Το Μέλος μας Γενικός Αρχίατρος ε.α, κ. Θεόδωρος Ροκκάς είναι ιατρός Γαστρεντερολόγος, με μακρά και πολυεπίπεδη παρουσία στην κλινική πράξη, την ακαδημαϊκή διδασκαλία και την ιατρική έρευνα. Δείτε το Βιογραφικό του στο τέλος της ανάρτησης.
Μας εξέπληξε θετικά με την έκδοση Βιβλίου του με τίτλο “Η Ιατρική στην εποχή των Αλγορίθμων“. Το Διοικητικό Συμβουλιο της ΕΕΥΕΔ τον συγχαίρει για την έκδοση του ΒΙβλίου που έρχεται να προσεγγίσει την “επανάσταση” που φέρνει η Τεχνητή Νοημοσύνη στην Ιατρική και ευρύτερα.
ISBN 9786182461341, 30/3/2026, 296 Σελιδες. Έκδοση 24 Γράμματα 30/3/2026
Το παρόν βιβλίο αποτυπώνει τη ματιά ενός κλινικού ιατρού με μακρόχρονη εμπειρία, που παρακολουθεί με ενδιαφέρον και κριτική σκέψη τη συνάντηση της Ιατρικής με την Τεχνητή Νοημοσύνη, αναζητώντας τα όρια, τις δυνατότητες και το ανθρώπινο νόημα της σύγχρονης ιατρικής πράξης.
Το έργο ξεπερνά την απλή παράθεση τεχνολογικών επιτευγμάτων —όπως η ανάλυση του μικροβιώματος και η αλγοριθμική απεικόνιση— και εστιάζει στην ουσία της ιατρικής πράξης. Με λόγο νηφάλιο και στοχαστικό, ο συγγραφέας αναδεικνύει πώς οι αλγόριθμοι μπορούν να γίνουν το «άγρυπνο μάτι» που ενισχύει τη διαγνωστική ακρίβεια, ενώ ταυτόχρονα θέτει το κρίσιμο ερώτημα της διατήρησης της ανθρώπινης επαφής. Πρόκειται για ένα απαραίτητο ανάγνωσμα που λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στην ψηφιακή πρόοδο και την ηθική δέσμευση απέναντι στον ασθενή, υπενθυμίζοντάς μας ότι, ακόμη και στον κόσμο των δεδομένων, ο πυρήνας της θεραπείας παραμένει βαθιά ανθρώπινος.
Συνεχίζοντας την παρουσίαση θα διαβάσουμε παρακάτω την σύνοψη από το Βιβλίο του.
ΣΥΝΟΨΗ
Η Ιατρική βρίσκεται σήμερα μπροστά σε μια ιστορική καμπή. Όχι επειδή αλλάζουν απλώς τα εργαλεία της, αλλά επειδή μεταβάλλεται ο τρόπος με τον οποίο παράγεται η γνώση, λαμβάνονται οι αποφάσεις και νοηματοδοτείται η ευθύνη. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν εισέρχεται στην Ιατρική ως μια ακόμη τεχνολογική καινοτομία· εισέρχεται ως καταλύτης που επαναπροσδιορίζει θεμελιώδεις έννοιες της ιατρικής πράξης. Για πρώτη φορά, η ανάλυση, η πρόβλεψη και η σύνθεση της πληροφορίας δεν αποτελούν αποκλειστικό προνόμιο του ανθρώπινου νου. Το γεγονός αυτό γεννά ενθουσιασμό, αλλά και βαθύ προβληματισμό.
