ΠΑΛΑΙΑ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ
Το Διοικητικό Συμβούλιο της Επιστημονικής Ένωσης Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων
εύχεται προς όλους Καλές, Χαρούμενες, Ευτυχισμένες κι’ Ευλογημένες Γιορτές,
γεμάτες Αγάπη, Ειρήνη και Υγεία !!
Χρόνια Πολλά !
Τα αρχαία Στάγειρα, πόλη όπου γεννήθηκε ο Αριστοτέλης το έτος 384 π.Χ., βρίσκονται περίπου 500 μ. νοτιοανατολικά του σύγχρονου οικισμού Ολυμπιάδας, επί μιας χερσονήσου, στη Χαλκιδική της Κεντρικής Μακεδονίας.
Η ίδρυση των Σταγείρων τοποθετείται χρονικά στο έτος 655 π.Χ. και πραγματοποιήθηκε από Ίωνες αποίκους της Άνδρου.
Μετά τους Περσικούς Πολέμους τα Στάγειρα έγιναν μέλος της Α΄ Αθηναϊκής Συμμαχίας συνεισφέροντας στο κοινό ταμείο. Στον Πελοποννησιακό Πόλεμο και συγκεκριμένα το έτος 424 π.Χ., οι Σταγειρίτες αποστάτησαν από τους Αθηναίους και συμμάχησαν με τους Σπαρτιάτες. Το γεγονός εξόργισε τους Αθηναίους, οι οποίοι και έσπευσαν με επικεφαλής τον αμφιλεγόμενο στρατηγό Κλέωνα να πολιορκήσουν την πόλη, δίχως όμως αποτέλεσμα.
Μετέπειτα τα Στάγειρα προσχώρησαν στο Κοινό των Χαλκιδέων, το οποίο αποτελούσε τη συμμαχία 32 παραλιακών πόλεων της Χαλκιδικής με έδρα την πόλη της Ολύνθου.
Ο Αριστοτέλης απεβίωσε μεταξύ πρώτης και εικοστής δευτέρας Οκτωβρίου του έτους 322 π.Χ. στη Χαλκίδα από στομαχικό νόσημα, μέσα σε θλίψη και μελαγχολία. Το σώμα του μεταφέρθηκε στα Στάγειρα, όπου θάφτηκε με εξαιρετικές τιμές. Οι συμπολίτες του τον ανακήρυξαν “οικιστή” της πόλης και έχτισαν βωμό πάνω στον τάφο του. Στη μνήμη του καθιέρωσαν γιορτή, τα “Αριστοτέλεια”, και ονόμασαν έναν από τους μήνες “Αριστοτέλειο”. Η πλατεία όπου θάφτηκε ορίστηκε ως τόπος των συνεδρίων της βουλής.
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ
Η ποιητική μούσα υμνεί τη δόξα στο Μεσολόγγι
Ομιλία του Αριστογείτονα Γ. Χαραλαμπάκη, αντιστρατήγου ε.α. – καρδιολόγου στο Μεσολόγγι, την 6η Ιουνίου 2015
(Λόγω αδυναμίας του συγγραφέως να παραστεί, την ομιλία παρουσίασε αντ’ αυτού ο κ. Χρήστος Παπαδογεωργόπουλος, αντιστράτηγος ε.α., στην φωτογραφία)
Η ηρωική αντίσταση των υπερασπιστών του Μεσολογγίου και η αξιοθαύμαστη γενναία έξοδός τους αποτελεί την κορύφωση του αγώνα για την Ελευθερία και συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα γεγονότα της Παγκόσμιας Στρατιωτικής ιστορίας. Η αυταπάρνηση, ο ηρωισμός και η Θυσία των Μεσολογγιτών συγκλόνισαν την Ελλάδα, τη διεθνή κοινή γνώμη και τις τότε κυβερνήσεις των Ευρωπαϊκών κρατών. Αλλά και οι καλλιτέχνες – κυρίως ζωγράφοι και λογοτέχνες-απαθανάτισαν στα έργα τους την ηρωική έξοδο και ύμνησαν τους ασυμβίβαστους εκείνους ανθρώπους που επιλέγουν την ελευθερία και την αξιοπρέπεια, με τίμημα το θάνατο, μπροστά στην ταπεινωτική υποδούλωση και υποταγή.
Η ποιητική μούσα ύμνησε το Μεσολόγγι σαν κορυφαίο σύμβολο ηρωισμού. Θα αναφερθώ σε τρεις ποιητές μας, τον Μιλτιάδη Μαλακάση, τον Κωστή Παλαμά, και του Διονύσιο Σολωμό των οποίων οι εμπνευσμένες ποιητικές συνθέσεις ασκούν ιδιαίτερη απήχηση στην ψυχή μας, από τα σχολικά χρόνια ακόμα.
Αλλά πριν περάσω στην ποιητική δημιουργία που «γέννησε» το Μεσολόγγι με τους τιτάνιους αγώνες των υπερασπιστών του, θα ήταν παράλειψη εάν δεν αναφερόμουν και στα εμπνευσμένα δημοτικά τραγούδια που σχετίζονται με την πολιορκία. Η λαϊκή μούσα και οι άνθρωποι που έζησαν τα γεγονότα ύμνησαν με αριστοτεχνικό και άμεσο τρόπο τα κατορθώματα των αγωνιστών και τη μεγαλειώδη αντίστασή τους. Ποιητικά αριστουργήματα – όπως άλλωστε όλα τα δημοτικά τραγούδια που δημιούργησε η ψυχή του λαού μας– μιλούν τόσο εύγλωττα και τόσο δραματικά για τα ιστορικά γεγονότα και τους πρωταγωνιστές τους. Πέρασαν τα σύνορα και τα περισσότερα έγιναν γνωστά και τραγουδήθηκαν σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, κοντολογίς έγιναν κτήμα όλων.
Θα αναφερθώ σε τρία δημοτικά τραγούδια :
Το πρώτο έχει τίτλο :
« ΜΙΣΟΛΟΓΓΙ»
Να ‘μουν πουλί να πέταγα, να πήγαινα τ’ αψήλου
ν΄ αγνάντευα τη Ρούμελη, το έρμο Μεσολόγγι,
πώς πολεμά με την Τουρκιά, με τέσσερους πασάδες.
Πέφτουν κανόνια στη στεριά και μπόμπες τον πελάγου,
πέφτουν τα λιανοντούφεκα σαν άμμος της θαλάσσης.
Και ο Μακρής τούς φώναξε και ο Μακρής φωνάζει :
Παιδιά, βαστάτε τ΄ άρματα και τα βαριά ντουφέκια
και το μιντάτ΄ μας έρχεται στεριάς και του πελάγου,
ο Καραϊσκάκης της στεριάς κ΄ Υδραίοι του πελάγου.
Μήτε μεντάτι έφτασε μήτε βοήθεια φτάνει
και οι κλεισμένοι ξώρμησαν με τα σπαθιά στα χέρια
κι οι Τούρκοι τους εσταύρωσαν και τους διαμοιράζουν.
Πήραν κεφάλια αμέτρητα και ζωντανούς αμέτρους
και λίγοι ξεγλυτώσανε πλέοντας μες στο αίμα.
Το δεύτερο έχει τίτλο :
«ΤΙ ΕΧΟΥΝ ΤΑ ΔΟΛΙΑ ΤΑ ΒΟΥΝΑ»
Τι έχουν τα δόλια τα βουνά, τι έχουν κι αναστενάζουν;
τί έχεις, καημένη Ρούμελη και βαριαναστενάζεις;
Το τι καλό ΄χω να χαρώ, να μην αναστενάζω;
Εφτά χρόνους τώρα πολεμώ, με τον Σουλτάν Μαχμούτη,
χάνω παιδιά στον πόλεμο, αρματωλούς και κλέφτες,
κάστρα πολλά μου παίρνουνε, ένα κοντά απ΄ τ΄ άλλο.
Ενα μονάχα μου ΄μεινε, το δόλιο Μεσολόγγι
και τώρα μου το κλείσανε, γυρεύουν να το πάρουν.
Το τρίτο δημοτικό ποίημα τιτλοφορείται «Η Πολιορκία του Μεσολογγίου» και εξιστορεί πολύ ζωντανά την οικτρή κατάσταση και την θανατερή αγωνία των πολιορκημένων υπερασπιστών, ιδιαίτερα όταν έγινε ο πλήρης αποκλεισμός από στεριά και θάλασσα :
Η ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ
Σάββατο μέρα πέρασαν από το Μεσολόγγι
την Κυριακή ήταν των Βαγιών, Σάββατο του Λαζάρου
κι άκουσα μέσα κλάματα, δάκρυα και μοιρολόγια.
Δεν έκλαιγαν του σκοτωμό κι ούτε για τα κουφάρια,
μον’ έκλαιγαν για το ψωμί οπού ‘λειψε τ’ αλεύρι.
Κι ένας παπάς εχούγιαξεν από την εκκλησία :
Παιδιά, μεγάλοι και μικροί, εδώ στον Αϊ Νικόλα
την ύστατη μεταλαβιά ελάτε για να βρείτε.
Κι ο Μπότσαρης εχούγιαξεν από το μετερίζι :
Ποιος είν’ άξιος και γρήγορος και άξιο παλικάρι
να πάει με γράμμα στα νησιά, στην Υδρα και στις Σπέτσες
για να μας φέρουν ζαϊρέ να διώξουμε την πείνα.
Να διώξουμε τς’ Αράπηδες, το σκύλο το Μπραϊμη.
Πού πας, μωρέ Μπραϊμ-πασά με τους παλιαραπάδες!
Εδώ το λένε Κάρλελι, το λένε Μεσολόγγι,
όπου πολεμάν οι Ελληνες σαν άξια παλικάρια.
Στις εκκλησιές μαζώχτηκαν, όλοι μικροί μεγάλοι
κι ένας στον άλλον έλεγε κι ένας στον άλλο λέει :
Αδέρφια, τι θα κάνουμε στο χάλι που μας βρήκε;
Δυο μήνες τώρα πέρασαν που ο ζαϊρές εσώθη,
φάγαμ’ ακάθαρτα σκυλιά και γάτες και ποντίκια.
Το Βασιλάδι έπεσε, το Αντελικό εχάθη
ήρθαν και τα καράβια μας και πάλι πίσω πάνε.
Θανάσης Κότσικας φώναξε, Θανάσης Κότσικας λέει :
Αδέρφια ας πολεμήσουμε τους Τούρκους σα λιοντάρια
και το γιουρούσ’ ας κάνουμε για να διαβούμε πέρα,
μπροστά θα βγούνε οε γέροι, στη μέση οι γυναίκες.
Εγίνηκε το τσάκισμα μες στου Μακρή τη ντάπια
και το γιοφύρι εχάλασαν και τα παιδιά τα πνίξαν.
Άρρωστοι μέσα μείνανε μαζί με το Δεσπότη.
Φωτιά στο κάστρο βάλανε, κανένας δεν εσώθη.
Λίγα λόγια τώρα για τον ποιητή Μιλτιάδη Μαλακάση, προτού περάσω στους κορυφαίους Παλαμά και Σολωμό. Ποιητής από τους σημαντικότερους του νεοελληνικού λυρισμού, γεννήθηκε στο Μεσολόγγι το 1869, καταγόμενος από οικογένεια αγωνιστών του Εικοσιένα και πέθανε στην Αθήνα το 1943. Η ποίησή του γίνεται πιο ρωμαλέα όταν εμπνέεται από το Μεσολόγγι. Στα ποιήματα αυτά φανερή είναι η νοσταλγία και το όραμα ενός κόσμου που έχει χαθεί. Ο αφηγηματικός τόνος που κυριαρχεί στα ποιήματα θυμίζει δημοτικό τραγούδι.
Θα σας διαβάσω ένα χαρακτηριστικό ποίημά του με τίτλο “Μεσολόγγι” :
ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ
Εσένα θύμησή μου, εσέν’ άνθος θανάτου,
Αθανασίας ρόδο, εσέ κρατώ,
Μοσχοβολιά και χάϊδεμα του αναβλεμμάτου
Κι αγκάθι αιματοστάλαχτο φριχτό.
