Παραθέτουμε τις τελευταίες σελίδες (56-60) του πολύ παλιού Βιβλίου, του Μιχαήλ Ροδά (1884 – 1948), «Πώς η Γερμανία Κατέστρεψε τον Ελληνισμόν της Τουρκίας», Το βιβλίο εκδόθηκε το 1916 στη Μυτιλήνη, δηλαδή 6 χρόνια πρίν την Μικρασιατική Καταστροφή. Στην χρονολογία πρώτης έκδοσης έγκειται και η αξία του βιβλίου, μια που χρόνος και τα γεγονότα που ακολούθησαν (μέχρι σήμερα) επιβεβαιώνουν τον Συγγραφέα.
Ολόκληρο το Βιβλίο, στην αρχική του μορφή είναι προσβάσιμο στην Ηλεκτρονική Βιβλιοθήκη της ΕΕΥΕΔ, εδώ.
Σελίδες 56-60
«Σκοπός της παρούσας μελέτης μου δεν ήταν να επεκταθώ στην πολιτική της Γερμανίας στα Βαλκάνια. Σε γενικές γραμμές όμως, θέλησα να τονίσω πόσο ολέθρια υπήρξε η γερμανική πολιτική για το ελεύθερο Ελληνικό Βασίλειο και πόσο κακή υπηρεσία του προσέφερε η συνεργασία της Γερμανίας με τους εχθρούς μας. Η καταστροφή του ελεύθερου Βασιλείου προετοιμάζεται από τους Βουλγάρους με τρόπο τραγικό, ενώ η καταστροφή του υπόδουλου Ελληνισμού ολοκληρώθηκε από τους ίδιους τους Γερμανούς.
Τετρακόσιες χιλιάδες Έλληνες κατέφυγαν στο ελεύθερο έδαφος και οι περισσότεροι ζουν από τον ιδρώτα και το αίμα του φτωχού φορολογούμενου λαού. Όσοι απέμειναν πίσω υποκύπτουν στη βία, ατιμάζονται, ληστεύονται και εξαναγκάζονται σε εξισλαμισμό κατά εκατοντάδες κάθε μέρα. Το Πατριαρχείο έγινε άσυλο για τους απειλούμενους Μητροπολίτες, όμως όλες οι έγγραφες διαμαρτυρίες και οι καταγγελίες του ρίχνονται στον κάλαθο των αχρήστων χωρίς καν να ανοιχτούν οι φάκελοι.
Σε όλη αυτή την αιματηρή και ληστρική περίοδο της νεοτουρκικής θηριωδίας, επενέβη έστω και μία φορά ο Γερμανός πρεσβευτής για να σταματήσει τις αγριότητές τους; Μήπως στις παρακλήσεις της ελληνικής κυβέρνησης να προστατευθούν οι απειλούμενοι πληθυσμοί μας δόθηκε έστω και μια τυπική ενθαρρυντική απάντηση ή συστήθηκαν ηπιότερα μέτρα στους Νεότουρκους; Ολόκληρη η παραλία, από τη θάλασσα του Μαρμαρά μέχρι την Αττάλεια, βάφτηκε με χριστιανικό, ελληνικό αίμα ανδρών και γυναικών. Οι Γερμανοί όχι μόνο δεν συνέστησαν ηπιότερα μέτρα και λιγότερη βία, αλλά αντίθετα επέπληξαν τους Τούρκους, επειδή σε κάποια σημεία —όπως για παράδειγμα στα Βρύουλλα και τα Μοσχονήσια— παρέμειναν Έλληνες χωρίς να τους πετάξουν στη θάλασσα ή να τους στείλουν να συναντήσουν τους υπόλοιπους εκδιωγμένους συμπατριώτες τους.
Μια ολόκληρη φυλή καταριέται και αναθεματίζει Γερμανούς και Τούρκους. Μέσα στην ψυχή μας έχει ριζώσει το μίσος για τη Γερμανία, ο πόθος για εκδίκηση πλημμυρίζει τα στήθη μας και τα παιδιά μας διδάσκονται ότι ένας υπήρξε ο εχθρός τους, περισσότερο και από τον Τούρκο: ο Γερμανός. Εναντίον του ακούγονται κατάρες και αναθέματα πρωί και βράδυ, την ώρα της προσευχής, από τετρακόσιες χιλιάδες ξεριζωμένους Έλληνες.
