Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος (1914–1918) υπήρξε ένα από τα πιο καθοριστικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όχι μόνο για την Ευρώπη αλλά και για την Ελλάδα. Η στάση της χώρας απέναντι στη σύγκρουση αποκάλυψε βαθιές πολιτικές, θεσμικές και κοινωνικές αντιθέσεις, οι οποίες κορυφώθηκαν στο φαινόμενο που έμεινε γνωστό ως Εθνικός Διχασμός. Στο επίκεντρο αυτής της αντιπαράθεσης βρέθηκαν δύο ισχυρές προσωπικότητες, ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος και ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄.

Η υπόθεση του Δ΄ Σώματος Στρατού, που μεταφέρθηκε το 1916 στη Γερμανία, αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό και συμβολικό επεισόδιο αυτής της σύγκρουσης.

Με την έκρηξη του πολέμου, η Ελλάδα βρέθηκε σε γεωπολιτικά κρίσιμη θέση. Ο Βενιζέλος, εκτιμώντας ότι η συμμαχία με την Αντάντ (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία) θα εξασφάλιζε εδαφικά και πολιτικά οφέλη, υποστήριξε ενεργά την είσοδο της χώρας στον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων.

Αντίθετα, ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄, με στρατιωτική παιδεία στη Γερμανία και οικογενειακούς δεσμούς με τον Κάιζερ, επέμενε σε μια πολιτική ουδετερότητας, η οποία στην πράξη ευνοούσε τις Κεντρικές Δυνάμεις.

Η σύγκρουση αυτή δεν ήταν απλώς προσωπική αφορούσε το ίδιο το ζήτημα της πολιτειακής εξουσίας, ποιος καθορίζει τη στρατηγική της χώρας, η εκλεγμένη κυβέρνηση ή ο ανώτατος άρχοντας και αρχιστράτηγος.

Το 1916 το Δ΄ Σώμα Στρατού είχε αναπτυχθεί στην Ανατολική Μακεδονία, μια περιοχή ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας. Την άνοιξη και το καλοκαίρι εκείνου του έτους, Βουλγαρικές δυνάμεις, σύμμαχοι της Γερμανίας, προχώρησαν σε εισβολή με την υποστήριξη Γερμανικών μονάδων. Παρά την παραβίαση της Ελληνικής κυριαρχίας, η Κυβέρνηση των Αθηνών (Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄) έδωσε ρητές εντολές να μην υπάρξει στρατιωτική αντίσταση. Οι Έλληνες αξιωματικοί αντιμετωπισαν το δίλημμα :

1. Να αντισταθούν, ήταν παραβίαση εντολών.
2. Να παραδοθούν σε Βουλγάρους, ήταν εθνικά ταπεινωτικό.
3. Να αποσυρθούν από την περιοχή υπό γερμανική «προστασία»

Επέλεξαν την τρίτη λύση. Έτσι, το φθινόπωρο του 1916*, μετά από διαπραγματεύσεις, περίπου 6.000 έως 7.000 Έλληνες στρατιώτες και αξιωματικοί, με τον οπλισμό τους, μεταφέρθηκαν σιδηροδρομικώς στη Γερμανία, κυρίως στην πόλη Görlitz της Σιλεσίας. Τυπικά δεν θεωρήθηκαν αιχμάλωτοι πολέμου, αλλά στην πράξη βρέθηκαν σε καθεστώς αναγκαστικής παραμονής. Παρέμειναν εκεί μέχρι το τέλος του πολέμου και την επιστροφή τους το 1919.

Οι Έλληνες στρατιώτες, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους, έτυχαν θερμής υποδοχής στις μεγάλες πόλεις από τις οποίες περνούσαν και ειδικά στο Γκαίρλιτς, όπου εγκαταστάθηκαν.

Μία μεγάλη επιγραφή η οποία έγραφε «ΧΑΙΡΕΤΕ» κοσμούσε το στρατόπεδο στο οποίο θα παρέμεναν τα στρατεύματα, ενώ οι πλατείες και οι δρόμοι της πόλης είχαν στολιστεί με λουλούδια και Ελληνικές Σημαίες.

Την παραμονή των Ελλήνων εκεί συνόδευσε ένα έντονο φιλελληνικό ρεύμα και ένα ενδιαφέρον για τον ελληνισμό. Πραγματοποιήθηκαν πολύτιμες διατριβές και έρευνες σε πανεπιστήμια, οι οποίες αφορούσαν τον ελληνικό πολιτισμό, ενώ έντονη ήταν καλλιτεχνική δραστηριοποίηση καθώς έγιναν ηχογραφήσεις τραγουδιών, εκδόθηκε ελληνική εφημερίδα και ικανοί λογοτέχνες ανέδειξαν το ταλέντο τους. (Πηγή Offlinepost)

Το γεγονός αυτό ήταν πρωτοφανές, μια τυπικά ουδέτερη χώρα να επιτέψει τη μεταφορά ολόκληρου στρατιωτικού σχηματισμού στο έδαφος μιας εμπόλεμης δύναμης. Η πράξη αυτή είχε τεράστιο πολιτικό και συμβολικό βάρος.

Οι στρατιώτες που παρέμειναν «φιλοξενούμενοι» στη Γερμανία θεωρήθηκαν από πολλούς «προδότες» ή βασιλικούς συνεργάτες. Η κοινωνία και οι πολιτικοί αντίπαλοι του βασιλιά Κωνσταντίνου τους αντιμετώπιζαν με ύποπτο βλέμμα, καθώς η παραμονή τους στη Γερμανία έγινε αντικείμενο προπαγάνδας. Πολλοί αξιωματικοί και στρατιώτες βρέθηκαν σε διοικητικά αδιέξοδα, καθώς η νέα κυβέρνηση Βενιζέλου στο πλαίσιο της Αντάντ δεν τους είχε πλήρως ενσωματώσει.

Κάποιοι από τους Αξιωματικούς συνέχισαν την καριέρα τους στον Ελληνικό Στρατό, αλλά με περιορισμένες προοπτικές. Αλλοι αποστρατεύτηκαν πρόωρα, ενώ μερικοί επέλεξαν να υπηρετήσουν σε διοικητικές θέσεις. Η συμμετοχή τους στον πόλεμο και η παραμονή τους στη Γερμανία αποτέλεσαν σημείο κοινωνικού στιγματισμού που επηρέασε την προαγωγή τους.

Στην ελληνική κοινωνία υπήρχε διχασμός, οι Βενιζελικοί τους θεωρούσαν εχθρικά στοιχεία, ενώ οι βασιλικοί τους είδαν ως ήρωες που έμειναν πιστοί στον βασιλιά. Ο διχασμός αυτός δημιούργησε προσωπικές και οικογενειακές εντάσεις για πολλά χρόνια, ακόμη και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Μερικές δεκάδες έως λίγες εκατοντάδες δεν επέστρεψαν στην Ελλάδα μετά το 1919. Οι περισσότεροι από αυτούς δεν έμειναν μόνιμα για όλη τους τη ζωή, αλλά καθυστέρησαν την επιστροφή. Παρέμειναν στη Γερμανία διότι κατά την παραμονή τους στο Görlitz είχαν δημιουργήσει σχέσεις με Γερμανίδες, υπήρξαν γάμοι και τέκνα. Για κάποιους, η επιστροφή στην Ελλάδα σήμαινε διάλυση οικογένειας. Άλλοι είχαν μάθει τεχνικά επαγγέλματα και εργάζονταν ήδη σε γερμανικές επιχειρήσεις.

Για κάποιους, η παραμονή στη Γερμανία φαινόταν πιο ασφαλής επιλογή μια που η Ελλάδα του 1919–1922 ήταν πολιτικά ασταθής, οικονομικά εξαντλημένη και θα αντιμετώπιζαν έντονο κοινωνικό στιγματισμό.

Σημείωση :

Το Δ’ Σώμα Στρατού μεταφέρθηκε στη Γερμανία την περίοδο 15–27 Σεπτεμβρίου 1916, μετά την εισβολή των Βουλγάρων στην Ανατολική Μακεδονία και την έλλειψη εντολών για αντίσταση από την Αθήνα. Αυτή την περίοδο ολόκληρη η Ελλάδα κρατούσε επίσημα ουδετερότητα στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, υπό την κυβέρνηση του βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄. Η “εναλλακτική κυβέρνηση” υπό τον Βενιζέλο στη Θεσσαλονίκη σχηματίστηκε στις 17 Αυγούστου 1916 μετά από στρατιωτικό κίνημα, αλλά ήταν προσωρινή και δεν είχε ακόμη πλήρη αναγνώριση ούτε ενιαία στρατιωτική δύναμη υπό το όνομα του Ελληνικού Βασιλικού Στρατού που να μάχεται μαζί με τους Συμμάχους εκείνο το φθινόπωρο. Η Ελλάδα επισήμως μπήκε στον πόλεμο τον Ιούνιο του 1917, όταν η κυβέρνηση του Βενιζέλου πήρε τον πλήρη έλεγχο της χώρας και κήρυξε πόλεμο στις Κεντρικές Δυνάμεις.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Internment of the Greek IV Corps at Görlitz, σελίδα Wikipedia (στα Αγγλικά) — περιγραφή της μεταφοράς, παραμονής στη Γερμανία και επιστροφής των στρατιωτών του Δ’ Σώματος Στρατού 1916–1919.

Γεράσιμος Αλεξάτος, Οι Έλληνες του Γκέρλιτς 1916–1919, εκδόσεις Κυριακίδη — ιστορική μελέτη για την «παραμονή» και την εμπειρία των Ελλήνων του Δ’ Σώματος στη Γερμανία.

Ο εθνικός διχασμός: Πώς και γιατί 7.000 Έλληνες στρατιωτικοί βρέθηκαν στην γερμανική πόλη Γκέρλιτς, άρθρο στο AegeaNews.gr — γενικό ιστορικό πλαίσιο για την εισβολή στην Ανατολική Μακεδονία και τη μεταφορά στο Γκέρλιτς.

Αιχμάλωτοι στο Γκέρλιτς: Το Δ’ Σώμα Στρατού στη Γερμανία, Armyvoice.gr — ανάλυση της ιδιότυπης «αιχμαλωσίας» και των συνθηκών ζωής στη Γερμανία, και της ψυχρής υποδοχής κατά την επιστροφή.

Το Δ’ Σώμα Στρατού και η αιχμαλωσία στο Γκέρλιτς (Μέρος Α’), OffLine Post — άρθρο με ιστορικό αφηγηματικό ύφος για το πλαίσιο του επεισοδίου.

IV Army Corps (Greece) — συνοπτική παρουσίαση του σχηματισμού, της δημιουργίας του και της μεταφοράς στο Görlitz (στα Αγγλικά).

Επιμέλεια ανάρτησης : Αργύρης Τασιόπουλος

Κωνσταντίνος Γρ. Κυριακόπουλος.    Νευροχειρουργὸς Ὑποστράστηγος ἐ. ἀ

30/11/1943: Οι ταγματασφαλίτες εκτελούν ανάπηρους του πολέμου της Αλβανίας.

Η ιστορία γράφεται πάντοτε από τους ιστορικούς των νικητών και εκφράζει τις απόψεις τους, οι οποίες δεν επιδέχονται καμμιάς αντιλογίας. Έτσι και στην πατρίδα μας η ιστορία της Κατοχής γραφότανε και εξέφραζε τις απόψεις των πατριδοκαπήλων.

Ἔργο τοῦ ἱστορικοῦ εἶναι ἡ ἔρευνα γιὰ τὴ ἐξακρίβωση τῆς ἀλήθειας τῶν πράξεων καὶ τῶν λόγων καθενὸς ἱστορικοῦ προσώπου, ἢ γεγονότος, ἡ ἀκριβὴς δὲ γνώση αὐτῶν, ἀποτελεῖ τὸν σοφὸ κριτὴ καὶ δικαστή, ὅσο τοῦτο εἶναι κατορθωτὸ στὸν ἀνθρώπινο νοῦ. Μ’ αὐτὴ τὴν θέση σὰν ὁδηγὸ πρέπει ὁ ἱστορικὸς νὰ γράψει, ὅσα εἶναι ἀληθινὰ καὶ ὄχι ἐκεῖνα, ποὺ πιστεύει καὶ στὰ ὁποῖα ἀποσκοπεῖ, ἀλλὰ ἀντίκεινται στὴν ἀλήθεια. Καὶ ἡ Ἑλληνικὴ ἱστορία, δυστυχῶς, εἶναι γεμάτη ἀπὸ παραχαράξεις καὶ διαστροφὲς τῆς πραγματικότητας.

Το φαινόμενο του «δωσιλογισμού», όπως επικράτησε να αποκαλείται στη χώρα μας η συνεργασία δηλαδή Ελλήνων με τις κατοχικές αρχές την περίοδο 1941-1944, υπήρξε για πολλές δεκαετίες θέμα λίγο-πολύ ταμπού, αντικείμενο απλουστευτικής καρικατούρας, αποσπασματικής αναφοράς, τις περισσότερες φορές σιωπής, ή πολιτικής εκμετάλλευσης. Διαλέξτε ό,τι θέλετε.

Το φαινόμενο έδωσε ώθηση σε μια σειρά στερεότυπα: ο δωσίλογος – μαυραγορίτης, κλασική φιγούρα του ελληνικού κινηματογράφου της δεκαετίας του ’60· ο δωσίλογος – χαφιές, με σημείο αναφοράς το «Μπλόκο της Κοκκινιάς»· ή ο δωσίλογος – «Γερμανοτσολιάς» στην πολυδημοσιευμένη φωτογραφία Ταγματασφαλίτη εύζωνα δίπλα σε απαγχονισμένο σώμα αντιστασιακού. Οπως όλα τα στερεότυπα, έτσι και αυτά έχουν πάντα κάποια βάση.

Ας έλθουμε στο θέμα μας της επίθεσης κατά των αναπήρων.

Από την 28^η Οκτωβρίου 1940 μέχρι τον Απρίλιο του 1941, για περίπου έξι μήνες, πάνω στα βουνά της Ηπείρου και της Αλβανίας, ο ελληνικός στρατός ταπείνωνε τις Ιταλικές στρατιές. Η αδύναμη Ελλάδα αντιστεκόταν και νικούσε. Τον Απρίλιο του 1941, οι Γερμανοί ανέλαβαν να βγάλουν από τη δύσκολη θέση τους συμμάχους τους. Επετέθησαν στην ελληνική μεθόριο από τη Γιουγκοσλαβία και ρη Βουλγαρία στις 6 Απριλίουκαι εφαρμόζοντας την τακτική του κεραυνοβόλου πολέμου προήλασαν ταχύτατα προς την Αθήνα.

Το μέτωπο στην Αλβανία κατέρρευσε, ο στρατός άρχισε να υποχωρεί και αμέσως ο στρατηγός Τσολάκογλου, παρά την αντίθετη άποψη του στρατηγού Πιτσίκα, διοικητού της Στρατιάς, έτοιμος από καιρό, υπέγραψε τη συνθηκολόγηση. Στις 27 Απριλίου ο Γερμανικός στρατός εισερχόταν στην Αθήνα. Πέρασε από τους έρημους δρόμους της και ύψωσε στην Ακρόπολη τη γερμανική σημαία με τα ναζιστικά σύμβολα. Ο κόσμος αμήχανος, είδε Κυβέρνηση και Βασιλιά να αναχωρούν και να τον αφήνουν έρμαιο στις διαθέσεις των κατακτητών. Για άλλη μια φορά ένιωσε απογοητευμένος και προδομένος.

Εδώ έχει θέση ο στίχος του Σολωμού:

Δυστυχισμένε μου λαέ, καλέ κι ηγαπημένε,

πάντοτ᾿ ευκολοπίστευτε και πάντα προδομένε.

Η νικημένη Ελλάδα ήταν μια φτωχή, αγροτική χώρα, με αναιμική βιομηχανία, ανεπαρκείς και προβληματικές υποδομές (δρόμους, λιμάνια, σιδηρόδρομο κλπ). Δεν είχε για τον Άξονα κάποιο ιδιαίτερο οικονομικό ή παραγωγικό ενδιαφέρον. Ο πόλεμος αυτός εκτός των άλλων δημιούργησε τεράστιο αριθμό τραυματιών, που με την κατάρρευση του Μετώπου και τη συνθηκολόγηση του Ελληνικού Στρατού, μαζεύτηκαν στο μεγαλύτερο ποσοστό τους στα νοσοκομεία της Αθήνας.

1.500 ήρωες πολέμου υπό δίωξη.

