- 2025.04.21
- Παρουσίαση Βιβλίου Λάμπρου Βαζαίου
- Αργύρης Τασιόπουλος
Ξεφυλλίζοντας το Βιβλίο του Λάμπρου Βαζαίου ” Ο Οδυσσέας στις Πύλες του Ιανού” βρήκα αναφορές στην Γυάρο του 1967. Ουσιαστικά το Βιβλίο είναι μια προσωπική, Βιωματική ιστορία. Η ανάγνωσή του, μας εισάγει με μοναδικό τρόπο στο “άρωμα” της εποχής εκείνης. Τα γεγονότα είναι εύκολο να τεκμηριωθούν και να παρουσιασθούν, το άρωμα της εποχής δύσκολο αν δεν το έχεις ζήσει. Πρόσωπα, συμπεριφορές, συναισθήματα, ασήμαντα γεγονότα της καθημερινής ζωής, συνθέτουν “το άρωμα της εποχής” που κάνει το Βιβλίο αυτό μοναδικό.
Είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε, πως Συνάδελφοι μας βρέθηκαν και εκεί που γράφτηκε ακόμη μια σελίδα της ιστορίας της εποχής μας. Θεωρείστε την παρούσα ανάρτηση μια “Παρουσίαση Βιβλίου” με προβολή λίγων μόνο χαρακτηριστικών αποσπασμάτων.
Ο Συγγραφέας συμπυκνώνει τα όσα βίωσε με την φράση :
“ Στις σελίδες μνήμης και ζωής ξεχωριστή θέση πήρε ο χρόνος που πέρασα στα στρατόπεδα της Γυάρου και της Λέρου.”
Ας δούμε λίγα στοιχεία
Η 21η Απριλίου 1967 βρίσκει δύο νεαρούς Υπιάτρους Τάξης ΣΙΣ 1959 που πρόσφατα στις 28/2/1966, είχαν αποφοιτήσει από την ΣΙΣ, τους :
- Νικόλαο Γιαννόπουλο και τον
- Λάμπρο Βαζαίο
Υπηρετούσαν στο στην Αθήνα στο 401 ΓΣΝΑ. και 430 ΓΣΝ αντίστοιχα. Ας δούμε μερικά χαρακτηριστικά, μικρά, αποσπάσματα από το Βιβλίο του κ. Λάμπρου Βαζαίου.
Πότε ξεκίνησε η αποστολή :
Την νύκτα της 21ης προς 22 Απριλίου επείγον σήμα του ΓΕΣ, όριζε δύο κατώτερους υγειονομικούς Αξιωματικούς (τελικά σε εμένα και τον Γιαννόπουλο έπεσε ο κλήρος!) ως ιατρικούς υπεύθυνους του μέλλοντος να δημιουργηθεί από την Χωροφυλακή στρατοπέδου κρατουμένων. Με μικρή ομάδα οπλιτών νοσοκόμων και υλικό εκστρατείας, συγκεντρωθήκαμε στη Σχολή Χωροφυλακής και από εκεί μεταβήκαμε στην Αμφιάλη όπου τότε μόνο πληροφορηθήκαμε τον σκοπό και τον προορισμό της κίνησης. Απερίγραπτη προχειρότητα και ανοργανωσιά που τελικά ταξίδεψαν κι’ αυτές μαζί μας στην Γυάρο
Ποιες ήταν η πρώτες εντυπώσεις από την άφιξη στη Γυάρο :
Το ταξίδι τέλειωσε με κάτι που δεν έχω ακόμη αποφασίσει αν θα το ονομάσω άφιξη, αποβίβαση ξεμπαρκάρισμα η κάτι άλλο! Μας υποδέχθηκε η σιωπή της απόλυτης ερημιάς. Την πληγώνανε όμως οι παραφωνίες του αέρα που δεν είχε ποτέ, από κτίσεως κόσμου μάλλον, πάψει να φυσάει και η αντιαισθητική ή καλλίτερα εφιαλτική εικόνα των ερειπίων που υποδυόντουσαν καταλύματα. Το νησί, όπως έλεγαν τότε, τα τελευταία χρόνια είχε χαρακτηρισθεί ναυτικό φρούριο και απαγορευόταν αυστηρά ακόμη και η προσέγγιση οπουδήποτε σκάφους, οι δε παλιοί μικροϊδιοκτήτες-κτηνοτρόφοι*** είχαν απομακρυνθεί οριστικά. Ήταν τα «κτίρια» που θα στέγαζαν όλους μας, αυτούς που τους ετοιμάζαμε «υποδοχή» και εγκατάσταση, αλλά και όλους εμάς, τους «άλλους κατοίκους» του νησιού. Οι συνθήκες και οι δυσκολίες ήταν κοινές για όλους και οι διαφορές μάλλον θεωρητικές. Μετά δύο-τρεις μέρες άρχισαν να φθάνουν «αυτοί» που θα καταλαμβάνανε όλα τα κτίρια, τίς παλαιές φυλακές, και τους όρμους που άρχισαν να γεμίζουν με αντίσκηνα. Ήταν οι κρατούμενοι που μεταφερόντουσαν από τους χώρους συγκέντρωσης στον τόπο τελικού προορισμού, στην Γυάρο.
