Tag: ΚΑΤΣΑΒΟΣ

Categories
2026 ΑΡΘΡΑ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΒΗΜΑ ΕΦΥΓΑΝ

ΕΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗΣ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΗΡΩΪΔΑ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΤΙΣΣΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΡΥΘΡΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΕΥΘΥΜΙΑ ΧΡΟΝΗ

2026.01.20

Ιωάννης Κατσαβός
Αξιωματικός (Ε) ΠΝ, Νοσηλευτής
Συγγραφέας – Ερευνητής της Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας

Ήταν μιά γενναία καρδιά
ίσια εξίσου
στη ζωή και στον θάνατο
αντίκρυ.
Ήταν δυό μάτια γελούμενα
για την αλήθεια
στο φως του Αληθινού.
Ήταν δυό παλάμες βαθιές
– κούπες στοργής-
για τα δάκρυα του κόσμου.
………………………………………….
Πίστευε στην εξωστρέφεια
της αγάπης.
Τήρησε επακριβώς
τον εσωτερικό κανονισμό
της θυσίας,
υπό το όνομα
ΧΡΟΝΗ ΕΥΘΥΜΙΑ,
εκ Μεσολογγίου ορμωμένη.

Ένα γαλάζιο μαξιλάρι γεμάτο χρυσά και ασημένια παράσημα. Δυό λευκές σειρές από νέα κορίτσια δακρυσμένα. Μερικά δάφνινα και κάτασπρα στεφάνια. Δεκάδες γιατροί, αρχιερείς και σεπτοί λευίτες. Πλήθος διπλωματούχες και εθελόντριες αδελφές, μεγάλες, ώριμες και νεώτερες, με τις επίσημες μπλέ στολές τους. Και κόσμος, πολύς κόσμος, που γεύτηκε την αγάπη και τη φροντίδα της.

Όλοι συνόδευαν, στις 27 Σεπτεμβρίου 1991, με υγρά μάτια, με έκφραση θαυμασμού και ευγνωμοσύνης, στο κοιμητήρι του Ζωγράφου, μια μεγάλη Ελληνίδα, Αδελφή Νοσοκόμο.

Για εκατοντάδες στρατιώτες του 1940, για εκατοντάδες αρρώστους, για εκατοντάδες μαθήτριές της και συναδέλφους της, η Μεσολογγίτισσα Ευθυμία Χρόνη ήταν στα ελληνικά δεδομένα μια νέα «Νάιτινγκεϊλ»!

Γιατί η Ευθυμία Χρόνη, με την αριστοκρατική, επιβλητική της παρουσία έκρυβε το μεγαλείο μιας απλής ψυχής, που αγάπησε με όλη την δύναμή της τον Θεό και τους ανθρώπους. 

Εργάστηκε αθόρυβα, ακούραστα, άγρυπνα, χωρίς ποτέ να μετρήσει τον χρόνο! 

Πενήντα χρόνια υπηρέτησε τον άνθρωπο με αγάπη, σεβασμό και αφοσίωση.

Είτε ως νέα αδελφή νοσοκόμος έδενε τις πληγές των στρατιωτών του Ελληνοϊταλικού πολέμου, είτε για δεκάδες χρόνια με τη νοσηλεία απάλεινε τον πόνο των ασθενών, που έλιωναν στο κρεβάτι από βαριές αρρώστιες, είτε στεκόταν διακριτικά ν’ ακούσει τις ανησυχίες, τις αγωνίες και τα προβλήματα και να βοηθήσει τις Σπουδάστριες της Ανωτέρας Σχολής του Ε.Ε.Σ., που για πολλά χρόνια διηύθυνε, είτε καθοδηγούσε πνευματικά και στήριζε με τις συμβουλές, την προσευχή και την κατανόηση τις Αδελφές στο δύσκολο έργο τους, ως προϊσταμένη της Αδελφότητος Νοσοκόμων «Η Ταβιθά».

Η Ευθυμία Χρόνη έδειξε με τη ζωή και τη δράση της πως «το έργο της Αδελφής Νοσοκόμου δεν είναι επάγγελμα. Είναι κλήση, είναι αποστολή»!

Το ασκούσε ως λειτούργημα η ίδια και ενέπνεε τις μαθήτριες και τις συνεργατριδές της, όσο ζούσε. Με τον θάνατό της ύψωσε τους στόχους των νεώτερων αδελφών, που είχαν κυκλώσει το φέρετρό της και άκουγαν με έκπληξη όσα επίσημα χείλη αρχιερέων, γιατρών, εκπροσώπων του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού ανέφεραν στις ομιλίες τους για την ταλαντούχο, σεμνή και δυναμική Αδελφή Ευθυμία Χρόνη, που για τις πολύτιμες υπηρεσίες της, της είχαν απονεμηθεί τα μετάλλια:

  • Του εθνικού αγώνα 1940-41, «μετ’ αργυράς δάφνης».
  • Του εθνικού αγώνα 1946-50, «μετ’ αστέρος αργυρού».
  •  Ο Αργυρούς σταυρός του Ε.Ε.Σ.
  • Ο Χρυσούς σταυρός του Ε.Ε.Σ.
  • Το Χρυσούν μετάλλιον της Αθηνάς Μεσολωρά.
  • Το μετάλιον του Ελληνοϊταλικού πολέμου.
  • Ο Χρυσούς Σταυρός της Ιεράς Πόλεως του Μεσολογγίου.

Γεννήθηκε στην Ιερή Πόλη του Μεσολογγίου το 1915, όπου και έλαβε τη στοιχειώδη και μέση εκπαίδευση. Οι εύποροι, ευσεβείς και πολύτεκνοι γονείς της, την γαλούχησαν, ιδίως η δυναμική μητέρα της, με τα νάματα της πίστεως και της πατρίδας. Από νέα, η ψυχή της ήταν γεμάτη από ηρωισμό και αγάπη για την πατρίδα. Ήταν θερμή πατριώτισσα, Ελληνίδα ως τα βάθη της υπάρξεώς της.

Από την Ένδοξη Πόλη του Μεσολογγίου ξεκίνησε στις 3-11-1940, για να παρακολουθήσει το τριετές πρόγραμμα Εκπαιδεύσεως Νοσοκόμων της Σχολής του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού.

Δραστηριοποιήθηκε με άλλες συμμαθήτριές της και βοήθησαν να μετατραπούν σε ελάχιστο χρονικό διάστημα Σχολεία και ξενοδοχεία της Πρωτεύουσας σε νοσοκομεία για τη νοσηλεία των τραυματιών του πολέμου.

Τον Απρίλιο του 1944, νεαρή διπλωματούχος, εστάλη στην Γαβαλού, όπου ανέλαβε το εκεί Νοσοκομείο. Όταν όλοι εγκατέλειψαν την πόλη για να μη συλληφθούν από τους Γερμανούς, εκείνη παρέμεινε με τους βαριά ασθενείς. Στην αυστηρή, προκλητική παρατήρηση των κατακτητών, απήντησε περήφανα: «Είμαι Ελληνίδα»!

Το Γυμνάσιο Γαβαλούς (σήμερα) , εις το οποίο στεγάστηκε το Νοσοκομείο Ε.Ε.Σ. 

Οι κατακτητές, όταν επίταξαν το νοσοκομείο, τη διέταξαν να παραμείνει για να περιθάλπει τους Γερμανούς. Αυτή αρνήθηκε, βάσει των συμβάσεων της Γενεύης. Έτσι, η Ευθυμία Χρόνη, συνοδευόμενη από Γερμανούς, έφθασε στις δύο το πρωί στην Αθήνα και την άφησαν ελεύθερη από την οδό Μέρλιν. Χωρίς καθόλου να πτοηθεί, από εκεί έφτασε ένστολη περπατώντας στη Σχολή, παρά τις απαγορεύσεις της κυκλοφορίας.

