Ο ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ, ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ

• 2025.05.11
• Αννα Ξαρχάκου

Η ΠΡΟΚΥΡΗΞΗ “ΖΩΓΡΑΦΟΥ”

Η «Προκήρυξη Ζωγράφου» αναφέρεται στα Απομνημονεύματα του στρατηγού Ιωάννη Μακρυγιάννη, και σχετίζεται με ένα πολύ σημαντικό επεισόδιο της πολιτικής ζωής της Ελλάδας γύρω στο 1843–1844, μετά την Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, η οποία επέβαλε στον Όθωνα να παραχωρήσει Σύνταγμα.

Συγκεκριμένα:
Ο Μακρυγιάννης και άλλοι παλαιοί αγωνιστές, δυσαρεστημένοι με την πολιτική κατάσταση και την επιρροή των ξένων Δυνάμεων (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) στην εσωτερική πολιτική, συγκεντρώθηκαν στο χωριό Ζωγράφος (κοντά στην Αθήνα, σημερινή περιοχή Ζωγράφου) και έγραψαν μία προκήρυξη.
Σε αυτήν, καλούσαν τον λαό να αγωνιστεί για την καθαρότητα των θεσμών και την προστασία της πατρίδας από την ξένη χειραγώγηση. Επρόκειτο για μια έντονα πατριωτική και αντικυβερνητική διακήρυξη.

Ο Μακρυγιάννης, που ήταν από τους συντάκτες της, αναφέρει στο κείμενό του τα κίνητρα, την πίστη του στο Σύνταγμα και την απογοήτευσή του για την πορεία που έπαιρναν τα πράγματα μετά την “επαναστατική” νίκη.

Αυθεντικό Απόσπασμα από τα Απομνημονεύματα Μακρυγιάννη για την Προκήρυξη

«Σαν είδαμεν ότι οι άρχοντες αδικούνε τον λαόν και τον προδίνουν εις τα ξένα συμφέροντα, συναχτήκαμεν εις το χωριό Ζωγράφο… και κάμαμεν ένα γραμμένον και το εβγάλαμεν, ότι είμαστε πιστοί εις τον βασιλέα και το Σύνταγμα και την πατρίδα μας· και ότι ότ’ είδαμεν τους παραβάτες, όφειλε κάθε τίμιος πολίτης να τους αντισταθεί δια να μην χαθή η πατρίδα.»

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

Μεταγραφή από το πρωτότυπο του Γιάννη Βλαχογιάννη (1867-1945), επεξεργασμένη από τον καθηγητή Γιάννη Καζάζη και η μεταφορά του στην σύγχρονη Ελληνική γλώσσα από την ΤΝ : εδώ.