Για να επιβεβαιωθούν οι ισχυρισμοί μας περί καταστροφής του Ελληνισμού από τη Γερμανία, ο πρώην Υπουργός Εσωτερικών, Εμμανουήλ Ρέπουλης, αποκάλυψε στην Πάτρα στις 17 Απριλίου 1916 όλες τις γερμανικές ραδιουργίες. Όσα διακήρυξε προς τον λαό της Πάτρας ο βενιζελικός πρώην υπουργός, τα θεωρούμε σπουδαία ντοκουμέντα και τα δημοσιεύουμε σε αυτή τη μελέτη με την ελπίδα ότι μια μέρα —τη μεγάλη μέρα της κρίσεως— θα χρησιμεύσουν στον ιστορικό του Έθνους. Εκείνος θα κρίνει με αμεροληψία και θα παραδώσει στην αιώνια καταδίκη όλους εκείνους που εργάστηκαν με όλες τους τις δυνάμεις για να μας εκδιώξουν από τα εδάφη μας στη Μικρά Ασία και τη Θράκη.
«Είπα προηγουμένως», λέει ο κ. Ρέπουλης στη διάλεξή του στην Πάτρα, «ότι η διαβεβαίωση που δόθηκε στην Κυβέρνηση των Φιλελευθέρων από τον Άγγλο Υπουργό Εξωτερικών —ότι η Αγγλία δεν θα επέτρεπε στον τουρκικό στόλο να βγει από τα Δαρδανέλια για να επιτεθεί στην Ελλάδα— δεν είναι το μόνο δείγμα των καλών διαθέσεων της Αγγλίας προς εμάς. Το ζήτημα των νησιών πέρασε από πολλούς κινδύνους, από τους οποίους το έσωσε η μεγάλη πρόνοια και η διπλωματικότητα του Ελευθερίου Βενιζέλου, χάρη στη συνδρομή της Αγγλίας. Όταν συζητιόταν το ζήτημα των συνόρων της Ηπείρου στη Φλωρεντία, όπου και περικόπηκαν με το γνωστό πρωτόκολλο, ο κ. Βενιζέλος κατέφυγε στην αγγλική κυβέρνηση και ζήτησε να συνδυαστεί αυτό το θέμα με το εκκρεμές ζήτημα των νησιών. Διότι το πρωτόκολλο της Φλωρεντίας ήταν δυσμενές για εμάς, καθώς εκεί επικρατούσαν οι επιθυμίες των δυνάμεων της τότε Τριπλής Συμμαχίας (Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Ιταλία). Αν το ζήτημα της Ηπείρου κανονιζόταν μόνο του και η λύση για τα νησιά ακολουθούσε μετά, κινδυνεύαμε να αντιμετωπίσουμε την αντίδραση της Τριπλής Συμμαχίας και στα νησιά. Η αγγλική κυβέρνηση ευτυχώς δέχθηκε την παράκληση του Πρωθυπουργού μας, ανέλαβε την πρωτοβουλία και πέτυχε τον συνδυασμό των δύο ζητημάτων. Έτσι, ζημιωθήκαμε μόνο στην Ήπειρο αλλά σώσαμε τα νησιά. (Χειροκροτήματα και ζητωκραυγές υπέρ της Αγγλίας).