Ποιοι και τι ήταν λοιπόν οι κρατούμενοι αυτοί;
Αρκεί μόνο ο επίσημος τίτλος της «ιδιότητας» τους για να τα καταλάβουμε όλα. Σπάνια «επίσημος τίτλος» έδωσε με τόση ευκρίνεια την ταυτότητα της κατάστασης.πάντα!): Ήταν λοιπόν (στην βαλσαμωμένη καθαρεύουσα του επαρχιακού στρατώνα και Αστυνομικών Αρχών!».
«Πολίτες τελούντες υπό πειθαρχημένην διαβίωσιν παρά των Στρατιωτικών -και Αστυνομικών Αρχών!
Ανάλογος ήταν και ο τίτλος της δικής μου παρουσίας
:«Προϊστάμενος της Υγειονομικής Υπηρεσίας του Στρατοπέδου πολιτών τελούντων υπο πειθαρχημένην διαβίωσιν παρά των Στρατιωτικών και Αστυνομικών Αρχών”
Ποια ήταν η υποδομή στην Γυάρο.
Στον γενικό σύνολο των 7800 κρατουμένων που «φιλοξένησε» το νησί οι γυναίκες ήταν 250 – 300. Στο κεντρικό κτιριακό συγκρότημα, σε εσωτερική ακτίνα ήταν ο χώρος που τους δόθηκε. Το υπόλοιπο «στέγασε» άνδρες κρατούμενους. Το κτίριο των φυλακών που είχε κτισθεί για να στεγάσει τους καταδικασμένους πολιτικούς κρατουμένους την δεκαετία του ’50, είχε όπως έλεγαν χωρητικότητα 1500 ατόμων και τους χώρους της φρουράς, των γραφείων της Διοίκησης και τα αναγκαία βοηθητικά τμήματα. Η κατάσταση των εγκαταστάσεων, όταν φθάσαμε, ήταν επιεικώς εφιαλτική. Είχε μείνει το κτίριο επί δεκαετίες κενό εκτεθειμένο σε άγριες καιρικές συνθήκες χωρίς καμία συντήρηση. Οι παλιοί κρατούμενοι διηγούντο πως ο εργολάβος που είχε αναλάβει την κατασκευή του είχε κάνει τόσες κακοτεχνίες και είχε τέτοια απόκλιση από τους προϋπολογισμούς που δικάστηκε και εξέτισε μέρος η και ολόκληρη την ποινή του στο ίδιο κτίριο. Είχε κτίσει ο αθεόφοβος κάνοντας τα χαρμάνια με νερό της Θάλασσας! Η υγρασία και η φθορά των τοίχων (ο σοβάς για τον τότε κατασκευαστή φαίνεται πως δεν είχε ακόμη εφευρεθεί!), ήταν απερίγραπτες, τα τζάμια των κουφωμάτων ας μην τα ψάξουμε, ενώ δεν υπήρχαν δάπεδα και οι τουαλέτες είχαν ακολουθήσει την μοίρα του κτιρίου, όλα σε διάλυση ή κατά περίπτωσιν καταργημένα……………
Πως άρχισε η Οργάνωση του Νοσοκομείου
………Να μιλήσω λοιπόν καλλίτερα για τα αγριοκούνελα που μας κοιτούσαν με περιέργεια και για τα χταπόδια που βοσκούσαν αμέριμνα κοντά στην ακρογιαλιά. να περιγράψω το γιουρούσι για την κατάληψη του κτιρίου με τον ξεθωριασμένο Ερυθρό Σταυρό στο υπέρθυρο. Ήταν «μικροκαταδρομική» ενέργεια των νοσοκόμων μας γιατί το κτίριο φαινόταν να έχει πλεονεκτήματα και οι χωροφύλακες είχαν αρχίσει να το καλοκοιτάζουν. Έτσι κατακυρώθηκε η «ιδιοκτησία» του Νοσοκομείου της Γυάρου στο Υγειονομικό του Στρατού Ξηράς!