Η προκήρυξη του Ζωγράφου ήταν ότι ο Βασιλέας κι᾿ όλοι οι άλλοι να ιδούνε ότι όλος ο αγώνας και οι θυσίες έγιναν από σας τους πολιτικούς, και το στρατιωτικόν όλοι θερία. Κι᾿ από τον ζήλο σας τον μεγάλο προς την πατρίδα υποφέρνεταν αυτά τα θερία ώσο-οπού ᾿ρθε ο Βασιλέας για-να τιμωρηθούν αυτοί ως λησταί και οι Εκλαμπρότητές σας ως σωτήρες ν᾿ ανταμειφτήτε. Και δια-να δυναμώσετε την προκήρυξη του Ζωγράφου τι κάμετε εις τους αγωνιστάς; Πόσον ᾿ρεθισμόν αναντίον του Βασιλέως και της Αντιβασιλείας ᾿Ρεθίσετε τα στρατέματα, οπού ήταν χωρίς αξιωματικούς εις τ᾿ Άργος και εις τα χωριά, για-να τους αποδείξετε κι᾿ όντως θερία κατά την προκήρυξή σας. Και ήρθαν τα στρατέματα ως απόξω-εις τ᾿ Ανάπλι. Και τότε οι Μπαβαρέζοι με το ταχτικόν τους έστειλαν εις τους Τούρκους ξυπόλυτους και γυμνούς και βάλαν Τούρκον αρχηγόν και χάθηκαν οι περισσότεροι δια-να στερεωθούν τα γραφόμενα της προκήρυξής σας. Οι Εκλαμπρότητές σας ήσασταν άγιοι εις τον Αγώνα και λευτερώσετε την πατρίδα, και το στρατιωτικόν όλοι λησταί και θερία ανήμερα! Και πως υποφέρετε μ᾿ αυτούς; Ήταν τα πατριωτικά σας αιστήματα και οι γενναίες σας θυσίες προς όφελον αυτής της πατρίδας! Αυτό εφάνη κι᾿ από τον διορισμόν εις τα τάματα των συντρόφωνέ σας. Και πήγα κ᾿ έβαλα με δάκρυα εις τον Αϊντέκ αυτά υπόψει του και σε τι θα καταντήσωμεν όταν αδικήται το δίκιον. Και τα χάλασε όλα αυτά. Μίλησα και του Βασιλέως, όταν παρουσιάστηκα. Και μπήκε σε συμπάθειον ο Βασιλέας και η Αντιβασιλεία. Τότε με βάλετε ᾿σ την οργή της Αντιβασιλείας. Τότε έφυγα και ήρθα εδώ και ήρθε κι᾿ ο Ψύλλας και μου είπε τα ίδια ως υπουργός του Εσωτερκού. Μου είπε ότ᾿ ήμαστε όλοι λησταί. Τότε εστείλετε άνθρωπον να με ᾿ρεθίση και τον πλάκωσα με το δαυλί. Κι᾿ ο Κωλέτης μο ᾿στειλε τον Κλεομένη του. Τότε φυλακώσετε όλους τους οπλαρχηγούς εις τ᾿ Ανάπλι. Κ᾿ έπαθαν τόσοι αγωνισταί. Και χάθηκαν από την τζελατίνα κι᾿ από το ντουφέκι. Από αυτόν σας τον πατριωτισμόν και θυσίες μπήκετε σε σημαντικές θέσες, γίνετε πρέσβες με χοντρούς μιστούς και με πλήθος σταυρούς. Όποτε σας λένε οι ξένοι σας φίλοι ντύνεστε το πουκάμισο της αρετής κλαίτε την πατρίδα και τους αγωνιστάς καθώς κλαίγει η φώκια τον πνιμένον -είναι τα δάκρυά της καυτερά, σαπίζει τον πνιμένον και κάθεται και τον τρώγει. Εις την Αθήνα με δυο-χιλιάδες ιππικό του Κιουτάγια και με πλήθος πεζικόν σκοτώθηκαν Έλληνες εφτακόσοι ή οχτακόσοι σε μια εκλογή του Εκλαμπρότατου Μαυροκορδάτου και συντροφιάς του εις την Μεσσηνίαν και Σπάρτη οι σκοτωμοί πέρασαν αυτόν τον αριθμόν. Και οι κάτοικοι καταφανίστηκαν κι᾿ από κατάστασιν κι᾿ από ζωντανά κι᾿ από δενδροφυτείες. Άσε του Κωλέτη -ούτε γράφονται, ούτε θέλουν γραφτούνε οι προκοπές του. Όμως αυτός δικαιολογέται, ότι η εδική-σου η συντροφιά, κύριε Μαυροκορδάτε, άνοιξε αυτείνη την στράτα. Και πόσοι χάθηκαν και χάνονται ως την σήμερον και πόσοι θα χαθούμεν ακόμα κ᾿ εμείς δεν ξέρομεν. Ότι τα φώτα κι᾿ ο πατριωτισμός φαίνεται ως την σήμερον ολουνών. Δείξατε τι πατριωτισμόν και τι εθνικά φρονήματα είχετε κ᾿ εσείς και οι συντρόφοι σας, οι ρήτορές σας οι φιλελεύτεροι, οι φόρτζα Σεπτεβριανοί και Συνταματικοί, οπού άφριζαν