ΤΟ ΞΕΧΑΣΜΕΝΟ ΟΧΙ

– 2025.04.06
– Α. Τασιόπουλος

Τιμώντας την μνήμη όσων αγωνίστηκαν και όσων θυσιάστηκαν στην Γερμανική εισβολή της 6ης Απριλίου 1941, παρουσιάζουμε ένα σύντομο αφιέρωμα στους αγώνες του Έθνους την περίοδο 6-27 Απριλίου 1941.

Στις 5.15 π.μ.(5.20 π.μ. κατά τους Γερμανούς) της 6ης Απριλίου 1941 εκδηλώθηκε η πρώτη γερμανική επίθεση εναντίον των ελληνικών φυλακίων στο όρος Μπέλες.15 – 30 λεπτά αργότερα (υπάρχει διαφωνία μεταξύ των πηγών) ο Γερμανός πρέσβης στην Ελλάδα, πρίγκιπας Βίκτορ φον Έρμπαχ, επισκέφθηκε τον Α. Κορυζή σπίτι του και του απέδωσε νότα, δηλ. διπλωματική διακοίνωση (όχι τελεσίγραφο ή επίσημη κήρυξη πολέμου) προφανώς για να αποφύγει ένα δεύτερο “όχι”.

Ο Κορυζής το διάβασε βιαστικά και ο Έρμπαχ * του είπε :«Θα πρέπει να πληροφορήσω την υμετέρα εξοχότητα ότι την στιγμήν ταύτην εκ μέρους της Γερμανικής κυβερνήσεως επιδίδεται διακοίνωσις εις τον εν Βερολίνω Έλληνα πρεσβευτήν. Διά της ανακοινώσεως σας γνωρίζομεν ότι τα Γερμανικά στρατεύματα θα εισέλθουν εις το Έλληνικόν έδαφος σήμερον την πρωία κατόπιν της εν Ελλάδι αφίξεως Αγγλικών στρατιωτικών δυνάμεων». Ο Κορυζής σηκώθηκε από την πολυθρόνα του και του απάντησε.

«Παρακαλώ διαβιβάσατέ στην Υμετέραν κυβέρνησιν ότι η Ελλάς υπεραμυνόμενη του πατρίου εδάφους θα αντιτάξει αντίστασιν διά των όπλων εις πάσαν απόπειραν των Γερμανικών στρατευμάτων όπως εισβάλουν εις αυτό».

*Ο πρέσβης φον Έρμπαχ, ήταν φιλέλληνας. Μετά την κατάληψη της Αθήνας από τους Γερμανούς εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του και το Βερολίνο τον έθεσε άμεσα σε διαθεσιμότητα!

Τι είχε προηγηθεί …………

Οι Συνθήκες του 20υ Όχι ήταν τελείως διαφορετικές. Η Ελλάδα ήταν ήδη σε πόλεμο με την Ιταλία, ήταν δύσκολο να διαθέσει επαρκείς δυνάμεις σε ένα δεύτερο μέτωπο.

Με το βλέμμα στραμμένο στην διαφαινόμενη επίθεση της Γερμανίας, στις αρχές Φεβρουαρίου 1941, συγκροτήθηκε στην Αθήνα το Συμβούλιο Αντιστράτηγων. Στο Συμβούλιο εξεταστήκανε όλα τα στρατιωτικά ζητήματα τα αφορώντα την διεξαγωγή του πολέμου. Ο Αντιστράτηγος Γεώργιος Κοσμάς Διοικητής Α’ΣΣ, ενημέρωσε πως αν ερχόταν βοήθεια των Άγγλων θα έπρεπε να είναι αρκετή ώστε να εξασφαλίσει την Ιταλο – Γερμανικήν ανάσχεση, αρχικά και προοδευτικά να επιτρέψει την ανάληψη αντεπίθεσης. Διαφορετικά ήταν καλύτερο η Ελλάδα να μείνει μόνη της, για να αντιμετωπίσει και τους δύο εισβολείς και να πέσει με τρόπο ένδοξο που και αυτό ακόμη το “πέσιμο” της να είναι για τους λαούς ανάσταση σωστή και μεσουράνημα δόξας.