Οταν, ώ παιδική καρδιά! Η αρμύρα
Της λιμνοθάλασσας ανήλεη, λατρευτή,
Με χρώματα σε μέθαε και με μύρα,
Τότε γιατί να μην πεθάνεις; Ώ γιατί;
Στις ροδοδάφνες, μες στην αίγλη του εικοσιένα,
Εσύ λουλούδι υστερογέννητον, ώ πώς
Πέφτουν τα φύλλα σου ένα-ένα σκεβρωμένα,
Και μεσ’ στα βάλτα ο σκορπισμένος σου καρπός ;
Σε τόσες μέσα ανατολές, δύσες, σκοτάδια
Μέσα σε τόσες μουσικές, ποίησες, ωδές,
Νερών και δένδρων τα βουητά, σείσματα, χάδια,
Χαμένος ψίθυρος της λύρας μου οι χορδές…
Ώ Μεσολόγγι, ιερέ βωμέ, αιματοβαμένε,
μεγάλου βάρδου η δόξα και η θανή,
του Χρήστου του Καψάλη εσύ, πυρσέ αναμένε
και της εξόδου η νύχτα, ώ ουρανοί !
Τώρα, κι αν μου ξεδένετε φρένα και γλώσσα
θ’ αγροικηθεί της ταπεινότης μου ο ψαλμός,
μέσα στους ύμνους και στα τρόπαια τα τόσα
που σου έχει στήσει όλου του κόσμου ο θαυμασμός.
Και τώρα ήρθε η ώρα να αφήσουμε την ποιητική μούσα που ενέπνευσε τον κορυφαίο μας ποιητή ΚΩΣΤΗ ΠΑΛΑΜΑ, να μας μεταφέρει με ξεχωριστό τρόπο στο Μεσολόγγι της εποχής εκείνης.
Ο Κωστής Παλαμάς γεννήθηκε στην Πάτρα στις 13 Ιανουαρίου 1859 από γονείς που καταγόταν από το Μεσολόγγι. Πέθανε στις 27 Φεβρουαρίου 1943, σε ηλικία 83 ετών. Η κηδεία του έμεινε ιστορική, καθώς μπροστά σε έκπληκτους Γερμανούς κατακτητές, χιλιάδες κόσμου τον συνόδευσαν στην τελευταία του κατοικία, στο Α’ νεκροταφείο Αθηνών ψάλλοντας του Εθνικό ‘Υμνο.
Ο πατέρας του ήταν από οικογένεια λογίων. Ο προπάππος του Παναγιώτης Παλαμάς είχε ιδρύσει στο Μεσολόγγι την περίφημη «Παλαμιαία Σχολή». Οταν ο ποιητής ήταν 6 χρονών έχασε και τους δύο γονείς του σε διάστημα 40 ημερών. Τον ανέλαβε ο θείος του Δημήτριος Παλαμάς, που κατοικούσε στο Μεσολόγγι, όπου και έζησε για οκτώ χρόνια σε ατμόσφαιρα μάλλον δυσάρεστη και καταθλιπτική. Το πρώτο του ποίημα το έγραψε σε ηλικία 9 χρονών.
Δημοσίευσε συνολικά 40 ποιητικές συλλογές, καθώς και θεατρικά έργα, κριτικά και ιστορικά δοκίμια, συγκριτικές μελέτες και βιβλιοκριτικές. Αν και θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους ‘Ελληνες ποιητές, είναι γεγονός ότι το ενδιαφέρον για το έργο του μειώθηκε στη μεταπολεμική Ελλάδα, όταν αφ’ ενός μεν επεκράτησαν διαφορετικά αισθητικά ρεύματα και αφ’ ετέρου υποχώρησε γενικότερα το ενδιαφέρον για την ποίηση.
Θα αναφερθώ σε τρία ποιήματά του που έχουν σχέση με το Μεσολόγγι :
Το πρώτο με τον τίτλο « Μεσολόγγι» είναι το δεύτερο από τα δώδεκα σονέτα που έχουν το γενικό τίτλο Πατρίδες και περιλαμβάνονται στη συλλογή “Ασάλευτη ζωή”. Στο ποίημα αυτό ο ποιητής πλέκει τις φυσικές καλλονές του Μεσολογγίου με στενόχωρες αναμνήσεις από την σκληρή ορφάνια που μικρό παιδάκι τον έριξε σ’ αυτόν τον τόπο.
ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ
Στη νησόσπαρτη λίμνη που το μαϊστράλι
από θαλασσινή δυναμωμένο αρμύρα
ταράζει πέρα το φυκόστρωτο ακρογιάλι,
μ’ έριξ’ εκεί πεντάρφανο παιδάκι η Μοίρα.
Εκεί ο Βοριάς με τη Νοτιά, εκεί η πλημμύρα
σε μάχη με τη ρήχη βρίσκεται μεγάλη,
μακριά, μες στου πελάγου τον καταποτήρα
του ήλιου χάνεται το υπέρλαμπρο κοράλλι.
Εκεί από της τρίκορφης Βαράσοβας τα ύψη,
σαν από πύργου δώμα, δέσποινα η Σελήνη
στα ολόστρωτα νερά την όψη της θα σκύψει
μα την αθώα εκεί παιδιάστικην ειρήνη
και πουθενά δεν γνώρισα – μόνο τη θλίψη
και τη σπίθα του νου που μια φωτιά έχει γίνει.
Το δεύτερο ποίημα στο οποίο θα αναφερθώ έχει τίτλο «Δόξα στο Μεσολόγγι». Απαγγέλθηκε από του ίδιο τον Παλαμά στον ιερό χώρο του κάστρου το 1926, στον εορτασμό της 100ης επετείου από την’Εξοδο :
ΔΟΞΑ ΣΤΟ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ
Γη, τούς ξάστερους πάντοτε ουρανούς μου
Κάθε λογής κόσμοι αστρικοί πλουμίζουν
Άστρα που σβήνουν και που πέφτουν, άστρα
Που τρεμοφέγγουν.
Πλανήτες, φωτοσύγνεφα, κομήτες,
Φώτα χλωμά και φώτα θάμπωμα, ήλιοι.
Πες τα μαργαριτάρια και χρυσάφια,
Πες τα διαμάντια.
Μα εσύ, ρουμπίνι απ’ τούς αχνούς δεμένο
Μαρτυρικών και ηρωικών αιμάτων
Στον ουρανό της πλάσης, καθώς είναι του πόλου το άστρο,
Του πόλου το άστρο εσύ στους ουρανούς μου
Της Δόξας, δόξα, ώ Γη! Το Μισολόγγι :
Κι` οι με ονόματα μύρια γνωρισμένοι
Κόσμο μου που είναι
Κι’ οι από σπαθιού καταχτητές, και οι δάφνες
Των πολεμάρχων οι αιματοβαμμένες.
Κι’ οι Αλέξαντροι
Κι’ οι Εφτάλοφες και οι Νίκες
Και οι Σαλαμίνες,
Και με τις ιστορίες οι πολιτείες
Και στόματα χρυσά και οι Κυβερνήτες
Κι οι Ηράκλειτοι του Λόγου και της Τέχνης
Παντού κι’ οι Αισχήλοι.
Ανήμποροι όπως κι αν σταθούν μπροστά σου,
Και σε μιας τρίχας ήσκιο – να θολώσουν
Την ξεκομμένη απ` του Κυρίου την όψη
Φεγγοβολιά σου.
Μισολόγγι. Χαρά της ιστορίας,
Γη επαγγελμένη. Πάνε εκατό χρόνια!
Κι ας πάνε. Η θύμηση άχρονη μπροστά σου
Θα γονατίζει.
Το τρίτο ποίημα, έχει τίτλο «Μια Πίκρα». Αναφέρεται στη λιμνοθάλασσα και το βρήκα πολύ τρυφερό, νοσταλγικό αλλά και πικραμένο από τα σκληρά παιδικά χρόνια της ορφάνιας του κορυφαίου ποιητή μας. ‘Εχει μάλιστα μελοποιηθεί από τον Φοίβο Δεληβοριά:
ΜΙΑ ΠΙΚΡΑ
Τα πρώτα μου χρόνια τ’ αξέχαστα τα ‘ζησα /κοντά στ’ ακρογιάλι,
στη θάλασσα εκεί τη ρηχή και την ήρεμη, /πλατιά και μεγάλη.
Και κάθε φορά που μπροστά μου πρωτάνθιστη / ζωούλα προβάλλει,
στενάζεις καρδιά μου το ίδιο αναστέναγμα : / Να ζούσα και πάλι.
Μια μέρα είναι η μοίρα μου, μια μέρα είν’ η χάρη μου, / δεν γνώρισα κι άλλη :
Μια θάλασσα μέσα μου σα λίμνη γλυκόστρωτη / γλυκιά και μεγάλη.
Και να! μεσ’ στον ύπνο μου την έφερε τ’ όνειρο / κοντά μου και πάλι
τη θάλασσα εκεί τη ρηχή και την ήρεμη, /πλατιά και μεγάλη.
Κι εμέ, τρισαλίμονο ! μια πίκρα με πίκραινε, / μια πίκρα μεγάλη,
και δε μου τη γλύκαινες/ της πρώτης λαχτάρας μου, καλό μου ακρογιάλι ! Ποια τάχα φουρτούνα φουρτούνιαζε μέσα μου / και πια ανεμοζάλη,
που δε μου την κοίμιζες και δεν την ανάπαυες, /καλό μου ακρογιάλι.
Μια πίκρα είν’ αμίλητη, μια πίκρα είν’ αξήγητη /μια πίκρα μεγάλη,
η πίκρα που είν’ άσβηστη και μεσ’ στον παράδεισο
των πρώτων μας χρόνων – κοντά στ’ ακρογιάλι.
Άφησα τελευταίο τον ΔΙΟΝΥΣΙΟ ΣΟΛΩΜΟ.
Σκόπιμα κρατήθηκε τελευταίος στη σειρά ο εθνικός μας ποιητής, παρόλο που χρονολογικά βρίσκεται κοντά στα γεγονότα. Κι αυτό όχι μόνο γιατί βίωσε ο ίδιος και έζησε στην ίδια μεγαλειώδη εποχή των πολιορκιών και της εξόδου του Μεσολογγίου, αλλά κυρίως, γιατί με το ποιητικό του έργο κορύφωσε τη θυσία τους και την ανέβασε σε ύψη δυσθεώρητα με την ποιητική δεινότητα, την αξεπέραστη.
Γεννήθηκε στη Ζάκυνθο στις 8 Απριλίου 1798 και πέθανε στις 9 Φεβρουαρίου 1857 σε ηλικία 58 ετών. Ουδέποτε μετακινήθηκε προς την κεντρική Ελλάδα. Γονείς του ήταν ο κόντες Νικόλαος Σολωμός και η υπηρέτριά του Αγγελική Νίκλη με την οποία διατηρούσε δεσμό, όντας παντρεμένος με την Μαρνέττα Κάκνη. Σπούδασε στην Ιταλία, αρχικά σε Λύκειο της Βενετίας και στη συνέχεια στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Πάδουας.
Τα πρώτα σημαντικά του ποιήματα γράφτηκαν στην Ιταλική γλώσσα. Οταν επέστρεψε στη Ζάκυνθο, του ήταν πολύ δύσκολο να γράψει στα Ελληνικά γιατί δεν κατείχε καλά την Ελληνική γλώσσα. Για να μπει στο κλίμα της Ελληνικής Λογοτεχνίας μελέτησε εντατικά δημοτική κυρίως ποίηση. Σε αυτό το δύσκολο όντως εγχείρημα τον βοήθησε τα μέγιστα η συνάντησή του με τον Σπυρίδωνα Τρικούπη ο οποίος του εξήρε το μεγάλο ποιητικό του ταλέντο και τον προέτρεψε σθεναρά υα στραφεί πλέον προς την Ελληνική ποίηση.
Ο Σολωμός σε όλο το έργο του κήρυξε με ιερή εμμονή τις αθάνατες αξίες της ζωής : Δικαιοσύνη, Ελευθερία, Αλήθεια, Πίστη, Αγάπη, Χρέος.
«Μήγαρις έχω άλλο στο μυαλό μου,
πάρεξ ελευθερία και γλώσσα.»
Ο Εθνικός μας ποιητής, συνεπαρμένος από του αγώνα των επαναστατημένων Ελλήνων, εμπνεύστηκε και τα τρία μεγαλειώδη ποιήματά του : Τον «Υμνο εις την Ελευθερίαν», την «Ωδή για τον Λόρδο Μπάυρον» και τους « Ελεύθερους Πολιορκημένους».
Ο Σολωμός στον «Υμνο εις την Ελευθερίαν» που γράφτηκε τον Μάη του 1823, μέσα σ’ ένα μήνα, και αποτελείται από 158 τετράστιχες στροφές, αφιερώνει 34 στροφές, από 88 μέχρι και 122, αποκλειστικά στο Μεσολόγγι. Το απόσπασμα αυτό αναφέρεται στην πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου και συγκεκριμένα στην αποτυχημένη τουρκική επίθεση την ημέρα των Χριστουγέννων του 1822. Συνθέτοντας τον «Υμνο» ο ποιητής, είναι βέβαιο πως βρισκότανε σε μιαν υπέρτατη αυτοσυνειδησία, σαν ‘Ελληνας και σαν άνθρωπος. Ώριμος – όντας μόλις 25 χρονών.