Απελευθέρωση 1944. Κατάθεση στεφάνου στο Μνημείο Αγνώστου Στρατιώτη. (από αριστερά) ΕΥΘΥΜΙΑ ΧΡΟΝΗ – ΑΓΛΑΪΑ ΚΑΝΤΩΡΟΥ – ΜΑΡΙΑ ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΟΥ

Εργάστηκε στον Ε.Ε.Σ. ως τον Δεκέμβριο του 1945 και στη συνέχεια, το 1946,  επέστρψε στο Μεσολόγγι, προκειμένου να εκπαιδεύσει Σώμα 16 Εθελοντριών Αδελφών. Επιστρέφουσα από την αποστολή της αυτή, εργάστηκε στην Ανωτέρα Σχολή και τον Σεπτέμβριο του 1947, με υποτροφία του Βρετανικού Ερυθρού Σταυρού, μετέβη για σπουδές στο Λονδίνο, στο «Royal College of Nursing». Μετά την μετεκπαίδευσή της στο εξωτερικό, εργάστηκε στη Σχολή του Ερυθρού Σταυρού και ανέβηκε όλη την κλίμακα της επαγγελματικής εξελίξεως μέχρι το 1966, που έγινε διευθύντρια της Σχολής.

Το Πρώτο Τμήμα Εθελοντριών Αδελφών Μεσολογγίου – Έτος 1946. Στο κέντρο της φωτογραφίας, με τη μπλε στολή, είναι η ΕΥΘΥΜΙΑ ΧΡΟΝΗ
30.10.1963: Αναμνηστική φωτογραφία μετά την Απονομή Πτυχίων εις τας Αδελφάς Ανωτέρας Σχολής Τάξεως 1960-63. Η Γεν. Επιθεωρήτρια Σώματος Αδελφών Ε.Ε.Σ. κ. Μ. Ελευθερίου Η Δ/νουσα της Ανωτέρας Σχολής δ. Ευθ. Χρόνη Η Διδ/σα Σχολής δ. Ε. Νούσια

Και μετά την συνταξιοδότησή της (1978) και ως τις τελευταίες ώρες, στο κρεβάτι του πόνου της, δεν έπαψε να ενδιαφέρεται και να παρακολουθεί με ενθουσιασμό την πρόοδο της Σχολής, στην οποία συνετέλεσε και η ίδια ως μέλος της Εφορείας και διαφόρων εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Και ως μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του «Εθνικού Συνδέσμου Διπλωματούχων Νοσηλευτριών Ελλάδος» και ως μέλος της Διεθνούς Οργανώσεως Νοσοκόμων «Φλόρενς Νάιτινγκεϊλ», προσέφερε πολύτιμη βοήθεια με τις γνώσεις, την πείρα και την προσωπικότητά της. Όσοι συνεργάστηκαν μαζί της μιλούν για την αστραφτερή της σκέψη, που γοήτευε! Για τον ευθύ χαρακτήρα της, που κέρδιζε! Για την ψυχική της ευγένεια, που εντυπωσίαζε! Μα προπάντων για την αληθινή, την ξεχωριστή για τον καθένα αγάπη, που κρυβόταν κάτω από το αυστηρό της βλέμμα.

Και μιλούν όλοι χωρίς εξαίρεση για την όλη αρετή της, που έφτιαξε ανθρώπους και ενέπνευσε πλήθος διπλωματούχες αδελφές. Όλα τα χρόνια με προσοχή και ακρίβεια δίδασκε την νοσηλευτική τέχνη στις σπουδάστριες στο Εργαστήριο Νοσηλευτικής και στο Νοσοκομείο. Και όταν τελείωναν τις σπουδές τους μετά τα τρία χρόνια, σαν μάνα αποχαιρετούσε την κάθε μια ξεχωριστά και της ευχόταν καλή οικογενειακή αποκατάσταση και λαμπρή επαγγελματική σταδιοδρομία. Ήξερε να ανακαλύπτει και να αξιοποιεί τα προσόντα των συνεργατών της. Χαιρόταν και συμμετείχε σαν μάνα και αδελφή σε όλες τις εκδηλώσεις της Σχολής. Μαζί με τις σπουδάστριες και στις γιορτές και στις εκδρομές.

Πολλές τάξεις οργανώνουν συναντήσεις με τις συμμαθήτριές τους στη Σχολή με τη συμπλήρωση 10 ή 20 χρόνων από την αποφοίτησή τους. Σε όλες ήταν παρούσα και μετά την συνταξιοδότησή της. Μέχρι το τέλος της ζωής της δεν υπολόγιζε κόπο και χρόνο προκειμένου να δει παλαιές απόφοιτες. Έσκυβε με όλη της την αγάπη να ακούσει τις χαρές και τις δυσκολίες της ζωής τους. Το πέρασμα του χρόνου δεν κατόρθωσε να αλλάξει τα αισθήματα της μεγάλης καρδιάς της.

Tο έργο της ζωής της Ευθυμίας Χρόνη, έργο αρίστης Αδελφής, υπήρξε πλούσιο και πολύ αποδοτικό. Η Ευθυμία Χρόνη, η Μεσολογγίτισσα αρχόντισσα, που την αγάπη της έχει δεχτεί και η «Χριστιανική Φοιτητική Δράσις», βρίσκεται τώρα στην «καλύτερη για τους καλούς Πατρίδα

Ας δέεται στον Θεό, που αγάπησε και υπηρέτησε στο πρόσωπο των αδελφών Του, για τις νέες Αδελφές Νοσοκόμες, που στήριξε και ανέβασε με τη ζωή και τον θάνατό της! Και για όσους την αγάπησαν!

Aιωνία της η μνήμη!!!