Αλλά και αργότερα ζητήθηκε πάλι η βοήθεια της Αγγλίας για τα νησιά. Διότι, αν και μας παραχωρήθηκαν, η Τουρκία παρέμενε ανένδοτη. Η αγγλική κυβέρνηση δήλωσε τότε πρόθυμη να κάνει ακόμα και ναυτική επίδειξη εναντίον της Τουρκίας, υπό τον όρο όμως να συμμετάσχει και η Γερμανία. Η Γερμανία όμως αρνήθηκε. Και όταν συναντήθηκαν ο τότε Πρωθυπουργός της Γερμανίας και ο τότε Πρωθυπουργός της Ελλάδας στην Κέρκυρα, ο πρώτος δήλωσε ότι η Γερμανία μπορεί να κάνει μόνο “απλές συστάσεις” στην Τουρκία. Την ίδια στιγμή, ο Γερμανός πρεσβευτής στην Κωνσταντινούπολη, ο περιβόητος Βαγενχάιμ που βρισκόταν επίσης στην Κέρκυρα, έδωσε μια ακόμα πιο κυνική απάντηση: είπε ότι η τωρινή ρύθμιση για τα νησιά δεν είναι οριστική, “διότι”, είπε, “τα νησιά πρέπει να ανήκουν σε εκείνον στον οποίο ανήκει και η απέναντι ακτή της Μικράς Ασίας“.
Δεν γνωρίζω αν ο Γερμανός πρεσβευτής, λέγοντας αυτά, είχε στο μυαλό του τον σημερινό κυρίαρχο της Μικράς Ασίας ή κάποιον άλλον για το μέλλον. Όλα αυτά όμως μας διαφωτίζουν για την πολιτική που οφείλει να ακολουθήσει η Ελλάδα. Αν επέμεινα στην ιστορική αφήγηση των γεγονότων, το έκανα για να μπορέσει η Κοινή Γνώμη να κρίνει τον δρόμο που πρέπει να πάρει η χώρα, καθώς πρέπει να γνωρίζουμε τις διαθέσεις των Δυνάμεων απέναντι στην Ελλάδα και τη θέση μας ανάμεσα στους δύο συνασπισμούς. Τα γεγονότα καθορίζουν αυτή τη θέση.
Ο Γερμανισμός, επιδιώκοντας τα μεγάλα του σχέδια, ποτέ δεν υπολόγισε την Ελλάδα ως σύμμαχο, ούτε θέλησε να στηριχθεί σε αυτήν, ούτε βρήκε κοινά συμφέροντα. Η εξωτερική πολιτική των κρατών δεν αλλάζει ξαφνικά, αλλά είναι αποτέλεσμα μακροχρόνιας καλλιέργειας κοινών συμφερόντων. Τα συμφέροντα της Ελλάδας ήταν πάντα ταυτισμένα με εκείνα των Προστατίδων Δυνάμεων (Αγγλία, Γαλλία), ενώ η γερμανική πολιτική στρεφόταν πάντα υπέρ άλλων κρατών στα Βαλκάνια. Δεν έχουμε δικαίωμα, λοιπόν, να κατηγορήσουμε τη γερμανική πολιτική, γιατί και αυτή τα δικά της συμφέροντα υπολογίζει. Όμως ο κύκλος των γερμανικών συμφερόντων συναντούσε πάντα την Ελλάδα ως εχθρό, και αυτό πρέπει να το ξέρουμε για να προστατεύσουμε τα δικά μας εθνικά συμφέροντα. Δικαίωμα να επικρίνουμε αυτή την πολιτική έχουμε μόνο όταν η δράση της ξεπερνά τα όρια του πολιτισμού, του χριστιανισμού και του ανθρωπισμού.
Δυστυχώς, υπήρξαν τέτοιες συμπεριφορές από Γερμανούς. Ο ίδιος ο αρχηγός της γερμανικής αποστολής στην Τουρκία, ο Λίμαν φον Σάντερς, περιοδεύοντας στη Μικρά Ασία και βλέποντας τη δύναμη του ελληνικού στοιχείου, δεν δίστασε να πει στις τουρκικές αρχές παρουσία Έλληνα Επισκόπου: “Αυτούς εδώ, γιατί τους φυλάτε;”. Βλέποντας μάλιστα τους ελληνικούς ναούς και τα σχολεία, είπε δείχνοντάς τα στους Τούρκους: “Όσο αφήνετε αυτά εδώ, εσείς θα είστε οι δούλοι των Ελλήνων!”. Αυτά είναι επίσημα επιβεβαιωμένα γεγονότα.