Στις στροφές 88-96 η μεγάλη νίκη των Ελλήνων θα αποδοθεί στην ιερή σύμπραξη Ελευθερίας και θρησκείας. Η Ελευθερία, έννοια ταυτόσημη στον «Υμνο» με τον Ελληνισμό, θα παρουσιαστεί σε μια θεία επικοινωνία με τον Χριστιανισμό. Από το Θεό, που δικό του θέλημα είναι να μην πέσει το Μεσολόγγι, θα πάρει προτροπή – προσταγή να σταθεί στον κάμπο του Μεσολογγίου και να το προστατέψει :
88.Πήγες εις το Μεσολόγγι / την ημέρα του Χριστού
μέρα που άνθισαν οι λόγγοι / για το τέκνο του Θεού
89.Σούλθε εμπρός λαμποκοπώντας / η θρησκεία μ’ ένα σταυρό
και το δάκτυλο κινώντας / όπου ανεί τον ουρανό,
90.σ ‘αυτό, εφώναξε, το χώμα / στάσου ολόρθη, Ελευθεριά
και φιλώντας σου το στόμα / μπαίνει μες στην εκκλησιά.
91.Εις την τράπεζα σιμώνει, / και το σύγνεφο το αχνό
γύρω γύρω της πυκνώνει / που σκορπάει το θυμιατό.
92.Αγρικάει την ψαλμωδία / οπού εδίδαξεν αυτή
βλέπει τη φωταγωγία / στους Αγίους μπροστά χυτή.
93.Ποιοι ειν’ αυτοί που πλησιάζουν / με πολλή ποδοβολή
κι άρματ’, άρματα ταράζουν ; / Επετάχτηκες εσύ.
94.Α! το φως που σε στολίζει, / σαν ηλίου φεγγοβολή
και μακρόθεν σπινθηρίζει / δεν είναι, όχι, από τη γη.
95.Λάμψιν έχει όλη φλογώδη /χείλος, μέτωπο, οφθαλμός
φως στο χέρι, φως στο πόδι / κι όλα γύρω σου είναι φως.
96.Το σπαθί σου αντισηκώνεις, / τρία πατήματα πατάς,
σαν τον πύργο μεγαλώνεις / και εις το τέταρτο κτυπάς.
Μέσα στις πολυδύναμες αυτές στροφές από τις καλύτερες του «Υμνου» δίνεται μια δυναμική παράσταση της Ελευθερίας. ‘Ενα τέλειο ποιητικό όραμα, όπου ο θαυμασμός κι ο ενθουσιασμός του ποιητή συλλαμβάνει τη λευτεριά σαν έκρηξη του φωτός. ‘Εχει συντεθεί σε μια στρωτή, κατασταλαγμένη και καλοδουλεμένη νεοελληνική γλώσσα. Οπωσδήποτε ο λεκτικός πλούτος του «Υμνου» εντυπωσιάζει αυτόν που γνωρίζει το πόσο περιορισμένη ήταν ακόμα η παράδοση της δημοτικής στο γραφτό ελληνικό λόγο.
Το δεύτερο εξόχως λυρικό ποίημα που θα αναφερθώ είναι το αφιερωμένο στο μεγάλο φιλέλληνα ΛΟΡΔΟ ΜΠΑΫΡΟΝ. Γράφτηκε το 1824, αμέσως μετά το θάνατο του Βύρωνα. Είναι μακροσκελές, αποτελείται από 166 τετράστιχες στροφές (λίγο μεγαλύτερο από τον «Ύμνο»), διαπνέεται από συγκίνηση και έντονο ενθουσιασμό για την ηρωική αυτή μορφή και θεωρείται η συνέχεια του “Υμνου εις την Ελευθερίαν”. Σας διαβάζω τις έξι πρώτες στροφές :
1.Λευτεριά για λίγο πάψε / να χτυπάς με το σπαθί.
Τώρα σίμωσε και κλάψε / εις του Μπάυρον το κορμί.
2.και κατόπι ας ακλοθούνε / όσοι επράξανε λαμπρά
αποπάνω του ας χτυπούνε / μόνο σrήθια ηρωικά.
3.Πρώτοι ας έλθουνε οι Σουλιώτες, / και απ’ το Λείψανον αυτό
ας μακραίνουνε οι προδότες / και απ’ τα λόγια οπού θα πω.
4.Φλάμπουρα, όπλα τιμημένα, / ας γυρθούν κατά τη γη,
καθώς ήτανε γερμένα / εις του Μπάυρον τη θανή,
5.που βαστούσε το μαχαίρι, / όταν του ‘λειψε η ζωή,
μεσ’ το ανδρόφονο το χέρι / και δεν τ’ άφηνε να βγει.
6.Αναθράφrηκε ο γενναίος / στων αρμάτων την κλαγγή
τούτον έμπνευσε, όντας νέος, / μία θ εά μελωδική.
Το τρίτο ποίημα, οι «ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΙ» είναι το έργο της ζωής του Σολωμού. Το δούλευε για τριάντα ολόκληρα χρόνια, χωρίς να το ολοκληρώσει σα σύνθεση. Είναι έργο εθνικό, υψηλής έμπνευσης. Τα βάσανα των Μεσολογγιτών και η μεγαλειώδης πτώση τους συγκίνησαν τον ποιητή, που θέλησε να τους κάνει σύμβολα της αλύγιστης και αδούλωτης ψυχής. Καθώς αντίκριζε απ’ το νησί του, τη Ζάκυνθο, το φλεγόμενο Μεσολόγγι άρχισε να γράφει στα 1826, αμέσως μετά την πτώση, το πρώτο Σχεδίασμα με 7 αποσπάσματα.
Η ασίγαστη όμως δίψα του Σολωμού για την τελειότητα μορφής δεν του αφήνει ήσυχο. Ξαναδουλεύει το έργο σε Β΄ Σχεδίασμα επί 11 χρόνια (1833 – 1844) στην Κέρκυρα με 61 αποσπάσματα. Το Γ΄ Σχεδίασμα με 15 αποσπάσματα το επεξεργάστηκε ως το τέλος της ζωής του.
Το ποίημα άλλαξε τέσσερες φορές τίτλο. Το οξύμωρο του τελευταίου τίτλου «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» αποδίδει όλη την τραγικότητα της θέσης των Μεσολογγιτών και περικλείνει όλη τη δύναμη της θέλησής τους.
Παραθέτω το γνωστό σε όλους από το Β΄ Σχεδίασμα, απόσπασμα 1, όπου με την επιβλητικότητα επιγράμματος ο ποιητής αποδίδει λιτά αλλά δραματικά αυτό που συμβαίνει μέσα στο «μικρό αλωνάκι», όπως αλλού ονομάζει α Σολωμός του κάμπο του Μεσολογγιού.
Άκρα του τάφου σιωπή στο κάμπο βασιλεύει
Λαλεί πουλί παίρνει σπυρί, κι η μάνα το ζηλεύει.
Τα μάτια η πείνα εμαύρισε. Στα μάτια η μάνα μνέει.
στέκει ο Σουλιώτης ο καλός παράμερα και κλαίει :
έρμο τουφέκι σκοτεινό, τι σ’ έχω εγώ στο χέρι ;
οπού σύ μού ‘γινες βαρύ κι ο Αγαρινός το ξέρει.
Κύριο θέμα στους έξι στίχους είναι η πείνα. Για να την εκφράσει ο ποιητής θα χρησιμοποιήσει δύο διαφορετικές εικόνες : τη μάνα και τον Σουλιώτη, μια γυναίκα κι έναν άντρα. Ο στενός αποκλεισμός τούς έχει αναγκάσει σε φρικτή πείνα, τέτοια που να κάνει έναν άνθρωπο να ζηλεύει την τροφή ενός πουλιού. Η πείνα είναι το πρώτο στη σειρά των εμποδίων που έχουν να αντιπαλέψουν οι πολιορκημένοι. Και πρέπει να το υπερνικήσουν, για να αποδείξουν την υπεροχή του πνεύματος πάνω στην ύλη.
Η ένδεια έχει φτάσει στο τελευταίο της όριο, ώστε το σπυρί του πουλιού να κινεί την τόσο συναισθηματική αντίδραση της Μεσολογγίτισσας : «Τα μάτια η πείνα εμαύρισε, στα μάτια η μάνα μνέει». Ορκίζεται – στα μάτια του παιδιού της «μνέει». Ξέρει τα μητρικά της καθήκοντα, μα το ηθικό χρέος υψώνεται πάνω από αυτά – τα περιλαμβάνει και τα καθορίζει. Τραγικό το δίλημμά της.
Ετσι η γυναίκα υψώνεται σε ηρωική μορφή ισοδύναμη με τον άντρα : «Στέκει ο Σουλιώτης ο καλός παράμερα και κλαίει». Ο Σουλιώτης κλαίει από περηφάνεια και φιλότιμο. Ο πολεμιστής, που νιώθει να ζει πραγματικά και να καταξιώνεται μόνο μέσα στον πόλεμο και στη νίκη, έχει φτάσει από την πείνα στο σημείο να μην μπορεί να σηκώσει ούτε το τουφέκι του. Στιγμή μεγάλης τραγικής διαπίστωσης, που επιτείνεται από τη γνώση πως ο εχθρός ξέρει τούτη την αδυναμία, την περιγελά και περιμένει καρτερικά την παράδοσή του.
Μέσα από τον αναβαθμό των δυσκολιών, όπου η πείνα είναι το πρώτο και ανυπέρβλητο εμπόδιο, ο Σολωμός αποδίδει με τρόπο αριστουργηματικό το ψυχικό μεγαλείο που μπορεί να κρύβει η ψυχή του ανθρώπου.
Το Μεσολόγγι έπεσε την άνοιξη. Ο ποιητής παριστάνει τη φύση, στη στιγμή που είναι ωραιότερη, ως μια δύναμη η οποία με όλα τ’ άλλα και υλικά και ηθικά ενάντια, προσπαθεί να δειλιάσει τους πολιορκημένους.
Θα κλείσω την ομιλία μου με το σχετικό απόσπασμα που αναφέρεται σ’ αυτή την αντίθεση. Από τη μια με τη μαγεία της άνοιξης κι από την άλλη με την απειλή ενός ηρωικού θανάτου, συνθέτει ο Σολωμός τη μεγάλη του έμπνευση :
Ο Απρίλης με τον ‘Ερωτα χορεύουν και γελούνε
κι όσ’ άνθια βγαίνουν και καρποί τόσ’ άρματα σε κλειούνε.
…………………………………………………..
Λευκό βουνάκι πρόβατα κινούμενο βελάζει,
και μες στη θάλασσα βαθιά ξαναπετιέται πάλι,
π’ ολονυχτίς εσύσμιξε με τ’ ουρανού τα κάλλη.
Και μες στης λίμνης τα νερά, όπ’ έφθασε μ` ασπρούδα,
έπαιξε με τον ίσκιο της γαλάζια πεταλούδα,
που ευώδιασε τον ύπνο της μέσα στον άγριο κρίνο.
Το σκουληκάκι βρίσκεται σ` ώρα γλυκειά κι εκείνο.
Μάγεμα η φύσις κι όνειρο στην ομορφιά και χάρη,
η μαύρη πέτρα ολόχρυση και το χλωρό χορτάρι.
Με χίλιες βρύσες χύνεται, με χίλιες γλώσσες κρένει :
“Οποιος πεθάνει σήμερα χίλιες φορές πεθαίνει”.
Ο ταξίαρχος Λεωνίδας Ι. Βασιλάκος, εισήλθε στη Στρατιωτική Ιατρική Σχολή ( ΣΙΣ) την 01.10.1948 από όπου και αποφοίτησε με σειρά επιτυχίας 3 την 26.09.1954 ως Ανθυπίατρος, ενώ από την Ιατρική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης αποφοίτησε με βαθμό ΛΙΑΝ ΚΑΛΩΣ στις 10.07.1954.
Ελαβε ακολούθως την ειδικότητα της Ειδικής Παθολογίας στην Αθήνα και άσκησε την Ιατρική απο τις 22.12.1961.
Κατέλαβε όλους τους βαθμούς της ιεραρχίας μέ καταληκτικό αυτόν του Ταξιάρχου.
Διοίκησε τις ακόλουθες Μονάδες και Διευθύνσεις Στρατιωτικών Σχηματισμών :
– Διοικητής 206 Τάγματος Υγειονομικού.