Βιβλιογραφία
1. Βελονάκη Βενετία-Σοφία, «Ιατρική εξέλιξη υγειονομικού συστήματος και Νοσηλευτική στην Ελλάδα», Νοσηλευτική, τεύχος 4, τόμος 45, Αθήνα 2006.
2. Διαμαντής Αριστείδης, «Επιτομή Ιστορίας της Στρατιωτικής Ιατρικής και Νοσηλευτικής στην Ελλάδα», Έκδοση Α’, Εκδόσεις Lege Artis, Αθήνα 2004.
3. Ελευθερίου-Καραϊωσηφίδου Μαρία, «Η Δράσις των Ελληνίδων Αδελφών κατά την περίοδον του Ελληνο-Ιταλικού Πολέμου», Νοσηλευτική, τεύχος 136, τόμος 30, Αθήνα 1991.
4. Καφιοπούλου-Παπούλη Σοφία, «Αφιέρωμα στις Μεγάλες Αδελφές – Ευθυμία Χρόνη», Νοσηλευτική, τεύχος 78, Αθήνα 1979.
5. Κωλέτη Χ., «Μνήμη Ιερή», Νοσηλευτική, τεύχος 136, τόμος 30, Αθήνα 1991.
6. Μαράκη Μαρ. – Παναγιωτοπούλου Καλ. – Μερκούρη Αικ., «Εθνικός Σύνδεσμος Νοσηλευτών Ελλάδος 80 χρόνια 1923-2003», Επίτομο, Έκδοση Α’, Εκδόσεις ΕΣΝΕ, Αθήνα 2005.
7. Μήτσου Κ., «Αναμνήσεις από τον πόλεμο 1940-41», Νοσηλευτική, τεύχος 136, τόμος 30, Αθήνα 1991.
8. Νικόλτσιος Β. – Τρομπούκης Κ., «Η Υγειονομική Υπηρεσία του Ελληνικού Στρατού κατά την περίοδο 1940-1944 – Η συμβολή της Υγειονομικής Υπηρεσίας των Ενόπλων Δυνάμεων στην εποπτεία 1940-1944», Έκδοση Α’, Θεσσαλονίκη 2000.
9. Πανταζίδης Λ. Ξενοφών, «Η Ιστορία του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού», τόμος πρώτος, Έκδοση Α’, Εκδόσεις Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, Αθήνα 1987.
10. Παπαμικρούλη Σταυρούλα, «Εναρκτήριος Ομιλία κατά το Ε’ Πανελλήνιο Συνέδριο Νοσηλευτών», Ελληνίς Αδελφή, τεύχος 72, Αθήνα 1978.
11. Παπαμικρούλη Σταυρούλα, «Η Νοσηλευτική στην Ελλάδα – Προοπτικές», Νοσηλευτική, τεύχος 3 ο , Αθήνα 1985.
12. Παπαμικρούλη Σταυρούλα, «Η Νοσηλευτική Συμμετοχή στον εορτασμό των 50 χρόνων από το έτος 1940-1941», Νοσηλευτική, τεύχος 136, τόμος 30, Αθήνα 1991. 13. Ρηγάτος Γεράσιμος, «Ιστορία της Νοσηλευτικής», επίτομος, Έκδοση Α’, Εκδόσεις Βήτα, Αθήνα 2006.
14. Σαπουντζή-Κρέπια Δέσποινα, «Οι ιστορικές καταβολές της ελληνικής Νοσηλευτικής», Νοσηλευτική, τεύχος 2, τόμος 41, Αθήνα 2002.
15. Σπηλιοπούλου-Αναστασιάδου Εύη, «Οι Ελληνίδες Αδελφές στον πόλεμο του 1940-41», Νοσηλευτική, τεύχος 136, τόμος 30, Αθήνα 1991.
16. Χατζηπατέρας Ν. Κώστας – Φαφαλιού Σ. Μαρία, «Μαρτυρίες ’40-’44», Εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα 2003.

Efthymia Chroni, a registered nurse of the Hellenic Red Cross (H.R.C.). Her presence beside the wounded soldiers of the  WWII of 1940, alongside hundreds of patients, and among the many students and colleagues she taught, was truly exceptional. She embodied the greatness of a simple soul, who loved God and humanity with all her strength.

ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΒΗΜΑ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑΣ

Οι απόψεις που εκφράζονται  στα άρθρα της Ιστοσελίδας μας  ανήκουν αποκλειστικά στον/στη συγγραφέα και δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις θέσεις ή τις απόψεις της συντακτικής επιτροπής ή της ιστοσελίδας συνολικά, εκτός και αν ρητά αναφέτεται ως συντάκτης η ΕΕΥΕΔ ή ΔΣ/ΕΕΥΕΔ. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση εφόσον αναφέρεται η πηγή και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος.

Επιμέλεια ανάρτησης : Αργύρης Τασιόπουλος

Categories
2025 ΑΡΘΡΑ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΡΑΖΗΚΟΤΣΙΚΑΣ

1821

Ο Χαρισματικός Αρχηγός των Μεσολογγιτών κατά την Επανάσταση του 1821 στις τρεις πολιορκίες της πόλεως: 1822, 1823 και 1825-1826.

  • 2025.04.12
  • Ιωάννης Κατσαβός
  • Αξιωματικός ΠΝ – Συγγραφέας – Ιστορικός

Ο μεθοδικός ερευνητής των ιστορικών αρχείων και συγγραμμάτων για την περίοδο της εθνικής μας παλιγγενεσίας, σχετικών με τις Πολιορκίες και την Έξοδο της Φρουράς του Μεσολογγίου, διαπιστώνει αναμφίβολα ότι, μεταξύ των πλέον προβεβλημένων προσωπικοτήτων της πόλεως, προεξάρχουσα θέση κατείχε ο χαρισματικός Αρχηγός των Μεσολογγιτών Αθανάσιος Ραζή-Κότσικας. Αυτός όμως, κυρίως λόγω των διαφορών του στα πρώτα χρόνια του Αγώνα με τον κραταιό Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, πέρασε στα «ψιλά γράμματα» της ιστορίας. Έτσι, δεν κατέστη ευρύτερα γνωστή τόσο η πληθωρική δράση του όσο και η ξεχωριστή συμβολή του στον Αγώνα του ’21.

Ο Αθανάσιος Ραζή-Κότσικας γεννήθηκε στο Μεσολόγγι το 1798. Καταγόταν από την αρχοντική οικογένεια των Ραζήδων, κεφαλλονίτικης προελεύσεως, που είχε εγκατασταθεί στο Μεσολόγγι στις αρχές του 18ου αιώνα. Επειδή εκ θηλυγονίας ήταν το γένος Κότσικα, συνένωσε τα δύο ονόματα, υπογραφόμενος ως Ραζή-Κότσικας και ενίοτε ως Ραζής, αν και από τους Μεσολογγίτες αποκαλούταν και Κότσικας.

Καίτοι δεν ανήκε στη χορεία των οπλαρχηγών του Αγώνος, εν τούτοις όταν το Μεσολόγγι στις 20 Μαΐου 1821 ύψωσε τη σημαία της Επαναστάσεως, οι συμπολίτες του έσπευσαν να τον ορίσουν Αρχηγό «των Εντοπίων Αρμάτων», τον δε αδελφό του Γιαννάκη, μικρότερο κατά δύο χρόνια, Υπαρχηγό τους. Τα εν συνεχεία γεγονότα κατέδειξαν την ορθότητα της εκλογής του, διότι, εκτός από τα αδιαμφισβήτητα ηγετικά προσόντα του, αποκαλύφθηκε ότι ήταν προικισμένος τόσο με αξιοθαύμαστη στρατιωτική αντίληψη όσο και πολιτική διαίσθηση.

Έτσι, το πρώτο του μέλημα ήταν η εγκατάσταση φρουρών στις κύριες νησίδες της λιμνοθάλασσας καθώς και η ανέγερση πρόχειρης οχυρώσεως του Μεσολογγίου, η οποία συντελέσθηκε από την 1η Ιουνίου έως την 1η Αυγούστου 1821, με προσωπική εργασία των κατοίκων και ερανικές εισφορές.

Η αρχική διάστασή του με τον αποβιβασθέντα στο Μεσολόγγι στις 20 Ιουλίου 1821 Α. Μαυροκορδάτο χρονολογείται από την εποχή εκείνη. Ο τελευταίος, ικανότατος, πανέξυπνος αλλά υπερβολικά φιλόδοξος και πανούργος Φαναριώτης, για να εδραιώσει τη θέση του, προσπάθησε και σε σημαντικό βαθμό, πέτυχε να προσεταιρισθεί ιδίως τους πλέον επιφανείς οπλαρχηγούς της Δυτικής Στερεάς Ελλάδος, όπως έπραξε αργότερα και με τους Σουλιώτες. Συγχρόνως, όμως, δυσαρεστούσε τους κατοίκους της πόλεως, οι οποίοι, έχοντας εθισθεί παραδοσιακά σ’ έναν ανώτερο τρόπο ζωής, δενανέχονταν την υπεροπτική συμπεριφορά του. Ακόμη, οι Μεσολογγίτες δυσανασχετούσαν για τα χρηματικά ποσά τα οποία κατέβαλε η κοινότητά τους, προς κάλυψη των εξόδων της όχι λιτής διαβιώσεως του ιδίου και της ακολουθίας του.