Σημείωση Συντάκτη : Είναι φοβερό βάρος, τεράστια ευθύνη, να ανατίθεται η αποστολή της οργάνωσης της υγειονομικής υποστήριξις του χώρου όπου θα εκτοπιζόταν μερικές χιλιάδες πολιτών μετά το πραξικόπημα. Βαρύ φορτίο στις πλάτες δύο νέων Συναδέλφων με ελάχιστη ή και καθόλου εμπειρία στην περίθαλψη πολιτών, με ποικίλα προβλήματα λόγο ηλικίας, φύλου κτλ. Στην πορεία του Βιβλίου μαθαίνουμε πως αναντικατάστατη – πολύτιμη ήταν οι συμβολή των εκτοπισμένων Υγειονομικών.
Μια συγκλονιστική σκηνή από την αποβίβαση των πρώτων εκτοπισμένων.
Ήταν οι πρώτοι που έφθαναν στο νησί και ήταν φανερή η απορία και η αγωνία τους. Ήταν ανώνυμο το πλήθος εκείνη την ώρα και ομολογώ πως σφίχτηκε η καρδιά μου στο θέαμα της σιωπηλής κοόρτης που σάλευε ανεβαίνοντας. Οι φρουροί μιλούσαν και συμπεριφερόντουσαν «προσεκτικά» ιδιαίτερα ήπια και μαλακά οδηγώντας στο πλάτωμα μπροστά από την πύλη του κτιρίου. Ήταν φανερό πως τους είχε τους επηρεάσει το κλίμα της στιγμής. Στεκόμουν παράμερα σε κάποιο σημείο της τσιμεντένιας μικρής προβλήτας και αναρωτιόμουν αν θα μπορούσε να καταγράψει κάποιος την σκηνή, αν θα εύρισκα κάποια φιγούρα που να ταίριαζε, που να ήταν χαρακτηριστική. Πολύ σύντομα ο προβληματισμός μου απαντήθηκε. Έχει μείνει στην μνήμη μου ο ήχος της χαμηλής, της θλιμμένης φωνής που μονολογούσε δίπλα μου, στην άκρη του χωματόδρομου χωρίς να με έχει προσέξει. Ήταν ένας μικρόσωμος αδύνατος άνθρωπος φανερά εξαντλημένος, με τσαλακωμένα φθαρμένα ρούχα που δεν κρύβανε την ανέχεια, την ένδεια αυτού που τα φορούσε. Κρατούσε, μάλλον κουβαλούσε ένα ταλαιπωρημένο τσουβάλι με τα υπάρχοντα του. Τέτοιο λυπημένο, τέτοιο θλιμμένο πρόσωπο δεν έχω ξαναδεί μέχρι σήμερα. Μονολογούσε κάπως έτσι.…….«γιατί μας το κάνατε αυτό; …τι θα γίνουμε τώρα;». Ήταν κλάμα στεγνό χωρίς δάκρυα, δεν ήταν φόβος (αυτός είχε ξεπεραστεί στον Ιππόδρομο), ήταν μόνο το παράπονο και η απόγνωση του αδύναμου αυτού πλάσματος που το είχαν βαφτίσει εχθρό του Έθνους, αντίπαλο του Κράτους, πολέμιο της κοινωνίας! Έμεινα θυμάμαι ακίνητος, ο χωροφύλακας που ήταν πιο κει γύρισε άναυδος και με κοίταξε ψάχνοντας βοήθεια, ζητώντας σιωπηλά «οδηγίες». Μένοντας ενώ άφωνος τον άκουσα με χαμηλή καθησυχαστική φωνή να δίνει κάποιες οδηγίες στον άνθρωπο μας, σαν να ντρεπόταν γι’ αυτό που έκανε. Έκανα θυμάμαι λίγη ώρα για να βρω την στοιχειώδη κινητικότητα της όρθιας στάσης.
Τον άνθρωπο αυτόν δεν τον ξαναείδα, δεν έμαθα ποτέ το όνομα του, όμως δεν έφυγε από την μνήμη μου όλα αυτά τα χρόνια. Το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να του αφιερώσω αυτό το κείμενο όπως του είχα τάξει μυστικά εκείνο το πρωινό στην Γυάρο! Όλοι οι άλλοι είχαν το όνομά και τις ιστορίες τους γραμμένες ή άγραφες, εκείνος όμως έμεινε μόνος. Έμεινε για να κουβεντιάσει με την πίκρα της ανημποριάς του φτωχού, ανώνυμου ανθρώπου που τον συνθλίβει η δύναμη που ξεχειλίζει από την χύτρα της εξουσίας!