Ο Αντγος Γ. Κοσμάς στο μέτωπο της Ηπείρου

Έλεγε επίσης πως αν η εξωτερική βοήθεια ήταν ανεπαρκής προτιμότερον είναι να μην έρθουν καθόλου διότι και δικαιολογία πολιτική δίνουν στους Γερμανούς για την επέμβαση και χωρίς να να μας βοηθήσουν αποτελεσματικά, δεσμεύουν την ελευθερία ενεργείας στα ελληνικά στρατεύματα με την δημιουργία προς αυτά (τα ξένα στρατεύματα) στρατιωτικών υποχρεώσεων. Οι εξελίξεις έδειξαν πως ο Κοσμάς είχε δίκαιο και τα μεταγενέστερα γεγονότα τον δικαίωσαν.

Δεν έφθανε που η Κυβέρνηση Κορυζή που από κακή εκτίμηση, είτε από διάφορες σκοτεινές πιέσεις έκανε το σφάλμα να απορρίψει τη γνώμη του έμπειρου Στρατηγού, προχώρησε και παραπέρα, την ίδια μέρα αποστράτευσε τον Αντιστράτηγο Κοσμά και τους δύο άλλους Αντιστράτηγους, που είχαν πάρει στο Συμβούλιο το μέρος του Κοσμά (τον Μάρκο Βεράκο και το Δημήτρη Παπαδόπουλο), επώδυνες αλλαγές στο Στράτευμα εν μέσω πολέμου. Ήταν ολέθριο σφάλμα, να αλλάζεις την ηγεσία Σωμάτων Στρατού εν μέσω πολέμου και με την απειλή ενός δεύτερου μετώπου. Ο Γ. Κοσμάς ζήτησε με αναφορά του να επανέλθει ως έφεδρος, όπου η υπηρεσία έκρινε σκόπιμο, αλλά η αναφορά αντιμετωπίσθηκε με χλευασμό και δεν απαντήθηκε.

Όπως γράφει ο Νίκος Γιαννόπουλος στο βιβλίο του «Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. ΤΟ ΞΕΧΑΣΜΕΝΟ ΟΧΙ» «μεταξύ των Ελλήνων και των Βρετανών ιθυνόντων υπήρχαν διαφορετικές εκτιμήσεις, γιατί αντιμετώπιζαν το πρόβλημα από διαφορετική σκοπιά, με αποτέλεσμα να εκδηλωθούν σοβαρές διαφωνίες κατά τις διαπραγματεύσεις για την αντιμετώπιση της επερχόμενης Γερμανικής επίθεσης κατά της Ελλάδας» και στη συνέχεια γράφει: «Έλληνες και Βρετανοί επιτελείς είχαν υποπέσει σε τραγικά τακτικά σφάλματα, τα οποία οι έμπειροι Γερμανοί στρατηγοί δεν επρόκειτο ν’ αφήσουν ανεκμετάλλευτα».

O Παπάγος με τον Κοσμά συνελήφθησαν από τους Γερμανούς λόγω συνεργασίας με την Αντίσταση και στάλθηκαν στον Νταχάου. Εκεί ο Κοσμάς ρώτησε τον Παπάγο “Γιατί δέχθηκε βοήθεια 1/2 Μεραρχίας από τους Άγγλους, δύναμη που δεν μπορούσε να προσφέρει τίποτα”. Ο Παπάγος απάντησε πως πιέστηκε από τους Άγγλους, διότι ήθελαν (οι Άγγλοι) με την συμβολική αυτή κίνηση να δώσουν θάρρος στους Σέρβους για να σπάσουν το Σύμφωνο με τους Γερμανούς και στους Τούρκους. Συνέχισε ο Κοσμάς στο Βιβλίο του “Επί πλέον μου τόνισε την πικρίαν (Ο Παπάγος)…..