Η θηριωδία των ταγματασφαλιτών κατά των αναπήρων μας δεν έχει αναδειχθή καθόλου, επειδή πιστεύω δεν ήταν θέμα προς εκμετάλλευση, ενώ αντίθετα έχουν αναδειχθεί τα μπλόκα της Κοκκινιάς και οι εκτελέσεις στο Χαϊδάρι και την Καισαριανή. Ως εκ τούτου κρίνουμε σκόπιμο να προυσιάσουμε το εναντίον των αναπήρων έγκλημα των πατριδοκάπηλων.

Ποιοί ήταν αυτοί οι άνθρωποι και πώς έφτασαν από ήρωες της πατρίδας να εκδιωχθούν και αρκετοί να εκτελεστούν ως εχθροί της;

Οι περισσότεροι ανάπηροι δημιουργήθηκαν και πρέπει να πούμε ότι πάρα πολλοί ακρωτηριασμοί έγιναν αναγκαστικά μετά από κρυοπαγήματα, γεγονός που μαρτυρεί τον ελλειπέστατο εξοπλισμό των στρατιωτών, αντίθετα με το επίσημο αφήγημα που παρουσιάζει τον «κυβερνήτη» Μεταξά και τον αρχιστράτηγο Παπάγο να έχουν προετοιμάσει επαρκώς το στράτευμα πριν την Ιταλική επίθεση. Το εγκληματικὀ ήταν ότι οι στρατιώτες μας φορούσαν τις λεγόμενες γκαίτες που σφίγγανε τα πόδια και που παρά την προειδοποίηση της Υγειονομικης Υπηρεσίας του Στρατού, δεν εισακούστηκε από την ηγεσία. Έτσι μειώνονταν η κυκλοφορία του αίματος στα κάτω άκρα, με αποτέλεσμα 28.000 κρυοπαγηματίες.

Περίπου 15.000 από τους αναπήρους βρήκαν το πρώτο καταφύγιό τους, σε άθλιες συνθήκες, στα νοσοκομεία της Αθήνας και από την πρώτη στιγμή, άρχισαν τους αγώνες για την επιβίωσή τους και την υγειονομική περίθαλψή τους. Οι απλοί στρατιώτες τραυματίες έβλεπαν με λύπη τους τους ανώτερους κυρίως αξιωματικούς – εγκάθετους της δοσίλογης κυβέρνησης να λυμαίνονται την πατρίδα.

Και πράγματι σε αντίθεση με τους ηρωικούς στρατιώτες μας, μεγαλη μερίδα της ηγεσίας του ελληνικού στρατού ανέλαβε κρατικές θέσεις και επέλεξε τη συνεργασία με τις δυνάμεις κατοχής. Όμως η παρουσία των ανάπηρων αντιστασιακών υποδήλωνε τη συνέχεια του αγώνα που ξεκίνησε στην Αλβανία και μείωνε το κύρος των δοσιλογικών κυβερνήσεων στη κοινή γνώμη.

Πλησίαζε ο χειμώνας 1941 – 42 με το φάσμα της πείνας να είναι ορατό. Οι προδότες με το πρόσχημα της ύπαρξης ευνομούμενης πολιτείας και αποφυγής αναταραχών, διαδίδανε ότι υπερασπίζονται τα συμφέροντα του λαού.

Τα νοσοκομεία στα οποία νοσηλεύονταν οι ανάπηροι ήταν το πρώτο και δεύτερο Στρατιωτικό Νοσοκομείο στην περιοχή που σήμερα βρίσκεται το ΝΙΜΤΣ και ο χώρος της Μονής Πετράκη, το τρίτο που χρησίμευε για τη θεραπεία ατόμων με κρυοπαγήματα βρίσκοταν εκεί που είναι σήμερα το νοσοκομείο Ελπίς, το νοσοκομείο Έλενα. Για νοσοκομεία χρησίμευαν  η Διπλάρειος Σχολή στη οδό Θεάτρου, το Νοσοκομείο Ευαγγελισμός, η Πολυκλινική, το νοσοκομείο Αναπήρων που στεγάστηκε στη Φοιτητική Εστία Ακαδημίας και Ιπποκράτους, το Γαλλικό Νοσοκομείο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, το Ναυτικό Νοσοκομείο αναπήρων στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας 69. Σημαντικός αριθμός αναπήρων ήσαν οι πάσχοντες από Φυματίωση που νοσηλευόντουσαν στη Σωτηρία, το νοσοκομείο αναπήρων στον Καρέα όπου είναι σήμερα η ΣΑΝ και το ΕΚΕΜΣ, και το στρατιωτικό νοσοκομείο της Πεντέλης το οποίο μάλιστα ήταν νεόδμητο (κατασκευάστηκε την περίοδο 1936-1939), για τους νοσηλευομένους του οποίου δεν μπόρεσα να βρώ στοιχεία.

Μετα την δημιουργηθείσα κατάσταση αρχίζει στα νοσοκομεία εν τούτοις οργασμός οργανωτικής δουλειάς εκ μέρους των αναπήρων. Πολύ πριν από τη δημιουργία του ΕΑΜ οι ανάπηροι διακατέχονται από το πνεύμα της ανεξαρτησίας και δεν μπορούν επ’ ουδενί να ανέχονται να τους επιβάλλονται εκείνοι που τους είχαν νικήσει στα βουνά της Αλβανίας. Ο θυμός τους μεγεθύνεται σημαντικά, όταν βλέπουν τους αξιωματικούς τους να τους προτρέπουν να συμβιβαστούν με τον κατακτητή, όπως εκείνοι.

Συγκροτούνται σε όλα τα νοσοκομεία Επιτροπές, καθώς και παννοσοκομειακή Επιτροπή. Στα νοσοκομεία οι εγκατασταθείσες διοικήσεις που διόρισαν οι κυβερνήσεις των δοσιλόγων αντιμετώπισαν τις αντιδράσεις τους. Το κίνημα των αναπήρων συντονίζεται με το φοιτητικό κίνημα, με τους δημόσιους υπάλληλους, τους επαγγελματίες, τους εργαζόμενους.

Το Σεπτέμβριο του 1941, ιδρύθηκε το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ). Τα μηνύματά του βρίσκουν ευοίωνα ώτα στους αναπήρους, που βρίσκονταν σε αναβρασμό. Δόθηκε η ευκαιρία και άρχισε η ένταξη των αναπήρων των νοσοκομείων στο ΕΑΜ. Την 28^η Οκτωβρίου 1941 πραγματοποιείται η πρώτη οργανωμένη αγωνιστική εκδήλωση. Οι ανάπηροι μαζί με τους φοιτητές καταθέτουν στεφάνια στον Άγνωστο Στρατιώτη κάτω από τα έκπληκτα μάτια των αρχών κατοχής. Έτσι ευθύς εξ αυτοί οι ήρωες του πολέμου του μετώπου της Αλβανίας βρέθηκαν πρώτοι από όλους στο στόχαστρο και στο έλεος των δοσιλόγων.

Η «Ακρόπολη» υποταγμένη στους ξἐνους δεν γράφει τίποτε για αυτή την πράξη των αναπήρων, αλλά την εμετική πληροφορία για κατάθεση στεφάνων το απόγευμα της 28^ης Οκτωβρίου στον μνημείο του Αγνώστου Συτατιώτου από τους Γερμανόφιλους Τσολάκογλου και τους «υπουργούς» στρατηγούς Μπάκο, Μουτούση και τον Πλοίαρχο Παπαδόπουλο, που φορούσαν τις στολές των ανωτάτων Ελλήνων Αξιωμτικών, τις οποίες όμως κατεξευτέλιζαν. Και η εφημερίδα περηφανεύοταν. Οι άλλες εφημερίδες δεν αναφέρανε τίποτα για την εκδήλωση αυτή. Λες και δεν έγινε.

Η εφημερίδα «Ελληνικόν Αίμα», δημοσίευσε την 1^η Δεκεμβρίου 1942 «ΑΝΟΙΚΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟς ΤΟΥΣ «ΕΞΥΠΝΟΥΣ» ΠΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΘΗΚΑΝ ΜΕ ΤΟΝ ΕΧΘΡΟΝ. Στο επόμενο φύλλο της «ΚΑΤΩ ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΑΠΟ ΤΥΣ ΑΝΤΑΡΤΑΣ». Άσχετα αν αργότερα άλλαξε στάση.

Άλλωστε, οι ανάπηροι πολέμου ήταν αρκετά δραστήριοι, συμμετέχοντας και σε όλες τις λαϊκές κινητοποιήσεις της Αθήνας για ψωμί και συσσίτια, στις εθνικές επετείους της 25^ης Μαρτίου και 28^ης Οκτωβρίου. Στις εθνικές διαδηλώσεις στις 24 Φεβρουαρίου, 5 και 25 Μαρτίου, 25 Ιουνίου και 22 Ιουλίου 1943, προπορεύονταν οι ανάπηροι και τραυματίες με τα αναπηρικά τους καροτσάκια -«μηχανοκίνητες φάλαγγες» τα είχε ονομάσει τότε ο λαός – με τις πατερίτσες ή τα μπαστούνια τους, με τους επιδέσμους ακόμα στα κεφάλια τους, στα μάτια τους και τις νοσοκόμες να σπρώχνουν τα καροτσάκια, να υποβαστάζουν τους κουτσούς ή να οδηγούν τους τυφλούς.

Στις 4 Ιανουαρίου 1942 ιδρύθηκε ο Εθνικός Σύνδεσμος Αναπήρων Πολέμου 1940-1941 που αποτελούσε το κέντρο της οργάνωσης των αναπήρων στα νοσοκομεία της Αθήνας.

Αργότερα οι ανάπηροι συμμετείχαν στις μεγάλες διαδηλώσεις του Μαρτίου του 1943 κατά της γενικής επιστράτευσης, με τίμημα 46 νεκρούς διαδηλωτές.

Προς τούτο συντονίζουν και συντάσσουν τις δυνάμεις τους. Καθορίζουν τρία κέντρα δράσης και συμπαράστασης στον αναπτυσσόμενο αγώνα. Λυκαβηττός – Τουρκοβούνια – Κέντρο Αθήνας, προς τα οποία συγκλίνει η δράση τριών γειτονικών ομάδων νοσοκομείων. Πυρήνας και ραχοκοκαλιά του αγώνα σε όλα τα νοσοκομεία γίνεται το ΕΑΜ, που έχει βρεί πρόσφορο έδαφος αλλά μεταξύ τους επικρατούσε η σύμπνοια. Η Ελλάδα ήταν το έμβλημά τους.

Την 21 Φεβρουαρίου 1943 όλα τά κατοχικά όργανα προπαγάνδας μετάδιναν ραδιοφωνικό λόγο τού Χίτλερ, πού ειδοποιούσε τούς κατεχόμενους λαούς πώς: «οί Γερμανοί δίνουν τό αίμα τους, κι’ αυτοί θά πρέπει νά δώσουν τον ιδρώτα τους για τη «Νέα Τάξη Πραγμάτων».

Στις 22 Φεβρουάριου, επίσημες δηλώσεις τού κουίσλιγκς Λογοθετόπουλου και τού έργατοκάπηλου ύπουργού Εργασίας Καλύβα, διαβεβαίωναν τό λαό, πως δέν πρόκειται νά γίνει πολιτική έπιστράτευση καί δέ θά σταλούν έργάτες στή Γερμανία…

Γερμανική άνακοίνωση της 23 Φεβρουαρίου, ώστόσο, πληροφορούσε ότι επιστρατεύονται Ελληνες πολίτες γιά βοηθητικές ύπηρεσίες στήν Ελλάδα καί έξω άπ’ αύτήν. Τό άπόγευμα της ίδιας μέρας δημοσιεύτηκε στήν «Εφημερίδα τής Κυβέρνησης» διάταγμα τών κουίσλιγκς: «Περί ύποχρεωτικής έργασίας του αστικού πληθυσμού της Ελλάδος»…

Την 24^η Φεβρουρίου νεκρώνεται ή Αθήνα άπό άπεργία, γιά νά βουίξει, κατά τό μεσημέρι, τό κέντρο της. άπό τις έκδηλώσεις πάνω από εκατό χιλιάδες λαού. Πλημμύρισε ό χώρος έξω άπό τό Γραφείο τού Λογοθετόπουλου, ένώ χιλιάδες διαδηλωτές άπό τήν Ομόνοια μέχρι τα Πατήσια, κατευθύνονται στό Υπουργείο έργασίας. Συγκρούονται μέ καραμπινιέρους καί αστυνομικούς, σπάνε κλοιούς, ορμούν μέσα στό ‘Υπουργείο, βάζουν φωτιά σέ ένα μέρος τών άρχείων καί καίνε τμήμα του κτιρίου…

Την 25^η Φεβρουαρίου απεργεί τό προσωπικό τής Τηλεφωνικής, που έξυπηρετούσε κυρίως τους κατακτητές και τους κουίσλιγκς. Ακολουθεί μαθητική απεργία διαρκείας, με διαδήλωση στο κέντρο τής πόλης. Ξαναρίχνονται στον αγώνα οί ανάπηροι καί τραυματίες. Η πρωτεύουσα βρίσκεται πάλι σέ αναβρασμό.

Το Σεπτέμβρη του 1943, συνθηκολόγησε η Ιταλία. Στα νοσοκομεία μαζεύονται όπλα των Ιταλών που πηγαίνουν στην Αντίσταση.

Η Τρίτη κυβέρνηση των δοσιλόγων εκείνη του Ράλλη θέλοντας να ανατρέψει τη συγκεκριμένη κατάσταση, ξεκίνησε να καταγγέλλει την δράση των αναπήρων ως αντεθνική. Και μπορεί ο Ράλλης στην αρχική του τοποθέτηση να είπε ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι ανάπηροι του πολέμου θα αποτελούσαν το κύριο μέλημα της «Κυβέρνησής του», άλλα όμως έπραξε.

Τα τάγματα Ασφαλείας δημιουργήθηκαν από την κατοχική κυβέρνηση του Ιωάννη Ράλλη την 18^η Ιουνίου 1943, μετά από εισήγηση των Πάγκαλου και Γονατά, με εντολή των Γερμανών, με σαφή αντικομμουνιστική αποστολή και οπλίστηκαν από τη Βέρμαχτ. Γενικός προϊστάμενός τους ήταν ήταν ο Γερμανός στρατηγός των Waffen SS Γιούργκεν Στρόοπ, ο οποίος αντικαταστάθηκε την 28^η Οκτωβρίου του 1943 από τον υποστράτηγο Βάλτερ Σιμάνα.

Οι άνδρες τους ορκίζονταν υπακοή στον Χίτλερ. Κι η πρώτη, η σκληρότερη κι αδιανόητη δημόσια επίδειξή τους, ήταν η επίθεση ενάντια στους ανάπηρους πολέμου στα νοσοκομεία της Αθήνας, στα οποία νοσηλευόντουσαν οι ανάπηροι. Ήθελαν να δώσουν στους αφέντες τους Γερμανούς, εξετάσεις ναζιστικής δράσης και πίστης στην ιδεολογία του Χίτλερ.

Για τους κατακτητές και τη δοσίλογη κυβέρνηση, το ποτήρι είχε ξεχειλίσει. Το αντιστασιακό κίνημα φουντώνει. Η μόνη αντιμετώπισή του από τις φασιστικές αρχές είναι η τρομοκρατία, οι εκτελέσεις, γιατί τα νοσοκομεία μπαίνουν εμπόδιο στα αντεθνικά σχέδιά τους. Πρέπει να τα διαλύσουν και να παραδώσουν τους ανάπηρους στους Γερμανούς, γιατί η στάση τους ενέπνεε ευρύτερα λαϊκά στρώματα στο να πάρουν την απόφαση της αντίστασης, της αντιπαράθεσης, της σύγκρουσης.

Στόχος τους η διάλυση των νοσοκομείων. Έγινε η σκέψη να μαζέψουν όλους τους ανάπηρους στα Μέθανα, δήθεν για λουτροθεραπεία. Αλλά οι ανάπηροι ματαίωσαν την πονηρή αυτή «λύση». Στις 3 Μαρτίου 1943 πήραν μέρος στον ξεσηκωμό για ματαίωση της επιστράτευσης, μαζί με τους εργαζόμενους της Αθήνας και του Πειραιά, τους δημόσιους υπάλληλους, τους φοιτητές, τους επαγγελματίες και βιοτέχνες. Πλήρωσαν με ακριβό τίμημα: 46 νεκρούς. Όμως, ούτε ένας Έλληνας δεν πήγε στο Ανατολικό Μέτωπο.