Μικρές Ιστορίες :
Ακολουθούν μικρές ιστορίες, με πρωταγωνιστές επώνυμους και ανώνυμους κρατουμένους. Είναι δύσκολο να επιλέξω μερικές και να τις παρουσιάσω. Περιορίζομαι σε λίγες χαρακτηριστικές ιστορίες μόνο :
Η Ξενάγηση
Ξεναγώντας με (η Μαίρη Πινίου) λοιπόν στον χώρο των γυναικών, στον τρόπο σκέψης και στις στάσεις ζωής, μου έδειξε πως δεν ήταν αποδεκτός κανένας «μοντερνισμός» που θα μπορούσε να μεταφραστεί σε μικροαστική παρέκκλιση! Η καθημερινότητα έπρεπε να βεβαιώνει ανεπίληπτη υπακοή και συμμόρφωση με τα πρότυπα που έβαζε η κομματική καθοδήγηση. Οι ρόμπες κλαρωτές, φανελένιες η μη, λαϊκής αισθητικής του συνοικισμού ή χωριάτικης κοπής, ήταν περισσότερο αποδεκτές από τα παντελόνια που ήταν πολύ σπάνια. Η Μαίρη πάντως αντέδρασε από την πρώτη στιγμή και προσπάθησε όπως έλεγε να ξορκίσει την δαιμονοποίηση του όποιου ίχνους φιλαρέσκειας μπορούσε να επιβιώσει σε συνθήκες Γυάρου!
Υποστήριξη Διαβητικών
Από κοντά, πανταχού παρούσα η αεικίνητη Ευαγγελία Μουρτζίκου, η Βαγγελιώ που είχε καταφέρει με το έτσι θέλω χωρίς καυγά όμως, να κυκλοφορεί όλες τις ώρες, σε όλους τους χώρους. Ήταν από τα τυπικά «προϊόντα» της παλιάς παραδοσιακής Σχολής Αδελφών. Προϊσταμένη των ιατρείων του πολυιατρείου «Ευαγγελισμός» του Πειραιά είχε την πολύτιμη στόφα της τυπικής, αυστηρής, λιγομίλητης και εξαιρετικά αποτελεσματικής Αδελφής (ο όρος νοσηλεύτρια δεν εφευρεθεί ακόμη!). Παλιά «καραβάνα» της διωκόμενης Αριστεράς γνώριζε από πρώτο χέρι πρόσωπα και πράγματα και σίγουρα το ιατρικό ιστορικό όσων είχαν χρόνια προβλήματα. Μόλις έφθασε με την πρώτη μεταγωγή γυναικών, ήρθε και βρήκε, μάλλον «παρουσιάστηκε», τονίζοντας πως γνωριζόμαστε γιατί η κοινωνία του κεντρικού Πειραιά είναι περιορισμένη και όλοι γνωρίζονται με όλους! Αμέσως χωρίς χρονοτριβή κατέγραψε τους διαβητικούς του στρατοπέδου και άρχισε το κυνηγητό της ινσουλίνης και του ελέγχου, σε συνθήκες Γυάρου πάντα, των επιπέδων του σακχάρου και της τροποποίησης, όσο γινόταν, του συσσιτίου των διαβητικών. Από το πρωί μέχρι το βράδυ τριγύριζε το στρατόπεδο ελέγχοντας τις θεραπείες και όχι μόνο των διαβητικών. Το 1967 οι σύριγγες μιας χρήσης ήταν ακόμη πολύ σπάνιες στην καλλίτερη περίπτωση, (εγώ πάντως μόνο από ιατρικές διαφημίσεις τις είχα ακούσει) και οι ταινίες μέτρησης του σακχάρου μάλλον δεν είχαν ακόμη εφευρεθεί! Τι σχολιασμό να κάνω εδώ, Η Ευαγγελία πάντως αν και δεν ήταν, από καιρό μάλιστα, στην πρώτη νεότητα και η υγεία της δεν ήταν η καλλίτερη τα κατάφερε μέχρι τέλους, κερδίζοντας την εμπιστοσύνη και την εκτίμηση όλων.
Κάποιοι από από το Υγειονομικό προσωπικό.