εις το βήμα κ᾿ ενθουσιάζαν γενικώς τους Έλληνες -με λόγια παχιά και μ᾿ ασκιά μ᾿ αγέρα. Τώρα αυτείνοι οι ρήτορες, οι φιλελεύτεροι, είναι όλοι σήμερον βουλευταί μ᾿ έλεος της Αυλής και των υπουργών. Τι κάνουν σήμερα αυτείνοι; Ό,τι κάμετε κ᾿ εσείς οι αρχηγοί τους. Ήσασταν πρώτα φιλελεύτεροι; Εις το υπουργείον τούτο, οπού ᾿ναι ο Χρηστίδης υπουργός, οπού ᾿ναι ο Γιωργαντάς ο γνωστός, οπού ᾿ναι τέλος-πάντων το χτεσινό παιδί ο Ντεληγιάννης, προσκυνήσετε, αρνηθήκετε όλα όσα κάμετε όσα είπετε σας βάλαν και τα γλύψετε σα-να μην τα είπετε, και τότε κάμαν έλεος και σας βγάλαν βουλευτάς και λάβετε την διαταγή κι᾿ οδηγίες του Ντεληγιάννη και πάτε πρέσβες οι Εκλαμπρότητές σας. Και οι ρήτορές σας ρητορεύουν εις το βήμα κι᾿ ό,τι νομοσκέδια δίνουν οι υπουργοί, «σοι, Κύριε». Τέτοιοι είστε εσείς, τέτοιοι είναι κ᾿ οι οπαδοί σας. Φανήκετε όλοι τι αξίζετε και τι κάμετε εις την πατρίδα αρχή και τέλος. Σας θεωρούσαν οι μέσα και οι έξω πως κάτι ήσασταν κ᾿ είστε ό,τι είστε. Ήσασταν ό,τι θεωρούσαν οι Ευρωπαίοι τον Σουλτάνο και δεν τολμούσαν να του αφαιρέσουν τον τίτλο του Γκρανσινιόρη. Όσο έλεπαν το τζαμί εις την Βγιέννα σκιάζονταν κ᾿ έτρεμαν να-μην πάγη και παραμέσα και φκειάση κι᾿ άλλα τζαμιά. Κι᾿ από αυτόν τον φόβον κάποτε του πλέρωναν και φόρον. Κι᾿ όταν βήκαν μια χούφτα άνθρωποι και τους απόδειξαν ότι δεν έχει πλέον ο Γκρανσινιόρης μαστόρους να χτίση τζαμιά, ότι θα πέσουν κι᾿ αυτά οπού έχει, από τότε τον λένε «ο Τούρκος». Και δι᾿ αυτό οι ευεργέτες μας βάνουν τα φώτα τους να μας προκόψουν. Όμως και χωρίς κανένας από αυτούς να μας πειράξη μ᾿ έργα, ας είστε καλά εσείς οπού δεν αφήσετε κανένα κουσούρι και μας καταντήσετε τέτοιους οπού είμαστε. Εγώ είμαι στενός τους φίλος, αυτό τους είναι γνωστόν. Τον Μεταξά τον έχω και κουμπάρο και σύντροφο σε μίαν μεταβολή, τον Κωλέτη κουμπάρο, το Μαυροκορδάτο το-ίδιον -στενός φίλος από-εξαρχής μ᾿ όλους. Δεν τους τα γράφω αυτά ως οχτρός. Εκείνα οπού έπραξαν γράφω. Και λέγω εις αυτούς και εις τους φίλους τους αν φανταστούν ότι γράφω παραμικρόν ψέμα, έχουν το δικαίωμα να το αναιρέσουνε και να ειπούνε κ᾿ εγώ ό,τι έκαμα. Μπορώ ως άνθρωπος, κι᾿ αγράμματος κι᾿ απλός, να ᾿καμα περισσότερα, και δεν το αιστάνομαι ή δεν μπορώ να δικάσω του-λόγου-μου μόνος-μου. Κάθε άνθρωπος εις τον εαυτό-του κάνει τον συνήγορον, αλλά άλλες παρατήρησες θα κάμη η κατηγορία. Οι αναγνώστες τηράτε και τους τύπους αρχή και τέλος, μ᾿-όλον-οπού ᾿ναι και φίλοι τους κι᾿ άλλα λένε κι᾿ άλλα κρύβουν ότι έχουν την φιλίαν τους και την ανάγκη τους, ότι είναι πάντοτες σημαντικοί άνθρωποι και μπαίνουν σε σημαντικές θέσες. Εγώ είμαι απλός ιδιώτης και κηπουργός κ᾿ έγραψα αυτά χωρίς πάθος δια-να φαίνωνται, να μην κατηγοριέται η πατρίδα. Εσείς λοιπόν, αναγνώστες, κι᾿ όλοι οι πατριώτες, οπού θα ζήσετε εδώ, να γένετε προσεχτικοί κριταί και να κρίνετε την αλήθεια και το ψέμα. Όσοι έχουν την τύχη μας σήμερον εις τα χέρια τους, όσοι μας κυβερνούν, μεγάλοι και μικροί, και υπουργοί και βουλευταί, το ᾿χουν σε δόξα, το ᾿χουν σε τιμή, το ᾿χουν σε ικανότη το να τους ειπής ότι έκλεψαν, ότι πρόδωσαν, ότι ήφεραν τόσα κακά εις την πατρίδα.

