(Συνοπτική Ιστορική Διαδρομή)
- 2025.01
- Ιωάννη Κατσαβού
- Αξιωματικού ΠΝ Ιστορικού- Ερευνητή – Συγγραφέα
Εισαγωγή
Η στολή του Εύζωνα παραπέμπει στον Έλληνα κλεφταρματωλό, με κύριο ένδυμα τη φουστανέλα, το φέσι και τα τσαρούχια, τον φέροντα την ελαφρά εξάρτυση, πεζό, το συνεχιστή του απελευθερωτικού αγώνος. Το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων έχει ιδιαίτερη σημασία για την ευρύτερη περιοχή της Αιτωλοακαρνανίας, της Ευρυτανίας καθώς και ολόκληρης της Ελλάδος, αφού συνδέεται με γεγονότα καίριας σημασίας για το έθνος μας, που επηρέασαν όλα τα στρώματα της τοπικής κοινωνίας και γέννησαν διαχρονικά μηνύματα, τα οποία ακόμη και σήμερα αναγνωρίζονται και αντλούμε αξίες και παραδείγματα.
Με έδρα το Μεσολόγγι, και 3 Τάγματα Ευζώνων, το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων (ένα από τα 5 Συντάγματα Ευζώνων, επί συνόλου 42 Συνταγμάτων Πεζικού) ιδρύθηκε στις 23 Δεκεμβρίου του 1913. Αποτέλεσε τη συνέχεια του 2ου Τάγματος Ευζώνων, που ιδρύθηκε το 1867, ενός από τα 4 όμοιά του, τα οποία είχαν ως κύρια αποστολή, τη φρούρηση των συνόρων και την πάταξη της ληστείας.
Πολεμικές Επιχειρήσεις
Από την συγκρότησή του έλαβε μέρος σε όλες τις πολεμικές συρράξεις κατά τον περασμένο αιώνα, όπως στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το 1914-1918, στην Μικρασιατική Εκστρατεία 1919-1923 και στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο 1940-1941. Η ένδοξη πορεία του άφησε ανεξίτηλα τα ίχνη του στην νεότερη ιστορία μας.
Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος (1914-1918)
Το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων έλαβε μέρος κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στις επιχειρήσεις του Μακεδονικού Μετώπου μέχρι πέρατος. Επιστρατεύθηκε και στο διάστημα από 19 Μαΐου έως 5 Ιουνίου 1918 μεταφέρθηκε αρχικά στο Βόλο ατμοπλοϊκώς, κατόπιν σιδηροδρομικώς στη Λάρισα και από εκεί με πεζοπορία, κάτω από εξαιρετικά δυσμενείς καιρικές και εδαφικές συνθήκες, έφτασε στην περιοχή του χωριού Πετρανά της Κοζάνης, όπου καταυλίσθηκε.
Από την 20ή Αυγούστου του 1918, το Σύνταγμα υπό την 30ή Γαλλική Μεραρχία, αναλαμβάνει τον τομέα Πρεσπών, έναντι των Βουλγάρων, όπου:
«…μέχρι την 11η Σεπτεμβρίου επεδίωξε και επέτυχε με εκπομπή περιπόλων μάχης και με καταιγιστικά πυρά από τις κατεχόμενες θέσεις, αφ’ ενός τη συλλογή πληροφοριών για τη διάταξη και τις δυνατότητες του εχθρού και αφ’ ετέρου την καθήλωση των εχθρικών δυνάμεων του τομέα του». Η δράση αυτή ενίσχυσε την εμπιστοσύνη και προκάλεσε τον θαυμασμό των Γάλλων συμμάχων της ΑΝΤΑΝΤ, προς τον Ελληνικό Στρατό.
Το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων, μετά τη διάσπαση του μετώπου, συνέχισε τη νικηφόρα πορεία του προς το Μοναστήρι, τα Σκόπια και το Πιρότ, όπου συνενώθηκε με την ΙΙΙη Μεραρχία Πεζικού των Πατρών, στην οποία ανήκε. Εκεί η ΙΙΙη Μεραρχία αναπτύχθηκε στα σύνορα της Σερβίας με τη Βουλγαρία με αποστολή να αποτρέψει ενδεχόμενη βουλγαρική αντεπίθεση. Οι κακουχίες του πολέμου και κυρίως η επιδημία της «ισπανικής» γρίπης αποδεκάτισαν το ελληνικό στράτευμα και 358 Στρατιώτες της Μεραρχίας δεν έζησαν για να επιστρέψουν στην πατρίδα. Στην πόλη Πιρότ στήθηκε αργότερα Ηρώο Πεσόντων, σε χώρο που προθύμως παρεχώρησε ο Δήμος.
