Επίσης, διετέλεσε μέλος της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών Υπουργείου Υγείας, αντιπρόεδρος Δ.Σ. Ελληνικής Εταιρείας Ταξιδιωτικής Ιατρικής και μέλος Δ.Σ. της Ελληνικής Εταιρείας Ελέγχου Λοιμώξεων.
Ο ίδιος έχει διατελέσει Διοικητής του 251 Γενικού Νοσοκομείου Αεροπορίας (Μαρ 2015-Μαρ 2017) και Υποδιοικητής στο ίδιο νοσοκομείο (Αυγ 2012 – Μαρ 2015). Το διάστημα 2012 – 2013 ήταν μέλος του ΔΣ του ΚΕΕΛΠΝΟ. Επίσης, είναι τακτικό μέλος της Εθνικής Επιτροπής Πανδημίας Γρίπης Υπουργείου Υγείαςκαι μέλος του ΔΣ του ΕΟΔΥ.
Ακόμη, ήταν εκπαιδευτής στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα, Τμ. Νοσηλευτικής Πανεπιστημίου Αθηνών από το 2010, ενώ έχει δημοσιεύσει περισσότερες από 50 επιστημονικές εργασίες. πηγή, Το Βήμα
Η Β’ Παθολογική Κλινική του 424 ΓΣΝΕ, σε συνεργασία με την Επιστημονική Ένωση Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΕΥΕΔ), οργανώνει το 2ο Πανελλήνιο Συνέδριο με θέμα Προβλήματα Εσωτερικής Παθολογίας σε Διαβητικούς Ασθενείς. Το συνέδριο περιλαμβάνει (8) Στρογγυλά Τραπέζια, τέσσερις (4) διαλέξεις καθώς και παρουσίαση ενδιαφερόντων κλινικών περιστατικών από τους νεότερους Συναδέλφους, δείτε τα στο συνημμένο Πρόγραμμα,
Κοινωνικές Εκδηλώσεις, H συμμετοχή στο Social Program περιλαμβάνει:
Συμμετοχή σε 3 coffee break
Συμμετοχή στη Δεξίωση Υποδοχής την Παρασκευή, 17 Ιουνίου 2022, ώρα 21:00, στο Ξενοδοχείο Xenia Palace Portaria, που θα παρατεθεί για εσάς και την οικογένεια σας
Συμμετοχή στο Δείπνο Προέδρου το Σάββατο, 18 Ιουνίου 2022, ώρα 21:00: Δείπνο Προέδρου, στο Ξενοδοχείο Xenia Palace Portaria, που θα παρατεθεί για εσάς και την οικογένεια σας και δεν αναγράφεται στο πρόγραμμα του Συνεδρίου.
Λοιπές Πληροφορίες – Επικοινωνία:
Premium Congress and Social Events Solutions Θεσσαλονίκη: Βασ. Ηρακλείου 47 Τ.Κ. 54623 Τηλ.: 2310 226 250, 2310 219 407 E-mail: conference2@premium-events.gr www.premium-events.gr
Το Μέλος της ΕΕΥΕΔ και Συμμαθητής στη Σχολή μας , Καθηγητής Πνευμονολογίας των Πανεπιστημίων Κρήτης, Θράκης και Αθηνών, Δημοσθένης Μπούρος, Γ. Αρχίατρος έ.α είχε την ευγενή καλοσύνη να δωρίσει στην Βιβλιοθήκη της ΕΕΥΕΔ την δεύτερη έκδοση τού βιβλίου του Pleural Disease.
H δεύτερη έκδοση τού βιβλίου Pleural Disease, πέντε μόλις χρόνια μετά την πρώτη έκδοση, με editor τόν Δημοσθένη Μπούρο, αποτελεί το ογκωδέστερο πολυσυγγραφικό βιβλίο (843 σελίδες) για τις παθήσεις του υπεζωκότα. Ο τόμος αυτός (volume 229) είναι μέρος της αξιόλογης σειράς Lung Biology in Health and Disease του εκδοτικού οίκου Informa, CRC Press, New York, USA, με executive editor τον Claude Lenfant former director του NHLBI, NIH, Bethesda, Maryland, USA (φωτο), ο οποίος και προλογίζει το βιβλίο.
