• 2025.05.17
• Α. Τασιόπουλος .

Το Σάββατο 17 Μαΐου 2025 η ΕΕΥΕΔ διοργάνωσε ημερήσια εκδρομή – ξενάγηση και  συνεστίαση στην Θεσσαλονίκη.

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ 

Η Ομάδα της ΕΕΥΕΔ συγκεντρώθηκε στο χώρο του Μεγάρου Μουσικής. Με πούλμαν από τη λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας μετέβη στο σταθμό Μετρό της Βενιζέλου, όπου η ξεναγός κυρία Ευγενία Κούκουρα, έκανε ξενάγηση  στο νέο αρχαιολογικό χώρο της πόλης μας.   Ακολούθησε μετάβασή  στο Υπουργείο Μακεδονίας Θράκης, όπου ο Υπουργός κύριος Γκιουλέκας, ξενάγησε την ομάδα αυτοπροσώπως στην σπουδαία έκθεση ενθυμημάτων του 1821, που θα λειτουργεί μόνο για λίγους μήνες ακόμη στο ισόγειο του ΥΜΑΘ. Τέλος η ημερήσια αυτή εκδρομή κατέληξε  στην Ακτή Θερμαϊκού, στην ταβέρνα ψησταριά “Ανέστης”, για ένα ωραίο γεύμα. 

ΚΕΦΑΛΑΙΑ

• Συνοικία των Εξοχών – Ιστορικά Αρχοντικά στην οδό Βασιλίσσης Όλγας
• Αρχαιότητες στο Σταθμό του Μετρό “Βενιζέλου”
• Έκθεση κειμηλίων για το 1821
• Έκθεση για την συμπλήρωση 70 χρόνων από την έναρξη του Έπους της Ε.Ο.Κ.Α. (1955-1959) στην Κύπρο
• Συνεστίαση

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ

ΣΕ

.

Συνοικία των Εξοχών – Ιστορικά Αρχοντικά στην οδό Βασιλίσσης Όλγας

Η ξενάγηση άρχισε με την αναχώρηση μας από το Μέγαρο Μουσικής. Η Ξεναγός μας, η κ. ευγενία  Κούκουρα με την επιβίβασή, μάς μοίρασε  Φ/Α ενός ιστορικού χάρτη του 1423, όταν η Θεσσαλονίκη ήταν υπό την κυριαρχία των Ενετών. Ο χάρτης αποδεικνύει ότι η καστροπολιτεία της Θεσσαλονίκης (Επταπύργιο, ο   Λευκός Πύργος κτλ) δεν ήταν έργα των Τούρκων όπως αρέσκονται να περηφανεύονται, μια που η Θεσσαλονίκη πέρασε στην κυριαρχία των Οθωμανών το 1430.

Μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, η πόλη της Θεσσαλονίκης ήταν περιορισμένη κύρια στην “καστροπερίκλειστη” περιοχή και ελάχιστα κτίσματα υπήρχαν πέρα από τα όριά της. Από το δεύτερο όμως μισό του 19ου αιώνα διαφοροποιούνται οι συνθήκες αυτές καθώς επέρχεται μία κάποια ηρεμία στο χώρο της Ελλάδας με τη δημιουργία στο νότιο χώρο της του πρώτου ανεξάρτητου κράτους της Βαλκανικής .Συγχρόνως γίνεται μία προσπάθεια  της τουρκικής διοίκησης, για εξοραισμό των κατεχόμενων εδάφων της Βαλκανικής. Επιπλέον, η ανάπτυξη πρωτοκεφαλαιοκρατικών σχέσεων παραγωγής, η εμπορευματοποίηση της αγοράς, η δημιουργία τάξης αστών εμπόρων και ανώτατων στελεχών της δημόσιας διοίκησης, έδωσε το έναυσμα της ανάπτυξης και των προαστίων, ιδιαίτερα της ανατολικής περιοχής (περιοχή Εξοχών), όπου άρχισαν να κτίζονται πολυτελείς και μεγαλοπρεπείς επαύλεις (πύργοι) από τους πλούσιους Έλληνες, Τούρκους, Εβραίους, Ντονμέδες (εξισλαμισμένους Εβραίους), Φράγκους και Λεβαντίνους.