Οι ανάπηροι πολέμου ήταν δραστήριοι, αφού συμμετείχαν εκτός παό τις επετείους της 25^ης Μαρτίου και της 28^ης Οκτωβρίου μαζί με φοιτητές και εργαζόμενους και στις διαδηλώσεις κατά της τριπλής στρατιωτικής κατοχής και του λιμού. Επίσης έλαβαν μέρος στη Γενική απεργία και διαδήλωση της 22^ας Ιουλίου 1943, νέα διαδήλωση με εθνικά και άλλα αιτήματα. Οι κατακτητές σκόπευαν να κατεβάσουν στην Αθήνα τους Βούλγαρους φασίστες. Μπροστάρηδες πάλι οι ανάπηροι με τα καροτσάκια τους και οι όρθιοι με τις πατερίτσες τους και ενάντια στην προοπτική επέκτασης της βουλγαρικής κατοχής στο μεγαλύτερο τμήμα της Κεντρικής Μακεδονίας.

Ή νέα κυβέρνηση, μέ μεγαλύτερη έπιμονή θά έπαναλάβει τίς προσπάθειες τών Τσολάκογλου, Μπάκου, Λογοθετόπουλου καί Γκοτζαμάνη, νά έξοπλίσει ελληνες, νά τούς συγκροτήσει σέ τάγματα άσφαλείας καί νά τούς στρέψει ένάντια στό ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Δίπλα του, αύτή τή φορά, δέ θά είναι μονάχα οί δυό φασίστες στρατηγοί – ό Πάγκαλος καί δ Γονατάς -, άλλά τό σύνολο τής πλουτοκρατικής όλιγαρχίας καί οί πολιτικοί καί στρατιωτικοί έκπρόσωποί της. Ή κυβέρνηση, λοιπόν, Ράλλη, είναι και κυβέρνηση τής ενωμένης αντιλαϊκής άντίδρασης, που συγκροτεί τό μέτωπο τής αντεπανάστασης και της υποτέλειας στους ξένους. Ο μοναρχικός Ράλλης θά έπιδιώξει νά εξασφαλίσει τή τάξη μέχρι την έπιστροφή τού βασιλιά καί τής κυβέρνησής του. Κρύβει όμως μέ έπιμέλεια τίς βλέψεις του γιά νά πετύχει ένωση όλων τών άστικών δυνάμεων κατά τού «κομμουνιστικού κινδύνου», πού θά σταθεί καί τό κύριο σύνθημά του.

Για τους κατακτητές όμως και τη δοσίλογη κυβέρνηση, το ποτήρι ξεχείλισε. Το αντιστασιακό κίνημα φουντώνει. Η μόνη αντιμετώπισή του από τις φασιστικές αρχές είναι η τρομοκρατία, οι εκτελέσεις. Με το πρόσχημα και από τους «αναμορφώσουν» ήθελαν καταπώς είπε ο Καζαντζάκης:

«Σκοτώστε τους, θέλαν να ναι λεύτεροι».

Πρέπει να τα διαλύσουν τα νοσοκομεία και να παραδώσουν τους ανάπηρους στους Γερμανούς. Αφού η στάση των αναπήρων του πολέμου ενέπνεε ευρύτερα λαϊκά στρώματα στο να πάρουν την απόφαση της αντίστασης, της αντιπαράθεσης, της σύγκρουσης. Και οι κυβερνώντες αποφασίζουν τη διάλυση του Συνδέσμου των Αναπήρων Πολέμου.

Διαπιστώθηκε ότι σε έγγραφο του Ελληνικού Κράτους χαρακτηρίζονται ανάπηροι του Αλβανικού μετώπου, που νοσηλεύονταν στο Β΄ στρατιωτικό νοσοκομείο ως «άτομα πλέοντα μέσα εις τον βούρκον, απάτριδες και προδότες των εθνικών μας πεπρωμένων», Και συνεχίζεται στο έγγραφο ότι ήσαν αυτοί που είχαν μετατρέψει τους χώρους του νοσοκομείου σε γιάφκες απόκρυψης οπλισμού και χώρους αντεθνικών συγκετρώσεων, Ήσαν αυτοί που εξεβίαζαν τους γιατρούς για να χορηγήσουν πιστοποιητικά αναπηρίας σε μη πάσχοντες για να τύχουν αναπηρικής σύνταξης.

Αυτή τήν περίοδο έγινε ή πιό βρώμικη έκκαθαριστική έπιχείρηση. Κατά τα τέλη Οκτωβρίου, δυό γερμανικά συντάγματα καί δυό τάγματα άσφαλείας τού Ράλλη, κύκλωσαν τά νοσοκομεία πού νοσηλεύονταν οί τραυματίες καί ανάπηροι πολέμου. Έπρεπε νά αδειάσουν αύτά τά φρούρια τού έθνικοαπελευθερωτικού άγώνα, έστω κι άν καταδικάζονταν σέ θάνατο οί έθνικοί ήρωες. Οί ανάπηροι καί τραυματίες άρνήθηκαν νά φύγουν. Άρχισε μιά άνιση μάχη πού βάσταξε όλη τη μέρα. Στους πυροβολισμούς τών κατακτητών καί προδοτών οί πολιορκημένοι απαντούσαν μέ πέτρες, καρέκλες, δοχεία καί δτι βρίσκαν μέσα στό οίκημα. Τέλος ύπόκυψαν. Γερμανικά αύτοκίνητα τούς μετάφεραν καί τούς πέταξαν γυμνούς στό στρατόπεδο Χατζηκώστα

Η απαρχή του στυγερού εγκλήματος κατά των αναπήρων είχε ξεκινήσει τρεις μέρες νωρίτερα, την 26^η Νοεμβρίου. Εκείνη την ημέρα εκτελέστηκαν στο Γουδί 19 αντιστασιακοί και ανάμεσά τους, από την ηγεσία του Εθνικού Συνδέσμου Αναπήρων Πολέμου (ΕΣΑΠ) 1940-41, ο αντιπρόεδρος Διονύσης Γονατάς, ο Γεν. Γραμματέας Ηλίας Τζαμουράνης, τα μέλη Κώστας Κουκουβίνος, Στέφανος Συλιβός και Μελέτης Ανυφαντής. Ας πούμε μερικά για αυτούς.

Την 26^η Νοεμβρίου πιάνουν τους επικεφαλής των αναπηρικών οργανώσεων Γονατά και Τζαμουράνη. Τον Διονύση Γονατά, που είχε και τα δυο του πόδια παράλυτα από τραύμα στην σπονδυλική στήλη, και τον Ηλία Τζαμουράνη, με γενική παράλυση. Αυτοί οι δύο ήταν και οι δυό τους ήρωες του αλβανικού πολέμου. 

Μαζί με άλλους 17 αγωνιστές της Αθήνας οδηγούνται μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα. Για πρώτη φορά στον καιρό της σκλαβιάς, το απόσπασμα είναι «ελληνικό». Και οι «Έλληνες» που το αποτελούν, οι νεοντυμένοι τσολιάδες. Τρεις αξιωματικοί. «Έλληνες» και αυτοί διευθύνουν το απόσπασμα. Υπάρχει και ο Γερμανός επόπτης.

Οι μελλοθάνατοι τραγουδάνε τον Εθνικό Ύμνο. Οι δολοφόνοι εκστομίζουν χυδαίες βρισιές. Πώς όμως θα τουφεκιστούν οι δυο ανάπηροι που δεν μπορούν να σταθούν όρθιοι; Ο ένας από τους αξιωματικούς βρίσκει τη λύση: Διατάσσει και φέρνουν δυο καρέκλες και ο Γονατάς με τον Τζαμουράνη τοποθετούνται πάνω. Αλλά ούτε και στην καρέκλα μπορούν να σταθούν. Δυο καθάρματα που φέρουν το τιμημένο όνομα του Έλληνα Τσολιά, μα προσκυνημένοι τσολιάδες βγάζουν τους ζωστήρες τους και με αυτούς δένουν τα κορμιά των τραγικών θυμάτων τους πάνω στις καρέκλες. Πυρ! διατάσσει ο επικεφαλής και οι 19 αγωνιστές είναι νεκροί.

. Συγκίνηση καί άγανάχτηση είχε προκαλέσει η άνανδρη έπίθεση ένάντια στούς έθνικούς ήρωες. Οι Αθηναίοι παρακολούθησαν μέ σφιγμένα τα δόντια αύτή τήν τραγωδία. Θά περίμενε κανείς πως οί πρώτοι πού θά αγανακτούσαν θά ήσαν οι άξιωματικοί και μάλιστα οι ανώτατοι πού κάτω άπό τίς διαταγές τους τά θύματα τής θηριωδίας χάσανε χέρια καί ποδάρια ή φτύναν τά πνεμόνια τους. Κι όμως, οί στρατηγοί χαίρονταν καί πανηγύριζαν.

Σ’ ένα γράμμα του πρός τόν Άγγλο συνταγματάρχη Στήβενς, ό στρατηγός Π. Ζερβέας τής «Στρατιωτικής Ιεραρχίας» έγραφε: «… Είς μίαν έπιστολήν μου σάς έγραφον τήν συνεργασίαν Κυβερνσεως Ράλλη καί Γερμανών πού άρχισε διά τόν άντικσμμουνιστικόν άγώνα. Οί Γερμανοί έδωσαν όπλα καί ώπλίσθηκε ή χωροφυλακή καί δύο τάγματα ευζώνων καί μέ τήν δύναμιν αύτήν ξεκαθάρισαν περίπου 3,5 χιλιάδες τραυματίες του πολέμου καί οί περισσότεροι δέν ήσαν κάν τραυματίες καί οί όποιοι είχαν καταλάβει τά νοσοκομεία καί σάν κομμουνιστές έκαναν ότι ήθελαν. Ό κόσμος όλος χαίρεται πολύ γιατί έπιτέλους τώρα θά μπορούνε στά νοσοκομεία νά περιθάλπουν τους ασθενεϊς, πού δεν εύρισκαν θέση και έπρεπε νά έχουν άδεια από τούς κομμουνιστάς διά νά είσέλθουν στό νοσοκομείο…».

Τις νυχτερινές με πρώτες πρωινές ώρες της 30ής Νοέμβρη του 1943 τα ελληνόφωνα στρατεύματα κατοχής, οι γερμανοτσολιάδες του Ράλλη, πάνω από χίλιοι, οπλισμένοι σαν αστακοί με γερμανικά όπλα, μεταφέρθηκαν με γερμανικά καμιόνια κάτω από την προσωπική καθοδήγηση του αρχιγκεσταπίτη Φον Στρόουπ που στεκόταν αδυσώπητος και κτηνώδης πάνω σ’ ένα αυτοκίνητο. Έτσι ξεκίνησαν την επίθεσή τους στα 19 νοσοκομεία όπου έμεναν οι ανάπηροι και τραυματίες της Αλβανίας. Πριν ακόμη ξημερώσει μπήκαν μέσα ουρλιάζοντας και με βρισιές, χτυπήματα με τους υποκόπανους και πολλές φορές με λογχισμούς και πυροβολισμούς, έπεσαν πάνω στους ανάπηρους και τραυματίες. Το πογκρόμ ενάντια στους 15.000 ανάπηρους είχε ξεκινήσει.

Τους παρέδωσαν στους Γερμανούς, στις φυλακές Χαϊδαρίου και Χατζηκώνστα.

Η αγριότητα των γερμανοτσολιάδων ξεπέρασε κάθε όριο. Έσερναν ανάπηρους με κομμένα και τα δυο πόδια στο χώμα μέχρι που μάτωναν. Δεν άφηναν τις νοσοκόμες να τους βοηθήσουν. Άρπαζαν από τα χέρια τους ή από τα χέρια των αναπήρων τα τεχνητά μέλη και τα έσπαζαν για να μην τα χρησιμοποιήσουν και τους χτύπαγαν με αυτά στο κεφάλι. Μεγαλύτερη αγριότητα και μίσος έδειχναν στα μέλη των νοσοκομειακών επιτροπών, τα οποία υποδείκνυαν οι πράκτορές τους μέσα σε κάθε νοσοκομείο. Το σκοτάδι της νύχτας και η παγωνιά της βραδιάς μεγάλωνε τη φρίκη. Η βαναυσότητα και το μένος των ταγματασφαλιτών ήταν πρωτόγνωρο ακόμη και για τα δικά τους, απάνθρωπα, δεδομένα.

Έσυραν από τα κρεβάτια ανάπηρους με κομμένα χέρια, πόδια, τυφλούς, παράλυτους με ανοιχτές πληγές. Τους τράβηξαν γυμνούς χτυπώντας τους αλύπητα. Σε άλλους έδιναν κλωτσιές και τους κατρακυλούσαν στο δρόμο και άλλους τους πετούσαν σαν σακιά μέσα στα αυτοκίνητα. Το προσωπικό δεν έτυχε καλύτερης μεταχείρισης. Στοιβαγμένοι στις κλούβες, πενήντα – πενήντα ανάπηροι, νοσοκόμοι, αδελφές, γιατροί και καθαρίστριες, όλοι τραυματισμένοι ή νεκροί οδηγήθηκαν και κλείστηκαν στις φυλακές. Επακολούθησε πρωτοφανής λεηλασία. Τα «παιδιά» δεν κουράστηκαν τζάμπα. Έγιναν 283 εκτελέσεις.

Η εφημερίδα «Ελληνικόν Αίμα» ήταν δεξιάς ιδεολογίας, που ξεκίνησαν αρχικά, τον Ιούνιο του 1942, οι δημοσιογράφοι Λάζαρος Πηνιάτογλου, Κωνσταντίνος Βοβολίνης και Ιωάννης Μήλιος που το κυκλοφορούσαν μυστικά χέρι με χέρι. Από τις στήλες του εντύπου αυτού, που διακρινόταν για την ζωηρή εθνική αρθρογραφία του, διεξαγόταν αργότερα ένας συστηματικός αγώνας και κατά των κομμουνιστών και της αριστερής παράταξης γενικότερα.

Επειδή ο Ράλλης αμέσως μετά την επίθεση κατά των αναπήρων απέδωσε τις ενέργειές τους στο κομμουνιστικὀ κόμμα παραθέτουμε την έκθεση της επίθεσης αυτής, που κάνει η εφημερίδα «Ελληνικόν Αίμα»

Η επικεφαλίδα της δημοσίευσης είναι:

«ΟΙ ΜΙΣΘΟΦΟΡΟΙ ΤΩΝ ΠΡΟΔΟΤΩΝ ΡΑΛΛΗ-ΤΑΒΟΥΛΑΡΗ, ΑΤΙΜΑΣΑΝ ΤΗΝ ΘΡΥΛΙΚΗ ΦΟΥΣΤΑΝΕΛΛΑ ΤΟΥ ΤΣΟΛΙΑ».

«Ότι δεν είχαν κατορθώσει να επιτύχουν οι Ιταλοί το επέτυχεν η προδοτική Κυβέρνησις Ράλλη.

Η Ιταλική Κυβέρνησις από της πρώτης ημέρας της εγκαταστάσεώς της εις τας Αθήνας επεδίωξε την δια παντός τρόπου διάλυσιν των στρατιωτικών νοσοκομείων εις τα οποία ενοσηλεύονταο οι τραυματίαι και ανάπηροι του Αλβανικού Μετώπου.

Οι Ιταλοί επεκαλούντο εις την προσπάθειάν τους αυτήν την καλυτέρευσιν της ζωής των αναπήρων εις τας πατρίδας των δια της παροχής ευρυτέρων μέσων συντηρήσεως. Ο πραγματικός όμως λόγος ο οποίος επίεζε τους Ιταλούς να επιτύχον την απομάκρυνσι και διασκορπισμόν των αναπήρων εις τας επαρχίας των ωφείλετο εις το ότι η τραγική εικών την οποίαν ενεφάνιζον οι ανάπηροι, λόγω της τελείας εγκαταλείψεώς των από την τότε ψευδοκυβέρνησιν των Τσολάκογλου – Λογοθετοπούλου κατά την περίοδον της πείνης 1941-1942 επέδρα εις το ηθικόν του Ιταλικού στρατού. Ακόμη δε και διότι οι ανάπηροι μετέχοντες όλων των πατριωτικών και απελευθερωτικών εκδηλώσεων του Ελληνικού λαού, προεκάλουν εκάστοτε τας πατριωτικάς εκδηλώσεις του πλήθους εις βάρος των στρατευμάτων κατοχής.

Αν και αι προσπάθειαι εκείναι των Ιταλών παρέμεινον άνευ αποτελέσματος ήδη έρχεται η προδοτική κυβέρνησις του Ράλλη και των καθαρμάτων της, τη υποδείξει των Γερμανών να πραγματοποιήσει το παλαιόν σχέδιον.