Ενώ έχουμε τέτοιες ενδείξεις για τις γερμανικές προθέσεις στη Μικρά Ασία, ο γερμανικός τύπος και οι συγγραφείς τους διακηρύσσουν ότι το Βαλκανικό ζήτημα δεν λύθηκε με τους πολέμους, αλλά θα λυθεί μετά από νέους αγώνες, όπου η Βουλγαρία θα έχει σύμμαχο την Τουρκία. Και αυτές οι ιδέες δεν εκφράζονταν ανεύθυνα. Ο ίδιος ο Γερμανός πρεσβευτής στην Κωνσταντινούπολη είχε πει σε ξένους διπλωμάτες ότι “η συνθήκη του Βουκουρεστίου πρέπει να αναθεωρηθεί ως άδικη, γιατί επιβλήθηκε από την απληστία των συμμάχων Βαλκανικών κρατών εις βάρος της Βουλγαρίας”.
Αυτές ήταν οι συνθήκες κάτω από τις οποίες ο Ευρωπαϊκός Πόλεμος βρήκε την Ελλάδα ανάμεσα στους δύο συνασπισμούς. Είδατε ποιες ήταν οι διαθέσεις και οι πράξεις των δυνάμεων της Συνεννοήσεως (Αντάντ) στο ζήτημα των νησιών και του Μακεδονικού, και ποιες οι διαθέσεις του Αυστρο-Γερμανικού συνδέσμου. Ποια δύναμη θα μπορέσει πια να διορθώσει τα μεγάλα σφάλματα;
Το απέραντο νεκροταφείο του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας και της Θράκης μας προκαλεί θλίψη και μας κάνει να απελπιζόμαστε για το μέλλον της φυλής μας. Κι όμως, τα απογεύματα, όταν κουρασμένοι επιστρέφουμε από τη δουλειά και αντικρίζουμε τα κόκκινα βουνά της Ανατολής λουσμένα στο ηλιοβασίλεμα, ο νους μας πετάει εκεί. Η καρδιά μας σκιρτά, η ελπίδα της επιστροφής γεμίζει τα μάτια μας δάκρυα και σιγοτραγουδάμε:
Πάλι με χρόνια με καιρούς, πάλι δικά μας θα ‘ναι…
Μυτιλήνη 1916.»
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ
- ΜΙχαήλ Ροδάς
Γεννήθηκε το 1884 στην Αράχωβα Αιγίου, ήταν τυπογράφος, δημοσιογράφος, αρθρογράφος, κριτικός θεάτρικων έργων αλλά και ιστορικός Συγγραφέας.
Ο Ροδάς λόγω της δημοσιογραφικής του ιδιότητας αλλά και λόγω της τοποθέτησής του ως Διευθυντής στο Γραφείο Τύπου και Λογοκρισίας της Ύπατης Αρμοστείας Σμύρνης έζησε από κοντά τα γεγονότα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, τα οποία και κατέγραφε στις ανταποκρίσεις του στον Τύπο της εποχής. Πολύτιμος αρωγός στη μελέτη της προσωπικότητας του Μιχαήλ Ροδά αποτελεί η συγγραφική του παρακαταθήκη, όπως αυτή αποτυπώνεται κυρίως στα βιβλία του: «Η Ελλάδα στην Μικρά Ασία 1918 – 1922», «Πώς η Γερμανία κατέστρεψε τον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας» και «Πώς βλέπω την Ελλάδα».
Πώς χαρακτηρίζεται σαν Ιστορικός Συγγραφέας :
Αμερόληπτος, αντικειμενικός, άκραία απόλυτος, ξέρει να εκτιμά, να αποτιμά και να επιτιμά, όχι αντιπάλους, “αλλά πρόσωπα φιλικά προς αυτόν, ακόμη και τον Ελληνικό Στρατό, όταν παρεκτρεπόταν από την γραμμή του ηθικού χρέους. Να επιτιμά και κάποιους Μικρασιάτες χρυσοκανθάρους, που ενώ ο Ελληνικός Στρατός έχυνε το αίμα του, αυτοί γέμιζαν κρουνηδόν τα χρηματοκιβώτιά τους. Εξετάζει με ακρίβεια και με σπάνια για την εποχή του ντοκουμέντα, όχι μόνο το “τί πταίει”, αλλά και το “τίς πταίει”. Δεν χαρίζεται σε κανένα ‘σύμμαχο’: πρώτος αυτός αποκάλυψε ότι ο συντελεστής ήττας ήταν “η προβοκατορική πολιτική των Ιταλών”.
