- 2025.07.01
- Αργύρης Τασιόπουλος
Στο παλιό Γ’ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ (στο Καραμπουρνάκι) υπήρχε ανοικτός χώρος εμπρός στο Διοικητήριο με την πινακίδα “ΠΛΑΤΕΙΑ ΕΠΙΚΤΗΝΙΑΤΡΟΥ ΑΓΑΜΕΜΝΟΝΑ ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗ“. Πρώτη φορά την αντίκρυσα το 1973, σαν Μαθητής της ΣΣΑΣ. Κανείς μας δεν γνώριζε ποιος ήταν ο Αποστολίδης, ποιά ήταν η ιστορία του, γιατί υπήρχε αυτή η τιμητική πινακίδα, αλλά και κανείς μας δεν ενδιαφέρθηκε να ψάξει. Ο πρώτος που ενδιαφέρθηκε και με επιμονή άρχισε να ψάχνει στοιχεία ήταν ο Ταξίαρχος (ΥΚ) ε.α Κωνσταντίνος Τερψίδης.
Όπως ο ίδιος μου διηγήθηκε, αρχικά οι πληροφορίες ήταν ελάχιστες, μέχρι την ανακάλυψη του βιβλίου “The Lucky Child” του 2010, γραμμένο από την συγγραφέα Μαριάνα Αποστολίδη (κόρη του Αγαμέμνονα). Το βιβλίο αυτό είχε σαν θέμα την ζωή της Οικογένειας Αποστολίδη, πριν και μετά τον πόλεμο και έδωσε τα πρώτα στοιχεία για εντοπισμό της οικογένειάς του.
Με την βοήθεια της ομογένειας στον Καναδά, ύστερα από ένα κενό 75 χρόνων από τον θάνατο του Αποστολίδη, η οικογένεια βρέθηκε και ήλθε σε επαφή με τον κ. Τερψίδη, Διοικητή τότε, του Γ’ Κτηνιατρικού Νοσοκομείου. Μεταξύ των άλλων του παρέδωσε το Πολεμικό Ημερολόγιο του. Ήταν γραμμένο με κοινό μολύβι, σε ημερολόγιο – σημειωματάριο της φαρμακευτικής εταιρείας Bayer – που απευθυνόταν σε κτηνιάτρους (Taschenbuche fur Tierärzte) και αφορούσε το χρονικό διάστημα 2 Νοε.1940 μέχρι 30 Απρ. 1941, όταν ήταν Διευθυντής Κτηνιατρικής Υπηρεσίας του Γ΄ΣΣ και υπηρετησε σε αυτή τη θέση μέχρι την κατάρρευση του μετώπου.
Το “Ημερολόγιο” δωρήθηκε ως μόνιμο έκθεμα στο Μουσείο Στρατιωτικής Κτηνιατρικής Υπηρεσίας στη Λάρισα.
Το ημερολόγιο του “ταλαιπωρημένο” από τις συνθήκες του μετώπου και τις δεκαετίες που πέρασαν, ήταν σε πολλά σημεία του δυσανάγνωστο.
Με μοναδική ικανότητα ο Γενικός Αρχίατρος Γεώργιος Βουρβουλάκης “αποκρυπτογράφησε” το χειρόγραφο κείμενο. Ελάχιστες ήταν οι λέξεις που δεν αναγνωρίστηκαν (ούτε από τα συμφραζόμενα).
Σήμερα στο Βιβλίο παρουσιάζεται η εξαιρετική ερευνητική δουλειά των Συναδέλφων. Στην μία σελίδα υπάρχουν φωτογραφίες σελίδων του ημερολογίου και στην άλλη το κείμενο. Με ξεχωριστή επιμέλεια οι συγγραφείς προσθέτουν χρήσιμες πληροφορίες και διευκρινήσεις στα αναγραφόμενα του ημερολογίου.
Όπως αναφέρεται στο Βιβλίο :
“Το ημερολόγιο του Αγαμέμνονα Αποστολίδη δεν διεκδικεί δάφνες ιστορικότητας. Αν και καταγράφονται κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά με τις περιοχές, τους ανθρώπους και τις καταστάσεις τα οποία αντιμετωπίζει κατά το διάστημα αυτών των 6 μηνών από τον Νοέμβριο μέχρι και τον Απρίλιο 1940-41, τα περισσότερα από αυτά είναι είτε ήδη γνωστά είτε πολύ καλά μελετημένα. Η πραγματική, όμως, αξία του ημερολογίου έγκειται σε δύο στοιχεία. Το πρώτο είναι ότι η περιγραφή των γεγονότων γίνεται από έναν σχετικά χαμηλόβαθμο, αλλά καλλιεργημένο και με ιδιαίτερη αίσθηση του καθήκοντος ανθρώπου, ο οποίος μάχεται από το μετερίζι του ώστε να φανεί άξιος της στιγμής. Το δεύτερο σημαντικό στοιχείο είναι ότι ρίχνει φως σε πτυχές της ιστορίας του υγειονομικού, οι οποίες συνήθως χάνονται στη λήθη, καθώς δεν προσφέρουν το ενδιαφέρον το οποίο προσφέρουν οι «μάχιμες»ιστορίες αγωνίας και έντασης.”