Στην Συνοικία των Εξοχών, κτίζονται πολυτελή κτίσματα με πολλά στοιχεία νεοκλασσικής μορφολογίας και ποικίλες διακοσμήσεις επηρεασμένες από το πνεύμα της ArtNouveau και του Ρομαντισμού. Στα κτίσματα αυτά που δεν είχαν σαφή αρχιτεκτονικό ρυθμό, μπορούσαν να διακριθούν, μαζί με τα βαρυφορτωμένα με διακοσμήσεις αετώματα και διαζώματα, ένα πνεύμα επιστροφής στα αρχαιοελληνικά πρότυπα  του “δωρικού ρυθμού” και μία διάθεση δημιουργίας ενός παράξενου – οπωσδήποτε ξενόφερτου- κόσμου, που συμβάδιζε με το αισθητικό γούστο, που διαμόρφωσε ο Ρομαντισμός στην Ευρώπη το 19ο και αρχές του 20ού αιώνα. (πηγή εδώ). Σήμερα από την Συνοικία των Εξοχών απομένουν αρκετά διατηρημένα και μη κτίσματα της εποχής εκείνης, τα περισσότερα κατά μήκος των Λεωφόρων Βασ. Γεωργίου και Βασ. Όλγας. Τα ακαλαίσθητα σύγχρονα κτίσματα έχουν αλλοιώσει το τοπίο και με “κόπο” άφησαν χώρο στα παλιά αυτά αριστουργήματα. “…Κανόνας το ρήμαγμα των αρχοντικών, μορφές και χρήσεις, οι πιο παράδοξες, υποκαθιστούν την προτέραν αίγλην.  Mόνο στα κάγκελα παραμένει το οικόσημο.. Άσεμνα νεόκτιστα γεμίζουν την έκταση της αρχαίας βλάστησης”.

Η ξεναγός περνώντας από μπροστά τους, μάς έκανε μια πολύ σύντομη ενημέρωση για το κάθε ένα.  Ενδεικτικά εδώ παρουσιάζουμε μερικά από τα κτήρια αυτά που συναντήσαμε στην πορεία μας. Άπειρες φορές περνούμε από μπροστά τους, ποτέ δεν ασχοληθήκαμε με την ιστορία τους. Αρκούμαστε σε μια αδιάφορη ματιά.  Αλλά για όλα αυτά χρειάζεται μια νέα ξενάγηση.

Κατασκευάστηκε το 1897 αρχικά ήταν κατοικία του Οσμάν Αλή Μπέη. Σήμερα στεγάζει το Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών του ΑΠΘ. Βασιλίσσης Όλγας 36.

Η Βίλα Μορντοχ (ή Μορδοχάι) είναι ένα εντυπωσιακό νεοκλασικό κτίριο στη Θεσσαλονίκη, με μεγάλη ιστορική και αρχιτεκτονική σημασία. Βρίσκεται στην οδό Βασιλίσσης Όλγας 203, στη Θεσσαλονίκη. Κατασκευάστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα (περίπου το 1905). Φέρεται να είναι έργο του Ιταλού αρχιτέκτονα Πιέτρο Αρρίγκο ή Βιταλιάνο Ποζέλι (υπάρχει κάποια αβεβαιότητα ως προς αυτό). Χτίστηκε για τον πλούσιο Εβραίο τραπεζίτη και επιχειρηματία Γιάκο Μορντοχ (ή Μορδοχάι), μέλος της σημαντικής εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης. Συνδυάζει νεοκλασικά και μπαρόκ στοιχεία με επιρροές από τη δυτικοευρωπαϊκή αρχιτεκτονική. Εντυπωσιακός ο κόκκινος τρούλος και η πλούσια διακόσμηση της πρόσοψης. Πολυτελείς λεπτομέρειες, μαρμάρινες κολόνες, σφυρήλατα κάγκελα και περίτεχνα γείσα. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη σταδιακή παρακμή της εβραϊκής κοινότητας, το κτίριο πέρασε στα χέρια του ελληνικού Δημοσίου. Έχει χρησιμοποιηθεί κατά καιρούς ως δημόσιο κτίριο ή έδρα διαφόρων φορέων.