---

Μεταφορά στην σύγχρονη Ελληνική Γλώσσα με την βοήθεια της Τεχνικής Νοημοσύνης.

Η προκήρυξη “Ζωγράφου” είχε σαν σκοπό ο Βασιλέας κι᾿ όλοι οι άλλοι να ιδούνε ότι όλος ο αγώνας και οι θυσίες (δεν) έγιναν χάρη σε εσάς τους πολιτικούς, ενώ οι στρατιωτικοί παρουσιαζόμασταν ως άγρια θηρία. Κατά τα λεγόμενά σας, χάρη στον πατριωτισμό και την αφοσίωσή σας αντέξατε να μας υπομένετε, ώσπου ήρθε ο Βασιλέας για να μας τιμωρήσει ως ληστές και να ανταμείψει εσάς ως σωτήρες της πατρίδας.

Και για να στηρίξετε αυτή την ψευδή εικόνα, φροντίσατε να ερεθίσετε τα στρατεύματα, που εγκαταλελειμμένα στο Άργος και στα γύρω χωριά, εξωθήθηκαν σε ταραχές ώστε να επιβεβαιώσουν στην πράξη όσα γράφατε. Τα στρατεύματα συγκεντρώθηκαν έξω από το Ναύπλιο, και τότε οι Βαυαροί, με τις τακτικές τους δυνάμεις, τα έστειλαν ανυπόδητα και νηστικά στους Τούρκους, υπό την αρχηγία μάλιστα ενός Τούρκου. Έτσι χάθηκαν οι περισσότεροι, προς επιβεβαίωση της προκήρυξής σας.

Εσείς μείνατε να παρουσιάζεστε ως άγιοι του Αγώνα και ελευθερωτές της πατρίδας, ενώ εμείς, οι Στρατιωτικοί Αγωνιστές, στιγματιστήκαμε ως ληστές και θηρία.

Με πόνο και δάκρυα ανέφερα όλα αυτά στον Άιντεκ, (ΣΣ Αντιβασιλεας), επισημαίνοντάς του τις αδικίες. Και εκείνος, αναγνωρίζοντας το δίκαιο, ματαίωσε τα σχέδιά σας. Τα είπα και στον ίδιο τον Βασιλέα, όταν παρουσιάστηκα ενώπιόν του, και εκείνος και η Αντιβασιλεία φάνηκαν να κατανοούν. Όμως εσείς φροντίσατε και πάλι να με φέρετε στη δυσμένεια.