– Διευθυντής Υγειονομικού της ΙΙης Μεραρχίας Πεζικού.
– Διευθυντής του 424 ΓΣΝΕ.
– Διευθυντής Υγειονομικού του 4ου Σώματος Στρατού.
– Διευθυντής Υγειονομικού της 4ης ΤΑΞΥΠ.
Φοίτησε κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του σε διάφορα σχολεία καθώς και στη :
– Σχολή Εφαρμογής Υγειονομικού ( ΣΕΥ)
– Ανωτέρα Σχολή Πολέμου
Τιμήθηκε με τα παρακάτω παράσημα και μετάλλια για όσα προσέφερε στη Στρατιωτική Υπηρεσία :
– Χρυσός Σταυρός του Βασιλικού Τάγματος του Γεωργίου Α’.
– Μετάλλιο της Στρατιωτικής Αξίας Γ’ Τάξεως
Διετέλεσε Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Επιστημονικής Ενωσης Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΕΥΕΔ).
Απεβίωσε στις 20 Ιανουαρίου 2015.
ΑΙΩΝΙΑ ΤΟΥ Η ΜΝΗΜΗ
Η πρώτη νύχτα στη Ζάκυνθο ήταν θαυμάσια, καθώς συναντήσαμε τον Γιώργο, φίλο της Αριστέας και του Ανέστη Βουγιούκα, που μας χάρισε μιά υπέροχη βραδυά με τραγούδι και ρομαντική διάθεση !!
2025.06.06
(Η ομιλία έγινε το Σάββατο 06 Ιουνίου 2015, στο Πνευματικό Κέντρο του Μεσολογγίου, υπό την αιγίδα του Δήμου της Ιερής Πόλης του Μεσολογγίου, στα πλαίσια των εκδηλώσεων της προσκυνηματικής εκδρομής της Επιστημονικής Ενωσης Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΕΥΕΔ), που πραγματοποιήθηκε από την 04 έως την 07 Ιουνίου 2015).
Θεωρώ εξαιρετικής συμβολικής και πραγματικής σημασίας την σημερινή εκδήλωση. Ευχαριστώ που μου δόθηκε η δυνατότητα να συμμετέχω και να εισηγηθώ, σ’ αυτήν την προσκυνηματικού τύπου κατάθεσή μας.
Ομολογώ, ότι με προβλημάτισε πολύ η αποδοχή μιας τόσο ιδιαίτερης σημασίας ανάληψη ευθύνης εκ μέρους μου, για την παρούσα εισήγηση.
Ο λόγος είναι ότι η Έξοδος των Ελεύθερων Πολιορκημένων αποτελεί κορυφαίο γεγονός της Ελληνικής Επανάστασης, και ότι συνδέεται με προηγηθέντα ή παράλληλα γεγονότα που συνέβαιναν στον ευρύτερο ελληνικό χώρο, τα οποία είναι ιδιαίτερα αμφιλεγόμενα, και κάποια από αυτά έχουν έντονη αρνητική αύρα. Αυτή ήταν η αίσθησή μου, από την ευρύτερη βιβλιογραφία, τις διάφορες πηγές, καθώς και από τη συνολική εικόνα και εντύπωση που αποκομίζει κανείς από την τρέχουσα πληροφόρηση και γνώση που έχουμε στην καθημερινότητά μας, και παίρνουμε από την εκπαίδευση.
Η διαχείριση των θεμάτων αυτών, δηλαδή το μεγαλείο και η μοναδικότητα της ιερής εποποιίας του Μεσολογγίου, σε αντίθεση με τα ευρύτερα αρνητικής αύρας γεγονότα, που συνέβαιναν στον τότε διαμορφούμενο ελλαδικό χώρο, φαινόταν λίγο άχαρη και δυσπρόσιτη, ως προς την επαρκή κατανόηση και αντικειμενική καταγραφή.
Μια επιλογή μου, θα μπορούσε να είναι, η αποκλειστικά και μόνο παρουσίαση της ιερής εποποιίας της Εξόδου, χωρίς την αναφορά των άλλων γεγονότων, και έτσι να κλείσει η προσκυνηματική μας κίνηση, όπως κατά κανόνα γίνεται σε ανάλογες περιστάσεις.
Στην πορεία της στοχευμένης ιστορικής έρευνας που αυτονόητα έκανα, η πρώτη και ηχηρή διαπίστωση ήταν ότι η ιερή εποποιία, αποκομμένη από τα συνολικά δρώμενα του τότε διαμορφούμενου ελλαδικού χώρου, χάνει ίσως και το μεγαλύτερο μέρος της λάμψης, της ιερότητας και της ηρωικότητάς της, εάν δηλαδή περιγραφούν μόνο οι επικές στάσεις και πράξεις των ελεύθερων πολιορκημένων, αποκομμένες από το τι ΔΕΝ έκαναν όλοι οι κάποιοι άλλοι, και ακόμη δυστυχέστερα ποια ενάντια έκαναν, που είχαν ως αποτέλεσμα την καταλυτικά αρνητική επίδραση στον αγώνα των Ελεύθερων Πολιορκημένων. Εκεί αποσβολώθηκα, διότι από εξαιρετικά αξιόπιστες πηγές, πολύ εμφανώς και προδήλως, προέκυπταν γεγονότα, τα οποία αρνείται κανείς ακόμη και να τα διανοηθεί.
Έτσι, θεώρησα ότι τα γεγονότα αυτά είναι ίσως περισσότερο καταλυτικά και αρνητικώς δυσθεώρητα, που ίσως από μόνα τους θα έπρεπε να αποτελούν την κύρια πηγή της παρουσίασής μου. Κατόπιν αυτών επέλεξα να επικεντρωθώ περισσότερο σε μερικούς από τους πιο αρνητικούς παράγοντες, που επέδρασαν καθοριστικά στον αγώνα των Ελεύθερων Πολιορκημένων και κατέληξαν στην ιερή εποποιία της Εξόδου.
Δηλαδή την παρουσίασή μου δεν αποτελούν κυρίως οι συνθήκες και τα γεγονότα της εξόδου καθ’ εαυτής, αλλά τα γεγονότα στην υπόλοιπη υπό διαμόρφωση Ελλάδα, που καθιστούν την ιερή εποποιία πολύ περισσότερο ηρωική και επική από ότι νομίζουμε. Τα γεγονότα αυτά, πρέπει να είναι πλήρως γνωστά και να προβληματίζουν, ώστε να υπάρχει και μιας μορφής αυτογνωσία, αλλά και αυτοαξιολόγησή μας.
(Διαφάνεια 2) Στην προσπάθεια αυτού του τύπου της παρουσίασής μου, θεώρησα ότι την ιστορία την αποτελούν κυρίως τα γεγονότα, και όχι οι ερμηνείες τους, η κριτική τους, οι διάφοροι ισχυρισμοί, ή η απόδοση προθέσεων και λοιπών υποκειμενικών αντιλήψεων και γνωμών.
Έτσι προσπάθησα να κάνω μόνο την καταγραφή, αλλά και τη διασταύρωση, των γεγονότων που εκ των πραγμάτων σχετίσθηκαν με την ιερή εποποιία της εξόδου. Για τα γεγονότα αυτά υπάρχει απόλυτη παρρησία, αλλά και κάτι σημαντικό. Τα μείζονα γεγονότα δεν αποδίδουν πολλές φορές την ιστορική ουσία. Αυτή, μπορεί να προέρχεται και από τα λεγόμενα «ψιλά γράμματα» της ιστορίας, τα οποία, ενίοτε, με αποκλειστικό τρόπο μας ολοκληρώνουν την ουσιαστική και πραγματική ιστορική καταγραφή.
Εάν μπορεί κανείς να δεχθεί ότι η ιστορία διδάσκει, αφού αυτό από μερικούς αμφισβητείται, είναι αυτονόητα σαφές ότι μπορεί να διδάσκει μόνο μέσω των πραγματικών και αληθινών ιστορικών γεγονότων. Από τα πραγματικά γεγονότα και μόνο μπορεί να διαμορφωθεί η διδαχή, και στη συνέχεια μπορεί να σχηματισθεί και να εδραιωθεί τόσο η συλλογική, αλλά ίσως λίγο περισσότερο η ατομική αυτογνωσία. Ίσως το ότι η ιστορία δεν διδάσκει προέρχεται από την πεποίθηση ότι αυτό που αποτελεί την ιστορία είναι συνήθως το μονόπλευρο αφήγημα και η επιλεκτική καταγραφή.
(Διαφάνεια 3) Στην προσπάθειά μου για την εισήγηση αυτή συμβουλεύθηκα πολλές πηγές, μέσω των οποίων έκανα τη διασταύρωση της αλήθειας των γεγονότων, αφήνοντας κατά το δυνατόν εκτός, τις πολλές αναφορές με κριτική, με απόδοση προθέσεων, με ερμηνείες, με υποκειμενικές αντιλήψεις και προσεγγίσεις, με προσωπικές διαφορές και άλλα συναφή. Ενδεικτικές πηγές παρουσιάζονται στη διαφάνεια. Τα Απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη είναι σε όλους γνωστά.
Το βιβλίο το Μεσολόγγι του Δ. Φωτιάδη είναι εξαιρετικά σημαντική πηγή. Ευχαριστώ πολύ το ζεύγος Χατζοπούλου που μου το διέθεσε. Τα Ελληνικά Χρονικά είναι εφημερίδα που εξέδιδε ο Φιλέλληνας Ι. Μάγιερ στο Μεσολόγγι κατά τον καιρό της πολιορκίας του.
(Διαφάνεια 4) Τα απομνημονεύματα του Σπυρομήλιου είναι πολύ ενδιαφέροντα και σημαντικά, όπως και του Μακεδόνα Κασομούλη. Ενδιαφέρουσες και αντικειμενικές πληροφορίες υπάρχουν σε πηγές ξένων συγγραφέων.
(Διαφάνεια 5) Ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αλλά και χρήσιμο από πλευράς περιγραφικής, και κατανοήσεως των γεγονότων και των διαφόρων στρατηγικών και άμυνας των πολιορκιών του Μεσολογγίου, έχει η ιστορική τοπογεωγραφία και η τοπωνυμία της περιοχής της νοτιοδυτικής Στερεάς Ελλάδας. Στη διαφάνεια παρουσιάζεται η θέση του Μεσολογγίου στη Δυτική Στερεά Ελλάδα.
(Διαφάνεια 6) Σε μεγαλύτερη μεγέθυνση, φαίνεται ο χαρακτηριστικός προσχωσιγενής βραχίονας που σχηματίζεται ανάμεσα στην ομώνυμη λιμνοθάλασσα και στη λιμνοθάλασσα της Κλείσοβας. Στα βορειοδυτικά του Μεσολογγίου υπάρχουν τα ερείπια της Πλευρώνας (Ασφακοβούνι), μιας πόλης η οποία αναφέρεται στα έργα του Ομήρου, και συμμετείχε στον Τρωικό πόλεμο. Στη διαφάνεια αυτή φαίνεται και η γεωγραφική και φυσική σχέση του Μεσολογγίου με το Αιτωλικό, που τότε ονομαζόταν Ανατολικό ή Αντελικό
(Διαφάνεια 7) Το τοπωνύμιο Μεσολόγγι πρωτοαναφέρθηκε από τον Βενετό Παρούτα, κατά την περιγραφή της ναυμαχίας του Λεπάντο, κοντά στη Ναύπακτο. Αρκετές ιστορικές πηγές αναφέρουν πως το όνομα Μεσολόγγι προέρχεται από την ένωση των δύο ιταλικών λέξεων, Mezzo/Messo και langi, το οποίο σημαίνει ένα μέρος εν μέσω λιμνών.
(Διαφάνεια 8) Στη δορυφορική φωτογραφία φαίνεται η φυσική απεικόνιση του ευρύτερου χώρου. Από τον συνοικισμό των ψαράδων που διέμεναν εκεί, σχηματίσθηκε στην αρχή ένα μικρό ναυτικό κέντρο, το οποίο μέσα σε λίγες δεκαετίες εξελίχθηκε σε σημαντικό εμπορικό λιμάνι. Μόλις το 1726 ιδρύθηκε στο Μεσολόγγι το υποπροξενείο της Βενετίας με πρώτο πρόξενο τον Νάξιο Σπυρίδωνα Μπαρότση. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι η εποποιία της εξόδου εκτυλίχθηκε σε μια νεότευκτη πόλη, που κατόρθωσε μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα να ανδρώσει φρόνημα, αξιοπρέπεια, λεβεντιά και πολιτισμό ελευθερίας.