Ο Ελληνικός λαός παρίσταται δια μίαν ακόμη φοράν μάρτυς του φρικιαστικωτέρου των εγκλημάτων τα οποία είναι δυνατόν να διαπράξουν άνθρωποι οι οποίοι πάντοτε έζησαν ελεύθεροι για την πατρίδα και για την ελευθερίαν της οποίας εθυσίαναν ό,τι πολύτιμο και προσφιλές.

Ο Ελληνικός λαός παρακολουθεί κατάπληκτος την ανάλγητον αυτήν στάσιν των εμφανζομένων ως «εκπροσώπων του» και διαπιστώνει δια μίαν ακόμη φοράν την έκτασιν του κινδύνου ο οποίος επαπειλεί δια μίαν ακόμη φοράν το έθνος.

Ένας αλκοολικός και μία παρέα από καθάρματα παντός τύπου και μορφής, συνειδητά όργανο των Γερμανών, παριστάνοντες την Κυβέρνησιν χρησιμοποιούν Έλληνες εναντίον Ελλήνων.

Ενώ ο Ελληνικός λαός αγωνίζεται τον υπέρτατον αγώνα της υπάρξεώς του οι προδόται αυτοί συνωμοτούν τὰ φρικιαστικώτερα εγκλήματα, αρνούμενοι να δεχθούν και την ελαχίστην συγκίνησιν την οποίαν το υπόδουλον έθνος αισθάνεται διά τους ενδόξους πολέμους και τους ήρωάς του.

Η ύπαιθρος πυρπολείται από την μία άκρη έως την άλλη από τους Γερμανούς και αμέτρητες οικογένειες είναι καταδικασμένες να περάσουν τον τρομερό χειμώνα μέσα σε φρικιαστικές συνθήκες.

Η Μακεδονία και η Θράκη παραδίδονται στους Βουλγάρους και ο πληθυσμός τους αποδεκατίζεται, ή μεταφέρεται στο εσωτερικό της Βουλγαρίας για καταναγκαστικά έργα. Χωρίς την ελπίδα επιστροφής.

Η αγωνία της πείρας σπαράσσει εκατομμύρια Λαού. Η ζωή τόσων Ελλήνων καταδικάστηκε εις τα χρηματιστηριακά κόλπα των Ράλλη, Τσιρονίκου και της παρέας των Γεώργηδων, η δε απομείνασα εθνική οικονομία καταβάλλεται προσπάθεια να περάση εις την αρριβιστικήν μανία μερικών παληανθρώπων, οι οποίοι βρίσκονται μεταξύ της προδοτικής αυτής Κυβερνήσεως και των κατακτητών μας.

Γι αυτούς που παρουσιάζονται σήμερα ως Κυβέρνησις, όλα αυτά δεν είναι Ελληνικά θέματα. Όλη η έννοια της Ελληνικής Πατρίδος δι’ αυτούς περιορίζεται εις το Εθνικόν Τυπογραφείον και το χρηματιστήριον.

Αυτοί αισθάνονται ό,τι και οι Γερμανοί, επιθυμούν ό,τι και οι κατακτηταί μας.

Η Ελλάς γι’ αυτούς έχει πεθάνει. Ό,τι υπάρχει ακόμη από την Ελλάδα επιθυμούν να καταστραφεί και μαζί μ’ αυτή και η ιστορία και οι ήρωές της.

Δεν παραξενευόμαστε για ό,τι βλέπουμε να γίνεται γύρω μας, ούτε και πιστεύουμε ότι θα σταματήση ςδώ το κακό.

Αν οι προδότες αυτοί υποθάλπουν και καλλιεργούν σήμερον την διαμάχην μεταξύ των Ελλήνων, πολύ γρήγορα θα μας ρίξουν στον εμφύλιο σπαραγμό. Αν σήμερα οι Έλληνες (;) τσολιάδες (;) πολιορκούν τα νοσοκομεία των αναπήρων και δοκιμάζουν τα όπλα των στα κουφάρια των ιερών αυτών Ελλήνων. Αύριο θα έλθη και η σειρά των δικών μας σπιτιών, η σειρά όλων μας είτε μεμονωμένα είτε ομαδικά.

Οι κατάκοιτοι ήρωες των Αλβανικών βουνών, τρία χρόνια τώρα στα στρατιωτικά νοσοκομεία των Αμπελοκήπων, Λεωφόρου Αλεξάνδρας, Ευαγελισμού και Πανεπιστημιακής Λέσχης ξύπνησαν τα χαράματα της 30^ης Νοεμβρίου από ομαδικά πυρά των Ταγμάτων Ασφαλείας.

Προ μιας εβδομάδος είχε ληφθεί η απόφασις της εκκενώσεως των νοσοκομείων και της απομακρύνσεως των αναπήρων εξ Αθηνών.

Η δοθείσα από το υπουργείον Εθνκής Αμύνης (;) διαταγή προς τους επικεφαλής των ταγμάτων ασφαλείας αξιωματικούς ήταν ρητή. Έπρεπε εντός της ημέρας εκείνης να πραγματοποιηθεί η εκκένωσις των νοσοκομείων ακόμα και δια της χρησιμοποιήσεως των όπλων.

Όλα τα νοσοκομεία είχαν περικυκλωθεί από της 5^ης πρωινής από τμήματα των ταγμάτων ασφαλείας, αναμένοντα να ξημερώσει δια να εισέλθωσιν εις αυτά. Οι ανάπηροι αντιληφθέντες ότι είχαν πολιορκηθεί και χωρίς να γνωρίζουν σε ποιον σκοπό απέβλεπε η πολιορκία αύτη, έλαβον την απόφασιν να απαγορεύσουν την είσοδον στους θαλάμους. Πρός τον σκοπόν αυτόν ενίσχυσαν τας εισόδους δια της τοποθετήσεως όπισθεν αυτών διαφόρων επίπλων και κλινών.

Ευθύς ως εξημέρωσε οι εύζωνοι παραβιάσαντες τας εξωτερικάς εισόδους και φθάσαντες προ των θαλάμων νοσηλείας εζήτησαν από τους αναπήρους το άνοιγμα των θυρών των θαλάμων. Εις άρνησιν των εντός των θαλάμων ευρισκομένων αναπήρων οι εύζωνοι ήρχισαν πυροβολούντες πρός το εσωτερικόν των θαλάμων. Αυτούς εμιμήθησαν αμέσως και οι εκτός των κτιρίων ευρισκόμενοι «συνάδελφοί» τους, οι οποίοι επυροβόλουν προς τα παράθυρα και τους εξώστας. Ούτω η προσπάθεια της εκκενώσεως των νοσοκομείων εξελίχθη εις επίθεσιν καταλήψεως «ωχυρωμένων φρουρίων».

Οι εντός των θαλάμων ευρισκόμενοι ανάπηροι τυφλοί, παράλυτοι, με κομμένα πόδια, χωρίς χέρια, με πληγὲς από χρόνιες γάγγραινες, από τραύματα και κρυοπαγήματα, παρακολουθούσαν με κατάπληξιν την μανίαν των ενόπλων αδελφών Ελλήνων (;) και διερωτώντο, ποιο έγκλημα διέπραξαν ή ποιος ακριβώς τους φοβήθηκε τόσο πολύ κι έστειλε τόσο στρατό πάνοπλο να τους αιχμαλωτίσει.

Στο διάστημα αυτό οι πυροβολισμοί εμαίνοντο, οι δε πρωινοί διαβάται έτρεχον να κρυφτούν εις τα γειτονικά σπίτια.

Μετά δίωρον περίπου τα τάγματα ασφαλείας ενισχυθέντα και από δυνάμεις της χωροφυλακής επέτυχον δια της χρησιμοποιήσεως λοστών και τσεκουριών να σπάσουν τας θύρας των θαλάμων και ούτως εγένοντο κύριοι των «ηρωικών φρουρίων».

Ήρχισεν αμέσως η μεταφορά των αναπήρων δια φορτηγών αυτοκινήτων χωρίς καμμίαν διάκρισιν παθήσεως ή βαθμού αναπηρίας εις το οίκημα του ορφανοτροφείου Χατζηκώστα της οδού Πειραιώς. Οι μεταφερθέντες μέχρι του απογεύματος εκείνης της ημέρας είχον ανέλθει εις 2.000.

Η προδοτική Κυβέρνησις είχεν αποδόσει μεγίστην σημασίαν εις την εκκένωσιν των νοσοκομείων από τους αναπήρους.

Εγνώσθη σχετικώς, ότι καθ’ όλην την νύκτα της 29^ης προς την 30^ην Νοεμβρίου ο Ράλλης και οι υπουργοί του διενυκτέρευσαν εις το Πολιτικόν γραφείον επεξεργαζόμενοι το σχέδιον της επιδρομής εναντἰον των νοσοκομείων. Κατά την συνεργασίαν αυτήν παρίσταντο και ανώτεροι αξιωματικοί του Ελληνικού στρατού (;) παρέχοντες τας στρατιωτικάς των γνώσεις για το επιτελικό μέρος της επιχειρήσεως.

Η εξέλιξις της επιδρομής εναντίον των στρατιωτικών νοσοκομείων μετεδίδετο δι’ αγγελειαφόρων πρός τους αναμένοντας υπουργούς, οι οποίοι απεχώρησαν του πολιτικού γραφείου μὀνον όταν ανεφέρθη εις αυτούς ότι «η επειχείρησις ετερματίσθη», δια της καταλήψεως των νοσοκομείων και της μεταφοράς των αναπήρων».

Ο Κουΐσλιγκ πρωθυπουργός Ιωάννης Ράλλης δεν έκανε τίποτε άλλο από του να επιρρίψει την ευθύνη στους αναπήρους με τα κομμένα πόδια και χέρια τα τεχνητά μέλη και την φυματίωση να σιγοκαίει μέσα στα πνευμόνια τους. Ναι για τον Ράλλη φταίγανε οι ανάπηροι. Και ενεργήσσανε έτσι εκείνοι που έφεραν τον τίτλο του τιμημένου Έλληνα Τσολιά, που τον κατεξευτελίσανε και δικαίως ο κόσμος τους αποκαλούσε Γερμανοτσολιάδες.

Ο ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ

Ο Τύπος της εποχής ελέγχεται από τη γερμανική λογοκρισία, χαρακτηριστικό παράδειγμα, η  εφημερίδα “Βραδυνή”, γράφει για την υποστολή της “δαφνοστεφανωμένης !!”  ναζιστικής σημαίας στην Ακρόπολη…

Ας έλθουμε τώρα και στην προσκυνημένη «Ακρόπολη», ξέρετε την πρώτη Ελληνική Εφημερίδα, που κατεξευτίλιζε έτσι τον Βλάσση Γαβριηλίδη, επί χρόνια αρχισυντάκτη της. Γράφει την επομένη

«Η ΧΘΕΣΙΝΗ ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΙΣ ΜΙΑΣ ΑΝΩΜΑΛΙΑΣ.

Η χθεσινή ενέργεια εις τα νοσοκομεία, επιβληθείσα από την ανάγκην ως αναπότρεπτος εγχείρισις, δεν μπορεί παρά να τύχει της γενικής κατανοήσεως και επιδοκιμασίας της κοινής γνώμης.

Αι δημοσιευόμεναι εις άλλην θέσιν τόσον εκτενείς και πυκναί εις πληροφοριακά στοιχεία ανακοινώσεις του κ. Προέδρου της Κυβερνήσεως χύνουν άπλετον φώς εις τας συνθήκας υπό τας οποίας κατέστη απαραίτητος η προσφυγή εις το χθεσινόν μέτρον. Το Κράτος περιέβελε τους αναπήρους με όλη του την στοργήν και εξησφάλισεν εις αυτούς όρους ζωής πράγματι προνομιακούς, εν μέσω της δυστυχίας. Τα νοσοκομεία όμως κατεκλύσθησαν βαθμιαίως από ανθρώπους όχι μόνον ουδέποτε τραυματισθέντας κάν – αλλά και εις πολλάς περιπτώσεις μη στρατευθέντας- πράκτορας αναραχικούς, οι οποίοι σιτιζόμενοι εις τα ευαγῆ ιδρύματα τα μετέβαλον εις εστίας αναρχίας και παντοειδούς κοινωνικής μολύνσεως. Οι πραγματικοί ανάπηροι καταντήσαντες μικρά μειονότης, εν μέσω του πλήθους των εμπορευομένων την αναπηρικήν ιδιότητα, δεν κατώρθωσαν να αποτινάξουν οι ίδιοι την κηδεμονίαν των διαφόρων καθοδηγητών εμπόρων και μαυρεμπόρων. Ηναγκάσθη να επέμβη το Κράτος προς εκκαθάρισιν μίας αληθώς απαραδέκτου καταστάσεως, την οποίαν ηνέχθη επί πάρα πολύ χρόνον και την οποίαν δεν γνωρίζομεν πως επέτρεψε. Η επέμβασις πράγματι εξετελέσθη με όλην την δυνατήν ταχύτητα και χωρίς έκτροπα. Η ασυγχώρητος ανωμαλία ετερματίσθη. Δεν αμφιβάλλομεν επίσης ότι όλοι οι πραγματικοί ανάπηροι οι έχοντες ακόμη ανάγκην νοσοκομειακής περιθάλψεως θα τύχουν εξαιρετικής προσοχής και θα εξασφαλισθούν κατά καλύτερον τρόπον ακόμη και από πρν. Δια τους τελικώς αποθεραπευθέντας θα είναι ορθόν να αποσταλούν εις τας οικογενείας των, λαμβάνοντες την σύνταξιν των καθώς και κάθε πρόσθετον διευκόλυνσιν και κατοχύρωσιν. Όσον αφορά τους πλαστούς τραυματίας τους εκμεταλλευθέντας επί μακρόν τα ανύπαρκτα τραύματά των και εκτρέψαντας και τους συναδέλφους των από τον ευθύν δρόμον θα είναι δίκαιον να επιφυλαχθεί εις αυτούς η αρμόζουσα μεταχείρισις».

Σε τίποτε δεν διαφέρει το σχόλιο αυτό της Ακρόπολης από τα όσα υποστήριζε ο Ράλλης. Είναι γνωστή η θέση της εφημερίδας αυτής που διακρινότανε πάντοτε για τις ακροδεξιές θέσεις της και συνεχίστηκαν με τη Απογευματινή και αργότερα με τον Ελεύθερο Κόσμο. Γιατί ενώ οι περισσότερες εφημερίδες κλείσανε στην κατοχή η εν λόγω εφημερίδα παρέμενε και υποστήριζε αναφανδόν τη Γερμανική θηριωδία ήταν μια μειοδοτική εφημερία. Και οι εκδότες της εκμεταλλεύτηκαν την αναμπουμπούλα και γίνανε οι κήνσορες πατριδοκάπηλοι.

Υπήρξαν και πολιτικοί, όπως ο Θ. Τσάτσος μάρτυρας «κατηγορίας» για τον οποίο τα «Τάγματα Ασφαλείας» δεν συγκροτήθηκαν για να εξυπηρετήσουν τους Γερμανούς. Απεναντίας πρόσφεραν τις υπηρεσίες στην πατρίδα. Η σκόπιμη αυτή διαστρέβλωση της αλήθειας μας φέρνει στη μνήμη τις ζοφερές μέρες της 27,28, 29 και 30 Νοέμβρη 1943, μέρες που άρχισαν τις καριέρες τους οι «εθνικοί ήρωες» του Θ. Τσάτσου, με στόχο τους αναπήρους του αλβανικού πολέμου. Και όμως ο Τσάτσος αυτοχαρακτηρίζοταν φιλελεύθερος!!!

Το φρικιαστικό αυτό έγκλημα ήταν επινόηση του Ράλλη και σχεδιάστηκε μαζί με το «μαύρο» άνθρωπο, το Στυλιανό Γονατά. Όταν λίγες μέρες πιο πριν παρουσιάστηκε μια επιτροπή αναπήρων, ο Γονατάς δήλωσε κυνικά: «Θα σας εξοντώσουμε όλους γιατί είστε εαμίτες». Ακολούθησαν ξετσίπωτες δηλώσεις του Ράλλη με τις οποίες αποκαλούσε τους ανάπηρους – τη ζωντανή αυτή δόξα της Ελλάδας – «αναρχικούς κηφήνας».