Η Ιατρική, ωστόσο, δεν υπήρξε ποτέ απλώς εφαρμογή επιστημονικής γνώσης. Από τις απαρχές της, ήταν συνάντηση επιστήμης και κρίσης, εμπειρίας και ευθύνης, τεχνικής και ανθρωπισμού. Ο ιατρός δεν όφειλε μόνο να γνωρίζει, αλλά να αποφασίζει. Και η απόφαση αυτή δεν αφορούσε αφηρημένα δεδομένα ή στατιστικές πιθανότητες, αλλά συγκεκριμένους ανθρώπους, σε συγκεκριμένες στιγμές της ζωής τους. Αυτή η διάσταση της Ιατρικής δεν αναιρείται από την τεχνολογία· αντίθετα, καθίσταται πιο απαιτητική.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο φτάνουμε στην απόφαση, όχι όμως το γεγονός ότι κάποιος πρέπει να αποφασίσει. Αλγοριθμικά συστήματα είναι πλέον σε θέση να επεξεργάζονται τεράστιους όγκους δεδομένων, να εντοπίζουν πρότυπα και να προτείνουν λύσεις με ταχύτητα και ακρίβεια που υπερβαίνουν τις ανθρώπινες δυνατότητες. Μπορούν να μειώσουν ορισμένες μορφές αβεβαιότητας, να υποστηρίξουν τη διάγνωση και να ενισχύσουν τη θεραπευτική στρατηγική. Δεν μπορούν, όμως, να αναλάβουν την ευθύνη των συνεπειών. Η ευθύνη παραμένει ανθρώπινη, γιατί μόνο ο άνθρωπος μπορεί να σταθεί απέναντι στον ασθενή, να εξηγήσει την αβεβαιότητα, να αποδεχθεί το ενδεχόμενο σφάλματος και να παραμείνει παρών όταν τα αποτελέσματα δεν είναι τα αναμενόμενα.
Το βιβλίο αυτό δεν γράφτηκε για να υμνήσει την Τεχνητή Νοημοσύνη ούτε για να την αντιμετωπίσει με καχυποψία. Δεν επιχειρεί να προβλέψει με ακρίβεια το μέλλον, ούτε να προσφέρει έτοιμες λύσεις σε σύνθετα προβλήματα. Φιλοδοξεί, αντίθετα, να αποτελέσει έναν χώρο σκέψης. Να θέσει ερωτήματα πριν οι τεχνολογικές εξελίξεις παγιωθούν σε πρακτικές που δύσκολα θα αναστραφούν. Να ενθαρρύνει τον αναγνώστη να στοχαστεί πάνω στη σχέση ανάμεσα στη δυνατότητα και στο νόημα, ανάμεσα στην καινοτομία και στην ευθύνη.
Απευθύνεται πρωτίστως σε ιατρούς και επαγγελματίες υγείας, οι οποίοι βρίσκονται καθημερινά αντιμέτωποι με την ανάγκη να ενσωματώσουν νέες τεχνολογίες στην κλινική πράξη. Ταυτόχρονα, όμως, απευθύνεται και στον ευρύτερο αναγνώστη που ενδιαφέρεται να κατανοήσει πώς η Τεχνητή Νοημοσύνη επηρεάζει έναν από τους πιο ευαίσθητους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας: τη φροντίδα της υγείας. Η Ιατρική δεν αφορά μόνο τους ειδικούς· αφορά όλους, γιατί όλοι, κάποια στιγμή, θα βρεθούμε στη θέση του ασθενούς.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σχέση ιατρού–ασθενούς, η οποία δοκιμάζεται και μετασχηματίζεται στην ψηφιακή εποχή. Η εμπιστοσύνη, η επικοινωνία και η κοινή λήψη αποφάσεων αποκτούν νέα διάσταση όταν παρεμβάλλονται αλγοριθμικά συστήματα. Ποιος εξηγεί τι προτείνει ένας αλγόριθμος; Πώς μεταφράζεται μια στατιστική πιθανότητα σε ανθρώπινο λόγο; Πώς διασφαλίζεται ότι η τεχνολογία δεν αποξενώνει, αλλά υποστηρίζει τη σχέση; Τα ερωτήματα αυτά δεν είναι τεχνικά· είναι βαθιά ανθρώπινα και ηθικά.