(Διαφάνεια 9) Τα προηγηθέντα διαμορφώνουν το πλαίσιο της εισήγησής μου, το οποίο έχει δύο πυλώνες:
Ο πρώτος πυλώνας αποτελεί τη σχέση της διαχρονικής πορείας του τόπου με την εποποιία της Εξόδου, παρά το γεγονός ότι το Μεσολόγγι ήταν μια νεόδμητη πόλη, χωρίς ιδιαίτερες ιστορικές παρακαταθήκες. Είχε μόνο την ψυχή και το φρόνημα των κατοίκων της.
Ο δεύτερος πυλώνας είναι η εξελισσόμενη συγκυρία που αφορά τα γκρίζας ή και μαύρης απόχρωσης συμπαρομαρτούμενα γεγονότα του ευρύτερου τότε ελλαδικού χώρου, κυρίως όμως της επονομαζόμενης διοίκησης-κυβέρνησης, και βέβαια όχι του λαού ή των λαϊκών του αγωνιστών και ηρώων
(Διαφάνεια 10). Παρά το γεγονός του νεότευκτου της πόλης και της απουσίας ηχηρού ιστορικού παρελθόντος, το Μεσολόγγι ήταν πάντοτε πρωτοπόρο στους διάφορους αγώνες και στις προσπάθειες για την ελευθερία. Ήταν από τις πρώτες πόλεις που εντάχθηκαν στην επανάσταση του 1770, τα γνωστά ως «Ορλωφικά», και μάλιστα σχηματίσθηκε επαναστατική κυβέρνηση με επικεφαλής τον Παναγιώτη Παλαμά, πρόγονο του Κωστή Παλαμά. Οι συνέπειες της ενέργειας αυτής ήταν δραματικές, αφού τον Απρίλιο του ιδίου έτους ο στόλος του Μεσολογγίου καταστράφηκε, η πόλη πυρπολήθηκε και οι Μεσολογγίτες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους και να καταφύγουν στα Επτάνησα. Μετά τη λήξη των εχθροπραξιών, οι κάτοικοι επέστρεψαν, ανοικοδόμησαν την πόλη από τις στάχτες της, και επανίδρυσαν τον στόλο τους.
Το Μεσολόγγι συμμετείχε εξαρχής και κήρυξε την Επανάσταση του 1821, αυθόρμητα και με ενθουσιασμό.
Υπέστη ίσως τη βασανιστικότερη και πιο επαχθή πολεμική επιθετικότητα εκ μέρους των Οθωμανών και των περί αυτών Αλβανών και Αιγυπτίων, σε σχέση με όλα τα άλλα μέρη του τότε ελλαδικού χώρου που ξεσηκώθηκαν και αντιστάθηκαν, διεκδικώντας την Ελευθερία.
Το Μεσολόγγι υπέστη στην ουσία τρεις πολιορκίες. Την πρώτη το 1822, τη δεύτερη που την συγκράτησε και την απέκρουσε στο Αιτωλικό το 1823, και την τρίτη που ξεκίνησε το 1825 και ολοκληρώθηκε το 1826, και η οποία κατέληξε στην ιερή εποποιία της Εξόδου. Η τρίτη αυτή πολιορκία στην ουσία κατέληξε σε νίκη, και συνέβαλε εξαιρετικά σημαντικά στον συνολικό αγώνα, αποτελώντας ένα από τα κλασικότερα και ηρωικότερα δείγματα αυτοθυσίας του αγώνα του 1821, και το οποίο επέδρασε καταλυτικά στην τότε Ευρωπαϊκή και διεθνή κοινή γνώμη.
(Διαφάνεια 11) Η εξελισσόμενη συγκυρία στον επαναστατημένο και διαμορφούμενο ευρύτερο ελληνικό χώρο συνίστατο από 1) την παντελή απουσία κεντρικής στρατηγικής, κάτι που φαίνεται ως εύλογο,
2) τους προσωποκεντρικούς σχεδιασμούς, κάτι που για την ελληνική πραγματικότητα φαίνεται ως αλόγως εύλογο, 3) τον εμφύλιο σπαραγμό και πόλεμο που είναι παντελώς άλογο, και ευλόγως παράλογο γεγονός.
Συγχωρήστε το λογοπαίγνιο, αλλά στην ουσία λειτουργεί ως σαρκαστικός διεξοδικός αστεϊσμός.
(Διαφάνεια 12) Η πρώτη πολιορκία αποτέλεσε τη συνέχεια της μάχης στο Πέτα στις 4 Ιουλίου 1822. Η διάρκειά της ήταν τρίμηνη (25-10 μέχρι 25-12). Ο Πρόεδρος του Εκτελεστικού, Μαυροκορδάτος, στο πλαίσιο του ανταγωνισμού του με τους λαϊκούς ήρωες, και ιδιαίτερα με τον Δ. Υψηλάντη, αυτοχρίσθηκε «Στρατάρχης». Η μάχη στο Πέτα έγινε απουσία του, και εξαιτίας της ηρωικής νοοτροπίας και του πνεύματος θυσίας των ξένων Φιλελλήνων να αρνηθούν να κάνουν ταμπούρια, αλλά να «προτάξουν τα στήθη των», η μάχη χάθηκε, με σφαγιασμό των περισσοτέρων από αυτούς που ήταν Ιταλοί, Γερμανοί, Γάλλοι, Ελβετοί, Βέλγοι, Ολλανδοί, Δανοί, Σουηδοί, και Πολωνοί.
Ο Κιουταχής, που ήταν ο διάδοχος του Αλή Πασά μετά τη δολοφονία του, είχε αποφασίσει να καταπνίξει την ελληνική επανάσταση στην Ήπειρο και στην Στερεά. Έτσι ξεκίνησε από το χωριό Πέτα της Άρτας για να καταλάβει το Μεσολόγγι. Οι πολιορκούμενοι είχαν 350 αγωνιστές. Έκαναν διαπραγματεύσεις επί 8 ημέρες, ώστε να προλάβουν να έρθουν Υδροσπετσιώτικα πλοία με 1300 άνδρες, πολεμοφόδια και τρόφιμα. Τότε ο Μπότσαρης είπε το νέο «μολών λαβέ», και τελικά ο Κιουταχής εξαναγκάσθηκε να αποχωρήσει άπρακτος.
Εδώ είναι συγκινητικά σαφές το πόσο αποδοτικά και άμεσα λειτούργησε το ευρύτερο ελλαδικό περιβάλλον, στον αγώνα των Μεσολογγιτών.
(Διαφάνεια 13) Η δεύτερη προσπάθεια κατακτήσεως του Μεσολογγίου έγινε από τις 20 Σεπτεμβρίου έως τις 30 Νοεμβρίου του 1823. Καθηλώθηκε μόνο στην ανεπιτυχή πολιορκία του Αιτωλικού, από όπου απωθήθηκε, χωρίς να επακολουθήσει ο κύριος στόχος, που ήταν το Μεσολόγγι.
Επικεφαλής των επιτιθέμενων, με εντολή του Σουλτάνου, ήταν ο Μουσταή-πασά της πόλης Σκόδρα, στην Αλβανία. Καθ’ οδόν προς το Μεσολόγγι ο Μουσταή πασά υπέστη σφοδρή νυκτερινή επίθεση από τους Σουλιώτες του Μάρκου Μπότσαρη, στη μάχη του Κεφαλόβρυσου, όπου θυσιάσθηκε στον αγώνα και ο ίδιος ο Μάρκος Μπότσαρης.
Επιτέθηκαν ξανά οι Σουλιώτες στην πλαγιά του βουνού Καλιακούδα της Ευρυτανίας, και από δύσβατο μονοπάτι οι Τουρκαλβανοί ήρθαν από τα νώτα τους, σπάζοντας τον κλοιό, με πολλούς σκοτωμένους (200) και πολλούς τραυματισμένους.
Ελεύθερος πλέον ο Μουσταή-πασά κατευθύνθηκε προς το Μεσολόγγι. Θεώρησε ότι η κατάκτηση του παρακείμενου στο Μεσολόγγι Αιτωλικού, θα τον διευκόλυνε πολύ στην άλωση του Μεσολογγίου, σκέψη που στρατηγικά και τακτικά ήταν εξαιρετική. Αλλά δεν έλαβε υπόψη την λυσσώδη αντίσταση και την εφευρετικότητα των 500 πολιορκημένων με αρχηγό τον Σουλιώτη Κίτσο Κώστα.
Το αποτέλεσμα ήταν να χάσει περισσότερους από 4.000 άνδρες, και να μην ξανατολμήσει έκτοτε οιουδήποτε τύπου εκστρατεία από την Αλβανία προς την Ελλάδα.
(Διαφάνεια 14) Τώρα θα εκτυλιχθούν λακωνικά και κατά το δυνατόν κωδικοποιημένα τα ευρύτερα γεγονότα, μέχρι την 3η πολιορκία του Μεσολογγίου, τα οποία καθόρισαν ουσιαστικά και την τύχη του.
Μείζον γεγονός είναι ο εμφύλιος πόλεμος, ο οποίος στην επίσημη ιστορία αναφέρεται μόνο υπαινικτικά. Πολύ σύντομα θα παρουσιάσω τα κίνητρα και τις αντιλήψεις που οδήγησαν στον εμφύλιο, τις φάσεις του εμφυλίου πολέμου, καθώς και τα δάνεια της τότε Ελλάδας και την τύχη τους, πάντοτε με βάση την αρχή της αναφοράς μόνο των γεγονότων.
(Διαφάνεια 15) Τα κίνητρα ήταν σαφή, ευανάγνωστα και προκύπτοντα από τα ίδια τα γεγονότα. Ήταν ο προσωπικός ανταγωνισμός ισχύος για την ηγεσία της Επανάστασης, και κυρίως για την ηγεσία του υπό διαμόρφωση Ελληνικού Κράτους.
(Διαφάνεια 16) Ο εμφύλιος πόλεμος (1823-1825) ήταν ιδιαίτερα άγριος, εκδικητικός, καταστροφικός και ισοπεδωτικός, συναγωνιζόμενος την αγριότητα και την απανθρωπιά των Οθωμανών εναντίον των επαναστατημένων Ελλήνων. Σε μερικές περιπτώσεις ήταν χειρότερος από αυτόν, με ομολογίες και μαρτυρίες συμμετεχόντων σ’ αυτόν. Θα πρέπει να σημειωθεί ιδιαίτερα, ότι ο εμφύλιος αυτός, έγινε στην κρισιμότερη στιγμή του αγώνα για την ανεξαρτησία, τη στιγμή που δεν υπήρχε καν Ελληνικό Κράτος, και η νίκη εναντίον των Οθωμανών ήταν άκρως αμφισβητούμενη προσπάθεια.
Δηλαδή, έγινε για την εξουσία ενός κράτους, το οποίο ούτε καν υπήρχε ακόμη, και ήταν πολύ μακράν από το να δημιουργηθεί.
Οι αντιλήψεις οι οποίες οδήγησαν στον εμφύλιο ήταν η παράλογη αντιπαλότητα μεταξύ των Φιλικών και των Κοτζαμπάσηδων. Με τους Φιλικούς συντάχθηκαν οι περισσότεροι λαϊκοί αγωνιστές, όπως ο Θ. Κολοκοτρώνης, και αντιπροσώπευαν περισσότερο τις δημοκρατικές αντιλήψεις με τα νέα ρεύματα που υπήρχαν στην Ευρώπη.
Οι Κοτζαμπάσηδες ήταν οι προύχοντες της οθωμανικής περιόδου, οι οποίοι διοικούσαν και κάλυπταν όλες τις διοικητικές και φορολογικές απαιτήσεις που υπήρχαν, όντας διαμεσολαβητές και τοποτηρητές εκ μέρους του Σουλτάνου.
Στην πρώτη Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου (20-12-1821 έως 16-01-1822) υπήρξε ήττα των Φιλικών και πλήρης παραμέρισή τους.
Στη δεύτερη Εθνοσυνέλευση στο Άστρος (10 έως 30-04-1823) άλλαξαν οι αντιπαλότητες. Οι Φιλικοί και οι Κοτζαμπάσηδες με τον Υψηλάντη και τον Κολοκοτρώνη, ενώθηκαν εναντίον των Υδραίων καραβοκύρηδων, μαζί με τους Ρουμελιώτες.
Οι αποφάσεις της Εθνοσυνέλευσης ήταν καταδικαστικές για τους Μωραϊτες. Ο Θ. Κολοκοτρώνης έχασε την αρχιστρατηγία, και οι περισσότερες και ουσιαστικότερες πολιτικές θέσεις καλύφθηκαν από μέλη του κόμματος των Υδραίων-Ρουμελιωτών.