Πολλοί από τους ανάπηρους πέθαναν ή κατά τη μεταφορά τους ή μέσα στις φυλακές, γιατί τα μη επουλωμένα τραύματά τους αιμορραγούσαν. Οι ανάπηροι στοιβάχτηκαν χωρίς τις πατερίτσες τους ή τα ξύλινα προσθετικά μέλη, στα καμιόνια και οδηγήθηκαν στα στρατόπεδα Χατζηκώστα και Χαϊδαρίου. Συνολικά έγιναν 283 εκτελέσεις.

Το μπλόκο κατά των αναπήρων του Αλβανικού Μετώπου, που εκτελέστηκε από τους άνδρες των Ταγμάτων Ασφαλείας ήταν η πρώτη επιχείρηση που εκτελέσανε, αλλά οι άνδρες τους ενήργησαν με βάση το σχέδιο του οργανώθηκε από την λεγόμενη Εθνική Ασφάλεια, όργανο των Γερμανών. Σύμφωνα με το σχέδιο καταρτίστηκε κατάλογος των μελών του ΕΑΜ ανά νοσοκομείο, στον οποίο όμως περιληφθήκανε πολλά άτομα τα περισσότερα που εκφράζανε τις απόψεις τους και διακατέχονταν από εθνικό παραλήρημα. Και πληροφοριοδότες για τις απόψεις των ανθρώπων αυτών ήσαν οι αγράμματοι χωροφύλακες που δεν μπορούσαν να ξεχωρίσουν τη ήρα από το στάρι. Υπήρχαν δυστυχώς εκείνοι οι κομμουνιστομάχοι αξιωματικοί, που ήσαν παραδομένοι στους Γερμανούς που αποδίδανε τα πάντα στους κομμουνιστές. Και όπως είπε αργότερα στη δίκη των βασανιστών της χούντας ο επίτροπος του στρατοδικείου για αυτούς ακόμη και για το σεισμό του 1956 στη Σαντορίνη θα ευθυνόντουσαν οι κομμουνιστές.

Αλλά την καλύτερη μαρτυρία για αυτή την τρομερή νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου και τα όσα έγιναν μετά αποτελεί έγγραφη διαμαρτυρία του αντιπροσώπου του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού προς τον Ράλλη, στην οποία αναφέρονται επιλέξει και τα εξής; «Οι όροι που κρατούνται οι 1700 τραυματίες, ανάπηροι πολέμου και το προσωπικό των νοσοκομείων είναι απάνθρωποι, ζουν γυμνοί με ανοιχτές πληγές… Επικρατεί ακαθαρσία απερίγραπτη… Είναι αναγκασμένοι ν΄αποπατούν εντός των θαλάμων».

Και καταλήγει: «Μου προκάλεσε φρίκη η κατάσταση αυτή, διότι παρομοίαν εικόνα δεν είχα αντικρίσει». Αυτή η «κόλαση» ήταν η αποθήκη του ανθρώπινου υλικού που τροφοδοτούσε τη δίψα του κατακτητή για αίμα. Διακόσιους πενήντα επτά ανάπηρους κλεισμένους μέσα εκεί παράδωσε και εκτελέστηκαν από τους γενίτσαρους ο Ράλλης.

Ισχυρίζονταν οι δωσίλογοι, ότι δεν «σκοτώνανε Έλληνες, αλλά μόνο κομμουνιστές, γιατί άμα δεν τους σκοτώνανε θα επικρατούσε ο κομμουνισμός και θα χανότανε «η Ελλάς και ο Χριστός και η Παναγία». Έτσι σκοτώνανε με καθαρή καρδιά.

Ποιος πατριώτης και ποιος άνθρωπος θα έδερνε και θα σκότωνε ανάπηρους, ακρωτηριασμένους, κατάκοιτους, τυφλούς; Γιατί αυτούς που έχουν μέσα τους το δηλητήριο του ναζισμού και του ρατσισμού ενάντια ακόμα και στους ανάπηρους, δεν τους λες και «ανθρώπους», ούτε βέβαια και «πατριώτες». Τους λες ναζί, ταγματασφαλίτες και δωσίλογους.

Μήπως ό,τι σκέψεις κάνουμε για τα Τάγματα Ασφαλείας, πρέπει να τις κάνουμε και για όλους αυτούς που το παίζουν πατριώτες και συνεχίζουν να τιμούν ακόμα τους δωσίλογους; Τι είδους ιστορικός είναι κάποιος που μοιράζει ακόμα τη διαφορά ανάμεσα στους θύτες και στα θύματα, προκειμένου να υπηρετήσει τον εντεταλμένο σκοπό της εξίσωσης ναζισμού – κομμουνισμού;

Τελικά ποιόν πρέπει να τιμά η πατρίδα; Τους ήρωες της Αλβανίας ανάπηρους που εκτελέστηκαν; Ή τους εκτελεστές τους; Και ποιόν τιμάει σήμερα; Πόσα σχολεία π.χ. έχουν πάει παιδαγωγική επίσκεψη στο μνημείο της θυσίας των αναπήρων, που βρίσκεται στο νοσοκομείο Σωτηρία;

Θα κλείσουμε την ομιλία με τα μηνύματα που έγραψαν στους τοίχους της φυλακής Χατζηκώνστα δυό από τους μελλοθάνατους, που τα παραθέτει στο βιβλίο του ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης.

«Να πως καταντήσαν οι ήρωες της Αλβανίας. Από τα κρεββάτια του πόνου, γυμνοί και ξυπόλητοι στα μπουντρούμια της Εθνικής Ασφαλείας. Ένας Ανάπηρος».

Και ένας άλλο γράφει «Η πατρίς ευγνωμονούσα για τις θυσίες μας μας έκλεισε στις φυλακές. Κι’ αυτό θα περάσει».

Όμως είμαστε υποχρεωμένοι να υπενθυμίσουμε ότι ο αγνός Έλληνας της κατοχής καμμιά σχέση δεν είχε με τους αρνησιπάτριδες προδομένους συμφεροντολόγους δοσιλόγους Τσολακογλο – Λογοθετόπουλο Ράλληδες και Μπουραντάδες, που δυστυχώς δεν τιμωρηθήκανε και αφέρθησαν ελεύθεροι να συνεχίζουν το προδοτικό εθνοκαπηλευτικό έργο τους.

Κ.Κ

---

Επιμέλεια ανάρτησης : Αργύρης Τασιόπουλος

ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΒΗΜΑ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑΣ

Οι απόψεις που εκφράζονται  στα άρθρα της Ιστοσελίδας μας  ανήκουν αποκλειστικά στον/στη συγγραφέα και δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις θέσεις ή τις απόψεις της συντακτικής επιτροπής ή της ιστοσελίδας συνολικά, εκτός και αν ρητά αναφέτεται ως συντάκτης η ΕΕΥΕΔ ή ΔΣ/ΕΕΥΕΔ.

Των Ομότιμων Καθηγητών

• Κουράκη Νέστορα  (Ποινικές Επιστήμες, Πανεπιστήμια Αθηνών και Λευκωσίας) και
• Πλατιά Αθανάσιου (Στρατηγική, Πανεπιστήμιο Πειραιώς)

Το 1974 αποτελεί μία διαχρονική  πληγή στις καρδιές των Ελλήνων. Δεν μπορούμε να δεχθούμε πως παραδώσαμε ουσιαστικά εμείς την Κύπρο στους Τούρκους. Πολλές ιστορίες ηρωισμού και θυσίας Αξιωματικών και Στρατιωτών στο πεδίο της μάχης δείχνουν πως θα μπορούσε ο προαιώνιος εχθρός μας να έχει συντριβεί αν υπήρχε ομοψυχία και κοινώς νους. Σήμερα όμως δεν θα ασχοληθούμε με τις ιστορίες ηρωισμού και αυτοθυσίας, θα δούμε το όλο σκηνικό της περιόδου εκείνης από την γεωπολιτική του πλευρά.  Πηγή του άρθρου είναι το Συνέδριο του Σώματος Ομοτίμων Καθηγητών Πανεπιστημίου Αθηνών (ΣΟΚΠΑ) (Αθήνα, Σπίτι της Κύπρου, 23.4.2024) με την επιμέλεια τόμου: Ομ. Καθηγητής Νέστωρ Κουράκης.

ΚΥΠΡΟΣ & ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ 1974 –

Τα ολέθρια στρατηγικά σφάλματα

Η τραγωδία της Κύπρου το 1974 έχει ορθά χαρακτηρισθεί ως η μεγαλύτερη ήττα του Ελληνισμού μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Όμως ακόμη και σήμερα, 50 έτη μετά τις δύο φάσεις της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, αμείλικτα γεννώνται τα ερωτήματα για τους λόγους που οδήγησαν σε αυτή την τραγωδία, ποια υπήρξαν δηλ. τα στρατηγικά και άλλα σφάλματα της τότε δικτατορικής ελληνικής ηγεσίας που οδήγησαν σε μια τέτοια καταστροφή. Η ανίχνευση αυτών των σφαλμάτων θα μπορούσε ενδεχομένως να δώσει αφορμή για την καταγραφή και μελέτη μιας ενδιαφέρουσας περίπτωσης (case study) ως προς το πότε η παραβίαση θεμελιωδών κανόνων της στρατηγικής μπορεί να επιφέρει τόσο βλαπτικά αποτελέσματα.

Ι. Τα βασικά γεγονότα που σχετίζονται με την τουρκική εισβολή Το στρατιωτικό καθεστώς του Ιωαννίδη υπονομεύει τον Μακάριο Όμως, πριν από την εξέταση των σφαλμάτων που διαπράχθηκαν, χρήσιμο είναι να υπομνησθούν τα βασικά γεγονότα που εκτυλίχθηκαν κυρίως στην Κύπρο και την Αθήνα το μοιραίο εκείνο καλοκαίρι του 1974 και που δίνουν το περίγραμμα της τότε επικρατούσας κατάστασης

Είναι γνωστή η αντιπαράθεση που είχε το καθεστώς του δικτάτορα Γεωργίου Παπαδόπουλου στην Αθήνα, ως επικεφαλής του λεγόμενου «Εθνικού Κέντρου» του Ελληνισμού, με τον ηγέτη και Πρόεδρό της Κύπρου Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, ο οποίος αρνείτο πεισματικά να τεθεί υπό την εξουσία του ελληνικού δικτατορικού καθεστώτος. Απόπειρες δολοφονίας (Μάρτιος 1970, Οκτώβριος 1973), τρομοκρατικές ενέργειες πρώτα από το «Εθνικόν Μέτωπον» (1969 -1970) και αργότερα από την «ΕΟΚΑ Β’» (1971-1974) υπό τον στρατηγό Γρίβα Διγενή, ανεπιτυχής καθαίρεση του Μακάριου από τους τρεις Κύπριους Μητροπολίτες (1972) και άλλες παρόμοιες υπονομευτικές για τον Μακάριο ενέργειες προς ανατροπή του, υποκινούμενες από το καθεστώς των Αθηνών, είχαν ήδη προ πολλού δημιουργήσει στην Κύπρο μια κατάσταση ακήρυκτου εμφυλίου πολέμου, με ό,τι αυτό συνεπαγόταν για την πολιτική σταθερότητα και την αμυντική θωράκιση της νήσου.

Η ανάληψη της εξουσίας από τον «αόρατο δικτάτορα» Δημ. Ιωαννίδη τον Νοέμβριο 1973 έδωσε περαιτέρω ώθηση στις τρομοκρατικές ενέργειες της ΕΟΚΑ Β’. Μάλιστα, όταν πέθανε ο στρατηγός Γρίβας τον Ιανουάριο 1974 και τον διεδέχθη ο μετριοπαθής υπαρχηγός ταγματάρχης Γεώργιος Καρούσος που θέλησε να κηρύξει αναστολή των δράσεων, ο Ιωαννίδης τον κατήργησε και ανέλαβε πλέον ο ίδιος να κατευθύνει από τα παρασκήνια με έμπιστους ανθρώπους του τη συνέχιση της τρομοκρατικής δραστηριότητας. Όμως ο Ιωαννίδης δεν αρκέσθηκε στη συντήρηση του εμφυλιοπολεμικού κλίματος, αλλά άρχισε να σχεδιάζει και στρατιωτικό πραξικόπημα εις βάρος του Μακαρίου. Παρώθησε έτσι τους Ελλαδίτες αξιωματικούς της κυπριακής Εθνικής Φρουράς να αναπτύξουν ανοικτή δράση κατά του Μακαρίου και να στελεχώσουν τις μονάδες τους με αντιμακαριακούς αξιωματικούς.

Η επιστολή του Μακαρίου και το πραξικόπημα εναντίον του.

Ο Πρόεδρος Μακάριος προσπάθησε να αντιδράσει στέλνοντας στις 3 Μαΐου 1974 επιστολή προς τον τότε Έλληνα Υπουργό Εξωτερικών Σπυρίδωνα Τετενέ, όπου ανέφερε ονομαστικά συγκεκριμένες περιπτώσεις αξιωματικών και ζητούσε να ληφθούν μέτρα για την αντιμετώπιση της κατάστασης. Όμως το διάβημά του αυτό δεν είχε αποτέλεσμα, οπότε στις 2 Ιουλίου απέστειλε επιστολή, αυτή τη φορά στον τότε λεγόμενο Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας Φαίδωνα Γκιζίκη, με την οποία σε οξύτατο ύφος κατονόμαζε το στρατιωτικό καθεστώς ως «ρίζα του κακού» για τις ανατρεπτικές εις βάρος του ενέργειες και ζητούσε να αποσυρθούν από την Κύπρο οι Ελλαδίτες αξιωματικοί το ταχύτερο (η προθεσμία προσδιορίσθηκε αργότερα με συνέντευξη του Προέδρου Μακαρίου για τις 20 Ιουλίου).

Η επιστολή αυτή, που μάλιστα δημοσιοποιήθηκε ευρέως με πρωτοβουλία του Μακαρίου, απετέλεσε τον καταλύτη για την πραγματοποίηση του πραξικοπήματος το οποίο ο Ιωαννίδης σχεδίαζε ήδη τουλάχιστον από τον Απρίλιο 1974. Πράγματι, στις 8:15 το πρωί της 15ης Ιουλίου 1974, στρατιωτικές δυνάμεις κυρίως από την Εθνική Φρουρά περικύκλωσαν και βομβάρδισαν το Προεδρικό Μέγαρο στη Λευκωσία, ενώ κατέλαβαν επίσης και άλλα στρατηγικά σημεία. Σε λίγες ώρες το πραξικόπημα επικράτησε. Όμως, ο Μακάριος διασώθηκε και φθάνοντας στην Πάφο κατάφερε, αφού πρώτα απευθύνθηκε με δραματικό διάγγελμα προς τον Κυπριακό Λαό, να φυγαδευθεί μέσω της βρετανικής βάσης του Ακρωτηρίου, στο Λονδίνο και λίγο αργότερα να μεταβεί στη Νέα Υόρκη.

Εκεί μίλησε στις 19 Ιουλίου 1974 στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, καταγγέλλοντας τη βίαιη ανατροπή του από το καθεστώς των Αθηνών. Με τη διαφυγή όμως του Μακαρίου, ο βασικός σκοπός του πραξικοπήματος, που ήταν ο παραμερισμός του Αρχιεπισκόπου από την πολιτική σκηνή ή και η φυσική του εξόντωση, απέτυχε παταγωδώς.

Αλλαγή Προέδρου στην Κύπρο και πρώτη φάση της τουρκικής εισβολής
Πέραν τούτου, το μοιραίο αυτό πραξικόπημα, το οποίο μάλιστα έφερε προσώρας στην Προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας τον Νίκο Σαμψών, έναν ακραίο οπαδό της Ενωσης, βαρυνόμενο με αγριότητες κατά των Τουρκοκυπρίων, δημιούργησε και μια χρυσή ευκαιρία για την Τουρκία. Της επέτρεψε δηλ., με το πρόσχημα ότι είχε τάχα διασαλευθεί η συνταγματική νομιμότητα της Κύπρου, να αναλάβει, ως εγγυήτρια δύναμη, στρατιωτική δράση στην Κύπρο και να επιχειρήσει την καιρό προετοιμαζόμενη εκ μέρους της εισβολή στο νησί, δίνοντάς της μάλιστα ως όνομα αυτό του αιμοχαρούς βασιλέα των Ούννων: «Αττίλας»!