Την ίδια χρονική περίοδο, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της οχυρώσεως της πόλεως είχε ήδη συντελεστεί στις 20 Ιουλίου, ο Μαυροκορδάτος, με την από 27 Οκτωβρίου 1821 επιστολή του προς τον Δημήτριο Υψηλάντη, φέρεται να οικειοποιείται την πατρότητα της ιδέας αλλά και την εκτέλεσητης όλης οχυρώσεως, αποσιωπώντας το όνομα του πρώτου εμπνευστού και αρχικού συντελεστού της, Αθανασίου Ραζή-Κότσικα. Εν συνεχεία, κατά την διεξαχθείσα εκστρατεία που πραγματοποίησε ο Μαυροκορδάτος στην Ήπειρο το θέρος του 1822, οι Μεσολογγίτες, φρονίμως ποιούντες, έλαβαν μέρος με μικρή δύναμη, και τούτο επειδή ο οξυδερκής Αρχηγός τους είχε ορθώς προβλέψει ότι:

Πρώτον: Οι Οθωμανοί ενδεχομένως θα εκμεταλλεύονταν την απουσία ενόπλων τμημάτων και θα επιχειρούσαν την κατάληψη της πόλεως από τη θάλασσα, και

Δεύτερον: Σε περίπτωση δυσμενούς εκβάσεως της εκστρατείας της Ηπείρου θα είχαν φθαρεί οι δυνάμεις των Μεσολογγιτών και η πόλη θα έμενε στην ουσία ανυπεράσπιστη.

Έτσι, όταν ο ενωμένος στόλος των Οθωμανών, με 90 περίπου πλοία, στις 20 Ιουλίου 1822 και επί δύο ημέρες εξαπέλυε αλλεπάλληλες εφόδους για την κατάληψη του Βασιλαδιού, βρισκόταν εκεί ο ίδιος και όντας επικεφαλής δυνάμεως 50 περίπου πυροβολητών και οπλοφόρων Μεσολογγιτών με 3-4 κανόνια, απέκρουσε τις επιθέσεις τους και ματαίωσε τα ολέθρια σχέδιά τους.

Ακόμη, ο Αθανάσιος Ραζή-Κότσικας, εμμένοντας στερρώς στην άποψη ότι η οχύρωση του Μεσολογγίου προσφερόταν για να αντιταχθεί αποτελεσματική άμυνα έναντι του επερχόμενου εχθρού το φθινόπωρο του 1822, διαφώνησε με τον Μαυροκορδάτο, ο οποίος θεωρούσε ως καταλληλότερη την, κατά πολύ βορειότερα και εγγύς των βάσεων του εχθρού στην Ήπειρο, θέση της Λαγκάδας. Η διχοστασία αυτή εξόργισε τον Μαυροκορδάτο, ο οποίος σε επιστολές του από 24 Ιουλίου και 17 Σεπτεμβρίου 1822 προς τον Γεώργιο Νικολού (Βαρνακιώτη) – τον μετέπειτα αδυσώπητο εχθρό του – απεκάλεσε τους μεν Μεσολογγίτες «ξευτελισμένον κόσμον», το δε σχέδιο της οχυρώσεως «μωρόν και ανόητον». Και στην περίπτωση όμως αυτή, ο Ραζή-Κότσικας δικαιώθηκε πλήρως, όταν, μετά από λίγο, με την έναρξη της Α’ Πολιορκίας του Μεσολογγίου, στις 20 Οκτωβρίου 1822, βρέθηκαν ανέπαφες και επαρκείς δυνάμεις Μεσολογγιτών αλλά και Ανατολικιωτών, για να αποκρούσουν τις σφοδρές επιθέσεις του εχθρού κατά τις πρώτες κρίσιμες ημέρες, συνεπικουρούμενες μόνο από 60 περίπου άνδρες των Μαυροκορδάτου, Μ. Μπότσαρη και Κίτσου, «καταδιωκομένους από τον εχθρόν και κακώς έχοντας», σύμφωνα με τον Σ. Τρικούπη. Και αυτό μέχρις ότου, μετά από 20 ημέρες περίπου, ήρθαν να προστεθούν από τη θάλασσα σημαντικές δυνάμεις Πελοποννησίων, καθώς και από την ξηρά, αμέσως μετά, τα σώματα του Ξερομερίτη Τσόγκα και του Ζυγιώτη Μακρή, οπότε άλλαξε η φορά των πραγμάτων.

Μάλιστα, στο 20ήμερο αυτό που μεσολάβησε, έχει καταγραφεί ότι ο Ραζή-Κότσικας υποπτεύθηκε πως η πόλη επρόκειτο να παραδοθεί με μυστικές συνομιλίες από, μη Μεσολογγίτες, Οπλαρχηγούς. Αμέσως παρενέβη και αφού συγκάλεσε πάνδημη συγκέντρωση των κατοίκων, προκάλεσε βίαιο επεισόδιο και απέτρεψε κάθε τέτοια ενέργεια. Το αυτό συνέβη τουλάχιστον δύο φορές κατά την τελευταία πολιορκία, όπως μαρτυρεί ο Αρτέμιος Μίχος. Τότε και πάλι ο Αθ. Ραζή-Κότσικας κινήθηκε δραστήρια και, με τη συνδρομή του Μήτρου Δεληγιώργη, αποσόβησε αυτόν τον κίνδυνο.

Στη σειρά των περιστατικών για τον μέχρι τότε παραγκωνισμό του Αθ. Ραζή-Κότσικα, σημειώνονται και τα εξής:

Πρώτον: Στα ιστορικά συγγράμματα, σε αντίθεση με έγγραφα των ΓΑΚ, δεν μνημονεύεται το όνομα του επικεφαλής της δυνάμεως που απέκρουσε στις 20 Ιουλίου 1822 την αποβατική ενέργεια του εχθρικού στόλου για την κατάληψη του Βασιλαδιού, ούτε και επισημαίνεται η τεράστια σημασία αυτής της επιτυχίας. Και

Δεύτερον: Η περιφανής νίκη που κατήγαγαν οι Έλληνες στην Α’ Πολιορκία (20 Οκτ. – 31 Δεκ. 1822) θα αποδοθεί στον Μαυροκορδάτο, τόσο από τον Σπ. Τρικούπη όσο και από τον Ν. Σπηλιάδη, ενώ κύριος συντελεστής ήταν ο Αθ. Ραζή-Κότσικας.

Κατά την Β’ Πολιορκία της περιοχής, το β’ εξάμηνο του 1823, ο Έπαρχος στην Δυτική Στερεά Ελλάδα, Κων/νος Μεταξάς, καίτοι αναφέρει την υπέρ τους 1000 άνδρες δύναμη των Ενόπλων Μεσολογγιτών, εν τούτοις παραλείπει και αυτός να ονομάσει τον Αρχηγό τους. Ας σημειωθούν, για την περίοδο αυτή της Β’ Πολιορκίας, και τα εξής:

Πρώτον: Και πάλι κανένας στρατιωτικός βαθμός δεν απονεμήθηκε στο Αθ. Ραζή-Κότσικα, αν και έγιναν από την Κεντρική Διοίκηση αθρόες προαγωγές στο διάστημα από 5 έως 16 Ιουνίου 1823. Και

Δεύτερον: Ο προσφάτως αφιχθείς τότε, τον Φεβρουάριο 1823, οχυροματοποιός Μιχαήλ Π. Κοκκίνης, κατά την ονοματοθεσία των νέων κανονοστασίων, παρέλειψε τον Μεσολογγίτη Αθ. Ραζή-Κότσικα και αντ’ αυτού περιέλαβε τον Ζυγιώτη Δημ. Μακρή.