Θα προσθέσω και το τρίτο στοιχείο, είναι το “άρωμα εποχής“, δηλαδή μικρά περιστατικά, χωρίς ίσως ιστορική αξία, δείχνουν τις συνθήκες που επικρατούσαν στο μέτωπο. Το άρωμα εποχής μπορεί να μας το μεταφέρει μόνο ένας αυτόπτης μάρτυρας.
Το Βιβλίο – Ημερολόγιο μας δίνει την δυνατότητα να σκιαγραφήσουμε τον χαρακτήρα, ενός εξαιρετικού αξιωματικού του Υγειονομικού. Μερικά αποσπάσματα από το Ημερολόγιο.
Στο Μέτωπο υφίσταται την σκληρές συνθήκες, χωρίς παράπονο ή μεμψιμοιρία, το θεωρεί απλά αναμενόμενο.
7/11/1940 …..Μικρά Σόφια – χωριό κατεστραμμένο από το 1903 – εντός χαράδρας – ένθα βασιλεύει και διαπιστούται η μιζέρια – καλό νεόκτιστο σχολείο και μεγάλη εκκλησία – παραμονή δεν προβλέπεται μακρά και άνετος – από την ώρα της αφίξεως μας μας πιάνει η βροχή και ο χειμωνιάτικος αέρας – τουρτουρίζω την νύκτα κάτω από τη μάλλινη βελέντζα του σπιτιού γιατί οι αποσκευές δεν κατόρθωσαν να φθάσουν εγκαίρως – Παρ’ όλα αυτά και το ψωμοτύρι που αποτελεί το δείπνον δεν είναι άσχημο και περισσεύει.
14/11/1940 …. Όλη την ημέρα ακατάπαυστος ήχος κανονιών, βόμβος αεροπλάνων – με αγωνία ρωτούμε να μάθωμε νέα και με αγαλλίαση και ικανοποίηση πληροφορούμεθα κατάληψιν υψωμάτων και σύλληψη αιχμαλώτων – άλλο τίποτα το εξαιρετικόν – φαγί βακαλάος με πατάτες άψητες και φακές το βράδυ με μιαρά μαμούδια – η πείνα όμως και η όρεξις εξουδετερώνει τα πάντα.
25/11/1940 Κρυσταλλοπηγή – χωριό ελεεινό, λασπώδες, σχετικώς αφιλόξενο λόγω των τάσεων των κατοίκων προς την βουλγαροφιλίαν – [Πάντως] στο δωμάτιο που μένουμε με τον Λοχαγ.{…..λο} με σπασμένα τζάμια – την νύκτα διαβολεμένο κρύο τυλιγμένοι στις κουβέρτες δεν εννοούμε να ζεσταθούμε με πιάνει τρεμούλα ρυθμική και τρίξιμο των δοντιών νευρικό μέχρι σπασίματος.
Εξυμνά τους απλούς Στρατιώτες για την αντοχή και τον ηρωισμό τους και κατακρίνει τους Αξιωματικούς που δεν κάνουν την δουλειά τους.
2/11/1940 (πορεία προς το Μέτωπο) ……σχετική αταξία και αδράνεια ιδία αξιωματικών !! εις στιγμάς όπου θα έπρεπε να είναι όλοι φωτιά παρασυρόμενοι τουλάχιστον από τον ενθουσιασμόν του λαού και των οπλιτών.
26/11/1940. φθάνω στην Κορυτσά στην θρυλική αυτή πολη με πολύ καλήν εμφάνισιν αλλά από της πρώτης στιγμής διακρίνω την επικρατούσαν αταξίαν μεταξύ των στρατιωτών μας και την κακήν αυτών εμφάνισιν. Διαπιστώνω έλλειψιν επιβλέψεως των από τους αξιωματικούς και αυτό με θλίβει εξαιρετικά διότι εύρισκα θιγομένην την εθνικήν μας υπερηφάνειαν εις τα όμματα νεοκαταληφθέντος [κόσμου].