Έτσι, τα ξημερώματα της 20ής Ιουλίου, εκατοντάδες Τούρκοι στρατιώτες και αλεξιπτωτιστές, με ισχυρή αεροπορική κάλυψη, αποβιβάσθηκαν στην περιοχή Πεντεμίλι, δυτικά της Κερύνειας (στο βόρειο μέρος της Κύπρου, απέναντι από την τουρκική ακτή της Μικράς Ασίας). Εκεί, μετά από σφοδρές μάχες επέτυχαν, έως την εκεχειρία που πραγματοποιήθηκε το απόγευμα (ώρα Κύπρου 16:00) της 22ας Ιουλίου, να δημιουργήσουν προγεφύρωμα και να φθάσουν έως τον τουρκοκυπριακό θύλακο της Λευκωσίας. Σημειώνεται ότι κατά τη διάρκεια της τουρκικής αποβατικής επιχείρησης, το καθεστώς των Αθηνών απέστειλε τα μεσάνυκτα της 21ης Ιουλίου, προς βοήθεια στην Κύπρο, 13 αεροπλάνα Noratlas με τα οποία μεταφέρθηκε μία μοίρα καταδρομέων.

Όμως ακόμη και αυτή η βοήθεια, που υπήρξε και η μόνη από την Ελλάδα, έλαβε εν τέλει δραματική τροπή, καθώς μέρος της μοίρας εξοντώθηκε από φίλια πυρά των Ελληνοκυπρίων, οι οποίοι λόγω κακής συνεννόησης θεώρησαν ότι το αεροπλάνο που τους μετέφερε ήταν τουρκικό. Επίσης βοήθεια, αλλά εκ των ενόντων, προσέφεραν στην Κύπρο και ορισμένοι υπό μετάθεση άνδρες της ΕΛΔΥΚ, που έχοντας αναχωρήσει για την Ελλάδα, επέστρεψαν εσπευσμένα στην Πάφο και πολέμησαν εκεί.

Πρέπει πάντως να ομολογηθεί ότι οι Έλληνες, παρά τη διάλυση του στρατεύματος την οποία προκάλεσε το πραξικόπημα, αγωνίσθηκαν με ηρωισμό και ίσως θα μπορούσαν ακόμη και να αποτρέψουν την αποβατική ενέργεια, εάν η απόκρουσή της γινόταν έγκαιρα, συντονισμένα βάσει σχεδίου και με επάρκεια στρατιωτικών δυνάμεων.

Κατάρρευση του μετώπου και συνομιλίες στη Γενεύη.

Η κατάρρευση του μετώπου στην Κύπρο οδήγησε λίγο μετά στην κατάρρευση και του δικτατορικού καθεστώτος των Αθηνών. Πράγματι, το καθεστώς αυτό, αφήνοντας την Κύπρο κατ΄ουσίαν ανυπεράσπιστη στους Τούρκους εισβολείς και επιχειρώντας να αντιδράσει μόνο με μία κατά γενική ομολογία αποτυχημένη γενική επιστράτευση (που θα έπρεπε να είναι κλιμακωτή), εμφανίσθηκε ανήμπορο να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων και αναγκάσθηκε να αποσυρθεί, ανοίγοντας έτσι την οδό για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας στην Ελλάδα, με πρώτο βήμα, τα χαράματα της 24ης Ιουλίου 1974, τον σχηματισμό Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή.

Είχε προηγηθεί, το βράδυ της 20ής Ιουλίου 1974, ενόσω δηλ. ακόμη διαρκούσε η εισβολή, η απόφαση 353 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για άμεση κατάπαυση των εχθροπραξιών, άμεση παύση της στρατιωτικής επέμβασης στην Κύπρο και έναρξη διαπραγματεύσεων μεταξύ των αντιμαχομένων μερών. Ωστόσο, οι Τούρκοι κατά τις επόμενες ημέρες παραβίασαν συστηματικά την εκεχειρία, καταλαμβάνοντας κατά την πρώτη αυτή φάση της εισβολής («Αττίλας Ι») συνολικά περί το 5% της νήσου.

Εν τω μεταξύ, δυνάμει της προαναφερθείσας απόφασης του Συμβουλίου Ασφαλείας, είχε συγκληθεί και συνέλθει στις 25 Ιουλίου 1974 διάσκεψη στη Γενεύη, με συμμετοχή των Υπουργών Εξωτερικών των τριών Εγγυητριών Δυνάμεων για την Κύπρο, ήτοι του Ην. Βασιλείου (Τζαίημς Κάλλαχαν), της Ελλάδας (Γεώργιος Μαύρος) και της Τουρκίας (Τουράν Γκιουνές), προς ειρηνική διευθέτηση του ζητήματος, ενώ αργότερα συμμετέσχαν επίσης, ως εκπρόσωποι των δύο κυπριακών κοινοτήτων, ο Ελληνοκύπριος ηγέτης Γλαύκος Κληρίδης, που είχε ήδη αντικαταστήσει ως Προεδρεύων της Κύπρου τον Νίκο Σαμψών, και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Ραούφ Ντενκτάς.

Οι Τούρκοι κατά τη Διάσκεψη εμφανίσθηκαν εξ αρχής αδιάλλακτοι, αρνούμενοι να αποσύρουν τα στρατεύματά τους, έστω και αν με την ορκωμοσία του Γλαύκου Κληρίδη, νόμιμου αναπληρωτή του Μακαρίου, ως Προεδρεύοντος της Κυπριακής Δημοκρατίας, είχε ήδη πλέον αποκατασταθεί και τυπικά η νομιμότητα στην Κύπρο. Ειδικότερα, οι Τούρκοι, με δύο σχέδια που υπέβαλαν στη Διάσκεψη, επέμειναν να τους δοθεί το 34% του εδάφους της Κύπρου είτε με τη μορφή διχοτόμησης της νήσου σε βόρειο και νότιο τμήμα, υπό το κάλυμμα μιας «ομοσπονδίας», είτε και με τη μορφή δημιουργίας έξι τουρκοκυπριακών καντονίων.

Η δεύτερη φάση της τουρκικής εισβολής.

Το βράδυ της 13ης Αυγούστου 1974, ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών εκάλεσε τον Ελληνα και τον Ελληνοκύπριο εκπρόσωπο να αποφασίσουν άμεσα, υπό μορφή τελεσιγράφου, εάν συναινούν με τις προτάσεις περί καντονοποίησης της Κύπρου. Όταν, δε, εκείνοι ζήτησαν σύντομη πίστωση χρόνου για να διαβουλευθούν με τις κυβερνήσεις τους, η Τουρκία προχώρησε, λίγες ώρες μετά, δηλ. τα ξημερώματα της 14ης Αυγούστου, σε κατάληψη και νέων εδαφών στην Κύπρο. Απέσπασε έτσι συνολικά με αυτή τη στρατιωτική ενέργεια, που ονομάσθηκε «Αττίλας ΙΙ» και διήρκεσε έως τις 17 Αυγούστου, περίπου το 37% της Μεγαλονήσου, διαμορφώνοντας το σημερινό γεωγραφικό πλαίσιο της κατεχόμενης Κύπρου.

Μάλιστα, η κατάληψη αυτή έγινε με εξαιρετικά βίαιο τρόπο, δηλ. με θανατώσεις, βιασμούς, ληστείες, λεηλασίες, εκτοπισμούς και βασανιστήρια, που είχαν ως αποτέλεσμα να ξεριζωθούν από τις εστίες τους περί τις 192.000 Ελληνοκύπριοι, να σκοτωθούν περί τις 2.000 και να αγνοούνται έως σήμερα άλλοι τουλάχιστον 1.500. Και όλα αυτά, παρά τις αλλεπάλληλες, επτά συνολικά, αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, που εκδόθηκαν μεταξύ 14ης και 16ης Αυγούστου 1974, προκειμένου να σταματήσουν οι Τούρκοι τη νέα επιθετική ενέργεια και να αποσύρουν τα στρατεύματά τους από την Κύπρο. Εξάλλου, ούτε και η Ελλάδα μπόρεσε τότε, κατά τη δεύτερη φάση του «Αττίλα», να αντιδράσει στην τουρκική επιθετικότητα, κυρίως διότι είχε ήδη δημιουργηθεί στην Κερύνεια ένα ισχυρό τουρκικό προγεφύρωμα, το οποίο δεν ήταν πλέον εφικτό να εξουδετερωθεί, λόγω και της τουρκικής υπεροπλίας (ιδίως: 550 αεροπλάνα, έτοιμα να αντιμετωπίσουν οποιαδήποτε ελληνική αντίδραση από ξηρά, θάλασσα και αέρα).

Η τραγική αυτή περίοδος κλείνει με την επιστροφή του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου στην Κύπρο στις 6 Δεκεμβρίου 1974 και την εκ μέρους του ανάληψη των προεδρικών καθηκόντων από τον έως τότε Προεδρεύοντα Γλαύκο Κληρίδη.

ΙΙ. Αστοχίες, ολιγωρίες και στρατηγικά σφάλματα.

Όπως σημειώθηκε και στην αρχή αυτού του σημειώματος, η κυπριακή τραγωδία του 1974 οφείλεται εν τέλει σε σωρεία μοιραίων στρατηγικών σφαλμάτων, τα οποία θα άξιζε, ως case study, να μελετώνται από τους στρατηγικούς αναλυτές και, θα προσθέταμε εδώ, να διδάσκονται και στις στρατιωτικές σχολές ως παράδειγμα προς αποφυγήν.
Τα σφάλματα αυτά θα μπορούσαν να κατανεμηθούν σε τρεις κατηγορίες: Αυτά που αφορούν

(α) το γενικότερο πλαίσιο της εξωτερικής πολιτικής,

(β) την κοινωνικο-οικονομική κατάσταση στο εσωτερικό της Ελλάδας κατά το 1974 και

(γ) τις σοβαρές παραλείψεις και αστοχίες που παρατηρήθηκαν σε επιχειρησιακό επίπεδο λόγω της πρόδηλης ανεπάρκειας των τότε επικεφαλής του στρατιωτικού καθεστώτος. Σφάλματα σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής. Η διεθνής απομόνωση

(α). Ως προς το πλαίσιο της εξωτερικής της πολιτικής, η Ελλάδα
ήταν λόγω του σκληρού δικτατορικού καθεστώτος Ιωαννίδη εν τω μέσω μιας δημοκρατικής και ελεύθερης Ευρώπης ασφυκτικά απομονωμένη, χωρίς ισχυρά ερείσματα και στενές σχέσεις με άλλες χώρες. Μοναδική στήριξη είχε το καθεστώς Ιωαννίδη από τις Ην. Πολιτείες, που επεδίωκαν κατά πάγια πολιτική να υπάρχει ειρήνη στη νοτιοανατολική πτέρυγα της ατλαντικής συμμαχίας στη Μεσόγειο, ώστε το ΝΑΤΟ, μέσα στη δίνη του τότε Ψυχρού Πολέμου, να λειτουργεί αποτρεπτικά απέναντι στην τότε Σοβιετική Ενωση (containment). Στο πλαίσιο αυτό, οι Ην. Πολιτείες επεδίωκαν να κρατούν μια ισορροπία στις σχέσεις τους με Ελλάδα και Τουρκία και να παροτρύνουν τις δύο χώρες να επιλύουν τα όποια μεταξύ τους προβλήματα, συμπεριλαμβανομένου του Κυπριακού, με διμερείς συνομιλίες, άρα χωρίς προσφυγή σε διεθνείς οργανισμούς, όπως ο ΟΗΕ.

Ο ρόλος του Κίσσινγκερ
Ωστόσο, ειδικά κατά την περίοδο κατά την οποία εκτυλίχθηκαν τα τραγικά γεγονότα Ιουλίου και Αυγούστου 1974, ο τότε Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών Χένρυ Κίσσινγκερ ή Κίσσιντζερ, διαθέτοντας την πλήρη σχεδόν εξουσία στη διαχείριση θεμάτων εξωτερικής πολιτικής λόγω της αποδυνάμωσης του τότε Αμερικανού Προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον εξ αιτίας του σκανδάλου Ουώτεργκαίητ, απέκλινε από την πολιτική των ισορροπιών και υιοθέτησε μια διαφορετική πολιτική. Συγκεκριμένα, ακολουθώντας τη σχολή σκέψης της Realpolitik, άρα μιας πραγματιστικής πολιτικής χωρίς συναισθηματισμούς και νεφελώδεις αρχές, και πιστεύοντας ότι τα σοβαρά προβλήματα εξωτερικής πολιτικής καλό είναι να επιλύονται ακόμη και με τη βία όταν απουσιάζουν άλλες ουσιαστικές εναλλακτικές επιλογές, έκρινε ότι στη συγκεκριμένη συγκυρία της Κύπρου θα έπρεπε να αφήσει τον Τούρκο πρωθυπουργό Ετσεβίτ να δράσει σχεδόν ανεξέλεγκτος στην κατάληψη μέρους της Κύπρου και χωρίς να του προβληθούν εμπόδια διπλωματικής ή άλλης μορφής.

Η «ευμενής ουδετερότητα» των ΗΠΑ έναντι της Τουρκίας
Αλλωστε, υπήρχαν τρεις περαιτέρω λόγοι, για τους οποίους οι Ην. Πολιτείες θεώρησαν χρήσιμο να μην εμποδίσουν την Τουρκία να εκμεταλλευθεί το πραξικόπημα εις βάρος του Προέδρου Μακαρίου και να εισβάλει στην Κύπρο:

Πρώτον, η Τουρκία ήταν (και συνεχίζει να είναι) για τις Ην. Πολιτείες και το ΝΑΤΟ σημαντικότερος σύμμαχος σε σχέση με την Ελλάδα και τούτο λόγω της γεωπολιτικής της θέσης και των εγκατεστημένων στο έδαφός της αμερικανικών βάσεων‧ ειδικότερα, η θέση της Τουρκίας στο μαλακό υπογάστριο της Ρωσίας λειτουργούσε (και λειτουργεί εν μέρει ακόμη) ως ανάχωμα στην ενδεχόμενη κάθοδο των Ρώσων προς τη Μεσόγειο και προς τα πετρέλαια της Μέσης Ανατολής.

Δεύτερον, η ενέργεια της νατοϊκής Τουρκίας να καταλάβει μέρος της Μεγαλονήσου θα διασφάλιζε ότι το μέρος αυτό θα υπαγόταν υπό τον έμμεσο έλεγχο του ΝΑΤΟ και ότι, ως προς την υπόλοιπη Κύπρο, θα ετίθεντο επιτέλους κάποιοι περιορισμοί στις φυγόκεντρες τάσεις που εκδηλώνονταν προ πολλού από τον Πρόεδρο Μακάριο υπέρ μιας ουδέτερης εξωτερικής πολιτικής στο πλευρό του Κινήματος των Αδεσμεύτων και του φιλοκομμουνιστικού κυπριακού ΑΚΕΛ.

Και τρίτον, η υπεροπλία της Τουρκίας στο μέτωπο της Κύπρου φαινόταν αδιαμφισβήτητη και δημιουργούσε την εύλογη εντύπωση ότι στην πολεμική σύρραξη που θα γινόταν στην Κύπρο η Τουρκία θα εξερχόταν νικήτρια, οπότε οι Ην. Πολιτείες προφανώς είχαν συμφέρον να πάνε με τον νικητή, αρκεί βέβαια να μην έφθανε η κατάσταση σε πολεμική σύρραξη των δύο χωρών, Ελλάδας και Τουρκίας, γεγονός που μοιραία θα δημιουργούσε σοβαρή βλάβη στην Ατλαντική Συμμαχία. Το ότι η Τουρκία υπερείχε τότε στρατιωτικά έναντι της Ελλάδας δεν ήταν τόσο θέμα μεγέθους πολεμικών δυνάμεων εκατέρωθεν, όσο κυρίως θέμα πολεμικού μετώπου στην Κύπρο:

Λόγω της άμεσης γειτνίασης της Κύπρου με τα τουρκικά μικρασιατικά παράλια, η Τουρκία μπορούσε να αποστείλει προς την απέναντι κυπριακή ακτή χιλιάδες στρατιώτες, πλοία και αεροπλάνα, και τούτο σε αντίθεση με την Ελλάδα, η οποία λόγω απόστασης δεν μπορούσε να διεξαγάγει πολεμικές επιχειρήσεις με ανάλογες στρατιωτικές δυνάμεις (π.χ. τα αεροπλάνα της ήταν σε θέση να επιχειρήσουν στην Κύπρο για λίγα μόνο λεπτά και στη συνέχεια, εξ αιτίας έλλειψης καυσίμων, δεν θα μπορούσαν πλέον να επιστρέψουν στη βάση τους). Ο νικητής, λοιπόν, μιας σύγκρουσης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στην Κύπρο ήταν εύκολο να προβλεφθεί και αυτό προφανώς το γνώριζαν οι Ην. Πολιτείες.