Υποδοχή στο Μεσολόγγι του Λόρδου Βύρωνα. Ο φουστανελοφόρος δίπλα στον Μαυροκορδάτο εικάζεται ότι είναι ο Α. Ραζής-Κότσικας

Εν συνεχεία, στις 24 Δεκ. 1823, κατά την άφιξη του Λόρδου Βύρωνος στο Μεσολόγγι, θα συμμετάσχει στην υποδοχή του και στις 17 Μαρτίου 1824 θα συνυπογράψει με άλλους προκρίτους της πόλεως την ανακήρυξη του ποιητού, ως «ευεργέτου και πολίτου του Μεσολογγίου». Στην περίοδο αυτή, θα σημειώναμε την επανάληψη στην πόλη των σοβαρών διενέξεων του προηγουμένου (1823) έτους, κυρίως μεταξύ Μεσολογγιτών και Σουλιωτών, λόγω των υπερφίαλων αξιώσεων των τελευταίων, με δυστυχώς ανά ένα νεκρό εκατέρωθεν. Ο Ραζή-Κότσικας δεν παρενέβη για να αποφύγει την κλιμάκωση των ταραχών, δοθέντος άλλωστε, σύμφωνα με τον Κάρπο Παπαδόπουλο, ότι είχε εξυφανθεί σχέδιο δολοφονίας του. Μάλιστα, τότε, Ιαν. 1824, ο Φροντιστής του Πολέμου και Αρχηγός Πυροβολικού Μήτρος Δεληγιώργης, προστατεύοντας τη μνηστή του Αθ. Ραζή-Κότσικα, δέχθηκε πιστολιά στο αριστερό χέρι, το οποίο έκτοτε αχρηστεύθηκε. Τότε απεσύρθηκαν οι Σουλιώτες από το Μεσολόγγι και κατέφυγαν στη Γαστούνη Ηλείας, επανελθόντες αρχές του 1825.

Κατά την Γ’ και τελευταία πολιορκία, από 15 Απριλίου 1825 έως 10 Απριλίου 1826, ο Αθ. Ραζή-Κότσικας διεδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο, ως Αρχηγός πάντοτε των Μεσολογγιτών. Από την αρχή της Πολιορκίας, διορίσθηκε ως ένας από τους συμβούλους του πρώτου Αρχηγού της Φρουράς, Στρατηγού Νικολάου Στορνάρη, αν και το όνομά του δεν καταχωρήθηκε, ως έδει, στα «Ελληνικά Χρονικά», που εξέδιδε ο Ελβετός φιλέλληνας Ιωάννης-Ιάκωβος Μάγερ. Παράλληλα, ηγούμενος 400 Μεσολογγιτών έλαβε ενεργό μέρος στις πολύνεκρες μάχες του θέρους 1825, ενώ συμμετείχε και σε επιθέσεις «εκτός τειχών».

Στις 17 Αυγούστου, οι επιφανέστεροι, μη Μεσολογγίτες, Οπλαρχηγοί, πρωτοστατούντος του Κ. Τζαβέλλα, εκτιμώντες τη γενικότερη, από την αρχή του Αγώνος, προσφορά και αξία του, πρότειναν στην Κεντρική Διοίκηση την απονομή του βαθμού του Στρατηγού στον «Κύριον και Ευπατρίδην Αθανάσιον Ραζή-Κότσικαν». Τις επόμενες ημέρες, τελικά, με σημαντική καθυστέρηση, πλέον των τριών ετών, απονεμήθηκε και σε αυτόν ο βαθμός του Στρατηγού.

Επίσης, τον Σεπτέμβριο του 1825 θα συμβούν τα εξής χαρακτηριστικά γεγονότα:

Πρώτον: Θα αποσταλούν επιστολές με εξαιρετικά δελεαστικές υποσχέσεις από τον Μεχμέτ Άλυ της Αιγύπτου, προς τέσσερες κορυφαίους Έλληνες, με αντάλλαγμα την παράδοση της χώρας. Μεταξύ αυτών συγκαταλεγόταν και ο Αθ. Ραζή-Κότσικας, ως απόδειξη του υψηλού κύρους και της μεγάλης φήμης του, ενώ οι άλλοι τρεις άλλοι ήταν οι Θεοδ. Κολοκοτρώνης, Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης και Γεωργ. Σισίνης. Και

Δεύτερον: Η ηγεσία της Φρουράς έγινε συλλογική και ως εκπρόσωπος των Μεσολογγιτών, που ανέρχονταν στο 1/3 της δυνάμεως των οπλοφόρων, λάμβανε μέρος και ο Αθ. Ραζή-Κότσικας, ενώ στους δύο τελευταίους μήνες της πολιορκίας είχε την πλέον βαρύνουσα γνώμη στην επίλυση των σοβαρών προβλημάτων που ανέκυπταν.

Η πολιορκία, με την έλευση των δυνάμεων του Αιγύπτιου Ιμπραήμ στις 12 Δεκεμβρίου, κατέστη ασφυκτική και τον Ιανουάριο του 1826, με τον απόπλου μέρους του Ελληνικού Στόλου, εστάλη στο Ανάπλι και επιτροπή έξη Στρατηγών, αντιπροσωπευόντων τα διάφορα σώματα, για να ζητήσει επείγουσα βοήθεια. Αν και είχε υποδειχθεί ως εκπρόσωπος των Μεσολογγιτών και ο Στρατηγός Αθ. Ραζή-Κότσικας, ωστόσο, ο ίδιος προτίμησε να παραμείνει στη μαρτυρική πόλη.

Κατόπιν, όταν οι Τουρκοαιγύπτιοι αποδύθηκαν σε διαδοχικές λυσσώδεις προσπάθειες για την άλωση των κύριων νησίδων της λιμνοθάλασσας, το όνομα του Ραζή-Κότσικα θα συσχετισθεί με την κατάληψη από τους Αιγυπτίους του Βασιλαδιού στις 25 Φεβρουαρίου 1826. Ειδικότερα, σχολιάσθηκε από τους παρόντες κατά την πολιορκία ιστοριογράφους Αρτέμιο Μίχο και Νικόλαο Κασομούλη ότι δεν συμφώνησεστην ενίσχυρη της φρουράς με 50 οπλοφόρους, θεωρώντας επαρκή τηνυπάρχουσα δύναμη.

Θα παρατηρούσαμε σχετικά ότι:

Πρώτον: Το Βασιλάδι, οχυρωμένη νησίδα από το 1805 επί Αλή Πασά, είχε τότε περιφέρεια 150 βημάτων και διέθετε, μάλλον υπερβολική για την έκτασή του, δύναμη περίπου 100 ανδρών με 14 πυροβόλα. Άλλωστε, ο ίδιος ο Ραζή-Κότσικας, εκεί, στις 20 Ιουλίου 1822, με μικρότερη δύναμη και 3-4 πυροβόλα, είχε επιτυχώς αποκρούσει επί 2ήμερο τις σφοδρές αποβατικές προσπάθειες του Οθωμανικού Στόλου. Και

Δεύτερον: Η πτώση του επήλθε από τυχαία ανάφλεξη και ανατίναξη της αποθήκης πυρομαχικών, αφού είχαν ήδη αποκρουσθεί δύο αλλεπάλληλες έφοδοι των Αιγυπτίων.