Απόσπασμα από την σελίδα 68 του Βιβλίου τοι Γεωργίου Κοσμά “ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ”

Οι Στρατηγοί στο Νταχάου. (Πρώτος από αριστερά ο Γ. Κοσμάς, τρίτος ο Α. Παπάγος)

Καμιά μάχη δεν κερδήθηκε από δυνάμεις υπό Συμμαχική διοίκηση.

Η ΕΙΣΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ

Πολύ συνοπτικά αναφέρονται παρακάτω οι μάχες που δόθηκαν μετά την εισβολή των Γερμανών. Σε κάθε μάχη υπάρχει και ο σχετικός σύνδεσμος για όποιον θέλει να μελετήσει την περίοδο αυτή.

6-10/4/1941 Η Μάχη των Οχυρών Γραμμής Μεταξά.
9/4/1941 Συνθηκολόγηση Τμήματος Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας (ΤΣΑΜ)
11-12/4/1941 Η Μάχη της Βεύης ή της Στενωπού Κλειδιού.
13-14/4/1941 Η Μάχη της Στενωπού της Κλεισούρας.
15-16/4/1941 Η Μάχη του Πλαταμώνα,
18/4/1941 Η Μάχη των Τεμπών.
20-24/4/1941 Η Μάχη των Θερμοπυλών.
21/4/1941 Υπογραφή άνευ όρων παράδοσης Ελληνικού Στρατού
27/4/1941 Είσοδος Γερμανών στην Αθήνα

Η Μάχη των Οχυρών ή αλλιώς Μάχη της Γραμμής Μεταξά ήταν η πρώτη μάχη της Γερμανικής εισβολής στην Ελλάδα. Διεξήχθη ανατολικά του Στρυμόνα ποταμού, στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Διάρκεσε 3 ημέρες από τις 6 έως τις 9 Απριλίου του 1941 και έληξε με την συνθηκολόγηση Τμήματος Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας (ΤΣΑΜ) .

Στη Μάχη των οχυρών γράφτηκαν σελίδες δόξας. Ενδεικτικά το Οχυρό Ρούπελ αμύνεται παρά τις συνεχείς επιθέσεις και βομβαρδισμούς. Στις 17:00 τις 9/4 προσήλθαν Γερμανοί κήρυκες για να γνωστοποιήσουν την συνθηκολόγηση του Τμήματος Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας (ΤΣΑΜ) ζητώντας την παράδοση του οχυρού. Ο Διοικητής του, Ταγματάρχης Γεώργιος Δουράτσος απάντησε ότι «τα οχυρά δεν παραδίδονται αλλά καταλαμβάνονται και ότι θα συνεχίσει τον αγώνα στερούμενος άλλων διαταγών». Ο κήρυκας διαβεβαίωσε στην στρατιωτική του τιμή ότι δεν επρόκειτο για απάτη και όρισε συνάντηση για την 6:00 της επόμενης 10/4. Το οχυρό επικοινώνησε με τη Μεραρχία όπου του κοινοποίησε την συνθηκολόγηση. Η αντίδραση των ανδρών του οχυρού ήταν ότι ο αγώνας έπρεπε να συνεχιστεί.

Την επομένη μέρα, 10 Απριλίου 1941, έλαβε χώρα η παράδοση του οχυρού. Αναγνωρίζοντας τον ηρωισμό των Ελλήνων υπερασπιστών του Ρούπελ, οι Γερμανοί τους απέδωσαν τιμές και τους άφησαν να επιστρέψουν στα σπίτια τους. Έξω από το οχυρό ήταν παραταγμένο γερμανικό τμήμα και απέδωσαν τιμές. Στην συνείδηση του Έθνους οι μαχητές των Οχυρών έπραξαν το καθήκον τους και παρέμειναν “με χρυσά γράμματα” στην μνήμη.