Το βιβλίο εξετάζει τον ρόλο της Τεχνητής Νοημοσύνης στην κλινική πράξη, στην ιατρική έρευνα, στην εκπαίδευση και στη χάραξη πολιτικής υγείας. Αναδεικνύονται οι δυνατότητες, αλλά και τα όρια. Τα λάθη, οι αποτυχίες και οι συστημικές προκαταλήψεις δεν αποτελούν παρεκκλίσεις, αλλά εγγενή χαρακτηριστικά κάθε πολύπλοκου συστήματος. Η άκριτη εμπιστοσύνη στην τεχνολογία μπορεί να οδηγήσει σε νέες μορφές αδικίας και αποπροσωποποίησης. Η αναγνώριση των ορίων δεν είναι άρνηση της προόδου· είναι προϋπόθεση για μια υπεύθυνη χρήση της.
Το βιβλίο δεν περιλαμβάνει τεχνικές περιγραφές αλγορίθμων ούτε οδηγίες χρήσης. Επιχειρεί, αντίθετα, να διατυπώσει μια στάση απέναντι στην εποχή που αναδύεται. Μια στάση που αναγνωρίζει τη δύναμη της τεχνολογίας, χωρίς να της παραχωρεί το νόημα της ιατρικής πράξης. Γιατί η Ιατρική, όσο κι αν εξελίσσεται, παραμένει μια ανθρώπινη υπόσχεση: ότι απέναντι στην ασθένεια, στον πόνο και στην αβεβαιότητα, κάποιος θα σταθεί με γνώση, κρίση και φροντίδα.
Η πρόοδος δεν απειλεί την Ιατρική όταν συνοδεύεται από στοχασμό. Την απειλεί όταν η δυνατότητα προηγείται του νοήματος. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει την Ιατρική, αρκεί να παραμείνει εργαλείο και όχι σκοπός. Το πραγματικό ερώτημα της εποχής μας δεν είναι αν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αλλάξει την Ιατρική. Αυτό είναι ήδη βέβαιο. Το ερώτημα είναι αν η Ιατρική θα καταφέρει να αλλάξει χωρίς να χάσει τον εαυτό της.
Το βιβλίο αυτό γράφτηκε με την πεποίθηση ότι η πρόοδος και ο ανθρωπισμός δεν είναι αντίπαλοι. Μπορούν να συνυπάρξουν, αρκεί να προηγείται η σκέψη της εφαρμογής και το νόημα της δυνατότητας. Αν ο αναγνώστης κρατήσει έστω και έναν προβληματισμό που θα τον συνοδεύσει στην πράξη ή στη σκέψη του, τότε ο σκοπός του βιβλίου θα έχει εκπληρωθεί.
Ο Θεόδωρος Ροκκάς υπηρετεί ως Διευθυντής της Γαστρεντερολογικής Κλινικής στο «Ερρίκος Ντυνάν» Hospital Center, διατηρώντας σταθερά ενεργή τη σχέση με τον ασθενή και τη σύνθετη πραγματικότητα της καθημερινής κλινικής απόφασης.
Σπούδασε Ιατρική στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και στη Στρατιωτική Ιατρική Σχολή, ενώ ολοκλήρωσε την ειδικότητά του στη Γαστρεντερολογία στο Guy’s Hospital του Λονδίνου.
Είναι Διδάκτωρ Ιατρικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και κάτοχος PhD από την Ιατρική Σχολή των Νοσοκομείων Guy’s, St. Thomas’ και King’s College του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Έχει διατελέσει Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας και Γαστρεντερολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Η επιστημονική του δραστηριότητα περιλαμβάνει περισσότερες από 200 δημοσιεύσεις σε έγκριτα διεθνή περιοδικά, με χιλιάδες αναφορές στο έργο αυτό. Είναι Fellow της Αμερικανικής Γαστρεντερολογικής Εταιρείας (AGA), του Αμερικανικού Κολλεγίου Γαστρεντερολογίας (ACG), της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Γαστρεντερολογίας και Ηπατολογίας (EBGH) και της Βρετανικής Εταιρείας Γαστρεντερολογίας (BSG).