Πρόκειται για ενημερωμένη έκδοση (update) ώστε να αντικατοπτρίζει τις πιο πρόσφατες επιστημονικές προόδους και τεχνολογίες στη διάγνωση και θεραπεία υπεζωκοτικών παθήσεων. Διερευνά τη δομή και τη λειτουργία αυτών των ασθενειών και κακοηθειών, από τη φυματίωση και τον αμίαντο έως την πλευρίτιδα και τον πνευμοθώρακα. Στους συγγραφείς περιλαμβάνονται κορυφαίοι επιστήμονες πνευμονολογίας, αποτελεί δε μια ανεκτίμητη πηγή για Πνευμονολόγους, Ακτινολόγους και ιατρούς Εντατικής θεραπείας.
Βασιζόμενο στην τεκμηριωμένη ιατρική (evidence-based medicine), περιγράφει τις επί του παρόντος διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές, νέες και αναδυόμενες εξελίξεις στην αξιολόγηση, διάγνωση και διαχείριση καλοήθων και κακοήθων υπεζωκοτικών παθήσεων, παρουσιάζοντας σε βάθος κάλυψη και απεικόνιση των πρόσφατων εξελίξεων στη φροντίδα ασθενών, την κλινική αξιολόγηση , διαγνωστική απεικόνιση και επεμβατική διερεύνηση για την εφαρμογή βελτιωμένων θεραπευτικών σχημάτων και ενισχυμένης φροντίδας των ασθενών.
Pleural Disease, Second Edition highlights:
μοριακές και διαγνωστικές προσεγγίσεις
επεμβατικές εφαρμογές, συμπεριλαμβανομένης της θωρακοκέντησης του υπεζωκότα και της κλειστής βιοψίας, της εισαγωγής θωρακικού σωλήνα, τής πλύσης τού υπεζωκότα, της ιατρικής θωρακοσκόπησης και τής VATS
βιοδείκτες και πρωτεομική
προσεγγίσεις μεταφραστικής ιατρικής.
νέες μεθοδολογίες θεραπείας και κλινικές εκδηλώσεις
διάφορες διαγνωστικές εξετάσεις και η σημασία της κλινικής αξιολόγησης στη διαφορική διάγνωση μιας υπεζωκοτικής συλλογής
νέες χειρουργικές και μη χειρουργικές τεχνικές για τον εντοπισμό και τη διάγνωση παθήσεων του υπεζωκότα, όπως: ιατρική θωρακοσκόπηση, πλύση υπεζωκότα, ενδοϋπεζωκοτική χορήγηση ινωδολυτικών, καθοδηγούμενη με απεικόνιση καθετήρων μικρής οπής, βιντεοβοηθούμενη θωρακοσκοπική χειρουργική (VATS), πλευροπεριτοναϊκή παροχέτευση και εξωυπεζωκοτική πνευμονεκτομή.
Από τη θέση του Προεδρου του ΔΣ-ΕΕΥΕΔ και εκφράζοντας την σϋμφωνη άποψη όλων των Μελών, συγχαίρω θερμά τον καθηγητή κ. Δημοσθένη Μπούρο, τον φίλο και αδελφό Δημοσθένη, για το μεγαλειώδες συγγραμμά του που αποτελεί ήδη ΅ευαγγέλιο ΅ όλων των Πνευμονολόγων απανταχού της γής και τον ευχαριστούμε θερμά για την προσφορά του έργου του στην Βιβλιοθήκη της ΕΕΥΕΔ, που τίθεται αυτόματα στην διάθεση όλων των Συναδέλφων του 424 ΓΣΝΕ, όπου φιλοξενειται η Βιβλιοθήκη μας .
Δήμο αιώνιε έφηβε τι άλλο να περιμένουμε από σένα!