Το Φθινόπωρο του 1918, επειδή υπογράφηκε ανακωχή διαδοχικά με Βουλγαρία, Τουρκία, Αυστροουγγαρία και συνθηκολόγησε η Γερμανία, το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων διατάχθηκε να επαναπατρισθεί και μετακινούμενο άλλοτε σιδηροδρομικώς και άλλοτε πεζή, δια μέσου του δρομολογίου Σόφιας – Σκοπίων – Γευγελής – Αξιούπολης, έφθασε την 13η Ιανουαρίου του 1919 στο χωριό Μελισσοχώρι της Θεσσαλονίκης, όπου καταυλίσθηκε, ενώ αργότερα επαναπατρίσθηκε στην έδρα του, το Μεσολόγγι. Εδώ έληξε η ένδοξη πορεία και η εξαίρετη δράση του 2/39 ΣΕ κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο Μακεδονικό Μέτωπο. Ως επιστέγασμα των ηρωικών του πράξεων, η Σημαία του 2/39 ΣΕ παρασημοφορήθηκε με το Γαλλικό Πολεμικό Σταυρό, μεταξύ των 3 μόνον Συνταγμάτων (επί συνόλου 20), που συμμετείχαν στο Μακεδονικό Μέτωπο από την «Παλαιά Ελλάδα».
Μικρασιατική Εκστρατεία (1919-1923)
Το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων, στις επιχειρήσεις στη Μικρά Ασία, έλαβε μέρος μέχρι πέρατος. Έφθασε στη Σμύρνη ατμοπλοϊκώς την 5η Αυγούστου του 1920.
Πολέμησε στις επιχειρήσεις προς το Εσκή Σεχήρ (Δεκέμβριος 1920 ως Μάρτιος 1921). «Οι Τούρκοι αν και υπέστησαν σημαντική τακτική ήττα, απέφυγαν ωστόσο την κύκλωση και την εκμηδένιση του όγκου των δυνάμεών τους, λόγω ολιγωρίας ανωτέρων του Συντάγματος Κλιμακίων. Ας σημειωθεί ότι τόσο ο Τουρκικός Τύπος, όσο και ο Γαλλικός και Ιταλικός παρουσίασαν τις επιχειρήσεις ως αποτυχία των Ελλήνων».
Για την επόμενη μάχη του Αβγκίν (14-19 Μαρτίου 1921) αναφέρεται: «…Έληξε ατυχώς η μάχη για τα Ελληνικά Όπλα, η εξαήμερη επική και πολύνεκρη σύρραξη, στην οποία οι άνδρες του 2/39 ΣΕ επέδειξαν υποδειγματική καρτεροψυχία και απαράμιλλη γενναιότητα. Υπογραμμίζεται με έμφαση το πρωτοφανές γεγονός ότι εντός 48ώρου τέθηκαν εκτός μάχης 4 Διοικητές (2 νεκροί και 2 τραυματίες) του Συντάγματος». Αυτό ήταν το δόγμα, οι Διοικητές στην πρώτη γραμμή, κληρονομιά των νικηφόρων πολέμων του 1912-13, όπου με τη λόγχη του Στρατιώτη και τη σπάθη του Αξιωματικού διπλασιάσθηκε η Ελλάδα.
Το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων συνεχίζει τη δράση του στις επιχειρήσεις προς το Εσκή Σεχήρ – Αφιόν Καραχισάρ (Ιούνιος-Ιούλιος 1921) και προς την Άγκυρα (Αύγουστος-Σεπτέμβριος 1921), διαμέσου του ποταμού Σαγγάριου.