Έχει διατελέσει Πρόεδρος της Ελληνικής Γαστρεντερολογικής Εταιρείας, της Ευρωπαϊκής Ομάδας Μελέτης του Ελικοβακτηριδίου του Πυλωρού και του Μικροβιώματος (EHMSG), καθώς και ιδρυτικό μέλος και Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης του Ελικοβακτηριδίου του Πυλωρού και του Μικροβιώματος. Έχει πραγματοποιήσει περισσότερες από 250 προσκεκλημένες ομιλίες σε διεθνή και ελληνικά συνέδρια και έχει διοργανώσει πολυάριθμες επιστημονικές συναντήσεις.
Για το ερευνητικό του έργο έχει τιμηθεί με διεθνείς διακρίσεις, ενώ η Ελληνική Δημοκρατία τού έχει απονείμει τον Ταξιάρχη του Φοίνικα και τον Χρυσό Σταυρό του Τάγματος της Τιμής.
Η διαφθορά, τα σκάνδαλα, όλα όσα πληγώνουν καθημερινά τον πολίτη έχουν δημιουργήσει ασφυκτικό περιβάλλον.
Δεν είναι όμως (δυστυχώς) θέμα που αφορά αποκλειστικά στην σύγχρονη εποχή!
Ο «Ανεξάρτητος» (η Δημοκρατική Εφημερίδα της Επανάστασης του 1821), το 1842 αναλύει, με πίκρα που δεν κρύβεται, τα ίδια προβλήματα στην κοινωνία της εποχής.
Δεν παραβαίνει μόνο τους νόμους η διαφθορά στην Δημόσια ζωή, την Δημοκρατία πληγώνει!
Αυτό μας διδάσκει ο πρόγονος μου Π.Κ.Παντελή – Ανεξάρτητος αγωνιστής του Αγώνα, ο χαλκέντερος δημοσιογράφος που πάλεψε σκληρά στην εποχή του, για την Συνταγματική Τάξη και την δημοκρατία!*
Λ.ΒΑΖΑΙΟΣ (Aν.Γεν.Αρχίατρος ε.α.-Επ.Καθηγητής Ιατρικής) *«Ανεξάρτητος η Δημοκρατική εφημερίδα της Επανάστασης του 1821» Εκδόσεις ΜΕΝΑΝΔΡΟΣ 2018
Λίγα λόγια από εκείνα που είναι πάντα επίκαιρα Ο Παντελής Ανεξάρτητος μας στέλνει την ευχή του.
Την χρειαζόμαστε όσο τίποτε τις μέρες που ζούμε!
Πολέμησε την «πολυτέλεια» την ιδιωτική, που δεν συμβάδιζε με αντίστοιχη δημόσια και έτσι πληγωνόταν η ουσία της δημοκρατικής νομιμότητας. Αψήφησε τον κίνδυνο να γίνει οπισθοδρομικός στηλιτεύοντας την ατομική πολυτέλεια. Χωρίς να το έχει ιδιαίτερα διδαχθεί τήρησε με απίστευτη συνέπεια τις πιο αυστηρές αρχές της αρχέτυπης Δημοκρατίας. Οι παρεκτροπές στην διαχείριση των κοινών από τους πάσης φύσεως άρχοντες δεν ήταν κοινωνικά ελαττώματα, δεν ήταν αδικήματα κάποιου δικαίου ποινικού η αστικού, ήταν δημοκρατικά ελλείμματα.
Ζήτησε με επιμονή την τήρηση της ισονομίας των πολιτών και την αυστηρή τήρηση των Συνταγματικών επιταγών. Αυτές ήταν το «Ευαγγέλιο» του.