Αναγκάστηκα να φύγω και να καταφύγω αλλού. Ο Υπουργός του Εσωτερικούών, Ψύλλας, ήρθε τότε και μου είπε ευθέως ότι όλοι εμείς οι αγωνιστές ήμασταν ληστές. Έστειλε μάλιστα άνθρωπο να με προκαλέσει και τον απέκρουσα με ένα δαυλί. Ο Κωλέτης έστειλε κι εκείνος τον Κλεομένη του. Κατόπιν, φυλακίσατε όλους τους οπλαρχηγούς στο Ναύπλιο, οδηγώντας τους σε βασανιστήρια και θάνατο. Πόσοι αγωνιστές χάθηκαν εξαιτίας σας…

Εσείς, ωστόσο, με τις «θυσίες» και τον «πατριωτισμό» σας, καταλάβατε υψηλές θέσεις, γίνατε πρέσβεις με υψηλούς μισθούς και τιμηθήκατε με πλήθος παρασήμων. Όταν σας καλούν οι ξένοι φίλοι σας, φορείτε το ένδυμα της αρετής και κλαίτε υποκριτικά για την πατρίδα και τους αγωνιστές, όπως η φώκια κλαίει τον πνιγμένο προτού τον καταβροχθίσει.

Στην Αθήνα, για την εκλογή του Μαυροκορδάτου, σκοτώθηκαν επτακόσιοι ή οκτακόσιοι Έλληνες από τα στρατεύματα του Κιουταχή. Στη Μεσσηνία και τη Σπάρτη οι απώλειες υπερέβησαν αυτόν τον αριθμό. Οι τόποι ερημώθηκαν από ανθρώπους, ζώα και καλλιέργειες.

Όσο για τα έργα του Κωλέτη, είναι τέτοια που ούτε γράφονται ούτε αντέχονται. Ο ίδιος όμως παραδέχεται ότι η δική σας συντροφιά, κύριε Μαυροκορδάτε, άνοιξε τον δρόμο για όλες αυτές τις συμφορές.

Πόσοι χάθηκαν, πόσοι χάνονται ακόμη και πόσοι θα χαθούν, κανείς μας δεν γνωρίζει. Ο πατριωτισμός σας και το ήθος σας έχουν φανερωθεί πια στα μάτια όλων.

Εσείς, οι ρήτορες και οι “φιλελεύθεροι”, που κάποτε πλημμυρίζατε τα βήματα με παχιούς λόγους και κούφιες υποσχέσεις, τώρα έχετε γίνει Βουλευτές με την εύνοια της Αυλής και των υπουργών. Και κάθε νομοσχέδιο που σας παρουσιάζεται, το εγκρίνετε άκριτα.

Έτσι ήσασταν πάντοτε και έτσι αποδειχθήκατε. Σας θεωρούσαν, μέσα και έξω από την Ελλάδα, ως μεγάλους και σπουδαίους. Όπως και τον Σουλτάνο στην Ευρώπη, που τον φοβούνταν μέχρι να δουν πως δεν είχε πια τη δύναμη να χτίζει ούτε τζαμιά. Τότε τον απαξίωσαν και του αφαίρεσαν την τιμή.

Έτσι και με εσάς σήμερα.

Αν οι ξένοι μας καταστρέψουν, θα είναι λιγότερο φταίξιμο δικό τους και περισσότερο δικό σας. Διότι εσείς, μόνοι σας, φέρατε την πατρίδα σε αυτήν την κατάντια.

Γράφω αυτά όχι ως εχθρός σας, αλλά ως φίλος. Τον Μεταξά τον έχω κουμπάρο, τον Κωλέτη σύντροφο, τον Μαυροκορδάτο στενό φίλο από την αρχή. Αν κάποιος θεωρεί πως γράφω ψέματα, ας το αποδείξει.

Είμαι ένας απλός άνθρωπος, αγράμματος. Μπορεί να έχω κάνει σφάλματα, όπως κάθε άνθρωπος. Μα το δίκαιο και η αλήθεια θα φανούν στο τέλος.