Η αποχώρηση των Ελλήνων Στρατιωτών, με την θλίψη στα πρόσωπα. Πηγή “Πρώτο Θέμα” εδώ

Μετά την Μάχη των Οχυρών, ακολούθησε μια σειρά μαχών, σε όλες, οι συμμαχικές δυνάμεις ηττήθηκαν. Έλληνες και ξένοι μαχητές πολέμησαν ηρωικά Οι δυνάμεις των Άγγλων – Αυστραλών – Νεοζηλανδών, αδύναμες και μη καλά εξοπλισμένες έδωσαν ηρωικό αγώνα να επιβραδύνουν τη κάθοδο προς την Αθήνα των Γερμανών και να δώσουν τον χρόνο να οργανωθεί η απομάκρυνσή τους από την Ελλάδα.

Η Μάχη της στενωπού Κλειδίου, επίσης γνωστή και ως Μάχη της Βεύης, έλαβε χώρα στις 11 και 12 Απριλίου 1941. Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε ότι οι δυνάμεις της Βρετανικής Κοινοπολιτείας θα αναχαίτιζαν τη γερμανική επίθεση, μέχρι οι ελληνικές δυνάμεις να επιστρέψουν από τη Γιουγκοσλαβία και την Αλβανία, σε μία νέα αμυντική γραμμή μεταξύ του όρους Ολύμπου και του ποταμού Αλιάκμονα. Ένας μεικτός σχηματισμός Αυστραλών, Βρετανών, Νεοζηλανδών και Ελλήνων, γνωστός με την ονομασία «Δύναμη Μακέι» (Mackay Force), συγκροτήθηκε βιαστικά με σκοπό, όπως το έθεσε ο διοικητής των δυνάμεων της Βρετανικής Κοινοπολιτείας στην Ελλάδα στρατηγός Χένρι Μέτλαντ Γουίλσον, «να σταματήσουν τον καταιγιστικό πόλεμο στην κοιλάδα της Φλώρινας». Ο σχηματισμός πήρε το όνομά του από τον διοικητή του, Αυστραλό υποστράτηγο Ίβεν Μακέι (Maj. Gen. Iven Mackay). Έληξε με την υποχώρηση των Συμμαχικών Δυνάμεων. Δείτε περισσότερα εδώ

Η Μάχη της Στενωπού της Κλεισούρας ή ο Αγώνας της Στενωπού της Κλεισούρας, διαδραματίστηκε από το βράδυ της 13ης Απριλίου 1941 και συνεχίστηκε μέχρι το μεσημέρι της 14ης Απριλίου, στο στενό πέρασμα που σχηματίζεται από τα βουνά Βέρνο και Άσκιο, γνωστό και ως πέρασμα της Κλεισούρας Καστοριάς, μεταξύ των δυνάμεων του Ελληνικού Στρατού της 20ής Μεραρχίας Πεζικού και της γερμανικής «Σωματοφυλακής SS Αδόλφος Χίτλερ», που ήταν μηχανοκίνητο γερμανικό πεζικό τμήμα σε επίπεδο ταξιαρχίας. Η κατάληψη του περάσματος ήταν για τους Γερμανούς στρατηγικής σημασίας για τη διάσπαση της γραμμής του μετώπου που είχαν σχηματίσει οι συμμαχικές δυνάμεις και ορίζονταν από τα όρη Βέρνο, Άσκιο και Βούρινος στα δυτικά, τον ποταμό Αλιάκμονα στα νότια και το όρος Όλυμπος στα νοτιοανατολικά. Η σημασία της διάβασης ήταν νευραλγική για την προστασία της ελεγχόμενης αποχώρησης των ελληνικών δυνάμεων που μάχονταν του Ιταλούς από τη Βόρεια Ήπειρο, η οποία συντελέστηκε μετά τη διάσπαση του ελληνοβουλγαρικού μετώπου λόγω της ταχείας γερμανικής εισβολής στη Γιουγκοσλαβία. Η μάχη έληξε με ήττα των συμμαχικών δυνάμεων. Δείτε περισσότερα εδώ

Μάχες στον Πλαταμώνα, τα Τέμπη τις Θερμοπύλες.