7/12/1940. Πήγα σήμερον στο νοσοκομείο [ανθρω] είδα τραυματίας τους έδωσα σιγάρα τους εμίλησα – αθλιότης και ανεπάρκεια εντός του νοσοκομείου * – οι στρατιώται υποφέρουν και δεν τους προφθαίνουν και οι πραγματικοί αυτοί ήρωες, ελάχιστα παραπονούνται μπράβο τα παιδιά θαυμάζω τη ράτσα μας εν τω προσώπω τους – αν όλοι εξετέλουν σαν κι αυτούς με αυταπάρνησιν και ανιδιοτέλειαν το καθήκον τους, η Ελλάς πάντα θα εμεγαλούργη. (* Το νοσοκομείο φαίνεται ότι οργανώθηκε καλύτερα μετά τις 7 Ιανουαρίου, οπότε και ιδρύθηκε Στρατιωτικό Νοσοκομείο τύπου Α και χωρητικότητας 500 κλινών με διευθυντή τον Αρχίατρο Κωνσταντίνο Σταθόπουλο (Αρχείο ∆ΙΣ Φ.605/Α/125)).
Πιστεύει πως οι Γερμανοί δεν θα επιτεθούν στην Ελλάδα.
27/3/1941 : Άκρατος ενθουσιασμός με το πραξικόπημα των Σέρβων πιστεύουμε ότι δεν κινδυνεύουν τα πλευρά μας και ότι δεν είναι δυνατόν η Γερμανία, η μεγάλη αυτή δύναμις να αποφασίσει να μας κτυπήσει από της πλάτης – ατιμία ανανδρεία αναξία λαού με παραδόσεις και αισθήματα ανδρικά.
….. Φθάνουμε στις 6/4/41. Το άγγελμα καταφθάνει η Γερμανία εκήρυξε τον πόλεμον κατά της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδος.
7-8/4/1941 : Η Ελλάς ανθίσταται τα παληκάρια μας κάμουν και πάλιν το καθήκον τους – οι Σέρβοι έσπασαν αφήκαν ακάλυπτο το δεξιό μας – αφήνουν δίοδο στους Γερμανούς – φρίκη και έτσι στις 9 μαθαίνουμε ότι κατέλαβαν τη Θ/κη. Δεν πανικοβαλλόμεθα αλλά με κατέχει η αγωνία και η θλίψις διότι αξίζαμε καλλιτέρας τύχης – το αποδείχνουμε – το ομολογούν οι Γερμανοί, οι οποίοι μπορεί να είναι ότι είναι αλλά ξεύρουν να εκτιμούν την παληκαριά – οι Ιταλοί
εδώ την παθαίνουν και πάντα σωρεία αιχμαλώτων καταβαίνουν.
Θλίβεται για τους αφανείς ήρωες του μετώπου τα Μόνοπλα.
…..Εγώ τι κάμνω; Προσπαθώ φωνάζω για να εξοικονομήσω λίγο χόρτο για τα αλογάκια μου τα καϋμένα είναι τα πρώτα που υφίστανται πάντας τας στερήσεις του πολέμου.
11/4/41 Αγωνιώδης ολίγον ημέρα, μελαγχολική δε, μας κάνει εμφάνιση της Από το πρωί χιονίζει με το τσουβάλι εώς το μεσημέρι έχει ασπρίσει όλος ο τόπος. – περιμένουμε – Διώχνω όσα άλογα έμειναν από το απόσπασμα και όσα έρχονται από το άλλο – Τυφεκίζω και μερικά τι αχαριστία προς αυτά; Έτσι είναι ο κόσμος νοσηρότητα, ιδιοτέλεια κακεντρέχεια αχαριστία! Μας εξυπηρέτησαν τα καϋμένα όσο μπόρεσαν και στο τέλος ανάπηρα πια τα σκοτώνουμε.
Θλίψη και οργή για τις αναίτιες καταστροφές
23/4/41
Αναζήτησις καταλύματος – μετά δυσκολίας ανευρίσκομε ένα δωμάτιο με λίγο σκεπάσματα – στρωματσάδα. Το μεσημέρι και το βράδυ αιφνίδια αναχώρησις διά Τρίκαλα. Διανυκτερεύουμε εις τις πολυθρόνες ενός κατεστραμμένου από τους βομβαρδισμούς ξενοδοχείου. Τι ειρωνεία να κοιμάσαι μέσα σε συντρίμμια. Δείγματα της νέας κατάστασης της Ευρώπης και του πολιτισμού του 20ου αιώνος.
24/4/41
Τρίκαλα ……. η καταστροφή φαίνεται πληρεστέρα με την έλλειψιν των πάντων τα ωραιότερα μέγαρα της ωραίας πόλεως έχουν καταστραφεί. Τι βανδαλισμός. Τι τους έφταιγαν όλα αυτά;
…….η συνέχεια στο Βιβλίο.