Λανθασμένες στρατηγικές εκτιμήσεις του δικτάτορα Ιωαννίδη.

Επομένως, η δικτατορική κυβέρνηση των Αθηνών δεν στάθμισε σωστά τα συμφέροντα των δυτικών δυνάμεων, τις συνέπειες του πολέμου του 1973 που ανάγκαζε τις ΗΠΑ να κάνει την Κύπρο stepping stone στη Μέση Ανατολή, καθώς και την τουρκική απειλή (intentions and capabilities). Άρα η στρατηγική της δεν ήταν σε αρμονία με το εξωτερικό περιβάλλον και τις γεωπολιτικές πραγματικότητες της εποχής, πράγμα που εξηγεί την αποτυχία της. Πέραν τούτου, και σε καθαρά προσωπικό επίπεδο, ο δικτάτωρ Ιωαννίδης, όπως τουλάχιστον συνάγεται από εξομολογήσεις του προς τον ιατρό του Ανδρέα Σταθόπουλο, συγγραφέα σχετικού δίτομου δυσεύρετου βιβλίου υπό τον τίτλο: «Στρατηγός Δημήτριος Α Ιωαννίδης (1923-2010). Η αυθεντική μαρτυρία με στοιχεία από το αρχείο του» (2012, ιδίως τ. Α’, σελ. 196-187), υπέπεσε στην πλάνη να θεωρήσει, ότι το πραξικόπημα στην Κύπρο θα ήταν ευπρόσδεκτο από τους Αμερικανούς, διότι έτσι τάχα θα εκδιωκόταν ο «αντιαμερικανός» Μακάριος και η Κύπρος, έπειτα από Ενωση με τη νατοϊκή Ελλάδα, θα γινόταν, και αυτή μέλος του ΝΑΤΟ. Επιπλέον ο Ιωαννίδης είχε τη γνώμη, και τη δήλωνε urbi et orbi, ότι οι Ην. Πολιτείες θα απέτρεπαν μέσω του 6ου Στόλου τυχόν εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο, όπως είχαν πράξει το 1964 και το 1967, όταν και πάλι είχε υπάρξει κίνδυνος ανάφλεξης ενός ελληνοτουρκικού πολέμου.

Στην πραγματικότητα, όπως προκύπτει από μία σημαντική ομιλία του Κίσσινγκερ προς κορυφαίους συνεργάτες του στο αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών στις 5 Αυγούστου 1974 (βλ. το κείμενο της ομιλίας στον τρίτο τόμο του έργου των Κώστα Βενιζέλου και Μιχ. Ιγνατίου: Τα Μυστικά Αρχεία του Κίσιντζερ, 2002, σελ. 64 επ.), ο τότε πανίσχυρος Αμερικανός Υπουργός δήλωνε ότι η Κυβέρνηση των ΗΠΑ έπρεπε να ταχθεί εναντίον της Ενωσης, ότι δεν θεωρούσε τον Πρόεδρο Μακάριο «ιδιαίτερα αντιαμερικανό» και ότι «εάν εξαρτιόταν από τις προτιμήσεις μας, δεν θα είχε γίνει πραξικόπημα εκεί και θα μπορούσαμε να συνυπάρξουμε πολύ καλά μαζί του», καθώς και ότι δεν μπορούσε να επαναληφθεί μετά την ανατροπή του Προέδρου Μακαρίου η αμερικανική παρέμβαση μέσω του 6ου Στόλου, όπως είχε συμβεί το 1964 και το 1967 και άρα «κανείς δεν μπορούσε να σταματήσει την τουρκική επέμβαση», καθώς το 1974 «δεν υπήρχε κυβέρνηση στην Κύπρο που να αναγνωρίζεται από οποιονδήποτε […] και στην Ελλάδα υπήρχε μια κυβέρνηση που ήταν διεθνώς απόβλητη, που κανένας δεν την υποστήριζε», σε αντίθεση με την αντίστοιχη κατάσταση το 1964 και το 1967, οπότε η Ελλάδα είχε δημοκρατική διακυβέρνηση ή τουλάχιστον, το 1967, την επίφαση της Βασιλευομένης Δημοκρατίας.

Όλα αυτά τα δεδομένα σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής θα έπρεπε, λοιπόν, να τα είχαν λάβει υπ΄όψη τους ο δικτάτωρ Ιωαννίδης και το επιτελείο του. Αντιθέτως, από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει, ότι τέτοια στάθμιση δεδομένων δεν έγινε, ούτε και ανάλυση οφέλους προς κόστος και ρίσκο για ένα τέτοιας ολκής εγχείρημα. Γενικότερα, δεν υπήρξε συνοχή στην ελληνική στρατηγική, καθώς οι στόχοι της ήταν ανεπεξέργαστοι, θολοί και ιδεοληπτικοί, με εμμονικό αντικείμενο την ανατροπή του Προέδρου Μακαρίου, την εγκατάσταση δικτατορικού καθεστώτος στην Κύπρο και «Ενωση» Κύπρου με Ελλάδα. Επίσης, δεν υπήρχαν και τα μέσα για ένα τέτοιο εγχείρημα:

Οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις ήταν όχι μόνο διαλυμένες λόγω της αντιπαράθεσης μεταξύ «παπαδοπουλικών» και «ιωαννιδικών» αξιωματικών, αλλά και προσανατολισμένες
στην εσωτερική ασφάλεια του καθεστώτος από τυχόν λαϊκές αντιδράσεις και όχι στην εξωτερική ασφάλεια, ενώ και η διπλωματία ήταν κατ΄ ουσίαν ανύπαρκτη, με Υπουργό Εξωτερικών έναν χημικό, τον Κωνστ. Κυπραίο, που ήταν τότε ταυτόχρονα και Υπουργός Βιομηχανίας. Συνεπώς, η Ελλάδα δεν είχε αξιόμαχες Ένοπλες Δυνάμεις ούτε συμμάχους, ούτε, όπως αναφέρεται κατωτέρω, την οικονομική δυνατότητα, να αντιπαρατεθεί. Άρα πλήρης αναντιστοιχία μέσων σκληρής ισχύος με στόχους και κατά συνέπεια παντελής έλλειψη υψηλής στρατηγικής. Εσφαλμένη αξιολόγηση του ρόλου των Ενόπλων Δυνάμεων και του ΝΑΤΟ Εξάλλου, ο καταμερισμός των ρόλων και των στόχων στην Ατλαντική Συμμαχία δημιουργούσε σε τυχόν αντιπαράθεση με την Τουρκία πρόσθετα προβλήματα, τα οποία επίσης δεν έλαβαν υπ΄όψη τους οι τότε ηγήτορες του δικτατορικού καθεστώτος και ιδίως ο Ιωαννίδης. Συγκεκριμένα:

Πριν από το 1974, η ελληνική στρατηγική εθνικής ασφάλειας είχε επικεντρωθεί στην αντιμετώπιση του «από βορρά κινδύνου» και ταυτόχρονα στην εμπέδωση της εσωτερικής τάξης και ασφάλειας, κυρίως δηλ. για να αποτραπεί η επικράτηση ενός κομμουνιστικού καθεστώτος (εμφανές εδώ το αποτύπωμα από το τότε εμφυλιοπολεμικό κλίμα). Για την πραγμάτωση αυτών των στόχων, η χώρα εναπέθεσε την ασφάλειά της στην Ατλαντική Συμμαχία. Το μέγεθος όμως της νατοϊκής εμπλοκής στον ελληνικό στρατηγικό σχεδιασμό αποστέρησε τελικά από την Ελλάδα κάθε αυτόνομη στρατηγική πρωτοβουλία. Σε περίπτωση επιθετικής ενέργειας από χώρα του τότε Συμφώνου της Βαρσοβίας, οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις, σύμφωνα με την κατανομή ρόλων που διαμορφώθηκε, αναμένονταν απλώς να καθυστερήσουν τον αντίπαλο. Τον κύριο ρόλο θα διαδραμάτιζαν οι Ην. Πολιτείες και το ΝΑΤΟ, που σε περίπτωση τέτοιας επίθεσης θα προχωρούσαν σε επέμβαση, παρέχοντας στην Ελλάδα απλώς ενισχύσεις. Συνεπώς, σύμφωνα με τους συμμαχικούς σχεδιασμούς, ο ρόλος της Ελλάδας περιοριζόταν μόνο στο να αποτελεί έναν πυροδοτικό μηχανισμό, η ενεργοποίηση του οποίου θα έθετε σε λειτουργία την πανίσχυρη νατοϊκή στρατιωτική μηχανή. Και αντιθέτως, η Ελλάδα δεν ήταν ικανή να αμυνθεί από μόνη της σε περίπτωση επίθεσης. Αυτό αποδείχθηκε με τραγικό τρόπο το καλοκαίρι του 1974. Η στρατιωτική επίπτωση αυτής της κατανομής ρόλων και της συνακόλουθης δομής δυνάμεων (δηλ. έλλειψη ισχυρής αεροπορίας και ναυτικού, επικέντρωση στα χερσαία βόρεια σύνορα) ήταν ότι η Ελλάδα δεν θα μπορούσε να αμυνθεί αυτοδύναμα σε περίπτωση τουρκικής επίθεσης. Αυτό καταδείχθηκε ξεκάθαρα το καλοκαίρι του 1974 με την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Ο αντίκτυπος της εισβολής στη στρατηγική Τουρκίας και Ελλάδας.

Η Τουρκία με την εισβολή της στην Κύπρο απέκτησε έκτοτε στρατηγική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο και, εκμεταλλευόμενη την εμφανή ελληνική αδυναμία, άρχισε να δρομολογεί την
αλλαγή του status quo στο Αιγαίο, βασιζόμενη στη διαπίστωση, ότι αφού η Ελλάδα δεν πήγε σε πόλεμο για το μείζον (Κύπρος), δεν θα πάει και για το έλασσον (βραχονησίδες, χωρικά ύδατα, υφαλοκρηπίδα, ΑΟΖ). Εξάλλου, ως προς την Ελλάδα, το στρατηγικό σοκ της κυπριακής τραγωδίας έκανε τους ηγήτορές της, μετά την κατάρρευση του στρατιωτικού καθεστώτος, να αναθεωρήσουν εκ βάθρων τη μέχρι τότε στρατηγική τους.

Η Ατλαντική Συμμαχία αποδείχθηκε ότι δεν μπορούσε να προσφέρει ούτε ασφάλεια ούτε προστασία έναντι της Τουρκίας. Έτσι ξαφνικά κάτω από την πίεση της κυπριακής κρίσης οι κυβερνώντες τη χώρα συνειδητοποίησαν ότι η Ελλάδα ήταν ταυτόχρονα ανασφαλής και εξαρτημένη. Η συνειδητοποίηση αυτή του μεγέθους της τουρκικής απειλής, σε συνδυασμό με την τραυματική εμπειρία της Κύπρου, οδήγησαν έτσι την πολιτική ηγεσία στην Αθήνα σε αναζήτηση νέων στρατηγικών οι οποίες θα ενίσχυαν τη στρατηγική αυτονομία της χώρας και θα μείωναν την εξάρτηση από τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ. Επομένως, η τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 ήταν η αιτία που έκανε την Ελλάδα να αναθεωρήσει την μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο
στρατηγική της.

Σφάλματα σε επίπεδο εσωτερικής πολιτικής. Τα προβλήματα από την οικονομική καχεξία
(β). Όμως και όσον αφορά το εσωτερικό πεδίο της Ελλάδας, το ριψοκίνδυνο εγχείρημα του πραξικοπήματος κατά του Μακαρίου ήταν παντελώς άστοχο. Πράγματι, τον Οκτώβριο του 1973 είχε διεξαχθεί ο πόλεμος του Γιομ Κιπούρ (Εορτή της Σκηνοπηγίας) μεταξύ Ισραήλ από τη μία πλευρά και Αιγύπτου και Συρίας από την άλλη. Ο πόλεμος αυτός κατέληξε, ως γνωστόν, σε ήττα των αραβικών αυτών χωρών, γι΄αυτό και υπό μορφή αντιποίνων οι πετρελαιοπαραγωγικές αραβικές χώρες επέβαλαν στις δυτικές χώρες εμπάργκο στην τιμή του πετρελαίου, με αποτέλεσμα αυτή να υπετριπλασιασθεί. Οι περισσότερες από τις χώρες της Δύσης, μεταξύ αυτών ασφαλώς και η Ελλάδα, υπέστησαν τότε ισχυρό πλήγμα στην οικονομία τους, με αύξηση της τιμής των αγαθών, έντονη ανεργία καικαθήλωση της ανάπτυξης, πράγμα το οποίο προκάλεσε ευλόγως τη δυσαρέσκεια των πολιτών. Ειδικά στην Ελλάδα, η δυσαρέσκεια αυτή ενισχύθηκε και από κρούσματα διαφθοράς και ρουσφετολογίας που ήλθαν στην επιφάνεια κατά την περίοδο του καθεστώτος Ιωαννίδη. Γίνεται έτσι αντιληπτό ότι λόγω αυτής της δυσαρέσκειας η διεξαγωγή ενός μεγάλης κλίμακας πολέμου με την Τουρκία θα συναντούσε την απροθυμία και την έλλειψη υποστήριξης του κόσμου, πολύ περισσότερο μάλιστα και λόγω της αποτυχημένης γενικής επιστράτευσης, με την οποία κατέστη φανερή η ανικανότητα του στρατιωτικού καθεστώτος να αντεπεξέρχεται στις ιδιαίτερες απαιτήσεις μιας πολεμικής ενέργειας τέτοιας κλίμακας.

Με την έλλειψη λαϊκής υποστήριξης και χωρίς επιπλέον την ύπαρξη μιας αναμφισβήτητης στρατιωτικής ισχύος εκ μέρους της τότε Ελλάδας δεν μπορούσε εξάλλου να είναι αξιόπιστη η απειλή
πολέμου που εκτόξευσε ο Ιωαννίδης κατά τη συνάντησή του με τον Αμερικανό αξιωματούχο Σίσκο τις παραμονές της τουρκικής εισβολής, πολύ περισσότερο μάλιστα καθώς μετά το πραξικόπημα στην Κύπρο (επέμβαση στα εσωτερικά τρίτης χώρας) και την ομιλία-καταπέλτη του Μακαρίου στον ΟΗΕ είχε χαθεί εντελώς η εξωτερική νομιμοποίηση του καθεστώτος.

Η έλλειψη οικονομικής δυνατότητας για διεξαγωγή πολέμου
Πέραν τούτου, και από μία άλλη πλευρά η εσωτερική κατάσταση στην Ελλάδα λειτουργούσε αποτρεπτικά για τη διεξαγωγή πολέμου με την Τουρκία. Συγκεκριμένα, η οικονομική κατάσταση της χώρας ήταν τότε, όπως σημειώθηκε ήδη, εξαιρετικά δυσμενής, με συνθήκες γενικής καχεξίας. Όμως, ένας πόλεμος προϋποθέτει, εκτός από ισχυρές συμμαχίες, και ανθηρά οικονομικά, ώστε να διασφαλίζεται ο συνεχής και πλήρης ανεφοδιασμός των πολεμικών δυνάμεων στο μέτωπο με όπλα, καύσιμα, ικανοποιητική διατροφή των ανδρών κ.λπ. Για τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις σε περίπτωση πολέμου το πρόβλημα του ανεφοδιασμού φαινόταν ανεπίλυτο. Συνεπώς, διερωτάται κανείς εάν όλα αυτά είχαν ληφθεί υπ΄όψη από τον δικτάτορα Ιωαννίδη και τους επιτελείς του, προτού προβούν στην ενέργειά τους προς ανατροπή του Μακαρίου.

Σφάλματα σε επιχειρησιακό επίπεδο, ιδίως από την πλευρά του Ιωαννίδη
(γ). Υπάρχει τέλος στη σειρά των μοιραίων σφαλμάτων που οδήγησαν στην κυπριακή τραγωδία και μία ακόμη παράμετρος: η απαράδεκτη ανεπάρκεια των ηγητόρων του πραξικοπήματος της
Κύπρου σε καθαρά επιχειρησιακό επίπεδο. Ιδίως ο τότε αόρατος δικτάτωρ Δημ. Ιωαννίδης, όπως προκύπτει από τις προαναφερθείσες εξομολογήσεις του προς τον προσωπικό του ιατρό Ανδρ. Σταθόπουλο (όπ.π., τ. Β’, σελ. 97 και 77), εμφορείτο από υπέρμετρο εθνικισμό αλλά και άσβεστο μίσος κατά του Μακαρίου, σε βαθμό ώστε, όπως προαναφέρθηκε, η ανατροπή του Μακαρίου και η συνακόλουθη  ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, με ταυτόχρονη εγκαθίδρυση στην Κύπρο στρατιωτικής δικτατορίας όμοιας με της Ελλάδας, να του έχουν γίνει έμμονες ιδέες. Υπό το κράτος αυτής της νοοτροπίας θεωρούσε επίσης ότι η Ελλάδα, σε έναν πόλεμο με την Τουρκία θα έβγαινε άνετα νικήτρια.