Ύστερα, αφού προηγήθηκε στις 25 Μαρτίου 1826 η ανεπανάληπτη εποποιΐα της Κλείσοβας και έφθασε η ώρα της Εξόδου, είχε επιβλέψει προσωπικώς για τους τελικούς συντονισμούς και για την κατασκευή των τεσσάρων ξυλίνων γεφυρών, που χρησιμοποιήθηκαν από τους Εξοδίτες. Ο ίδιος, κατά την Έξοδο της Φρουράς, το βράδυ της 10 ης Απριλίου 1826, επικεφαλής 500 περίπου ενόπλων συμπολιτών του, έπεσε ηρωϊκά μαχόμενος με το ήμισυ των ανδρών του, όταν επιχείρησε να καταλάβει το εχθρικό οχύρωμα στην ανατολική πλευρά του τείχους, προκειμένου να διευκολύνει τη διέλευση των γυναικοπαίδων αλλά και των ακολουθούντων επιφανών ανδρών, από τη μεριά της λιμνοθάλασσας. Η λαϊκή μούσα θρήνησε με ιδιαίτερο σπαραγμό τον ένδοξο θάνατό του, στο δε περίφημο «τραγούδι των Μεσολογγιτών της Εξόδου»,κυριαρχεί το όνομά του.

Τέλος, θα πρόσθετα ότι η μονάκριβη κόρη του, Αρσινόη, υπήρξε σύζυγος του μετέπειτα Μεσολογγίτη Πρωθυπουργού Ζαφειρίου-ΖηνοβίουΒάλβη, η δε προτομή του ήρωά μας ανεγέρθηκε στον Κήπο των Ηρώων της Ι.Π. Μεσολογγίου το 1914, με δαπάνη των οικείων του! Και ακόμη ότι το όνομά του έχει δοθεί σε σχετικώς κεντρικό δρόμο στο Μεσολόγγι, αντί, όπως άρμοζε, στην κεντρικότερη πλατεία, επίσης και σε πολύ μικρότερη οδό των Αθηνών. Ευτυχώς, πριν λίγα χρόνια, η διασωθείσα οικία του έχει εκ βάθρων ανακαινισθεί και χρησιμοποιείται ως έδρα του πρωτοποριακού, για την Αιτωλ/νία και όχι μόνον, πολιτιστικού κέντρου λόγου και τέχνης «ΔΙΕΞΟΔΟΣ», χάρις στον ρέκτη και ανιδιοτελή ιδρυτή του, Μεσολογγίτη και έγκριτο δικηγόρο Νίκο Κορδόση.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  • ΓΑΚ. Αρχεία Ν. Αιτωλοακαρνανίας.
  • Γενική Εφημερίς της Ελλάδος.
  • Δεληγιάννης Κανέλλος: Απομνημονεύματα, Αθήναι 1957.
  • Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος – Λαρούς – Μπριτάννικα.
  • Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος: Μεσολόγγι, Αθήνα 1976.
  • Εκδοτική Αθηνών: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΒ, Αθήνα 1975.
  • Ευαγγελάτος Χρ.: Ιστορία του Μεσολογγίου. Αθήναι 1959.
  •  Ιωαννίδης Ι.: Πολιορκίαι, Έξοδος και Ηρώον Μεσολογγίου, Αθήνα 1926.
  • Κασομούλης Νικ.: Ενθυμήματα Στρατιωτικά …, Αθήναι 1939.
  • Κόκκινος Διον.: Η Ελληνική Επανάστασις, Αθήναι 1967-9.
  • Κολόμβας Νικ.: Αθανάσιος Ραζή – Κότσικας, Μεσολόγγι 2006.
  • Λαμπρόπουλος Β.: Μεσολόγγι, η Ιερή Πόλη Μήτρα της Ελλάδος, Αθήνα 2003.
  • Μακρής Δ. Νικ.: Ιστορία του Μεσολογγίου, Μεσολόγγιον 1908.
  • Μεταξάς Κων.: Απομνημονεύματα, Αργοστόλιον 1878.
  • Ραζή – Κότσικας Ι.: Συμβολή εις την Ιστορίαν των Πολιορκιών και της Εξόδου του Μεσολογγίου, Αθήναι 1932.
  • Σπηλιάδης Ν.: Απομνημονεύματα του ’21, Αθήναι 1852-59.
  • Στασινόπουλος Α. Κ.: Το Μεσολόγγι, Αθήναι 1925.
  • Στασινόπουλος Α. Κ.: Οι Μεσολογγίται, Αθήναι 1926.
  • Τρικούπης Σπ.: Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, Αθήναι 1888. Τσίντζος Κ. Στεφ.: Το Μεσολόγγι κοιτίς της Ελευθερίας, Αθήναι 1936

Επιμέλεια Ανάρτησης : Αργύρης Τασιόπουλος

Categories
2025 ΑΡΘΡΑ ΙΣΤΟΡΙΑ

2/39  ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΕΥΖΩΝΩΝ

(Συνοπτική Ιστορική Διαδρομή)

  • 2025.01
  • Ιωάννη Κατσαβού
  • Αξιωματικού ΠΝ     Ιστορικού-  Ερευνητή – Συγγραφέα

Εισαγωγή

        Η στολή του Εύζωνα παραπέμπει στον Έλληνα κλεφταρματωλό, με κύριο ένδυμα τη φουστανέλα, το φέσι και τα τσαρούχια, τον φέροντα την ελαφρά εξάρτυση, πεζό, το συνεχιστή του απελευθερωτικού αγώνος. Το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων έχει ιδιαίτερη σημασία για την ευρύτερη περιοχή της Αιτωλοακαρνανίας, της Ευρυτανίας καθώς και ολόκληρης της Ελλάδος, αφού συνδέεται με γεγονότα καίριας σημασίας για το έθνος μας, που επηρέασαν όλα τα στρώματα της τοπικής κοινωνίας και γέννησαν διαχρονικά μηνύματα, τα οποία ακόμη και σήμερα αναγνωρίζονται και αντλούμε αξίες και παραδείγματα.

         Με έδρα το Μεσολόγγι, και 3 Τάγματα Ευζώνων, το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων (ένα από τα 5 Συντάγματα Ευζώνων, επί συνόλου 42 Συνταγμάτων Πεζικού) ιδρύθηκε στις 23 Δεκεμβρίου του 1913. Αποτέλεσε τη συνέχεια του 2ου Τάγματος Ευζώνων, που ιδρύθηκε το 1867,  ενός από τα 4 όμοιά του, τα οποία είχαν ως κύρια αποστολή, τη φρούρηση των συνόρων και την πάταξη της ληστείας.

Πολεμικές  Επιχειρήσεις 

       Από την συγκρότησή του έλαβε μέρος σε όλες τις πολεμικές συρράξεις κατά τον περασμένο αιώνα, όπως στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το 1914-1918, στην Μικρασιατική Εκστρατεία 1919-1923 και στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο 1940-1941. Η ένδοξη πορεία του  άφησε ανεξίτηλα τα ίχνη του στην νεότερη ιστορία μας.

Α΄ Παγκόσμιος  Πόλεμος   (1914-1918) 

       Το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων έλαβε μέρος κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στις επιχειρήσεις του Μακεδονικού Μετώπου μέχρι πέρατος. Επιστρατεύθηκε και στο διάστημα από 19 Μαΐου έως 5 Ιουνίου 1918 μεταφέρθηκε αρχικά στο Βόλο ατμοπλοϊκώς, κατόπιν σιδηροδρομικώς στη Λάρισα και από εκεί με πεζοπορία, κάτω από εξαιρετικά δυσμενείς καιρικές και εδαφικές συνθήκες, έφτασε στην περιοχή του χωριού Πετρανά της Κοζάνης, όπου καταυλίσθηκε.