Ο Αχμέτ Καπαντζή (ή Καπαντζής) ήταν μέλος μιας εύπορης και σημαίνουσας οικογένειας Μουσουλμάνων της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης στα τέλη του 19ου και αρχές του 20ού αιώνα. Ανήκε στην ανώτερη αστική τάξη της εποχής και υπήρξε επιχειρηματίας και πολιτικός παράγοντας. Βίλα Αχμέτ και Γιουσούφ Καπαντζή, ένα ακόμη υπέροχο αρχοντικό στη Βασιλίσσης Όλγας 105, γνωστό και ως «κτίριο του ΝΑΤΟ» ή «Ερυθρός Σταυρός». Η έπαυλη του Αχμέτ Καπαντζή χτίστηκε το 1883 σε ένα παραθαλάσσιο οικόπεδο ενός στρέμματος. Αποτελείται από το κύριο κτίριο και τον πύργο, τα οποία συνδέονται μεταξύ τους. Ιδιαίτερη σημασία έχει η συμμετρική διαμόρφωση των εσωτερικών χώρων, όπως επίσης και  ο πλούτος της αρχιτεκτονικής διακόσμησης, οι ζωγραφικοί διάκοσμοι της οροφής, τα ξυλόγλυπτα κ.ά. Κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής αποτέλεσε την έδρα της Γκεστάπο στη Θεσσαλονίκη, στη συνέχεια στέγασε υπηρεσίες του ΝΑΤΟ και το 1997 ήταν η έδρα του Οργανισμού Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Θεσσαλονίκη 1997», καθώς και του Οργανισμού Ρυθμιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Θεσσαλονίκης (ΟΡ.Θ.) μέχρι το 2017. Σήμερα η βιλά είναι στην κατοχή του Ιβαν Σαββίδη.

Η Βίλα Χιρς, γνωστή και ως Βίλα Μπενί Φερνάντεζ, κατασκευάστηκε το 1900 σε σχέδια του Π. Αριγκόνι. Οι σημερινοί ιδιοκτήτες της βίλας βρίσκονται στη Γαλλία και είναι κληρονόμοι του αρχικού ιδιοκτήτη. Το κτήριο αυτό το συνοδεύει μία ιστορία δυσάρεστων αναμνήσεων και θλιβερών γεγονότων καθώς στεγάστηκαν εκεί τα κρατητήρια της Γκεστάπο κατά τη διάρκεια της Κατοχής από τους Γερμανούς. Σήμερα, είναι ένα εγκαταλελειμμένο κτίριο. (πηγή : maxmag.gr)

Η Βίλα Μπιάνκα χτίστηκε το 1912 με σχέδια και επίβλεψη του Π. Αριγκόνι και χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία του εμπόρου Φερνάντεζ. Η Βίλα Μπιάνκα αναπαλαιώθηκε στα πλαίσια της πολιτιστικής πρωτεύουσας της Ευρώπης και χρησιμοποιείται σήμερα ως χώρος του δικτύου Βαλκανικών πόλεων. Αποτελεί ιδιοκτησία του Δήμου Θεσσαλονίκης. (πηγή : maxmag.gr)

---

ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΣΤΑΘΜΟ ΜΕΤΡΟ “ΒΕΝIΖΕΛΟΥ”

Η ξενάγηση συνεχίζεται, κ. Κούκουρα ενημερώνει την Ομάδα για την ιστορία της Θεσσαλονίκης. Στον παλιό χάρτη-σκαρίφημα του 1923, (στην αρχή της ανάρτησης) που μας είχε δώσει  μας δείχνει, το σημείο που είμαστε  όπου φαίνονται οι κολώνες που σε λίγο αντικρύσαμε (α/α 24 στο κέντρο του χάρτη).

Εντυπωσιακό κάτω από τα “πόδια” μας η παλαιά Θεσσαλονίκη.

Η αρχαία διασταύρωση των οδών Εγνατία (μπροστά από τις κολόνες) και Βενιζέλου κάθετα στην Εγνατία. Πίσω από τις κολόνες τα καταστήματα με  πηγάδι μέσα σε αυτά. Τελικά οι εργασίες του Μετρό ανέδειξαν τμήμα της “θαμμένης” Θεσσαλονίκη σε πείσμα αυτών των αντιδράσεων διαφόρων φορέων που θα δημιουργούσαν ακόμη ένα “αρχαιολογικό σκουπιδότοπο”  (όρος του μεγάλου συντηρητή αρχαιοτήτων Τάσου Μαργαριτώφ) και κατά ένα νεότερο αρχαιολόγο που είπε “Καλύτερος φύλακας των αρχαιοτήτων είναι το έδαφος, αν τα φέρουμε στην επιφάνεια και δεν μπορούμε να τα συντηρήσουμε, τα χάσαμε”.

 

---

ΕΚΘΕΣΗ

.