Μας λέγει ο ίδιος : ………… Αν είμαι ευχάριστος ή πικρός και δυσάρεστος σε πρόσωπα και πράγματα, μού είναι αδιάφορο. Τα δίκαια θα ιστορήσω…”
2. Εμμανουήλ Ρέπουλης
Ο Εμμανουήλ Ρέπουλης (1863–1924) ήταν μια από τις σημαντικότερες πολιτικές προσωπικότητες της εποχής και ο εξ απορρήτων συνεργάτης του Ελευθερίου Βενιζέλου. Η αναφορά του στο κείμενο δεν είναι τυχαία, καθώς θεωρούνταν η «φωνή» και ο «εγκέφαλος» της βενιζελικής παράταξης. Ο Ρέπουλης ήταν ο στενότερος σύμβουλος του Βενιζέλου. Λέγεται ότι ο Βενιζέλος δεν έπαιρνε σοβαρή απόφαση χωρίς να τον συμβουλευτεί. Υπηρέτησε ως Υπουργός Εσωτερικών και αργότερα ως Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης. Ήταν αυτός που οργάνωσε τη δημόσια διοίκηση στα νέα εδάφη (Μακεδονία, Ήπειρος, Νησιά) μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους.
Η Διάλεξη στην Πάτρα (17 Απριλίου 1916)
Η ομιλία που αναφέρει το κείμενό είναι ιστορική. Έγινε μέσα στην καρδιά του Εθνικού Διχασμού. Ο Ρέπουλης πήγε στην Πάτρα για να εξηγήσει στον λαό γιατί η Ελλάδα έπρεπε να εγκαταλείψει την ουδετερότητα και να πολεμήσει στο πλευρό των Άγγλων και των Γάλλων. Σε αυτή την ομιλία αποκάλυψε τα παρασκήνια των διπλωματικών πιέσεων, όπως αυτά που συνέβησαν στην Κέρκυρα με τον Βαγενχάιμ. Στόχος του ήταν να αποδείξει ότι η «φιλία» του Κάιζερ προς τον Βασιλιά Κωνσταντίνο ήταν προσχηματική και ότι η Γερμανία είχε ήδη «πουλήσει» την Ελλάδα στους Τούρκους και τους Βουλγάρους.
Ο Ρέπουλης ήταν δεινός ρήτορας και δημοσιογράφος. Το κείμενο που διαβάσατε χρησιμοποιεί το κύρος του για να δώσει βαρύτητα στις καταγγελίες. Όταν ο Ρέπουλης έλεγε ότι «οι Γερμανοί μας θεωρούν εμπόδιο στην Ανατολή», ο κόσμος της εποχής τον πίστευε γιατί ήξερε ότι είχε πρόσβαση στα απόρρητα τηλεγραφήματα του Υπουργείου Εξωτερικών.
Ως Υπουργός Εσωτερικών, ο Ρέπουλης διαχειρίστηκε το τεράστιο κύμα των 400.000 προσφύγων του «Πρώτου Διωγμού» (1914). Είχε ιδία άποψη για τις θηριωδίες των Νεοτούρκων και τη γερμανική ανοχή, γεγονός που εξηγεί το πάθος με το οποίο περιγράφονται αυτά τα γεγονότα στο βιβλίο σας.
3. Ο «Πρώτος Διωγμός» (1914)
Αποτελεί το προοίμιο της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Ανατολής. Συχνά επισκιάζεται από τη μεγάλη καταστροφή του 1922, όμως ήταν μια οργανωμένη και συστηματική επιχείρηση εθνοκάθαρσης που ξεκίνησε πριν καν την επίσημη έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Μετά την ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913), οι Νεότουρκοι (Κομιτάτο «Ένωση και Πρόοδος») κυριεύτηκαν από τον φόβο ότι θα έχαναν και τη Μικρά Ασία, όπως έχασαν τη Μακεδονία. Θεωρούσαν τους Έλληνες (και τους Αρμένιους) ως «εσωτερικό εχθρό» και «πέμπτη φάλαγγα» της Ελλάδας και της Αντάντ.