Ελάχιστοι γνωρίζουν την Μάχη του Πλαταμώνα, 15-16 Απριλίου 1941. Την διάβαση προς την κοιλάδα των Τεμπών υπερασπιζόταν το 21 Τάγμα Πεζικού των Νεοζηλανδών. Αν αναλογιστεί κανείς ότι ο στρατός των Νεοζηλανδών αποτελούταν από απλούς πολίτες, δεν μπορεί παρά να θαυμάσει το πείσμα, την αγωνιστικότητα και την αυτοθυσία τους. Η μάχη ήταν άνιση, όμως παρέμειναν αφοσιωμένοι στον στόχο τους. Δημιούργησαν ακόμη και αυτοσχέδια όπλα, τα οποία παρ’ όλα αυτά δεν στάθηκαν αντάξια να αντιμετωπίσουν τον εκπαιδευμένο Γερμανικό στρατό. (πηγή εδώ)

Στιγμιότυπο από τον βομβαρδισμό του Κάστρου του Πλαταμώνα. Πηγή εικόνας: lefteria.blogspot.com.

Ακολούθησε η Μάχη των Τεμπών, 18 Απριλίου 1944, ηρωικές προσπάθειες από Νεοζηλανδούς και Αυστραλούς. Άγνωστη Μάχη και αυτή.

Η Μάχη των Θερμοπυλών, 20-24 Απριλίου 1941.

Bau einer Behelfsbrücke über den Sperchios, 5. Pz, Div. 23.04.41, Griechenland, 5 km südl. Lamia

Bau einer Behelfsbrücke über den Sperchios, 5. Pz, Div.
23.04.41, Griechenland, 5 km südl. Lamia (Wikipedia)

27 Απριλίου 1941. Οι Γερμανοί στην εισέρχονται στην Αθήνα. Πηγή https://sinomosiologos.blogspot.com/2016/04/27-1941.html

Οι άνδρες ενός μηχανοκίνητου αποσπάσματος με επικεφαλής τον ίλαρχο Γιάκομπι έφτασαν στα προπύλαια της Ακρόπολης και ύψωσαν τη γερμανική σημαία στον Ιερό Βράχο. Ο Έλληνας φρουρός της σημαίας στην Ακρόπολη, Κωνσταντίνος Κουκίδης, δεν άντεξε την προσβολή. Τυλίχθηκε με την Ελληνική σημαία και ρίχτηκε στο κενό. Η Γερμανική στρατιωτική διοίκηση της Αθήνας υποχρέωσε την κυβέρνηση Τσολάκογλου να δημοσιεύσει στον Τύπο ανακοίνωση, σύμφωνα με την οποία, ο Κουκίδης υπέστη έμφραγμα από τη συγκίνηση. Οι στρατιώτες όμως του γερμανικού αποσπάσματος έχουν συγκλονιστεί από αυτό που είδαν και δεν μπορούν να κρατήσουν το στόμα τους κλειστό. Η Βρετανική εφημερίδα Daily Mail επιβεβαίωσε το γεγονός με τον τίτλο: A Greek carries his flag to the death». Ένας Έλληνας φυλά τη σημαία μέχρι θανάτου. Ο αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος στα απομνημονεύματά του, αναφέρει: «Ο Έλλην φρουρός τής Ελληνικής σημαίας επί τής Ακροπόλεως, μή θελήσας νά παραστή μάρτυς τού θλιβερού θεάματος τής αναρτήσεως τής εχθρικής σημαίας, ώρμησεν εκ τής Ακροπόλεως κρημνισθείς καί εφονεύθη. Εκάθησα στό γραφείον μου περίλυπος μέχρι θανάτου καί δακρύων…» Πηγή “Η ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ”