Στην έκθεση κειμηλίων για το 1821

Η έκθεση στεγάζεται στο “Διοικητήριο”. Το Διοικητήριο, σήμερα Υπουργείο Μακεδονίας – Θράκης, οικοδομήθηκε το 1891, από τον γνωστό για τα αρχιτεκτονικά του θαύματα στην Θεσσαλονίκη, Ιταλό Βιταλιάνο Ποζέλι. Ο τέταρτος όροφος του κτιρίου με το νεοκλασικό αέτωμα προστέθηκε το 1955. Το κομψό αυτό κτίριο είναι χτισμένο πάνω στα ερείπια βυζαντινού παλατιού. Κατά τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του, το Διοικητήριο, είχε πολλαπλές χρήσεις όπως δημοτολόγιο, υποθηκοφυλακείο, κτηματολόγιο, ειρηνοδικείο, αστυνομία, χωροφυλακή, διεύθυνση εξωτερικών υποθέσεων κ.ά. Στο κτίριο αυτό υπογράφηκε από τον Τούρκο αρχιστράτηγο Χασάν Ταξίν πασά,  η παράδοση της Θεσσαλονίκης στον Ελληνικό Στρατό, στις στις 26 Οκτωβρίου 1912. Επικεφαλείς της Ελληνικής αντιπροσωπίας, οι Βίκτωρ Δούσμανης (1861-1949) και Ιωάννης Μεταξάς (1871-1941). Το Πρωτόκολλο Παράδοσης – Παραλαβής που γράφηκε ιδιοχείρως,  σε άπταιστα γαλλικά, από τον Ιωάννη  Μεταξά, εκτίθεται στην Έκθεση.

Ξεναγός μας αυτή την φορά ο  Υφυπουργός  Εσωτερικών (Μακεδονίας – Θράκης) κ. Κωνσταντίνος Π. Γκιουλέκας, αυτοπροσώπως. Ο κ. Υπουργός με μια εμπνευσμένη ομιλία αναφέρθηκε στην Επανάσταση του 1821, αρχίζοντας με αναφορές στην περίοδο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας,  στην τουρκοκρατία, στην Ελληνική συνείδηση που διατηρήθηκε άσβεστη για 400 χρόνια, δείχνοντας ότι το 1821 δεν ήταν μια εξέγερση αλλά μια επανάσταση ενός λαού. Ανέδειξε ότι με την έναρξη της Επανάστασης, όταν τίποτα δεν είχε κριθεί ακόμη,  ψηφίστηκε το  πρώτο Σύνταγμα, από την Α’ Εθνοσυνέλευση, στις 1 Ιανουαρίου 2022, στην Επίδαυρο με ονομασία «Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος». Χαρακτηριστικό ήταν η Ελληνική Εθνική Συνείδηση και  συμπερίληψη της ισότητας των θρησκειών!  Τα εκθέματα ήταν και οι αποδείξεις των όσων ανέφερε στην ομιλία του. 

Στην έκθεση ξεχωρίζουν οι πρωτότυπες επιστολές του Γέρου του Μοριά Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, όπως εκείνη που έστειλε σε οπλαρχηγούς πριν χτυπήσει τον Δράμαλη στα Δερβενάκια, ο χειρόγραφος όρκος του Δημητρίου Πλαπούτα, ο πέλεκυς του Γεώργιου Καραϊσκάκη, το γιαταγάνι του Κωνσταντή Κανάρη, το τάσι του Νικηταρά, που προέρχονται από την συλλογή της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος και από ιδιωτικές συλλογές.

Επίσης, εκτίθενται μοναδικά κειμήλια που φυλάσσονται στις Ιερές Μονές Βατοπαιδίου, Σίμωνος Πέτρας και Παντοκράτορος του Αγίου Όρους και τα οποία παραχωρήθηκαν ειδικά για την Έκθεση, μετά από άδεια των Μονών και της Ιεράς Κοινότητας της Αθωνικής Πολιτείας, όπως τα όπλα του Αρχηγού της Επανάστασης στην Μακεδονία Εμμανουήλ Παπά.

Επιπλέον την επιστολή παραχώρησης προς την Ύδρα ιερών σκευών που εστάλησαν στη νήσο από το Άγιον Όρος προς φύλαξη κατά την διάρκεια της Επανάστασης και επεστράφησαν μετά την απόκτηση της Ανεξαρτησίας και άλλα πολλά…

Μεταξύ των εκθεμάτων διακρίνεται μια αυθεντική φουστανέλα του Σουλιώτη οπλαρχηγού Γιωργάκη Τσέλη που την παρέδωσε η οικογένεια του αγωνιστή, καθώς και αντίγραφα στολών των αγωνιστών του 1821.

Επιστολές, έγγραφα, μετάλλια και πολλά άλλα αντικείμενα……

Πέραν των παραπάνω οι επισκέπτες της Έκθεσης μπορούν να δουν από κοντά εφημερίδες της εποχής της Επανάστασης, σημαντικά κειμήλια και εικόνες του 18ου και του 19ου αιώνα από τον Ιερό Ναό του Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης καθώς και έργα ζωγραφικής και γλυπτικής με θέματα από την Ελληνική Επανάσταση.