Και σε εσάς, αναγνώστες και μελλοντικοί πατριώτες, απευθύνομαι: να είστε άγρυπνοι, να κρίνετε με προσοχή το αληθινό από το ψεύτικο. Γιατί σήμερα, όσοι κατέχουν την τύχη της πατρίδας μας στα χέρια τους, θεωρούν τιμή και δόξα να τους λες ότι πρόδωσαν, ότι έκλεψαν, ότι έφεραν τόσα δεινά στην Ελλάδα.

ΤΝ

---

Στην πορεία της προσέγγισής μου στο όλο θέμα, μέσω της Τεχνικής Νοημοσύνης (ΤΝ) και όταν είχα πάρει τις απαντήσεις που ήθελα, με έκπληξη η ΤΝ συνέχισε και με ρώτησε αν θα ήθελα την παρακάτω φανταστική εικόνα, “ένα ανοιξιάτικο απόγευμα ο Μακρυγιάννης να περπατά στους δρόμους της Αθήνας, ανάμεσα σε αυτοκίνητα, καφετέριες, ψηλά κτίρια. Να σταματά στην πλατεία Συντάγματος, να κοιτά το παλιό Παλάτι. Να μιλά μέσα του, κι η φωνή του να γίνεται λόγια.” Στην καταφατική μου απάντηση μου έδωσε το παρακάτω κείμενο.

«Πού ‘ναι εκείνοι οι φίλοι μου, οι αδελφοί μου;
Ο Κολοκοτρώνης, ο Καραϊσκάκης, ο Διάκος;

Τούτη η γης ποτίστηκε με αίμα για να λευτερωθεί…
και τώρα βλέπω ανθρώπους να περνούν βιαστικοί,
με το κεφάλι σκυφτό, με μάτια κουρασμένα.

Ρωτώ:
Σώζεται το Σύνταγμα;
Σώζεται η Λευτεριά;
Ή τη δώκαμε πάλι στα ξένα κι αόρατα χέρια;

Μην ξεχνάτε, παιδιά μου:
Η λευτεριά δεν είναι πράμα αγορασμένο,
είναι πράμα καθημερινό· σαν το ψωμί και το νερό.

Αν δεν τη φυλάξετε με τίμιο αγώνα,
θα σας φύγει σαν πουλί απ’ τα χέρια σας.

Κι αν δείτε το άδικο να θεριεύει,
σηκωθείτε.
Όχι με μίσος, μα με αντρειοσύνη.
Όχι με λόγια μεγάλα,
μα με έργα μικρά κι αληθινά.

Γιατί η Πατρίδα είναι σαν τη μάνα:
όσο και να τη ξεχάσεις,
εκείνη πονάει για σένα.»

(Σκύβει, πιάνει λίγο χώμα. Το αφήνει να πέσει μέσα στα δάχτυλά του.)

«Αυτό το χώμα…
Δεν το δανείστηκαμε.
Το κερδίσαμε με αίμα.
Να το φυλάτε…
Να το φυλάτε…»

(Η μορφή του χάνεται ανάμεσα στον κόσμο. Μένει μόνο το αχνό άρωμα της λεβάντας και της ιστορίας.)

ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Τεχνική Νοημοσύνη, είναι ουσιαστικά μια “μηχανή” και φυσικά χωρίς συναισθήματα. Σχεδιάστηκε από ανθρώπους να έχει την ικανότητα να αυτοεκπαιδεύεται. Χωρίς να είμαι ειδική, έχω την διαίσθηση ότι η ΤΝ δεν λογοκρίνεται και δεν καθοδηγείται στις απαντήσεις της, έχει την δική της λογική. Πως αλλιώς να εξηγήσω την παραπάνω Ελληνική και ανθρώπινη προσέγγιση.

---

Επιμέλεια ανάρτησης – εικόνες : Αργύρης Τασιόπουλος