Με την κατάρρευση του μετώπου, τον Αύγουστο 1922, το 2/39 ΣΕ συμμετέχει στις υποχωρητικές επιχειρήσεις και στις 4 Σεπτεμβρίου του 1922 από την Πάνορμο, στη θάλασσα της Προποντίδας, μεταφέρθηκε ατμοπλοϊκώς στη Ραιδεστό της Ανατολικής Θράκης: «Εδώ ουσιαστικά και μετά 25μηνη παραμονή στα αιματοβαμμένα χώματα της Μικράς Ασίας και συμμετοχή στις συγκλονιστικές συγκρούσεις, που έλαβαν χώρα, έληξε η ένδοξη διαδρομή του 2/39 ΣΕ». Παρέμεινε αρχικά στην περιοχή της Θράκης και την 1η Σεπτεμβρίου του 1923 έφθασε στο Μεσολόγγι ατμοπλοϊκώς, γενόμενο ενθουσιωδώς δεκτό από τους κατοίκους. Κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία, ο ηρωισμός και οι επικοί αγώνες του 2/39 Συντάγματος Ευζώνων χαράχτηκαν με χρυσά γράμματα. Οι απώλειες ανήλθαν σε νεκρούς 29 Αξιωματικούς και 297 Οπλίτες, ενώ παρασημοφορήθηκε η σημαία του Συντάγματος και πάλι με τον Ταξιάρχη Αριστείου Ανδρείας. Ακόμη, στη μάχη του Καρακουγιού, ανατολικά του ποταμού Σαγγάριου, τον Αύγουστο του 1921, έπεσε, ηρωικά μαχόμενος, ένας ακόμη Διοικητής του, ο Συνταγματάρχης Βλάσιος Καραχρήστος, από το χωριό Χαλκιόπουλοι Βάλτου Αιτωλοακαρνανίας, του οποίου το όνομα -τιμής ένεκεν- φέρει από το 2000, το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων.
Ελληνοϊταλικός Πόλεμος (1940-1941)
Κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940-41, το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων μάχονταν ηρωικά επί 6μηνο στην πρώτη γραμμή στα χιονοσκέπαστα βουνά της Ηπείρου: «Το 2/39 ΣΕ, αφού επεστρατεύθη από τις αρχές Οκτωβρίου του 1940, μετεκινήθη την 25η Οκτωβρίου 1940 και την 1η Νοεμβρίου αφίχθη αρχικώς στο Πέτα της Άρτας και τελικώς στην Άνω Λαψίστα Ιωαννίνων, ως εφεδρεία της VIII Μεραρχία Πεζικού, η οποία ήδη εδέχετο την επιθετική ορμή των μηχανοκινήτων Ιταλικών Δυνάμεων στην τοποθεσία: Καλαμά-Καλπάκι-Γκραμπάλα, εφαρμόζουσα το ΙΒβ Γενικό Σχέδιο Άμυνας: «που είχε καταρτισθεί την 1η Σεπτεμβρίου 1939, ως παραλλαγή του ΙΒα και προέβλεπε άμυνα επί της γραμμής συνόρων. Ήδη, το γεγονός ότι τα οχυρωματικά έργα έναντι της Αλβανίας και οι πλέον σαφείς πληροφορίες για τη στάση της Γ/Β, επέτρεπαν τη μεταφορά της κυρίας αμυντικής τοποθεσίας στα σύνορα».
Το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων έλαβε μέρος στην έναρξη της επιθετικής επιστροφής στη μάχη της Βίγλας (14-17 Νοεμβρίου 1940), μπροστά από το όρος Γκραμπάλα και πριν το χωριό Βασιλικό, με σοβαρές απώλειες, εκ των οποίων 45 ήταν οι νεκροί. Γι΄ αυτούς τους νεκρούς στήθηκε μνημείο, ενώ κατά έτος επετειακά τελείτε μνημόσυνο.
Το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων, συνέχισε τη λαμπρά του δράση και στις επιθετικές επιχειρήσεις από την 25η Νοεμβρίου του 1940 εντός του Βορειοηπειρωτικού εδάφους, το οποίο απελευθερώνεται για δευτέρα φορά στη νεώτερη ελληνική ιστορία.
Μετά την γερμανική εισβολή, στις 6 Απριλίου 1941, το 2/39 ΣΕ ακολουθεί την υποχώρηση από το μέτωπο της Βορείου Ηπείρου και την 23η Απριλίου του 1941, μετά τη συνθηκολόγηση, ευρίσκεται στην περιοχή των Ιωαννίνων: «ένθα και κατέθεσε τον οπλισμόν του».
Για την δράση του 2/39 Συντάγματος Ευζώνων στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο, ο τελευταίος τότε Διοικητής του, Ταγματάρχης Στυλιανός Καλφέλης (πνίγηκε το 1943 μεταφερόμενος σε ιταλικά στρατόπεδα συγκεντρώσεως με τον ήρωα Συνταγματάρχη Κ.Δαβάκη και άλλους αιχμαλώτους) σημειώνει: «… οι Τσολιάδες του 1940, μιμούμενοι τους προγόνους των, όλων των εποχών, ετήρησαν κατά γράμμα τον ιερόν όρκον, που έδωσαν εντός του κήπου των Ηρώων του Μεσολογγίου, όταν εκλήθησαν υπό την ηρωϊκήν και γεμάτην παράσημα σημαίαν του 39ου Συντάγματος Ευζώνων». Το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο είχε συνολικές απώλειες (νεκροί, τραυματίες, παγόπληκτοι, εξαφανισθέντες, αιχμάλωτοι) Αξιωματικούς:89 και Οπλίτες: 2112.