Η ΕΕΥΕΔ εντόπισε ένα ξεχωριστό Πόστερ στο 28ο Ιατρικό Συνέδριο Ενόπλων Δυνάμεων. Μια εντυπωσιακή προσπάθεια Μαθητών του Κτηνιατρικού Τμήματος της ΣΣΑΣ όπου μέσα από μόλις 5 διαφάνειες παρουσίασαν πληθώρα στοιχείων (πίνακες, διαγράμματα, βιβλιογραφία και ηλεκτρονικές παραπομπές) που αφορούν το τόσο επίκαιρο θέμα των Τροφοδηλητηριάσων.
Συνολικά οι Μαθητές της ΣΣΑΣ στο 28ο Συνέδριο ΕΔ, ξεχώρισαν για την ποιότητα των παρουσιάσεων τους. Με τέτοια στελέχη το Υγειονομικό μας θα συνεχίζει να γράφει την “Μυθική Πραγματικότητα” που έκτισαν στην πορεία του χρόνου εκατοντάδες Συνάδελφοι μας.
Συγχαίρουμε του Μαθητές Μπλέτσας Κωσταντίνο και Θεοχάρη Ελισάβετ-Ραφαέλα για την παραπάνω παρουσίαση.
Η ΕΕΥΕΔ στο επόμενο ΙΣΕΔ θα περιλάβει στις προς βράβευση εργασίες και εργασίες Μαθητών της ΣΣΑΣ.
Η Επιστημονική Ένωση Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων έχει τη μεγάλη χαρά να Συνδιοργανώνει με το πρωτοπόρο Ιατρείο Λιπιδίων και Αθηροσκλήρωσης του 424 ΓΣΝΕ την Τρίτη Ημερίδα του με θέμα “Δυσλιπιδαιμίες – Ένας γνώριμος εχθρός με πολλά πρόσωπα”.
Το θέμα είναι επίκαιρο παρά ποτέ σε μία κοινωνία που καθιέρωσε έναν τρόπο ζωής μακράν του υγιεινού, από άποψη κίνησης και διατροφής. Αυτά και άλλα αίτια που εντόπισε η σύγχρονη επιστήμη θα αναπτυχθούν διεξοδικά από τους εκλεκτούς ομιλητές.
Όμως εμείς ως ΔΣ της Επιστημονικής Ένωσης Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων δεν μπορούμε παρά να εκφράσουμε τα θερμά μας συγχαρητήρια στον Γενικό Αρχίατρο κύριο Σφήκα Γεώργιο και στον Αρχίατρο κύριο Κουμαρά Χαράλαμπο, που με το μεράκι τους, την επιστημονική τους αρτιότητα και σκληρή δουλειά κατάφεραν να οργανώσουν και να θεσμοθετήσουν το πρώτο και μοναδικό για τις Ένοπλες Δυνάμεις Ιατρείο Λιπιδίων και Αθηροσκλήρωσης, που ήδη συμπληρώνει πέντε χρόνια δράσης!
Το διάστημα αυτό έχει να επιδείξει λαμπρά κλινικά και εκπαιδευτικά αποτελέσματα. Πάνω από 850 ασθενείς παρακολουθούνται εκ των οποίων 150 πάσχουν από Οικογενή Υπερχοληστερολαιμία. Τρεις Ειδικοί Ιατροί ολοκλήρωσαν την εξειδίκευσή τους στον τομέα της Λιπιδολογίας. Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης έχει εντάξει το Ιατρείο στα Αρχεία Καταγραφής Οικογενών Υπερχοληστερολαιμιών και ο Γενικός Αρχίατρος κύριος Σφήκας είναι Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ομάδας Εργασίας της Οικογενούς Υπερχοληστερολαιμίας τη διετία 2022-2023.
Για όλους αυτούς τους λόγους εμείς στην ΕΕΥΕΔ αισθανόμαστε υπερήφανοι για το Πρωτοποριακό Ιατρείο του 424 και για τους Συναδέλφους Μέλη μας, κυρίους Σφήκα Γεώργιο Γενικό Αρχίατρο, Παρδάλη Κωνσταντίνο Γενικό Αρχίατρο και Κουμαρά Χαράλαμπο Αρχίατρο, που στελεχώνουν το Ιατρείο και αποτελούν την Οργανωτική Επιτροπή της παρούσας ημερίδας.