Προχωρώντας περισσότερο ο Παντελής Ανεξάρτητος, ο πιστός χριστιανός, δεν μιλά ποτέγια αμαρτίες των ανθρώπων της εξουσίας, αναγνωρίζει και παλεύει μόνο με δημοκρατικά ελλείμματα, με τα συνειδητά εγκλήματα κατά της Δημοκρατίας και της Πατρίδας. Οι αμαρτίες μπορεί να συγχωρεθούν από τους ανθρώπους της εκκλησίας για τα δημοκρατικά ολισθήματα όμως μόνο η ιστορία έχει λόγο και ο λαός που τα υφίσταται.
Με το ένστικτο του περισσότερο, κατάλαβε πως οι «άλλοι Ευρωπαίοι» είχαν κατασκευάσει ένα μύθο φωτεινό για τις σκοτεινές τους ρίζες. Μιλώντας πάντα για τους «λοιπούς Ευρωπαίους», δεν διανοήθηκε ποτέ καμία αμφισβήτηση της ευρωπαϊκότητας του και μάλιστα πρώτης γραμμής! Ο «μύθος» των λοιπών Ευρωπαίων έλεγε πως η σοφία, η γνώση, και η ομορφιά της αρχαίας παράδοσης και κληρονομιάς, ανήκουν σε όλους λαούς της Ευρώπης, γιατί αυτοί που τα έφτιαξαν δεν υπάρχουν πια, δεν υπάρχει καμία συνέχεια τους και έτσι μπορούσαν να τα κάνουν δικά τους, να τα λατρέψουν, να χτίσουν πάνω τους δικό τους πολιτισμό. Διεκδικούσαν ιδιοκτησία όλων αυτών, με ιταμό τρόπο και αυτό εξαγρίωνε τον Ανεξάρτητο.
Χωρίς «μύθους» καταγωγής δεν ζουν οι άνθρωποι. Οι φιλέλληνες τον δικό τους μύθο αναζητούσαν, όταν και όσοι αγωνίστηκαν για την δική μας Ανεξαρτησία. Η Ελλάδα τους πρόσφερε τον μύθο. Ο Ανεξάρτητος όμως τον διεκδίκησε, διεκδίκησε την ιδιοκτησία της Αρχαίας κληρονομιάς, για τον εαυτό του, τους σύγχρονους του και για εμάς τους επερχόμενους στο πρωτόγονο πιεστήριο της εφημερίδας στην Ύδρα του 1827, αργότερα στην Αθήνα και σε όλη την ταραγμένη ζωή του.
Γι ‘αυτό ήταν θυμωμένος, γι ‘αυτό ταίριασε με τον Καποδίστρια, αυτός ο επώνυμος Υδραίος.
Γι ‘αυτό και για άλλα πολλά μίλησε με τους αναγνώστες και τους φανταστικούς συνομιλητές του για τον «εξ ίσου πατριωτισμό». Γι ‘αυτό δεν μίλησε με τους Βαυαρούς, ούτε με τους οτζαμπάσηδες, ούτε με τους Φαναριώτες. Πίστευε πως είναι υποθήκευση του μέλλοντος η άρνηση του παρελθόντος και της ιστορίας του.
Διεκδίκησε την κληρονομιά και την ιστορική συνέχεια στα κείμενα του Ανεξάρτητου μεταφέροντας χωρία των Αρχαίων συγγραφέων, Ελλήνων, λιγότερο Ρωμαίων και Βυζαντινών. Δεν βρίσκονται τα κείμενα της Αρχαίας Γραμματείας εκεί διακοσμητικά, με το συνηθισμένο «τουριστικό» πνεύμα επίδειξης γνώσεων.
Προσθήκη περισσότερων στοιχείων, για την εφημερίδα και τον εκδότη της, από τον επιμελητή της ανάρτησης.