Η κατάσταση πολεμικής δυσλειτουργίας των Ενόπλων Δυνάμεων στην Κύπρο
Προφανώς, η υπερβολική αυτή αυτοπεποίθηση τοὐ συσκότιζε την πραγματικότητα κι έτσι δεν μπορούσε να αντιληφθεί κάτι επίσης σημαντικό: Ότι με το πραξικόπημα στην Κύπρο και την απομάκρυνση του αρχηγού της Εθν. Φρουράς Στρατηγού Ντενίση, ο οποίος ήταν αντίθετος με το πραξικόπημα, οι εκεί ελληνικές ένοπλες δυνάμεις είχαν καταστεί ουσιαστικά ακέφαλες (καθήκοντα Διοικητή ανέλαβε επειγόντως ο ταξίαρχος Μιχ. Γεωργίτσης), αλλά και επιχειρησιακά αναποτελεσματικές, καθώς μετά το πραξικόπημα είχαν μετακινηθεί σε θέσεις στις οποίες μπορούσαν μόνο να κυνηγήσουν τους «μακαριακούς» και όχι να αποκρούσουν μια τουρκική αποβατική ενέργεια. Εξάλλου, δεν υπήρχε πλέον στην Κύπρο η περίφημη Μεραρχία που είχε σταλεί από την Ελλάδα επί κυβέρνησης Γεωργίου Παπανδρέου (1964) και είχε αποσυρθεί εσπευσμένα το 1967 από την τότε δικτατορική κυβέρνηση. Η ελληνική μεραρχία συμβόλιζε τη δέσμευση της ελληνικής πλευράς να κλιμακώσει (αφού θα εμπλέκονταν ελληνικά στρατεύματα ) τη σύρραξη και άρα ενίσχυε την αβεβαιότητα και το κόστος της εισβολής. Με αλλά
λόγια η μεραρχία θα λειτουργούσε αποτρεπτικά.

Η Κύπρος ανοχύρωτη απέναντι στην τουρκική εισβολή
Η έλλειψη επαφής του Ιωαννίδη με την πραγματικότητα και ιδίως η εμμονική πεποίθησή του ότι η Ελλάδα θα κέρδιζε οπωσδήποτε έναν πόλεμο με την Τουρκία, τον οδήγησαν στο κρισιμότερο
σφάλμα του: Να αφήσει δηλ. την Κύπρο ανοχύρωτη και χωρίς να ενεργοποιήσει εγκαίρως την άμυνά της (σχέδιο «Αφροδίτη») κατά ενδεχόμενης τουρκικής εισβολής και τούτο παρά τις συνεχείς πληροφορίες που έφθαναν από παντού ότι επίκειται τουρκική απόβαση. Όμως, στο αποτέλεσμα αυτό σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε και η ευπιστία του Ιωαννίδη να θεωρήσει ότι είχε το «πράσινο φως» από του Αμερικανούς για να προχωρήσει σε ανατροπή του Μακαρίου. Φαίνεται, δηλ., όπως υποστηρίζει και ο Αλ. Παπαχελάς στο βιβλίο του «Ένα σκοτεινό Δωμάτιο. 1967-1974» (2021, ιδίως σελ. 271), ότι ναι μεν δεν υπήρξαν διαβεβαιώσεις των Αμερικανών πως θα απέτρεπαν μια τουρκική εισβολή, όπως αντίθετα είχαν πράξει το 1964 και το 1967, αλλά, παρά ταύτα, την εποχή κατά την οποία κλιμακωνόταν η κρίση στην Κύπρο το 1974, «ο Ιωαννίδης είχε μιλήσει ανοιχτά στη CIA για το πραξικόπημα χωρίς να πάρει σαφή επίσημη απάντηση. Στο μυαλό του [όμως] το ‘’πράσινο φως” ήταν πολύ καθαρό».

Ως προς το πόσο πολύ η Κύπρος αφέθηκε ανοχύρωτη εξ αιτίας αυτών των πεπλανημένων εντυπώσεων και εμμονών του Ιωαννίδη, αξιοσημείωτο είναι μεταξύ άλλων και το γεγονός, πως ενώ η τουρκική απόβαση ξεκίνησε στις 5:15 το πρωί της 20ής Ιουλίου, οι επικεφαλής των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων με πρώτο τον Στρατηγό Μπονάνο έδωσαν εντολή για άμυνα κατά του εχθρού μόλις στις 8:40 π.μ., δηλ. 3,5 ώρες μετά την έναρξη της εισβολής! Όχι, δε, μόνον αυτό, αλλά στις απεγνωσμένες εκκλήσεις των αξιωματικών στην Κύπρο για οδηγίες προς αντιμετώπιση της εισβολής, οι επικεφαλής στην Αθήνα, όπως προκύπτει από την κατάθεση του τότε Διοικητή της Εθν. Φρουράς Κύπρου ταξίαρχου Μιχ. Γεωργίτση (βλ. Επιτροπή Φάκελος Κύπρου, Πρακτικά Γ’ τόμου, 22.7.1987, σελ.35), τους συνιστούσαν «αυτοσυγκράτηση»!

Ευάλωτα και τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου
Παρόμοια ο Ιωαννίδης δεν φρόντισε να υπάρξει αμυντική προετοιμασία και στα ελληνοτουρκικά σύνορα, ιδίως δε στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου που ήταν εκείνη την εποχή αποστρατικοποιημένα και θα μπορούσαν οι Τούρκοι να τα καταλάβουν αμαχητί… Παραγνώριση της σοβαρής πιθανότητας για τουρκική εισβολή Περαιτέρω, ο Ιωαννίδης δεν έλαβε καθόλου υπ΄όψη του το ενδεχόμενο να εκμεταλλευθεί η Τουρκία την ευκαιρία που διαμορφώθηκε από το πραξικόπημα και να εισβάλει στο νησί με το πρόσχημα ότι είναι μία από τις τρεις Εγγυήτριες Δυνάμεις που θα μπορούσαν να επιβάλλουν την αποκατάσταση της συνταγματικής νομιμότητας στην Κύπρο. Ενώ, δηλ., η δικτατορική κυβέρνηση ξεκίνησε με δική της πρωτοβουλία την κρίση με το πραξικόπημα κατά του Προέδρου Μακαρίου, δεν προέβη ούτε σε μια στοιχειώδη στρατιωτική και διπλωματική προετοιμασία προς αντιμετώπιση των πιθανών επιπτώσεων αυτού του εγχειρήματος. Γι΄αυτό άλλωστε και τελικά παρέδωσε το νησί στους Τούρκους, ώστε να αποφύγει τον διαφαινόμενο καταστροφικό για την Ελλάδα πόλεμο με την Τουρκία.

Επιπλέον, όταν προετοιμαζόταν ακόμη η τουρκική εισβολή, ο Ιωαννίδης -άλλο τραγικό λάθος αυτό- θεώρησε ότι οι κινήσεις των τουρκικών δυνάμεων είχαν απλώς τον χαρακτήρα στρατιωτικής
άσκησης, παρασυρόμενος και εδώ από τις εντυπώσεις που του είχαν εντέχνως καλλιεργηθεί από στελέχη της CIA ότι οι Τούρκοι δεν θα εισβάλουν, διότι τάχα θα τους συγκρατούσαν οι Αμερικανοί με τον 6ο στόλο τους. Μόνον όταν ξεκίνησε η τουρκική εισβολή το πρωί της 20ής Ιουλίου κατάλαβε ο Ιωαννίδης τα μοιραία λάθη του, ξεσπώντας στον Αμερικανό Αναπλ. Υπουργό Τζόζεφ Σίσκο με την οργισμένη κραυγή «Μας εξαπατήσατε». Αλλά τότε ήταν πλέον αργά…

Επτά βασικές επισημάνσεις που συνδέουν το 1974 με το 2024.
Έχοντας τη χρονική απόσταση της πεντηκονταετίας μπορούμε να παραθέσουμε ορισμένες καταληκτικές σκέψεις, συνδέοντας το 1974 με το σήμερα.

• Πρώτον, τα συμφέροντα της Τουρκίας στην Κύπρο ήταν και είναι στρατηγικά και αφορούν τον γεωπολιτικό έλεγχο της Ανατολικής Μεσογείου που παγίως επιδιώκει η Άγκυρα. Συνεπώς η Τουρκία θα ενδιαφερόταν για την Κύπρο ακόμη και αν δεν υπήρχε ούτε ένας Τουρκοκύπριος εκεί.
• Δεύτερον, η Τουρκία στα πλαίσια αναζήτησης λύσεων δεν πρόκειται να απεμπολήσει τα πλεονεκτήματα που απεκόμισε με την εισβολή το 1974 και δεν πρόκειται να αποσύρει τα στρατεύματα της από το νησί. Αλώστε η Τουρκία τα τελευταία χρόνια συνεχώς μεγαλώνει το στρατιωτικό της αποτύπωμα στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου (βλ. στρατιωτική παρουσία σε Συρία, Ιράκ, Λιβύη, Κατάρ, Σομαλία, Αλβανία).
• Τρίτον, η Τουρκία κατέλαβε περίπου το 37% της Κύπρου χωρίς σοβαρό κόστος και αντίδραση ούτε από την Ελλάδα ούτε και από τη διεθνή κοινότητα, όποτε δεν έχει κανένα λόγο να φανεί διαλλακτική. Πρόσφατα μάλιστα ο Τούρκος Πρόεδρος δήλωσε ότι λυπάται που το 1974 η Τουρκία δεν κατέλαβε όλο το νησί. Σε κάθε περίπτωση πάγιος στόχος της Τουρκίας είναι η διχοτόμηση της Κύπρου και η δορυφοροποίηση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Όλες οι προτάσεις λύσης που έπεσαν στο τραπέζι μετά το 1974 ήταν σε αυτό το πνεύμα και ορθώς απορρίφθηκαν: Δεν υπήρξαν «χαμένες ευκαιρίες» στο κυπριακό μετά το 1974 (ίσως η μοναδική «χαμένη ευκαιρία» στην ιστορία του κυπριακού ζητήματος ήταν το Σχέδιο
  Χάρντινγκ το 1956).
• Τέταρτον, αν η Τουρκία δεν βιάζεται για λύση, η Κύπρος και η Ελλάδα δεν πρέπει να βιάζονται για κακή λύση. Ο Ελληνισμός οφείλει να διαφυλάξει την Κυπριακή Δημοκρατία, ένα ευημερούν και λειτουργικό κράτος, με τη δομή που αυτή έχει σήμερα. Επιπλέον η συμμετοχή δυο ελληνικών κρατών στην Ευρωπαϊκή Ενωση δίνει στον Ελληνισμό ένα σημαντικό θεσμικό πλεονέκτημα.
• Πέμπτον, για την Ελλάδα το κυπριακό είναι σαφέστατα πρόβλημα εθνικής ασφαλείας διότι, πέρα από τους ακατάλυτους εθνικούς, ιστορικούς και πολιτιστικούς δεσμούς με τον Ελληνισμό της Κύπρου, η Άγκυρα μας βλέπει ως ένα ενιαίο αντίπαλο: Έβρος, Αιγαίο, Κύπρος. Γι΄ αυτό τον λόγο η Ελλάδα από το 1974 και μετέπειτα έχει επεκτείνει την αποτρεπτική της ομπρέλα ώστε να συμπεριλάβει την Κύπρο (extended deterrence). Η ελληνική πλευρά έχει ρητά διατυπώσει ότι ενδεχόμενη τουρκική επίθεση στην Κύπρο αποτελεί αιτία πολέμου ( casus belli) για την Ελλάδα (βλ δήλωση του Έλληνα πρωθυπουργού στην Βουλή , Πρακτικά Βουλής, 23 Ιανουαρίου 1987, σελ. 2915). Για να αυξήσει την αξιοπιστία της αποτροπής, η Ελλάδα έχει πλήρως συμπεριλάβει την Κύπρο στον αμυντικό της σχεδιασμό. Κάθε μεγάλη προμήθεια αμυντικού υλικού (αεροσκάφη, φρεγάτες, υποβρύχια, πυραυλικά συστήματα) περνάει μέσα από το πρίσμα της συνεισφορά αυτών των οπλικών συστημάτων και στην κυπριακή άμυνα.
• Εκτον, λέγεται ότι ο χρόνος δουλεύει υπέρ της Τουρκίας. Αυτό είναι αμφίβολο αν ισχύει πλέον σε γεωπολιτικό επίπεδο. Η στροφή της Τουρκίας προς την Ευρασία (Κίνα, Ρωσία), όπως αυτή εκδηλώνεται οικονομικά, ενεργειακά, διπλωματικά και στρατιωτικά είναι πιθανό να φέρει την Τουρκία σε σύγκρουση με τα γεωπολιτικά συμφέροντα της Δύσης στην περιοχή. Το 1974 τα συμφέροντα της Τουρκία συνέπλεαν με αυτά της Δύσης ενώ αντίθετα αποκλίναν τα ελληνικά και κυπριακά. Αυτή την εποχή συμβαίνει το αντίθετο. Ειδικά ως προς τις σχέσεις της Τουρκίας με τις ΗΠΑ, αυτές να έχουν επιδεινωθεί τον τελευταίο καιρό. Πέρα από τη στήριξη των ΗΠΑ προς τους Κούρδους της Συρίας, συνεχίζονται, βάσει της αμερικανικής νομοθεσίας, οι κυρώσεις CAATSA που κρατούν την Τουρκία εκτός του προγραμματισμού των υπερσύγχρονων στρατιωτικών αεροσκαφών F-35, και τούτο ενώ η Ελλάδα έχει ήδη προβεί στην πρώτη παραγγελία τέτοιων μαχητικών 5ης γενιάς.
• Εβδομον, τέλος, έχει αναβαθμισθεί στρατηγικά ο ρόλος της Κύπρου στο δυτικό στρατόπεδο, ώστε η χώρα αυτή να μην εμφανίζεται πλέον με συμφέροντα αντίθετα ή έστω μη συμπορευόμενα προς εκείνα της Ατλαντικής Συμμαχίας, όπως παλαιότερα και τούτο προφανώς ενισχύει τη διαπραγματευτική της θέση σε διεθνές επίπεδο και απέναντι στην Τουρκία. Πολύ σημαντικές κινήσεις της Κύπρου προς αυτή την κατεύθυνση θεωρούνται η υπογραφή Οδικού Χάρτη Αμυντικής Συνεργασίας ΗΠΑ -Κύπρου, η άρση του εμπάργκο για πώληση εξοπλισμών, η επικείμενη επανάληψη του στρατηγικού διαλόγου ΗΠΑ -Κύπρου και η στάθμευση στην Κύπρο Ειδικών Δυνάμεων του αμερικανικού στρατού στο πλαίσιο της πολεμικής σύρραξης στον Λίβανο (Οκτώβριος 2024).

Σχόλιο Ελευθερίου Χρήστου, Χημικού Μηχανικού

Επιπλέον των παραπάνω, η Κύπρος είναι σήμερα “το στρατηγικό βάθος” του Ισραήλ, που διαφορετικά θα ήταν ξεκομμένο περιβαλλόμενο από εχθρικά μουσουλμανικά κράτη. Ο υποτιθέμενος “μάγος” της εξωτερικής πολιτικής, αμερικανοεβραίος ο Κίσινγκερ, επένδυσε στην Τουρκία μη διαβλέποντας την επιθετική εξάπλωση του Ισλάμ.

Είναι άξιο απορίας ότι η Τουρκία, με δηλωμένη την πρόθεσή της για ανασύσταση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, απολάμβανε και απολαμβάνει την ανοχή και υποστήριξη των Δυτικών κρατών.

---

Οι απόψεις που εκφράζονται  στα άρθρα της Ιστοσελίδας μας  ανήκουν αποκλειστικά στον/στη συγγραφέα και δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις θέσεις ή τις απόψεις της συντακτικής επιτροπής ή της ιστοσελίδας συνολικά, εκτός και αν ρητά αναφέτεται ως συντάκτης η ΕΕΥΕΔ ή ΔΣ/ΕΕΥΕΔ.