(Διαφάνεια 17) Η πρώτη φάση του εμφυλίου πολέμου ήταν από το Φθινόπωρο του 1823 μέχρι τον Ιούνιο του 1824.
Αντίσταση κατά του Εκτελεστικού από οπλαρχηγούς στην Τρίπολη
Προσχώρηση του Θ. Κολοκοτρώνη στους Κοτζαμπάσηδες (Αντιπρόεδρος Εκτελεστικού)
Σύγκρουση Κολοκοτρώνη –Μαυροκορδάτου
2 κυβερνήσεις: Εκτελεστικό στο Ναύπλιο, Βουλευτικό στο Άργος
Ένοπλη παρέμβαση 200 ανδρών στο Άργος (Πάνος Κολοκοτρώνης)
Ιανουάριος 1824 : κυβέρνηση Ναυπλίου εγκαθίσταται στην Τρίπολη
Μιαούλης πολιορκεί το Ναύπλιο και Νοταράς Λόντος Ζαίμης την Τρίπολη (εκ μέρους της κυβέρνησης Κρανιδίου)
Κολοκοτρώνης παραδίδει την Τρίπολη, αλλά επειδή δεν παραμένει ελεύθερη την ξαναπολιορκεί.
Πάνος Κολοκοτρώνης πολιορκεί το Άργος
Τελικώς 7 Ιουνίου οι Κοτζαμπάσηδες Λόντος και Ζαίμης γίνονται κύριοι του Ναυπλίου
(Διαφάνεια 18) Η Β φάση του εμφυλίου πολέμου διήρκεσε από το Φθινόπωρο του 1823 μέχρι τον Ιούνιο του 1824. Τα κύρια γεγονότα επιγραμματικά είναι τα παρακάτω:
Υδραίοι & Ρουμελιώτες έναντι Μωραϊτών
Ιούλιος 1824 το δάνειο Κουντουριώτη.
Κατασπατάληση δανείου (κομματική – εκλογική)
1η Οκτωβρίου κυβέρνηση Κουντουριώτη
Άρνηση αναγνώρισης της Κυβέρνησης από τους Μωραΐτες
23 Οκτωβρίου ο Παπαφλέσσας εναντίον της Αρκαδίας
Τέλη 1824, οι πολιορκίες: Κολοκοτρώνης της Τρίπολης, Νικηταράς του Ναυπλίου, Νοταράς & Λόντος του Ακροκόρινθου
Εισβολή και πολεμική εκστρατεία Ρουμελιωτών στην Πελοπόννησο
Κερπινή Αχαϊας (Ζαίμηδες)
Γαστούνη Ηλείας (Σισίνιδες) (εμφύλιο αίσχος)
Φόνοι, βιασμοί, πλιάτσικο, καταστροφές (10.000 βιβλία )
Αρχές 1825 «νίκη» Κουντουριώτη και φυλακίσεις
Λήξη Β φάσης εμφυλίου και αρχή Πολιορκίας Μεσολογγίου
(Διαφάνεια 19) Το συνολικό ύψος των δύο δανείων που έλαβε το ελληνικό δημόσιο ήταν συνολικού ύψους 2.800.000 αγγλικών λιρών. Τα δάνεια δόθηκαν από ιδιωτική τράπεζα της Αγγλίας.
Το 1ο δάνειο ανερχόταν στο ύψος των 800.000 λιρών, και δόθηκε το 1823. Από τις 800.000 το ελληνικό δημόσιο έβαλε στα ταμεία του 278.000 λίρες.
Το 2ο δάνειο δόθηκε το 1825. Ανερχόταν στο ποσό των 2.000.000 λιρών, εκ των οποίων το ελληνικό δημόσιο έλαβε το ποσό των 816.000 λιρών.
Δηλαδή από το συνολικό ύψος των 2,8 εκατομμυρίων λιρών το κράτος έλαβε 1,094 εκατομμύρια λίρες.
Πολύ κωδικοποιημένα τα χρήματα των δανείων διατέθηκαν ως εξής:
1ο : Προς εξαγορά των Ρουμελιωτών για την εξόντωση του Μοριά, καθώς και προς τους Υδραίους – Σπετσιώτες (G. Finley )
2ο : Κερδοσκοπικές «παραγγελίες» πλοίων για τον αγώνα, μεταξύ των οποίων υπερσύγχρονα ατμόπλοια, που θα βοηθούσαν εξαιρετικά με την ταχύτητά τους τον αγώνα. Τα πλοία αυτά πληρώθηκαν, αλλά το ελληνικό δημόσιο ουδέποτε παρέλαβε πλοία, και τα λεφτά εξαφανίσθηκαν.
Ας σημειωθεί η λυσσώδης αντίδραση Θ. Κολοκοτρώνη, και η εξ αυτής φυλάκισή του στις 2-2-1825. Πέντε ημέρες μετά τη φυλάκισή του έγινε η υπογραφή του δανείου.
Η δημοσιοποίηση του σκανδάλου των δανείων έγινε από σχετικά δημοσιεύματα και αποκαλύψεις από τους τότε Times του Λονδίνου για τους ιδιώτες τραπεζίτες Ricardo.
(Διαφάνεια 20) Σ’ αυτήν την άθλια κατάσταση, στην κρισιμότερη στιγμή του αγώνα για την ελευθερία, με παντελώς άδεια ταμεία, με αποδεκατισμένους τους αγωνιστές από τον εμφύλιο πόλεμο, και απογοητευμένο όλο το λαό, κατέληξε ο μοναχικός αγώνας του Μεσολογγίου στην ιερή εποποιία της Εξόδου των Ελεύθερων Πολιορκημένων. Από τα προηγηθέντα, που δεν είναι χειρότερα από αυτά που έπονται, προκύπτει ότι η Έξοδος των Ελεύθερων Πολιορκημένων ήταν συνειδητή επιλογή, ενώ για την τότε διοίκηση του ελληνικού κράτους ήταν συνειδητή η απόφαση για την κατάληξη αυτή της Εξόδου, εγκαταλείποντας με πλήρη γνώση και συνείδηση κάθε τύπου βοήθεια προς τους Ελεύθερους Πολιορκημένους.
Για τη διοίκηση ήταν πλήρως συνειδητή η αντίληψη αυτή, η νοοτροπία καθεστώσα, οι αποφάσεις απόλυτα συμβατές με τη συνειδητή εγκατάλειψη του Μεσολογγίου, και η πλήρους επίγνωσης πολιτική αδιαφορία, έως και περιφρόνηση, για τον ιερό αγώνα. Το μόνο που ενδιέφερε τα κόμματα ήταν ποιο θα πάρει την εξουσία, για έναν τόπο που δεν ήταν ακόμη δικός τους, διότι η σκλαβιά στους Οθωμανούς ήταν πλήρες και αναμφισβήτητο γεγονός.
Που μπορεί να αναχθεί αυτή η πολιτική αντίληψη? Στη σφαίρα του παραλόγου και εξωφρενικού, ή στη σφαίρα της απόλυτης άνοιας?
(Διαφάνεια 21) Έχοντας υπόψη τα προηγούμενα ας ξεκινήσουμε κωδικοποιημένα τα γεγονότα της 3ης πολιορκίας του Μεσολογγίου, που ξεκίνησε την 23η Απριλίου 1825 έως την 10η Απριλίου του 1826. Πρόκειται, όπως προαναφέρθηκε, για ένα από τα σημαντικότερα πολεμικά γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης, κρινόμενη εκ του αποτελέσματος που παρήγαγε σε ελληνικό και διεθνές επίπεδο, και το βαθμό της συμβολής του στη δικαίωση της Ελληνικής Επανάστασης.
Εξελίχθηκε σε δύο διακριτές φάσεις.
Η πρώτη διαδραματίσθηκε από την 1η Απριλίου έως τον Οκτώβριο του 1825 με επιτιθέμενο και πολιορκούντα τον Κιουταχή.
Η δεύτερη φάση εξελίχθηκε από την 2η Δεκεμβρίου 1825 μέχρι την 10η Απριλίου του 1826, με πρωταγωνιστή επιτιθέμενο τον Ιμπραήμ.
(Διαφάνεια 22) Κατά την πρώτη φάση, ο Ρεσίτ πασά, ο επονομαζόμενος Κιουταχής ως προερχόμενος από την Κιουτάχεια, με 30.000 άνδρες, πολιόρκησε το Μεσολόγγι, το οποίο το υπερασπίζονταν 4.000 άνδρες, ενώ στην πόλη υπήρχαν και 12.000 γυναικόπαιδα.
Έγινε αποκλεισμός από τη θάλασσα, ο οποίος διασπάσθηκε στις 3 Ιουλίου 1825, και έτσι έγινε ανεφοδιασμός από θαλάσσης, και ενίσχυση των υπερασπιστών με τους Σουλιώτες του Κίτσου Τζαβέλα.
Χαρακτηριστικά επεισόδια για το κλίμα και το φρόνημα των πολιορκημένων είναι εξαιρετικά πολλά. Επέλεξα από όλα αυτά δύο αντιπροσωπευτικά της γενναιότητας, της αυτοθυσίας, και του σαρκασμού προς τον εχθρό και τον θάνατο.
Το ένα είναι το επονομαζόμενο Χώμα ή Βουνό που περπατά, και το δεύτερο είναι η επιστροφή των βομβών στους επιτιθέμενους.
Ναι, καλά ακούσατε, τόσο για το βουνό που περπατά, όσο και για την επιστροφή των βομβών προς τους Τούρκους, εκ μέρους των Ελλήνων. Τι ήταν και πώς τα κατάφεραν αυτά?
Η υπεράσπιση του Μεσολογγίου γινόταν πίσω από έναν ουσιαστικά χωμάτινο φράχτη, πολύ μικρού μέσου ύψους. Λίγο περισσότερο από το ύψος ενός μέσου ανθρώπου. Έξω από αυτόν τον φράχτη, υπήρχε ένα χαντάκι με νερό.
Αμέτρητες επιθέσεις δεν έκαναν δυνατή την είσοδο των ανδρών του Κιουταχή στο Μεσολόγγι. Οι Γάλλοι και οι άλλοι ευρωπαίοι μηχανικοί, που είχε το στράτευμα του Κιουταχή, εφάρμοσαν μια τακτική, που σε ανάλογες περιπτώσεις, σε άλλους πολέμους είχε φέρει άμεσα νικηφόρα αποτελέσματα, για τα οποία ήταν σίγουροι ότι θα έλθουν.
Τι ήταν λοιπόν το Βουνό που περπατά. Σε μακρινή απόσταση από τον φράχτη του Μεσολογγίου, ώστε να είναι εκτός εμβέλειας των όπλων των Ελεύθερων Πολιορκημένων, και με τις οδηγίες των ευρωπαίων μηχανικών, τεράστιος αριθμός εργατών, σήκωσε ένα ανάχωμα, μεγαλύτερου ύψους από το φράχτη του Μεσολογγίου. Οι εκατοντάδες εργάτες πίσω από αυτό το τεχνητό μικρό βουνό, έριχναν το χώμα από πίσω όπου βρίσκονταν, προφυλαγμένοι προς το εμπρός μέρος του, έτσι ώστε να το «προχωρούν» προς τον φράχτη του Μεσολογγίου. Το σχέδιο προέβλεπε ότι, κρυμμένοι και προφυλαγμένοι πίσω από αυτό το βουνό που περπατά, οι στρατιώτες του Κιουταχή, θα πλησίαζαν, μέχρις ότου τα δύο αναχώματα, δηλαδή το βουνό που προχωρά και ο φράχτης του Μεσολογγίου, έρθουν σε επαφή και το βουνό που περπατά έρθει επάνω στον φράχτη του Μεσολογγίου και ταυτισθεί με αυτόν.
Τότε, στην κυριολεξία άφ’ υψηλού, οι στρατιώτες του Κιουταχή θα ήταν εύκολο πλέον να νικήσουν τους μαχητές του Μεσολογγίου και να εισβάλλουν στο Μεσολόγγι. Έτσι είχε λειτουργήσει σε άλλες πολιορκίες το σύστημα αυτό, πάντοτε με επιτυχία.
Οι τρόποι που το αντιμετώπισαν οι Μεσολογγίτες ήταν ευφυείς και καινοτόμοι. Μάλιστα η πρώτη ιδέα ρίχθηκε από τον Μιαούλη, ο οποίος βρέθηκε στο Μεσολόγγι μετά από διάσπαση του ναυτικού αποκλεισμού, λέγοντάς τους επί λέξει, σύμφωνα με τις μαρτυρίες παρόντων (Κασομούλης) «Γιατί δεν τους κλέβετε το χώμα?».