Ειδικότερα, περιλαμβάνονται έργα διακεκριμένων ζωγράφων όπως του Βασίλη Μπόττα, του Αλέξανδρου Καγιά, του Λάζαρου Πάντου με θεματολογία τις ναυμαχίες της Επανάστασης, σκηνές από την θρησκευτική ζωή του Αγίου Όρους, προσωπογραφίες Ηρώων της Επανάστασης του 1821.

Τέλος  εκτίθενται και έργα διακεκριμένων γλυπτών από την Θεσσαλονίκη όπως του Σωκράτη Γιοσμά, του Στέλιου Μερτζανίδη και του Γιώργου Μπαρδάκα, εμπνευσμένα από τον Αγώνα των Ελλήνων για την Ανεξαρτησία. (Πηγή το Romfea.gr)

Μέσα από μία ανάρτηση δεν είναι δυνατή η παρουσίαση της Έκθεσης, χρήσιμο είναι να την επισκεφθούν όσοι μπορούν και ενδιαφέρονται.

---

70 Χρόνια Ε.Ο.Κ.Α.

.

70 Χρόνια Ε.Ο.Κ.Α.

Στις 8 Μαΐου 2025,  παρουσία του Υπουργού Εσωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας κ. Κωνσταντίνου Ιωάννου πραγματοποιήθηκε στο ΥΜΑΘ η τελετή εγκαινίων της  Έκθεσης «70 Χρόνια Ε.Ο.Κ.Α. (1955-1959)», που είναι αφιερωμένη στην εβδομηκοστή επέτειο από την έναρξη του Εθνικοαπελευθερωτικού Αγώνα του Κυπριακού Ελληνισμού. Η έκθεση λειτουργεί στον 1ο όροφο του ΥΜΑΘ. Μερικές φωτογραφίες για να μην ξεχνάμε τον ηρωικό αγώνα των Κυπριων αδελφών μας και τους “διαχρονικά φίλους” μας  Άγγλους , 1955-1959, 1974 και τώρα……

Και μια δική μας φωτογραφία  …………………………….

Ο Στρατηγός Γ. Κοσμάς ήταν ο Διοικητής της Ομάδας Μεραρχιών “Κ” στο Αλβανικό Μέτωπο. Είχε καταγγείλει ότι οι Άγγλοι  δεν ήθελαν την πλήρη συντριβή των Ιταλών στην Αλβανία ώστε να διατηρούν εκεί απασχολημένους τους Ιταλούς που διαφορετικά θα ενίσχυαν (οι Ιταλοί) τις δυνάμεις του Άξονα στην Αφρική.    Διαφώνησε για την παρουσία των Άγγλων στην Ελλάδα λίγο πριν την εισβολή των Γερμανών το 1941 και για το λόγο αυτό τον αποστράτευσαν. Στην Κατοχή  συνελήφθει και φυλακίστηκε στο Νταχάου. Με την απελευθέρωση τον συναντούμε ως Αρχηγό Στρατού και αργότερα ως Υπουργό Μακεδονίας Θράκης. Στήριξε τον αγώνα των Κυπρίων.

---

Σ

.

Η Συνεστίαση

Η ξενάγηση πίσω στο χρόνο τελείωσε. Στην παραλία Θερμαϊκού, στην Ταβέρνα ο “Ανέστης” βρήκαν τον χρόνο, με ένα καλό γεύμα,  παλιοί και νέοι Συνάδελφοι και Φίλοι της ΕΕΥΕΔ να βρεθούν με άνεση, να συζητήσουν και να ανανεώσουν το ραντεβού τους για την επόμενη “απόδραση”.

---

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ

Ευχαριστούμε την  Ξεναγό μας, κ. Ευγενία Κούκουρα για την εκπληκτική ξενάγησή της. Θα υιοθετήσουμε την πρότασή της για μια ακόμη ξενάγηση στην Θεσσαλονίκη, που δεν την γνωρίζουμε όσο έπρεπε και βέβαια υπάρχουν προτάσεις Μελών μας για μια ακόμη εκδρομή στην Πέλλα – Βεργίνα.

Ευχαριστούμε τον  Υφυπουργό  Εσωτερικών (Μακεδονίας – Θράκης) κ. Κωνσταντίνο Π. Γκιουλέκα, φίλο και συμπαραστάτη της ΕΕΥΕΔ ,για την φιλοξενία του στο Υπουργείο και για την τόσο εμπεριστατωμένη  ξενάγησή του στις δύο εκθέσεις. Ήταν ιδιαίτερη τιμή για εμάς που ξενάγησε ο ίδιος αυτοπροσώπως .

ΔΣ/ΕΕΥΕΔ

---