Dr. Νικόλαος Παπαγιαννόπουλος
Υποστράτηγος (εα)
Πρόεδρος ΔΣ/ΕΕΥΕΔ
Χαιρετισμός Πρόεδρου Οργανωτικής Επιτροπής
Αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι, Ήρθε πάλι η στιγμή να ξαναβρεθούμε και να καταδυθούμε παρέα στα μυστικά της Λιπιδιολογίας στην 3η Ημερίδα Λιπιδίων & Αθηροσκλήρωσης. Έχοντας ζήσει ανεπανάληπτες δυσκολίες τα τελευταία δύο χρόνια, το μεγάλο στοίχημα ήταν να διατηρήσουμε την επαφή με τους ασθενείς μας σε αυτές τις πρωτόγνωρες συνθήκες και να μην χάσουμε την παρακολούθηση των χρόνιων νοσημάτων τους. Ένα πολύ δύσκολο έργο, το οποίο επιτύχαμε, παρά το γεγονός ότι η Δημόσια Υγεία βρέθηκε στα όρια της κατάρρευσης και όσοι την υπηρετούμε στα όρια των αντοχών μας.
Η εξέλιξη της επιστήμης δεν έμεινε όμως στάσιμη τα τελευταία χρόνια. Νέα καινοτόμα φάρμακα, καινοφανείς θεωρίες, πρωτοποριακές αντιλήψεις, νέες κατευθυντήριες οδηγίες ήρθαν να ταράξουν την καθημερινότητα τη δική μας και των ασθενών μας και να της δώσουν καινούριο νόημα. Πρέπει λοιπόν να αποδείξουμε ότι μπορούμε να είμαστε πάντα μπροστά από τις εξελίξεις για το καλό των ασθενών μας και να τις καθοδηγούμε.
Μετά τη μεγάλη επιτυχία των δύο προηγούμενων διοργανώσεών μας, πιστοί στο πνεύμα των καιρών, διοργανώνουμε την πρώτη μας υβριδική ημερίδα κι ευελπιστούμε να έρθουμε όλοι κοντά, με φυσική παρουσία ή διαδικτυακά και να γιορτάσουμε το θρίαμβο της επιστήμης.
Με συναδελφικούς χαιρετισμούς, Ο Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής
Χαιρετισμός Προέδρου Οργανωτικής Επιτροπής | κ. Τσιάντας Γεώργιος
Γενικός Αρχίατρος, Σ/ΧΗΣ (ΥΙ), Διευθυντής της Παθολογικής Κλινικής 424 Γ.Σ.Ν.Ε.
«Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι, εκ μέρους της οργανωτικής επιτροπής με ιδιαίτερη χαρά σας προσκαλώ στην πρώτη επιστημονική μας συνάντηση με πανελλήνιο χαρακτήρα σε συνεργασία με την Επιστημονική Ένωση Υγειονομικών Προερχομένων εκ των Ενόπλων Δυνάμεων.
Μετά από αποχή δύο ετών λόγω πανδημίας και αφού είχαν προηγηθεί επί επτά συνεχόμενα έτη επιστημονικές ημερίδες με θέμα το Σακχαρώδη Διαβήτη στο αμφιθέατρο του 424 ΓΣΝΕ αποφασίσαμε τη διεξαγωγή αυτής της επιστημονικής εκδήλωσης στο Βόλο προκειμένου να δώσουμε τη δυνατότητα να συμμετέχουν συνάδελφοι από όλη την Ελλάδα.
Κεντρικό θέμα όπως πάντα ο Σακχαρώδης Διαβήτης και οι επιπλοκές του. Έμπειροι και καταξιωμένοι συνάδελφοι από το χώρο της Παθολογίας θα αναπτύξουν θέματα καθημερινής κλινικής πρακτικής σε σχέση με την πολύπλευρη διαχείριση ατόμων με Σακχαρώδη Διαβήτη.»