Ο Παντελής Κ. Παντελή υπήρξε εκδότης της εφημερίδας «Ανεξάρτητος Εφημερίς της Ελλάδος», μίας από τις πρώιμες και πιο σημαντικές εφημερίδες στη νεότερη Ελλάδα μετά το 1821. Παντελής Κ. Παντελή ήταν Υδραίος ναυτικός, δημοσιογράφος και αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης. Υπήρξε εκδότης, τυπογράφος, συντάκτης και σχολιαστής της εφημερίδας Ανεξάρτητος, μιας από τις πρώτες ιδιωτικές εφημερίδες στην Ελλάδα εκείνης της εποχής. Η εφημερίδα εξέφραζε δημοκρατικές και αντιπολιτευτικές απόψεις, με έντονη κριτική κατά των κοτζαμπάσηδων, των Φαναριωτών και της βαυαρικής κυριαρχίας στην Ελλάδα μετά την Επανάσταση. Λόγω της πολιτικής του αρθρογραφίας υπήρξε αντικείμενο διώξεων και λογοκρισίας από τις αρχές της εποχής, γεγονός που τον κατέστησε πρωτοπόρο στην πάλη για την ελευθερία του Τύπου στη χώρα. Σε τέτοιοβαθμό συνέδεσε το όνομά του με την εφημερίδα, ώστε σε κάποια φάση άλλαξε το οικογενειακό επώνυμό από …Παντελή…. σε Ανεξάρτητος.
Η εφημερίδα «Ανεξάρτητος Εφημερίς της Ελλάδος» κυκλοφόρησε αρχικά το 1827–1828 στην Ύδρα, σημειώνοντας συνολικά 40 τεύχη στην πρώτη περίοδο κυκλοφορίας. Αργότερα η έκδοση συνεχίστηκε ως «Ανεξάρτητος», με διαλείμματα, έως το 1858 στην Αθήνα.* Ήταν η μόνη εφημερίδα από ιδιώτη εκδότη σε μια περίοδο όπου οι περισσότερες εκδόσεις ήταν είτε επίσημα όργανα της κυβέρνησης είτε διακόπτονταν λόγω πολεμικών και πολιτικών συγκυριών.
*Η οικογένεια Ανεξαρτήτου συνέχισε την παράδοση εκδίδοντας την Εφημερίδα «ΛΑΟΣ» και μετέχοντας ενεργά στην πολιτική ζωή της χώρας».**
Στην Θεσσαλονίκη, στις 8 Νοεμβρίου, στην Λέσχη Αξιωματικών Φρουράς Θεσσαλονίκης, πραγματοποιήθηκε από τις εκδόσεις Παπαζήση η παρουσίαση του βιβλίου του συναδέλφου Αρχιάτρου Γεωργίου Λ. Σακαγιάννη με τον παραπάνω τίτλο. Μεταξύ άλλων το Βιβλίο προλόγησε το Μέλος μας Αναστάσιος Μάνθος, Ταξίαρχος Π.Α. ε.α. ιατρός, Ομότιμος καθηγητής Ιατρικής, πρώην Πρύτανης Α.Π.Θ. Ήδη αναρτήσαμε την παρουσίαση του κ. Μάνθου, μπορείτε να την διαβάσετε εδώ.
Στην Αθήνα το Βιβλίο παρουσιάστηκε στις 22 Νοεμβρίου στο χώρο του Πολεμικού Μουσείου Αθηνών, με συντονιστή τον Δημοσιογράφο κ. Πάρι Καρβουνόπουλο, Χαιρετισμό απηύθυναν οι :
Η εκδήλωση είχε πολλή επιτυχία. Οι συμμετέχοντες έδειξαν ζωηρό ενδιαφέρον στην συζήτηση που επακολούθησε.
Σας παρουσιάζουμε τον “χαιρετισμό” του Ταξιάρχου ε.α και Μέλους της ΕΕΥΕΔ, κ. Λάμπρου Βαζαίου.