Η ΕΕΥΕΔ εκφράζει τα συγχαρητήρια της προς τους Συγγραφείς (και Μέλη της) κ.κ Κ. Τερψίδη και Γ. Βουρβουλάκη . Είναι μια εξαιρετική εργασία, προϊόν μακρόχρονης έρευνας. Το Βιβλίο τους ανέσυρε από την αφάνεια και την λήθη τον Επικτηνίατρο Αγαμέμνωνα Αποστολίδη, ήταν μια οφειλόμενη τιμή. Το μικρό αυτό Βιβλίο είναι μια ιδιωτική έκδοση που θα μπορούσαμε να την χαρακτηρίσουμε και ως Συλλεκτικό Βιβλίο.
Σώματος Στρατού. Αριστερά ο Λοχαγός Εμμ. Ματθαιάκης. Στα δεξιά άγνωστος Λοχαγός, πιθανώς ο
Γ. Τσιτσιγιάννης.
Μέσα από την παρουσίαση του Βιβλίου, δώσαμε την ευκαιρία στα Μέλη, τους Φίλους της ΕΕΥΕΔ και τους αναγνώστες μας να έχουν μια πρώτη επαφή με την ιστορία ενός ξεχασμένου Υγειονομικού Αξιωματικού.
Το τέλος
Ξεφεύγοντας από τα στενά πλαίσια της παρουσίασης ενός Βιβλίου θα την ολοκληρώσουμε, μεταφέροντας αυτούσιο κείμενο από το Βιβλίο που αναφέρεται στο άδικο και σκληρό τέλος της ζωής ενός ανθρώπου που πίστευε στην ενότητα του λαού, του Έθνους.
“Κατά τη διάρκεια της κατοχής, ο Αποστολίδης συμμετείχε ενεργά στην αντίσταση κατά των Γερμανών και Βουλγάρων κατακτητών, ως μέλος της Εθνικής Οργάνωσης Πληροφοριών – Δολιοφθορέων της Πανελληνίου Απελευθερωτικής Οργάνωσης (ΠΑΟ).
Παράλληλα, ως ένα από τα ιδρυτικά μέλη του συλλόγου κτηνιάτρων Θεσσαλονίκης, παρέμενε ενεργός κτηνίατρος, είτε δεχόμενος περιστατικά στο σπίτι του (επί της συμβολής οδού Βασ. Όλγας και 25ης Μαρτίου) είτε παρέχοντας δωρεάν τις υπηρεσίες του στον δοκιμαζόμενο από την κατοχή αγροτικό πληθυσμό των περιαστικών οικισμών.
Στις 27 Ιουλίου 1944 επισκέφθηκε το σπίτι ενός κτηνοτρόφου στα περίχωρα της πόλης προκειμένου να ξεγεννήσει την αγελάδα του, όπου και διανυκτέρευσε. Την επόμενη μέρα, Παρασκευή 28 Ιουλίου 1944, συνοδευόμενος από τον κτηνοτρόφο επέστρεφε με το κάρο στο σπίτι του, όταν τους σταμάτησαν κάποιοι νεαροί και του ζήτησαν να τους ακολουθήσει για να δει το άρρωστο άλογό τους. Το περιστατικό αλλά και η ταυτότητα των ανδρών έβαλαν σε υποψίες τον κτηνοτρόφο, ο οποίος συμβούλεψε τον Αποστολίδη να τους αγνοήσει. Ο Αποστολίδης, όμως, πιστός στο καθήκον του, έδιωξε το φίλο του και τους ακολούθησε στο χωριό Μαντζάρηδες, σήμερα Νέα Ραιδεστός Θεσσαλονίκης. Εκεί, σε έναν σταύλο, έπεσε σε ενέδρα τεσσάρων ανδρών, οι οποίοι τον δολοφόνησαν άγρια και τεμάχισαν το πτώμα του για να μη βρεθεί ποτέ. Κάποιοι από τους δολοφόνους συνελήφθησαν μετέπειτα, ομολόγησαν ότι τα κίνητρα ήταν αμιγώς πολιτικά και καταδικάστηκαν από τη δικαιοσύνη για το στυγερό τους έγκλημα.”
Αν υπάρχουν αναγνώστες της Ιστοσελίδας που ενδιαφέρονται να προμηθευτούν το Βιβλίο (κόστος μικρότερο των 10 Ε), ας το δηλώσουν στο email της ΕΕΥΕΔ (eeyed.contact@gmail.com) ή με σχόλιο στην Ιστοσελίδα. Αν συγκεντρωθεί ικανοποιητικός αριθμός παραγγελιών, η ΕΕΥΕΔ θα συντονίσει την εκτύπωση και διανομή.
Επιμέλεια ανάρτησης : Αργύρης Τασιόπουλος