Ωστόσο, για πολλούς ερευνητές η ιστορία του Κουκίδη είναι ένας ανεπιβεβαίωτος θρύλος. Η αιτία είναι ότι δεν κατάφεραν να ανακαλύψουν κανέναν στρατιώτη ή εύζωνο στα στρατιωτικά αρχεία, με το όνομα «Κωνσταντίνος Κουκίδης». Ακόμη και αν κάποιοι αμφισβητούν το γεγονός, η είδηση ήταν αντίστοιχη των συναισθημάτων που είχαν οι Έλληνες στη θέα του κατακτητή.

Ο Ελληνογερμανικός πόλεμος είναι το λιγότερο προβεβλημένο και αναλυμένο γεγονός από την ελληνική βιβλιογραφία της, τραγικής για τον ελληνισμό, περιόδου 1941-1944. Ακόμη και στη συλλογική εθνική μνήμη ο πόλεμος αυτός έχει σχεδόν εξοβελιστεί. Το παράδοξο είναι πως η Μάχη της Κρήτης (μέρος της ελληνογερμανικής σύρραξης) τιμάται με λαμπρές επετείους, ανάλογες εκείνων για το έπος του Ελληνοϊταλικού πολέμου.

Η εξήγηση είναι απλή. Έστω και αν ήταν άσκοπη θυσία η συνέχιση του Πολέμου, ο λαός ποτέ δεν δέχθηκε την υπογραφή συνθήκης άνευ όρων παράδοσης στις 20/4/2025 στους Γερμανούς, από τον Στρατηγό Τσολάκογλου. Ο Τσολάκογλου αυτονομήθηκε, δεν υπάκουσε στις εντολές της Κυβέρνησης και του Παπάγου για συνέχιση του αγώνα μέχρις εσχάτων. Συνέδεσε το όνομά του, στην συνείδηση των Ελλήνων, με την προδοσία και τον Δοσιλογισμό. Οι Έλληνες αισθάνθηκαν ντροπή να βλέπουν τους ήρωες του Μετώπου της Ηπείρου – Αλβανίας, των Οχυρών να επιστρέφουν άοπλοι με σκυμμένα τα κεφάλια, ήταν πολύ βαρύ για να το θυμάται. Οι Έλληνες γιορτάζουν τον “ηρωισμό και την νίκη”, τις ήττες συνήθως τις ξεχνούν, δεν παίρνουν διδάγματα από αυτές και επαναλαμβάνουν τα ίδια σφάλματα.

Είναι νωρίς ακόμη να γραφεί η Ιστορία της περιόδου αυτής. Η υπογραφή της συνθήκης παράδοσης άνευ όρων, ολοκλήρωσε την διάλυση των εμπειροπόλεμων Ελληνικών δυνάμεων στην Ήπειρο – Αλβανία. Υπάρχει η συζήτηση αν γινόταν έγκαιρη και συγκροτημένη σύμπτυξη των δυνάμεων αυτών ίσως μπορούσε να στηθεί μια γραμμή άμυνας νοτιότερα. Αναπάντητο το ερώτημα “μήπως ο Τσολάκογλου είχε δίκαιο” στην άνευ όρων συνθηκολόγηση; Τα ¨αν” δεν έχουν καμιά αξία και μένουμε ως γνήσιοι Έλληνες στα λόγια του Στρατηγού Κοσμά.

Ήταν καλύτερο η Ελλάδα να μείνει μόνη της, για να αντιμετωπίσει και τους δύο εισβολείς και να πέσει με τρόπο ένδοξο που και αυτό ακόμη το “πέσιμο” της να είναι για τους λαούς ανάσταση σωστή και μεσουράνημα δόξας. Γ. Κοσμάς Φεβ. 1941