Τότε, οι υπερασπιστές έφεραν έναν λαγουμιτζή, ονόματι Κραβαρίτη (καταγόμενο από τα Κράβαρα), ο οποίος με τη βοήθεια μερικών ανδρών, έσκαβε μικρές σήραγγες από το εσωτερικό μέρος του φράχτη, στη συνέχεια κάτω από τον φράχτη του Μεσολογγίου, ώστε το λαγούμι να βγαίνει μπροστά από το βουνό που περπατά. Επειδή δεν υπήρχε οπτική επαφή, οι μαχητές του Μεσολογγίου έβγαιναν έξω από το λαγούμι, και χέρι με χέρι «έκλεβαν» το χώμα, και το έφερναν μέσα στο Μεσολόγγι. Στη συνέχεια το έβαζαν μέσα στα σπίτια, που ήταν κοντά στον φράχτη, οπότε γεμίζοντας τα σπίτια, τα σταθεροποιούσαν, δημιουργώντας υπερυψωμένες θέσεις βολής στη σκεπή τους, για όσα κανόνια υπήρχαν στη διάθεσή τους. Αυτό βελτίωνε πολύ την εμβέλεια και την ακρίβεια των βολών των κανονιών εναντίον των Τούρκων..
Επί πολλές ημέρες οι χιλιάδες εργάτες των Τούρκων κουβαλούσαν χώμα, και οι μηχανικοί και οι Τούρκοι, δεν μπορούσαν να καταλάβουν γιατί το βουνό δεν περπατά.
Όταν αυτό έγινε αντιληπτό, άλλαξε και ο τρόπος αντιμετώπισης. Τα λαγούμια επεκτάθηκαν μέχρι πολύ πίσω από το ανάχωμα των Τουρκοαιγύπτιων. Εκεί, κάτω από το χώμα που πατούσαν οι στρατιώτες και οι εργάτες, πίσω από το βουνό που περπατά, έβαζαν εκρηκτικά, τα οποία την κατάλληλη χρονική στιγμή που επέλεγαν τα πυροδοτούσαν, με αποτέλεσμα να ανατινάσσεται όλο το δόμημα του βουνού, μαζί μ’ αυτούς που ήταν πίσω από αυτό.
Όταν τα αναχώματα ήταν σχετικά κοντά, οι επιτιθέμενοι έριχναν πίσω από το δικό τους ανάχωμα κανονιές με ελάχιστη πυρίτιδα, ώστε οι βόμβες να πέφτουν πίσω από των φράχτη των Μεσολογγιτών, που ήταν πολύ κοντά. Είναι αξιοθαύμαστος ο τρόπος που αντέδρασαν οι μαχητές του Μεσολογγίου. Έπιαναν γρήγορα τις βόμβες με τα χέρια τους, και πριν προλάβουν αυτές να σκάσουν, τις πετούσαν με τα χέρια πίσω προς το ανάχωμα των επιτιθέμενων. Έτσι αυτές έσκαζαν εκεί, σκοτώνοντας αυτούς που τις εκτόξευαν. Όπως όμως είναι φυσικό, ήταν βέβαιο για όλους, ότι στατιστικά αυτό δεν συνέβαινε πάντα. Πολλές βόμβες έσκαζαν στα χέρια των αγωνιστών, διαμελίζοντας το σώμα τους.
Αλλά αυτοί συνέχιζαν, και μάλιστα ανταγωνίζονταν ποιος θα τρέξει να πάρει τις περισσότερες, λέγοντας σκωπτικά και σαρκαστικά «Γάμος χωρίς σφαχτά δεν γίνεται».
Σε μια τέτοια προσπάθεια επιστροφής βόμβας σκοτώθηκε ο Γιώργος Τζαβέλας, γιατί έσκασε στα χέρια του η βόμβα.
Στο τέλος, τόσο οι ευρωπαίοι μηχανικοί του Κιουταχή, όσο και οι στρατιώτες του, εγκατέλειψαν κάθε προσπάθεια. Οι στρατιώτες του άρχισαν σταδιακά να εγκαταλείπουν την πολιορκία και να φεύγουν. Ο Κιουταχής αναγκάσθηκε να αποσυρθεί σε μεγάλη απόσταση από το Μεσολόγγι, και περίμενε εναγωνίως τη βοήθεια του Ιμπραήμ, ο οποίος είχε ξεκινήσει προς βοήθειά του, από τον Μοριά, όπου θέριζε την όποια ελληνική αντίσταση είχε απομείνει, μετά τον εμφύλιο και όλα τα άλλα που αναφέρθηκαν.
(Διαφάνεια 23) Η δεύτερη φάση ξεκίνησε στο τέλος του 1825, με επιτιθέμενο τον Ιμπραήμ με 15.000 άνδρες. Τότε έγινε και ο τελευταίος ανεφοδιασμός από τη θάλασσα. Το Μεσολόγγι υπέστη ανηλεή κανονιοβολισμό με ρυθμό 2.000 βόμβες ανά 24ωρο. Παρ’ όλα αυτά οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι έκαναν δύο αιματηρές, αλλά νικηφόρες εφόδους. Δύο κρίσιμα σημεία του αγώνα τους, ήταν η κατάληψη δύο νησιών έξω από το Μεσολόγγι. Του Βασιλαδιού και της Κλείσοβας.
(Διαφανεια 24) Η μάχη της Κλείσοβας, μπορεί να θεωρηθεί ως η λησμονημένη εποποιία, και είχε ως αρχηγούς τους Κίτσο Τζαβέλα, Πάνο Σωτηρόπουλο και Κίτσο Πάσχο. Η Κλείσοβα, το μικρό νησάκι μέσα στην ομώνυμη λιμνοθάλασσα, ήταν κρίσιμης σημασίας για το Μεσολόγγι και για τον Κιουταχή. Στη διαφάνεια παρουσιάζεται μία δορυφορική εικόνα της θέσης του νησιού, και μία αεροφωτογραφία, για να φανεί τι υπεράσπιζαν οι αγωνιστές του Μεσολογγίου, σε τόσο ανυπεράσπιστο μέρος. Τα στοιχεία της εποποιίας με κωδικοποιημένο τρόπο, είναι τα παρακάτω
Δεκέμβριος 1825
Κοινή επιχείρηση Ιμπραήμ-Κιουταχή
Στόχος η διακοπή όποιου ανεφοδιασμού
Χαμηλό οχύρωμα-τάφρος-πάσσαλοι
131 υπερασπιστές-6.000 επιτιθέμενοι
Αντιπερισπασμός Κιουταχή ( Μεσολόγγι)
6 επιθέσεις-πολλές απώλειες-υποχώρηση
6 επιθέσεις από τον Ιμπραήμ
Απώλειες 24 έλληνες – 4.000 Τουρκοαιγύπτιοι
Περιφανής νίκη
(Διαφάνεια 26) Για ένα καράβι παξιμάδι είναι ο τίτλος του αντίστοιχου κεφαλαίου του βιβλίου του Δ. Φωτιάδη, ο οποίος σημειώνει ότι τα γεγονότα που οδήγησαν στην απελπισμένη, αλλά ιερή εποποιία της Εξόδου, οφείλουμε να τα κάνουμε γνωστά.
Παρά την περιφανή νίκη επί του Κιουταχή, η κατάσταση προδιαγραφόταν εξαιρετικά δύσκολη, εξαιτίας της ανάληψης της πολιορκίας και από τα στρατεύματα του Ιμπραήμ, ο οποίος είχε στο στράτευμά του και πολλούς ευρωπαίους αξιωματικούς. με πολλές γνώσεις μηχανικής.
Επιπλέον, για την αντίσταση του Μεσολογγίου, απαιτούνταν εφόδια και πολεμοφόδια. Έτσι μετά από πολλές συζητήσεις και ψηφοφορία πριν αρχίσουν οι επιθέσεις του Ιμπραήμ προς το Μεσολόγγι, έφυγαν απεσταλμένοι προς την ελληνική κυβέρνηση για να ζητήσουν βοήθεια και εφόδια.
Οι απεσταλμένοι ήταν οι Βέϊκος, Ζέρβας, Ίσκος, Κουσουρής, Σπυρομήλιος, Αθανάσης και έφυγαν με το καράβι του Σαχτούρη προς το Ναύπλιο, όπου βρισκόταν η κυβέρνηση.
Όταν έφθασαν στο Ναύπλιο, το πρώτο πράγμα που τους ρώτησαν ήταν σε ποιο κόμμα ανήκαν. Ήταν Κωλετίστες ή Μαυροκορδατίστες?
Στη συνέχεια δόθηκαν προς τους απεσταλμένους πολλές υποσχέσεις και ειπώθηκαν μεγάλα λόγια για το ηρωικό Μεσολόγγι. Αλλά τα ταμεία ήταν παντελώς άδεια. Γνωρίζετε το λόγο. Η αγωνία της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης δεν ήταν το Μεσολόγγι, αλλά ποιος θα πάρει την εξουσία. Επειδή δεν υπήρχαν παντελώς χρήματα, αφού τα χρήματα των δανείων είχαν εξαφανισθεί, σκέφθηκαν να κάνουν έρανο, ο οποίος όμως λίγα απέδωσε. Έτσι αποφασίσθηκε στην Εθνοσυνέλευση να εκποιηθούν κρατικά κτήματα, και τα χρήματα να δοθούν για την αγορά εφοδίων προς το Μεσολόγγι.
Η εξέλιξη της απόφασης αυτής αποτελεί μια τεράστια ντροπή. Ενώ είχαν βάλει ως προδιαγραφή ότι το μισό ποσό της αξίας των κτημάτων θα καταβληθεί με χρήματα (γρόσια), και τα άλλα με κρατικούς τίτλους (οι οποίοι σημειωτέον ήταν άχρηστοι, χωρίς καμιά απολύτως αξία), τελικώς τα κτήματα ήρθαν στην ιδιοκτησία «ημετέρων» και πληρώθηκαν μόνο με τίτλους, οι οποίοι δεν αποτελούσαν χρήμα για να αγοράσει κανείς εφόδια. Έτσι, η κρατική γη, που δεν είχε καν ακόμη απελευθερωθεί, δόθηκε χωρίς ουσιαστικό τίμημα, δηλαδή δωρεάν, σε ημετέρους κομματικούς, και βέβαια το Μεσολόγγι έμεινε χωρίς εφόδια και χωρίς πυρομαχικά.
Επιπλέον, η πλήρης έλλειψη χρημάτων οδήγησε σε αδυναμία προπληρωμής των πληρωμάτων των πλοίων, με τα οποία ο Μιαούλης θα προσπαθούσε να διασπάσει τον ναυτικό αποκλεισμό, και έτσι ο στόλος που ξεκίνησε να διασπάσει την πολιορκία, ήταν απολύτως ανεπαρκής, και δεν έγινε κατορθωτή, για μία ακόμη φορά, η διάσπαση του αποκλεισμού και ο ανεφοδιασμός του Μεσολογγίου. Ο ανεπαρκής στόλος, αυτό που έφερε ως εφόδια για να παραδώσει στους ελεύθερους πολιορκημένους, ήταν όλο και όλο ένα μικρό καράβι με παξιμάδι. Ούτε όμως αυτό τελικά, μπόρεσε να φθάσει στους ελεύθερους πολιορκημένους.
(Διαφάνεια 27) Αποτέλεσμα των περιγραφέντων γεγονότων ήταν η λιμοκτονία των Ελεύθερων Πολιορκημένων, και η ιερή εποποιία της Εξόδου. Είναι ιστορικό γεγονός, ότι οι υπερασπιστές οδηγήθηκαν στην ιερή έξοδο λόγω αδυναμίας επιβίωσης από την έλλειψη τροφής, σε συνδυασμό με τις λυσσώδεις επιθέσεις, που έπρεπε οι εξαντλημένοι μαχητές να αποκρούουν, και εξαιτίας του ναυτικού αποκλεισμού, ο οποίος ενώ όλες τις άλλες φορές διασπάσθηκε, τη φορά αυτή εξαιτίας όλων των αναφερθέντων, αλλά και πολλών άλλων λόγων μη αναφερθέντων, δεν έγινε ποτέ εφικτός. Έτσι τελικά στις 10 Απριλίου του 1826 έγινε η Έξοδος.
Επέλεξα να αναφέρω τρία μόνο στοιχεία από αυτήν, τα οποία πιστεύω ότι σας είναι ήδη γνωστά.
Το πρώτο είναι ότι ένας αυτομολήσας προς τους Έλληνες Οθωμανός εγκατέλειψε το Μεσολόγγι και διέφυγε. Αυτός ενημέρωσε τον Ιμπραήμ για την επικείμενη έξοδο, οπότε υπήρχε οργανωμένη ετοιμότητα εκ μέρους του, έχοντας χαθεί η κρίσιμη παράμετρος του νυχτερινού αιφνιδιασμού. Ο Ιμπραήμ είχε πλήρη διάταξη των ανδρών του, στα σωστά σημεία.