        Από την 20ή Αυγούστου του 1918, το Σύνταγμα υπό την 30ή Γαλλική Μεραρχία, αναλαμβάνει τον τομέα Πρεσπών, έναντι των Βουλγάρων, όπου:

«…μέχρι την 11η Σεπτεμβρίου επεδίωξε και επέτυχε με εκπομπή περιπόλων μάχης και με καταιγιστικά πυρά από τις κατεχόμενες θέσεις, αφ’ ενός τη συλλογή πληροφοριών για τη διάταξη και τις δυνατότητες του εχθρού και αφ’ ετέρου την καθήλωση των εχθρικών δυνάμεων του τομέα του». Η δράση αυτή ενίσχυσε την εμπιστοσύνη και προκάλεσε τον θαυμασμό των Γάλλων συμμάχων της ΑΝΤΑΝΤ, προς τον Ελληνικό Στρατό.

         Το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων, μετά τη διάσπαση του μετώπου, συνέχισε τη νικηφόρα πορεία του προς το Μοναστήρι, τα Σκόπια και το Πιρότ, όπου συνενώθηκε με την ΙΙΙη Μεραρχία Πεζικού των Πατρών, στην οποία ανήκε. Εκεί η ΙΙΙη Μεραρχία αναπτύχθηκε στα σύνορα της Σερβίας με τη Βουλγαρία με αποστολή να αποτρέψει ενδεχόμενη βουλγαρική αντεπίθεση. Οι κακουχίες του πολέμου και κυρίως η επιδημία της «ισπανικής» γρίπης αποδεκάτισαν το ελληνικό στράτευμα και 358 Στρατιώτες της Μεραρχίας δεν έζησαν για να επιστρέψουν στην πατρίδα. Στην πόλη Πιρότ στήθηκε αργότερα Ηρώο Πεσόντων, σε χώρο που προθύμως παρεχώρησε ο Δήμος.

       Το Φθινόπωρο του 1918, επειδή υπογράφηκε ανακωχή διαδοχικά με Βουλγαρία, Τουρκία, Αυστροουγγαρία και συνθηκολόγησε η Γερμανία, το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων διατάχθηκε να επαναπατρισθεί και μετακινούμενο άλλοτε σιδηροδρομικώς και άλλοτε πεζή, δια μέσου του δρομολογίου Σόφιας – Σκοπίων – Γευγελής – Αξιούπολης, έφθασε την 13η Ιανουαρίου του 1919 στο χωριό Μελισσοχώρι της Θεσσαλονίκης, όπου καταυλίσθηκε, ενώ αργότερα επαναπατρίσθηκε στην έδρα του, το Μεσολόγγι. Εδώ έληξε η ένδοξη πορεία και η εξαίρετη δράση του 2/39 ΣΕ κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο Μακεδονικό Μέτωπο. Ως επιστέγασμα των ηρωικών του πράξεων, η Σημαία του 2/39 ΣΕ παρασημοφορήθηκε με το Γαλλικό Πολεμικό Σταυρό, μεταξύ των 3 μόνον Συνταγμάτων (επί συνόλου 20), που συμμετείχαν στο Μακεδονικό Μέτωπο από την «Παλαιά Ελλάδα». 

Μικρασιατική  Εκστρατεία  (1919-1923)

       Το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων, στις επιχειρήσεις στη Μικρά Ασία, έλαβε μέρος μέχρι πέρατος. Έφθασε στη Σμύρνη ατμοπλοϊκώς την 5η Αυγούστου του 1920.

       Πολέμησε στις επιχειρήσεις προς το Εσκή Σεχήρ (Δεκέμβριος 1920 ως Μάρτιος 1921). «Οι Τούρκοι αν και υπέστησαν σημαντική τακτική ήττα, απέφυγαν ωστόσο την κύκλωση και την εκμηδένιση του όγκου των δυνάμεών τους, λόγω ολιγωρίας ανωτέρων του Συντάγματος Κλιμακίων. Ας σημειωθεί ότι τόσο ο Τουρκικός Τύπος, όσο και ο Γαλλικός και Ιταλικός παρουσίασαν τις επιχειρήσεις ως αποτυχία των Ελλήνων».

       Για την επόμενη μάχη του Αβγκίν (14-19 Μαρτίου 1921) αναφέρεται: «…Έληξε ατυχώς η μάχη για τα Ελληνικά Όπλα, η εξαήμερη επική και πολύνεκρη σύρραξη, στην οποία οι άνδρες του 2/39 ΣΕ επέδειξαν υποδειγματική καρτεροψυχία και απαράμιλλη γενναιότητα. Υπογραμμίζεται με έμφαση το πρωτοφανές γεγονός ότι εντός 48ώρου τέθηκαν εκτός μάχης 4 Διοικητές (2 νεκροί και 2 τραυματίες) του Συντάγματος». Αυτό ήταν το δόγμα, οι Διοικητές στην πρώτη γραμμή, κληρονομιά των νικηφόρων πολέμων του 1912-13, όπου με τη λόγχη του Στρατιώτη και τη σπάθη του Αξιωματικού διπλασιάσθηκε η Ελλάδα.

      Το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων συνεχίζει τη δράση του στις επιχειρήσεις προς το Εσκή Σεχήρ – Αφιόν Καραχισάρ (Ιούνιος-Ιούλιος 1921) και προς την Άγκυρα (Αύγουστος-Σεπτέμβριος 1921), διαμέσου του ποταμού Σαγγάριου.

      Με την κατάρρευση του μετώπου, τον Αύγουστο 1922, το 2/39 ΣΕ συμμετέχει στις υποχωρητικές επιχειρήσεις και στις 4 Σεπτεμβρίου του 1922 από την Πάνορμο, στη θάλασσα της Προποντίδας, μεταφέρθηκε ατμοπλοϊκώς στη Ραιδεστό της Ανατολικής Θράκης: «Εδώ ουσιαστικά και μετά 25μηνη παραμονή στα αιματοβαμμένα χώματα της Μικράς Ασίας και συμμετοχή στις συγκλονιστικές συγκρούσεις, που έλαβαν χώρα, έληξε η ένδοξη διαδρομή του 2/39 ΣΕ». Παρέμεινε αρχικά στην περιοχή της Θράκης και την 1η Σεπτεμβρίου του 1923 έφθασε στο Μεσολόγγι ατμοπλοϊκώς, γενόμενο ενθουσιωδώς δεκτό από τους κατοίκους. Κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία, ο ηρωισμός και οι επικοί αγώνες του 2/39 Συντάγματος Ευζώνων χαράχτηκαν με χρυσά γράμματα. Οι απώλειες ανήλθαν σε νεκρούς 29 Αξιωματικούς και 297 Οπλίτες, ενώ παρασημοφορήθηκε η σημαία του Συντάγματος και πάλι με τον Ταξιάρχη Αριστείου Ανδρείας. Ακόμη, στη μάχη του Καρακουγιού, ανατολικά του ποταμού Σαγγάριου, τον Αύγουστο του 1921, έπεσε, ηρωικά μαχόμενος, ένας ακόμη Διοικητής του, ο Συνταγματάρχης Βλάσιος Καραχρήστος, από το χωριό Χαλκιόπουλοι Βάλτου Αιτωλοακαρνανίας, του οποίου το όνομα -τιμής ένεκεν- φέρει από το 2000, το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων.