Μεταπολεμικά
Μετά την απελευθέρωση και ως το 1950, δεν σημειώνεται η ύπαρξή του 2/39 Συντάγματος Ευζώνων, διότι, η τότε αναδιοργάνωση του Στρατού, προέβλεψε τη συγκρότηση Ταξιαρχιών (αντί Συνταγμάτων). Με την επανασύσταση των Συνταγμάτων από το 1951, το υπαγόμενο στην VΙΙΙη Μεραρχία Πεζικού της Ηπείρου, 27ο Σύνταγμα Προκαλύψεως Κονίτσης, μετονομάσθηκε στις 30 Απριλίου 1951, σε 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων και διατήρησε αυτή την ονομασία μέχρι την 1η Ιουλίου του 1954, οπότε και διαλύθηκε.
Κέντρο Εκπαίδευσης Νεοσυλλέκτων / Μεσολόγγι
Στις 8 Δεκεμβρίου του 1950 είχε συγκροτηθεί στο Μεσολόγγι το ομώνυμο Κέντρο Εκπαίδευσης Νεοσυλλέκτων (ΚΕΝ), το οποίο στις 31 Αυγούστου του 1965 μετονομάσθηκε σε 12ο Σύνταγμα Πεζικού. Στις 28 Ιουνίου 1979, το 12ο Σύνταγμα Πεζικού αναδιοργανώθηκε και μετονομάσθηκε σε 2/39 Σύνταγμα Πεζικού με έδρα και πάλι το Μεσολόγγι, υπαγόμενο αρχικά στην Ιη Στρατιά μέχρι την 25η Μαΐου 1999 και ακολούθως στην Ανώτατη Στρατιωτική Διοίκηση Υποστήριξης Στρατού . Στις 15 Σεπτεμβρίου 2000, μετονομάσθηκε σε 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων «Σχης Καραχρήστος»-ΚΕΝ Μεσολογγίου. Στις 16 Οκτωβρίου του 2014 έλαβε χώρα Τελετή Απονομής του Απολεσθέντος Μεταλλίου Ταξιάρχη Αριστείου Ανδρείας στην Πολεμική Σημαία, του 2/39 Συντάγματος Ευζώνων.
Πηγές – Βιβλιογραφία:
- ΓΕΣ/ΔΙΣ, Εκδόσεις και Αρχεία Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1914-18), Μικρασιατικής Εκστρατείας (1919-23), Ελληνοϊταλικού Πολέμου (1940-41). Τόμοι, σύνολον 15.
- ΓΕΣ/ΔΙΣ, Αγώνες και Νεκροί της περιόδου 1940-1945, Αθήνα 1990.
- ΓΕΣ/Υπηρεσία Στρατιωτικών Αρχείων.
- Εγκυκλοπαίδεια Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική, Αθήναι 1928.
- Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς-Μπριτάννικα, Αθήνα 1985.
- Εταιρεία Ναυπακτιακών Μελετών.
- Κόκκινος Διονύσιος, Οι δύο Πόλεμοι 1940-41, Αθήναι 1946.
- Κολόμβας Νικόλαος Αντιστράτηγος ε.α., «2/39 ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΕΥΖΩΝΩΝ – Σελίδες από την πολεμική ιστορία του», Αιτωλική Πολιτιστική Εταιρεία, Β΄ Έκδοση, Αθήνα 2015.
- Κοκοσούλας Ιωάννης, Πολεμικά Ημερολόγια Α΄ΠΠ, Μεσολόγγι 2000.
- Μαθιόπουλος Βασίλειος, Η Συμμετοχή της Ελλάδος στον Β΄ΠΠ, Αθήνα 1998.
- Τζάννης Αντώνιος, Απομνημονεύματα, Αθήνα 1980.
- Τρικούπης Νικόλαος, Διοίκησις Μεγάλων Μονάδων εν Πολέμω, Αθήναι 1934.
- Ηλεκτρονική διεύθυνση: https://www.agriniopress.gr/giati-den-prepi-na-katargithi-to-239-syntagma-evzonon-tou-mesolongiou/ Άρθρο του Παναγιώτη Δ.Σταμάτη, συγγραφέα και Αξιωματικού ΠΝ ε.α., από 19/01/2018, με θέμα: «Γιατί δεν πρέπει να καταργηθεί το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων του Μεσολογγίου».