Σε μια κρίσιμη στιγμή της εξόδου, ακούστηκε μια κραυγή «πίσω, πίσω». Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ένα μεγάλο μέρος των Μεσολογγιτών να διακόψει την επίθεση, και να επιστρέψει μέσα στο Μεσολόγγι, όπου βέβαια βρήκε τραγικό θάνατο από τους σφαγείς του Ιμπραήμ. Αυτοί που δεν γύρισαν, αλλά αντίθετα επέμειναν την επίθεση της εξόδου, διέσπασαν τις γραμμές του Ιμπραήμ και διέφυγαν προς τα βουνά.
Υπάρχει επιμύθιο για την ηρωική και ιερή εποποιία? Νομίζω ότι εκεί που μπορεί κανείς να καταλήξει είναι τα παρακάτω
Η ηρωική εποποιία είναι πολύ ηρωικότερη από αυτό που όλοι νομίζουμε, διότι όχι μόνο οι αγωνιστές δεν βοηθήθηκαν, αλλά επιβαρύνθηκαν δραματικά από τις γενικότερες συνθήκες
Η κομματική νοοτροπία που οδήγησε στον εμφύλιο σπαραγμό, ήταν η κύρια αιτία της ηρωικής Εξόδου και της κατάληψης του Μεσολογγίου από τους Οθωμανούς.
Ο ψυχοπαθολογικός κομματικός ανταγωνισμός έγινε στην πιο κρίσιμη περίοδο της Επανάστασης, και για χώρα και κράτος που ακόμη δεν είχε υπάρξει. Οι κυβερνήσεις είχαν μονίμως καράβι στο Ναύπλιο για να φύγουν μόλις έρθουν οι Τούρκοι.
Η θυσία των ηρώων του Μεσολογγίου είχε καταλυτικό αποτέλεσμα, διότι δημιούργησε τεράστιο κλίμα φιλελληνισμού, το οποίο βοήθησε λυσιτελώς τον αγώνα της Επανάστασης.
Αγαπητά μέλη της ΕΕΥΕΔ,
Από το 424 ΓΣΝΕ μας γνωστοποιήθηκε το πρόγραμμα του εορτασμού της μνήμης του Αγίου Λουκά του Ιατρού, στον οποίο είναι αφιερωμένη η εκκλησία του 424 ΓΣΝΕ.
Το πρόγραμμα έχει ως εξής :
1. Τετάρτη 10 Ιουνίου 2015 και ώρα 19.00
Πανηγυρικός εσπερινός μετ’ αρτοκλασίας και περιφορά των ιερών λειψάνων και της εικόνας του Αγίου.
2. Πέμπτη 11 Ιουνίου 2015 και από ώρας 07.30
Όρθρος και πανηγυρική Θεία Λειτουργία.
Θα ακολουθήσει δεξίωση στον χώρο της Διοίκησης του 424 ΓΣΝΕ.
Παρακαλούνται και ενθαρρύνονται όσα μέλη της ΕΕΥΕΔ έχουν την δυνατότητα, να παραστούν στις εκδηλώσεις
Ομιλία του Προέδρου της Επιστημονικής Ένωσης Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΕΥΕΔ)
κατά την τελετή απονομής των βραβείων στις καλύτερες εργασίες του 25ου Ιατρικού Συνεδρίου Ενόπλων Δυνάμεων (ΙΣΕΔ)
Το 25ο ΙΣΕΔ, ο κορυφαίος επιστημονικός θεσμός του Υγειονομικού, φέτος υπογραμμίζεται έντονα από την απουσία του σημαντικότερου θεμελιωτή αυτού του θεσμού, του αειμνήστου Ταξιάρχου (ΥΙ) ε.α. Νικολάου Σχίζα.
Στο βιβλίο της ιστορίας του παλαιού 424 ΓΣΝΕ, όπου γίνεται αναφορά και στο Συνέδριο (ΙΣΕΔ), υπάρχει η γραπτή μαρτυρία του ιδίου :
“ Η ανάγκη να οργανώσει Ιατρικό Συνέδριο η Υγειονομική Υπηρεσία του Στρατού είχε εκφρασθεί από πολλά στελέχη του Υγειονομικού από παλαιότερα.
Η σκέψη ωρίμασε με την επιστημονική πρόοδο, που επετεύχθη μετά την ανάληψη, συν τω χρόνω, των πλείστων επιστημονικών θέσεων από τους ιατρούς αποφοίτους της Σ.Ι.Σ., που ήσαν φορείς των νέων εξελίξεων της επιστήμης, αλλά και των επιστημονικών εκπαιδευτικών εκδηλώσεων, που ήσαν απαραίτητες για την εκπαίδευση των στελεχών του Υγειονομικού Σώματος.
Η πρώτη προσπάθεια έγινε από όσο θυμάμαι το 1968 όταν ο τότε Ταξίαρχος (ΥΙ) Βασίλειος Ηλιόπουλος (ένα φωτεινό μυαλό, με οράματα για το Υγειονομικό και τολμηρές πρωτοβουλίες) οργάνωσε μια ενδιαφέρουσα ημερίδα στο 414 Σ.Ν.Ν.Θ., με θέμα τη Φυματίωση στο Στρατό.
Η δεύτερη εκδήλωση ήταν το Συνέδριο στη Θεσσαλονίκη με Πρόεδρο τον Χρίστο Βαφειάδη, Γενικό Αρχίατρο και με θέμα – Ψυχοπαθητικές προσωπικότητες, Τοξικομανία -, το οποίο ήταν η καλλίτερα οργανωμένη μέχρι τότε εκδήλωση, γι’ αυτό και ονομάστηκε από την Οργανωτική Επιτροπή του Β! Ιατρικού Συνεδρίου ως Α! Ιατρικό Συνέδριο.
Το Συνέδριο όμως, που ουσιαστικά υπήρξε η απαρχή των Ιατρικών Συνεδρίων των Ενόπλων Δυνάμεων ήταν το Β! Ιατρικό Συνέδριο με θέμα την Ιογενή Ηπατίτιδα, που έγινε το 1972, με Πρόεδρο τον Αρχίατρο Ν. Σχίζα και χώρο διεξαγωγής το Κ.Ψ.Μ. της Σ.Ι.Σ.
Το Συνέδριο αυτό είχε πολύ μεγάλη συμμετοχή, τόσο από στρατιωτικούς, αλλά και ιδιαίτερα από ιδιώτες συναδέλφους και έδειξε τις ικανότητες των γιατρών του Στρατού, να οργανώνουν επιστημονικές συναντήσεις και δημιούργησε ένα νέο θεσμό στις επιστημονικές εκδηλώσεις στη χώρα. Λίγο πριν αλλά και μετά το Συνέδριο υπήρξε συζήτηση για το αν θα πρέπει τα Συνέδρια αυτά να πραγματοποιούνται στη Θεσσαλονίκη ή στην Αθήνα. Η θέση των συναδέλφων της Αεροπορίας και του Ναυτικού, αλλά και πολλών συναδέλφων του Στρατού ήταν να πραγματοποιούνται στην Αθήνα. Προσωπικά, ως Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής, επέμεινα και υποστήριξα την άποψή μου, όταν ερωτήθηκα και από την ηγεσία του Στρατού και του Υγειονομικού, ότι πρέπει να γίνονται στη Θεσσαλονίκη διότι :
1. Το μέγιστο μέρος (τότε) του Στρατού ήταν στη Βόρεια Ελλάδα και έτσι οι Υγειονομικοί Αξιωματικοί του Στρατού μπορούσαν εύκολα να μεταβούν στη Θεσσαλονίκη και να παρακολουθήσουν το Συνέδριο.
2. Η Σ.Ι.Σ. – Σ.Σ.Α.Σ. είναι στη Θεσσαλονίκη.
3. Τα πρώτα τουλάχιστον χρόνια της εξέλιξης του θεσμού θα μπορούσαμε να έχουμε την βοήθεια των καθηγητών μας του Αριστοτελείου και να αναπτύξουμε καλλίτερη επιστημονική συνεργασία μαζί τους.
4. Στη Θεσσαλονίκη θα προβαλλόμεθα περισσότερο, θα είχαμε περισσότερη συμμετοχή, παρά αν το Συνέδριο γινόταν στην Αθήνα με πολλά άλλα συνέδρια.
Πρόβαλα ακόμη το επιχείρημα ότι καλό είναι αφού το πρώτο έγινε στη Θεσσαλονίκη, να γίνει θεσμός και να πραγματοποιείται εκεί. Είμαι υπερήφανος ότι οι απόψεις μου εγένοντο δεκτές.
Είχα τότε την γνώμη ότι τα δικά μας συνέδρια έπρεπε να είναι μονοθεματικά και να ασχολούνται αποκλειστικά με νόσους και παθήσεις (αλλά γενικότερα και με μη υγειονομικού τύπου προβλήματα), που αφορούν το προσωπικό των Ε.Δ. Από τα συνέδρια να προκύπτουν συμπεράσματα, που θα μπορούν να εφαρμόζονται από το Υγειονομικό Σώμα. Και πράγματι, τα πρώτα συνέδρια ήταν μονοθεματικά, με μεγάλη επιτυχία και με ουσιαστικά συμπεράσματα και αποφάσεις σημαντικές. Αναφέρω απλώς : τα μέτρα για την ηπατίτιδα, τα μέτρα για τις ψυχοπαθολογικές προσωπικότητες, για τη φυματίωση, την ίδρυση του κέντρου μεσογειακής αναιμίας κλπ.
Ομιλώντας για τα συνέδρια των πρώτων ετών θα υπενθυμίσω τις θαυμάσιες εκδόσεις, έργα τέχνης, των προγραμμάτων και των λεπτομερών πρακτικών των συνεδριάσεων. Οφείλονται σε δύο εξαίρετους συναδέλφους, τον Ηλία Παπαδημητρακόπουλο και τον αείμνηστο Χρίστο Μιχαλόπουλο. Η συμβολή και των δύο ήταν μεγάλη στην οργάνωση και στην επιτυχία των Συνεδρίων. Νομίζω ότι κάποτε πρέπει να αναγνωρισθεί η συμβολή των.
Αξιόλογη ήταν και η συμβολή των συναδέλφων της Επιτροπής Θεσσαλονίκης, όπως ελέγετο τότε, και ιδιαίτερα του εξαιρετικά δραστήριου και αποτελεσματικού Στέλιου Αμάραντου”
Αυτά για να θυμηθούν οι μεγαλύτεροι και να μάθουν οι νεώτεροι.
Για μένα απόψε είναι ιδιαίτερη η ώρα αυτή γιατί έχω την τιμή να απονείμω το 1ο βραβείο, το βραβείο “ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΣΧΙΖΑΣ” στην καλύτερη εργασία αλλά και τον έπαινο σε μιά άλλη ξεχωριστή εργασία. Οι δύο εργασίες είναι έργο νέων συναδέλφων, τους οποίους συγχαίρω θερμά εκ μέρους του Δ.Σ. της ΕΕΥΕΔ. και για τους οποίους είμαι σίγουρος θα ένοιωθε μεγάλη χαρά και ο Νικόλαος Σχίζας, που αγαπούσε και στήριζε τους νέους συναδέλφους με έργα και πρωτοπόρες ιδέες, τις οποίες προωθούσε και υλοποιούσε μαζί τους.
Η ΕΕΥΕΔ, με τον θεσμικό της ρόλο και τις καταστατικές της υποχρεώσεις, θα στηρίζει πάντα τον θεσμό του Ιατρικού Συνεδρίου Ενόπλων Δυνάμεων, που τα ιδρυτικά της μέλη δημιούργησαν και καθοριστικά συνέβαλλαν αυτοί και οι μεταγενέστεροι ώστε το Συνέδριο να διανύει σήμερα την 5η δεκαετία της διαχρονικής του πορείας.
Στους δύο διακριθέντες συναδέλφους η ΕΕΥΕΔ απονέμει από ένα τιμητικό δίπλωμα, το οποίο έχει φιλοτεχνηθεί πριν από τριάντα χρόνια από τον μακροβιότερο Πρόεδρό της, τον Ταξίαρχο (ΥΙ) ε.α. κ. Γρηγόριο Γρηγορά, συνάδελφο εκλεκτό και πολυτάλαντο, η θητεία του οποίου χαρακτηρίστηκε από τον Νικόλαο Σχίζα ως “ο χρυσούς αιών” της Ενωσης, όταν ακόμη η έδρα της ήταν στην Αθήνα.