Ελληνοϊταλικός  Πόλεμος  (1940-1941)

       Κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940-41, το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων μάχονταν ηρωικά επί 6μηνο στην πρώτη γραμμή στα χιονοσκέπαστα βουνά της Ηπείρου: «Το 2/39 ΣΕ, αφού επεστρατεύθη από τις αρχές Οκτωβρίου του 1940, μετεκινήθη την 25η Οκτωβρίου 1940 και την 1η Νοεμβρίου αφίχθη αρχικώς στο Πέτα της Άρτας και τελικώς στην Άνω Λαψίστα Ιωαννίνων, ως εφεδρεία της VIII Μεραρχία Πεζικού, η οποία ήδη εδέχετο την επιθετική ορμή των μηχανοκινήτων Ιταλικών Δυνάμεων στην τοποθεσία: Καλαμά-Καλπάκι-Γκραμπάλα, εφαρμόζουσα το ΙΒβ Γενικό Σχέδιο Άμυνας: «που είχε καταρτισθεί την 1η Σεπτεμβρίου 1939, ως παραλλαγή του ΙΒα και προέβλεπε άμυνα επί της γραμμής συνόρων. Ήδη, το γεγονός ότι τα οχυρωματικά έργα έναντι της Αλβανίας και οι πλέον σαφείς πληροφορίες για τη στάση της Γ/Β, επέτρεπαν τη μεταφορά της κυρίας αμυντικής τοποθεσίας στα σύνορα».

      Το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων έλαβε μέρος στην έναρξη της επιθετικής επιστροφής στη μάχη της Βίγλας (14-17 Νοεμβρίου 1940), μπροστά από το όρος Γκραμπάλα και πριν το χωριό Βασιλικό, με σοβαρές απώλειες, εκ των οποίων 45 ήταν οι νεκροί. Γι΄ αυτούς τους νεκρούς στήθηκε μνημείο, ενώ κατά έτος επετειακά τελείτε μνημόσυνο.

       Το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων, συνέχισε τη λαμπρά του δράση και στις επιθετικές επιχειρήσεις από την 25η Νοεμβρίου του 1940 εντός του Βορειοηπειρωτικού εδάφους, το οποίο απελευθερώνεται για δευτέρα φορά στη νεώτερη ελληνική ιστορία.

        Μετά την γερμανική εισβολή, στις 6 Απριλίου 1941, το 2/39 ΣΕ ακολουθεί την υποχώρηση από το μέτωπο της Βορείου Ηπείρου και την 23η Απριλίου του 1941, μετά τη συνθηκολόγηση, ευρίσκεται στην περιοχή των Ιωαννίνων: «ένθα και κατέθεσε τον οπλισμόν του».

         Για την δράση του 2/39 Συντάγματος Ευζώνων στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο, ο τελευταίος τότε Διοικητής του, Ταγματάρχης Στυλιανός Καλφέλης (πνίγηκε το 1943 μεταφερόμενος σε ιταλικά στρατόπεδα συγκεντρώσεως με τον ήρωα Συνταγματάρχη Κ.Δαβάκη και άλλους αιχμαλώτους) σημειώνει: «… οι Τσολιάδες του 1940, μιμούμενοι τους προγόνους των, όλων των εποχών, ετήρησαν κατά γράμμα τον ιερόν όρκον, που έδωσαν εντός του κήπου των Ηρώων του Μεσολογγίου, όταν εκλήθησαν υπό την ηρωϊκήν και γεμάτην παράσημα σημαίαν του 39ου Συντάγματος Ευζώνων». Το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο είχε συνολικές απώλειες (νεκροί, τραυματίες, παγόπληκτοι, εξαφανισθέντες, αιχμάλωτοι) Αξιωματικούς:89 και Οπλίτες: 2112.

Μεταπολεμικά

        Μετά την απελευθέρωση και ως το 1950, δεν σημειώνεται η ύπαρξή του 2/39 Συντάγματος Ευζώνων, διότι, η τότε αναδιοργάνωση του Στρατού, προέβλεψε τη συγκρότηση Ταξιαρχιών (αντί Συνταγμάτων). Με την επανασύσταση των Συνταγμάτων από το 1951, το υπαγόμενο στην VΙΙΙη Μεραρχία Πεζικού της Ηπείρου, 27ο Σύνταγμα Προκαλύψεως Κονίτσης, μετονομάσθηκε στις 30 Απριλίου 1951, σε 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων και διατήρησε αυτή την ονομασία μέχρι την 1η Ιουλίου του 1954, οπότε και διαλύθηκε.

Κέντρο Εκπαίδευσης Νεοσυλλέκτων  /  Μεσολόγγι

        Στις 8 Δεκεμβρίου του 1950 είχε συγκροτηθεί στο Μεσολόγγι το ομώνυμο Κέντρο Εκπαίδευσης Νεοσυλλέκτων (ΚΕΝ), το οποίο στις 31 Αυγούστου του 1965 μετονομάσθηκε σε 12ο Σύνταγμα Πεζικού. Στις 28 Ιουνίου 1979, το 12ο Σύνταγμα Πεζικού αναδιοργανώθηκε και μετονομάσθηκε σε 2/39 Σύνταγμα Πεζικού με έδρα και πάλι το Μεσολόγγι, υπαγόμενο αρχικά στην Ιη Στρατιά μέχρι την 25η Μαΐου 1999 και ακολούθως στην Ανώτατη Στρατιωτική Διοίκηση Υποστήριξης Στρατού .  Στις 15 Σεπτεμβρίου 2000, μετονομάσθηκε σε 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων «Σχης Καραχρήστος»-ΚΕΝ Μεσολογγίου. Στις 16 Οκτωβρίου του 2014 έλαβε χώρα Τελετή Απονομής του Απολεσθέντος Μεταλλίου Ταξιάρχη Αριστείου Ανδρείας στην Πολεμική Σημαία, του 2/39 Συντάγματος Ευζώνων. 

Πηγές – Βιβλιογραφία:

  • ΓΕΣ/ΔΙΣ, Εκδόσεις και Αρχεία Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1914-18), Μικρασιατικής Εκστρατείας (1919-23), Ελληνοϊταλικού  Πολέμου (1940-41). Τόμοι, σύνολον 15.  
  • ΓΕΣ/ΔΙΣ, Αγώνες και Νεκροί της περιόδου 1940-1945, Αθήνα 1990.
  • ΓΕΣ/Υπηρεσία Στρατιωτικών Αρχείων.
  • Εγκυκλοπαίδεια  Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική, Αθήναι 1928.
  • Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς-Μπριτάννικα, Αθήνα 1985.
  • Εταιρεία Ναυπακτιακών Μελετών.
  • Κόκκινος Διονύσιος, Οι δύο Πόλεμοι 1940-41, Αθήναι 1946.
  • Κολόμβας Νικόλαος Αντιστράτηγος ε.α., «2/39 ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΕΥΖΩΝΩΝ – Σελίδες από την πολεμική ιστορία του»,  Αιτωλική Πολιτιστική Εταιρεία, Β΄ Έκδοση, Αθήνα 2015.
  • Κοκοσούλας Ιωάννης, Πολεμικά Ημερολόγια Α΄ΠΠ, Μεσολόγγι 2000.
  • Μαθιόπουλος Βασίλειος, Η Συμμετοχή της Ελλάδος στον Β΄ΠΠ, Αθήνα 1998.
  • Τζάννης Αντώνιος, Απομνημονεύματα, Αθήνα 1980.
  • Τρικούπης Νικόλαος, Διοίκησις Μεγάλων Μονάδων εν Πολέμω, Αθήναι 1934.
  • Ηλεκτρονική διεύθυνση: https://www.agriniopress.gr/giati-den-prepi-na-katargithi-to-239-syntagma-evzonon-tou-mesolongiou/  Άρθρο του Παναγιώτη Δ.Σταμάτη, συγγραφέα και Αξιωματικού ΠΝ ε.α., από 19/01/2018, με θέμα: «Γιατί δεν πρέπει να καταργηθεί το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων του Μεσολογγίου».