Στην τακτοποίηση και διαχείριση των φαρμάκων και των υλικών του ιατρείου, πολύτιμος συνεργάτης, στάθηκε ο Νίκος Πάτρας, αρχαίος συνδικαλιστής φάρμακο-υπάλληλος , κλασσικός σχολαστικός φαρμακοτρίφτης όπως τον λέγαμε τότε. Ιδιαίτερα σφιχτός και οικονόμος, μιλούσε συνεχώς για σπατάλη που συνεχώς την υποπτευόταν και χορηγούσε μουρμουρίζοντας, ένα-ένα τα χάπια στους ασθενείς(αυτό γινόταν συνέχεια και προκαλούσε παράπονα και γκρίνιες!). Βοηθούσε και η φαρμακοποιός Ντίνα Σάρου στην γυναικεία αχτίνα μαζί με την Ηρώ Χατζή και την Μαίρη Πίντου που κάλυπταν ιατρικά τον χώρο. Κοντά τους και η Ελένη Ιωαννίδου η συμπαθής οδοντίατρος, αφού ανέρρωσε στο «Νοσοκομείο» του Στρατοπέδου από τα εκτεταμένα αιματώματα που της είχε προκαλέσει το ξυλοκόπημα με το οποίο την φιλοδώρησαν στην Ασφάλεια του Πειραιά όταν την συνέλαβαν.
Μοναδικό παιδί στη Γυάρο
Στην Ακτίνα των γυναικών είχε εγκατασταθεί μαζί με την μητέρα του ο Μάκης, ένα αγοράκι 5-6 ετών αν θυμάμαι καλά. Η Άννα Σολωμού είχε φέρει μαζί το παιδί της που ήταν ο μόνος ανήλικος «φιλοξενούμενος» του νησιού! Ή μητέρα του, βιβλιοθηκονόμος στο ΤΕΕ και κομματικό στέλεχος δήλωσε ότι δεν υπήρχε άλλη λύση παρά να φέρει τον μικρό μαζί της. Ήταν περίεργη κατάσταση μεταξύ κάποιας πραγματικής η όχι αδυναμίας φιλοξενίας του παιδιού από συγγενικό πρόσωπο και της πολιτικής αξιοποίησης του θέματος για να έρθει σε δύσκολη θέση η δικτατορική κυβέρνηση. Οι διαδικασίες που δρομολογήθηκαν τότε από όλες τις πλευρές, στο διάστημα που το παιδάκι έμεινε στην Γυάρο δεν με έπεισαν και δεν με βρήκαν καθόλου σύμφωνο. Έμεινα έξω από κάθε ανάμειξη στο θέμα, που σχετικά σύντομα ευτυχώς, έληξε με την συναίνεση της μητέρας να πάει το παιδί στην γιαγιά του που πολύ πρόθυμα ανέλαβε την ευθύνη του. Έμεινα με τις αντιρρήσεις και τις επιφυλάξεις μου και χάρηκα που δεν χρειάστηκε να αναμιχθώ σε καμία φάση της ιστορίας και ακόμη περισσότερο που το παιδάκι αρκετά σύντομα πήγε με την γιαγιά του.
Ποια ήταν τα συναισθήματα η στάση του Συγγραφέα, Στρατιωτικού Ιατρού στα όσα βίωνε ;
Πιεστικές απαγορεύσεις, πρωτόγονες αντιθέσεις και εξορκισμοί «δαιμόνων,αφόρητη κοινοτυπία και το εμφανέστερο, η περίφημη «μη παιδεία» ήταν αυτά που συνάντησα στους χώρους που βρέθηκα αργότερα. Ανήκα χωρίς να ρωτηθώ, στον πυρήνα της τότε εξουσίας και υπηρετούσα σε χώρο που τιμωρούσε την αντίθετη άποψη. Με το ένστικτο μου μόνο και από την αρχή πήρα θέση στην μέση. Δεν μπορούσα να ενταχθώ αυτόματα και να δεχθώ άκριτα ό,τι διακινιόταν φωναχτά από παντού, άλλοτε ως εντολές, διαταγές και φαντασιώσεις της εξουσίας, άλλοτε ως θεωρίες, σοφίσματα, και ψυχολογικοί αριβισμοί της «άλλης» πλευράς. Ήθελα να δω, να ακούσω, να γνωρίσω, να μελετήσω να καταλάβω. Δύσκολος δρόμος με κίνδυνο να απορρίψεις το ένα την ώρα που σε απωθούσε το άλλο. Ήταν και δεν έπαψε να είναι, σοβαρή η πιθανότητα να βρεθεί έτσι κανείς απομονωμένος και κακά τα ψέματα, η ζωή είναι πολύ σκληρή ποινή για να την εκτίσεις μόνος!
Ο Πειρασμός να συνεχίσω την παράθεση αποσπασμάτων είναι μεγάλος. Όμως αρκετά “κακοποίησα” το Βιβλίο…. Αναζητείστε το..