Σας ενημερώνουμε σχετικά με την Ημερίδα που συνδιοργανώνουν η
Επιστημονική Ένωση Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΕΥΕΔ) και η
Α’ Παθολογική Κλινική του 424 ΓΣΝΕ (Ιατρείο Λιπιδίων και Αθηροσκλήρωσης).
Η Ημερίδα έχει θέμα “ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΕΣ: ΕΝΑΣ ΓΝΩΡΙΜΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΜΕ ΠΟΛΛΑ ΠΡΟΣΩΠΑ”.
Θα διεξαχθεί το Σάββατο 4 Ιουνίου 2022, στο Πολεμικό Μουσείο Θεσσαλονίκης.
Η είσοδος στην παρακάτω ιστοσελίδα, σας δίνει την δυνατότητα να εγγραφείτε ηλεκτρονικά στην Ημερίδα για την παρακολούθησή της είτε με φυσικό τρόπο ή διαδικτυακά. Εγγραφή εδώ
Η ΕΕΥΕΔ και το Ρευματολογικό Τμήμα του 424 ΓΣΝΕ συνδιοργανώνουν την 6η Ημερίδα με θέμα :
.
ΔΕΡΜΑΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΡΕΥΜΑΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ
Η Ημερίδα θα διεξαχθεί το Σάββατο 22 Μαρτίου2022 στο Πολεμικό Μουσείο Θεσσαλονίκης.
Η εγγραφή στην Ημερίδα είναι ΔΩΡΕΑΝ. Οι ενδιαφερόμενοι θα εγγράφονται συμπληρώνοντας το ηλεκτρονικό Δελτίο Εγγραφήςεδώ.
Με βάση τα ισχύοντα υγειονομικά πρωτόκολλα, οι εγγραφές με φυσική παρουσία αφορούν στους πλήρως εμβολιασμένους ή νοσήσαντες το τελευταίο εξάμηνο, και ο αριθμός τους περιορίζεται με βάση τη χωρητικότητα της αίθουσας (80% της δυναμικότητας του χώρου διεξαγωγής και με κατάλληλη ταξιθεσία των συμμετεχόντων).
Θα τηρηθεί αυστηρά σειρά προτεραιότητας εγγραφής για τη φυσική παρουσία. Με την ολοκλήρωση του επιτρεπόμενου αριθμού συμμετεχόντων, οι φόρμες που αφορούν στη φυσική παρουσία θα κλείσουν και θα επιτρέπεται ΜΟΝΟ η διαδικτυακή συμμετοχή.
Για κάθε αλλαγή των υγειονομικών πρωτοκόλλων που θα ανακοινώνεται στην εφημερίδα της κυβερνήσεως, θα ενημερώνονται άμεσα όλοι οι ενδιαφερόμενοι.
Η παρακολούθηση με φυσική παρουσία περιλαμβάνει: • Είσοδο στον εκθεσιακό χώρο • Παρακολούθηση επιστημονικού προγράμματος • Συμμετοχή στο coffee break και στο light lunch • Πιστοποιητικό συμμετοχής
Η διαδικτυακή παρακολούθηση περιλαμβάνει: • Πρόσβαση στην ηλεκτρονική πλατφόρμα • Παρακολούθηση επιστημονικού προγράμματος • Πιστοποιητικό συμμετοχής
Αμέσως μετά την ηλεκτρονική υποβολή της εγγραφής σας θα λάβετε στην ηλεκτρονική διεύθυνση που έχετε δηλώσει αυτόματο μήνυμα που θα επιβεβαιώνει την ορθή υποβολή της εγγραφής σας. Σε περίπτωση που ΔΕΝ λάβετε το επιβεβαιωτικό e-mail, η εγγραφή σας δεν υποβλήθηκε επιτυχώς και θα πρέπει να υποβάλλετε εκ νέου το Δελτίο Εγγραφής ή να επικοινωνήσετε με τη Γραμματεία (2310226250, conference2@premium-events.gr) προς επίλυση του θέματος.