Οι Γερμανοί σύμβουλοι, με επικεφαλής τον στρατηγό Λίμαν φον Σάντερς, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο. Ο Σάντερς υποστήριζε ότι η παραλιακή ζώνη της Μικράς Ασίας (απέναντι από τα ελληνικά νησιά) έπρεπε να «εκκαθαριστεί» από το ελληνικό στοιχείο για λόγους στρατιωτικής ασφαλείας, ώστε να μην μπορούν οι Έλληνες να βοηθήσουν μια πιθανή απόβαση των Συμμάχων.
Η «Λευκή Γενοκτονία» Ο διωγμός δεν ξεκίνησε με γενικευμένες σφαγές, αλλά με μεθόδους που αποσκοπούσαν στον οικονομικό και ψυχολογικό εκμηδενισμό:
Ο Σάντερς υποστήριζε ότι η παραλιακή ζώνη της Μικράς Ασίας (απέναντι από τα ελληνικά νησιά) έπρεπε να «εκκαθαριστεί» από το ελληνικό στοιχείο για λόγους στρατιωτικής ασφαλείας, ώστε να μην μπορούν οι Έλληνες να βοηθήσουν μια πιθανή απόβαση των Συμμάχων.
Ο διωγμός δεν ξεκίνησε με γενικευμένες σφαγές, αλλά με μεθόδους που αποσκοπούσαν στον οικονομικό και ψυχολογικό εκμηδενισμό:
- Εμπορικό Μποϊκοτάζ: Οι Μουσουλμάνοι διατάχθηκαν να μην ψωνίζουν από ελληνικά μαγαζιά.
- Βίαιος Εκτοπισμός: Ολόκληρα χωριά έπαιρναν διαταγή να φύγουν μέσα σε λίγες ώρες.
- Τάγματα Εργασίας (Amele Taburları): Οι άνδρες άνω των 18 ετών στρατολογούνταν βίαια, όχι για να πολεμήσουν, αλλά για να εργαστούν σε καταναγκαστικά έργα (λατομεία, δρόμους) στο εσωτερικό της Ανατολίας, όπου οι περισσότεροι πέθαιναν από τις κακουχίες και την πείνα.
- Εγκατάσταση Μουχατζίρηδων: Στα σπίτια των Ελλήνων που εκδιώκονταν, οι τουρκικές αρχές εγκαθιστούσαν αμέσως Μουσουλμάνους πρόσφυγες από τα Βαλκάνια.
- Αλλά δεν μπορούσαν να λείπουν και οι ακρώτητες με ηθικούς αυτουργούς τους Γερμανούς όπως η Σφαγή της Φώκαιας.
Η πιο άγρια στιγμή του Πρώτου Διωγμού ήταν η Σφαγή της Φώκαιας τον Ιούνιο 1914. Άτακτες ομάδες (Τσέτες) επιτέθηκαν στην πόλη, λεηλάτησαν, σκότωσαν και ανάγκασαν χιλιάδες ανθρώπους να επιβιβαστούν σε βάρκες για να σωθούν προς τη Χίο και τη Μυτιλήνη. Ο Γάλλος αρχαιολόγος Φελίξ Σαρτιώ, που βρισκόταν εκεί, κατέγραψε τα γεγονότα και έσωσε πολλούς Έλληνες υψώνοντας τη γαλλική σημαία.Το Αποτέλεσμα, Περίπου 150.000 έως 200.000 ή 400.000 κατ’ άλλους, Έλληνες από την Ανατολική Θράκη και τα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας αναγκάστηκαν να καταφύγουν στην Ελλάδα το 1914. Πολλοί από αυτούς κατέληξαν στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου (Μυτιλήνη, Χίο, Σάμο), ζώντας σε άθλιες συνθήκες,