Καλημέρα …Νομίζω όμως πως πρέπει να συστηθώ!
Είμαι ο Λάμπρος Βαζαίος απόστρατος Στρ. Γιατρός, αυθεντικός Βετεράνος όπως ο αγαπητός Στρατηγός και καλός φίλος ο Δημ.Αλευρομάγειρος. Λέγοντας αυθεντικός θα ήθελα να διευκρινiσω πως ο Στρατηγός και εγώ έχουμε διανύσει όλη την διαδρομή του μονίμου αξιωματικού, από τα χρόνια της Σχολής την υπηρεσία στους διάφορους βαθμούς, την συμμετοχή, ή αν θέλετε την εμπλοκή μας, σε όλες τις περιπέτειες της χώρας πολιτικές και πολεμικές! Ανήκω στην παλαιότερη γενιά των Στρ.Γιατρών και έχω σήμερα την χαρά αλλά και την τιμή να μιλήσω για τον Συνάδελφο Γιώργο Σακαγιάννη και το βιβλίο του.
Ο Αρχίατρος Γιώργος Σακαγιάννης, ανήκει στην νέα γενιά των Στρ. Γιατρών. ‘Εχει την ειδικότητα του Πυρηνικού Ιατρού. Αποτελεί όμως και επίλεκτο μέλος της συνέχειας της Παράδοσης των Λογοτεχνών Στρ.Ιατρών! Δεν ξέρετε πόσο θετικό είναι να συνεχίζεται με επιτυχία Παράδοση που κοσμεί τον χώρο των εν ενεργεία και των Αποστράτων. Από τον Παύλο Νιρβάνα, τον Ανδρέα Καρκαβίτσα, τον Άγγελο Τανάγρα μέχρι τον αγαπημένο μας Ηλία Παπαδημητρακόπουλο, που πρόσφατα έφυγε από κοντά μας, 55 τουλάχιστον συνάδελφοι, συγγραφείς, ποιητές, εικαστικοί, έχουν καταχωρηθεί ως «άλκιμοι υπηρέτες των Μουσών», όπως θα λέγανε οι παλιότεροι! Αν συνυπολογήσουμε τους μέχρι σήμερα 600 περίπου Συναδέλφους που έχουν διδακτορικό τίτλο και τους περίπου 100 εκλεγμένους Πανεπιστημιακούς, όλων των βαθμίδων, τότε έχουμε το ιδιαίτερα σημαντικό φάσμα της Οικογένειας των Στρ. Ιατρών. Ο συγγραφέας λοιπόν, με το μέχρι σήμερα έργο του συνεχίζει με δυναμισμό τον δρόμο που χαράξαμε οι παλαιότεροι.
Θα πρέπει να συμφωνήσουμε, από την πρώτη κιόλας ανάγνωση, ότι το βιβλίο παρουσιάζει με πετυχημένο τρόπο την δουλειά του συγγραφέα. Είναι σπάνια πραγματικά αυτή η ψύχραιμη και κατά το δυνατόν αντικειμενική έρευνα και ανάλυση της πολιτικής και κοινωνικής τοποθέτησης του Βετερανισμού. Υπάρχουν πάντα τα μη διαπραγματεύσιμα στοιχεία που αναδύονται από την παράδοση. Η στράτευση είναι δικαίωμα και όχι υποχρέωση! Ο Αξιωματικός, ο αυθεντικός Στρατιωτικός ασκεί λειτούργημα σε αντίθεση με τον αντίστοιχο που ως επαγγελματίας ασκεί επάγγελμα.
Στην πρώτη περίπτωση η παιδεία είναι εκ ων ουκ άνευ και για τον λόγο αυτό ακριβώς προωθήσανε την «μη παιδεία» στο στράτευμα όσοι οργανώσανε την εκτροπή, την Δικτατορία της 21 Απριλίου!
Η ταξινόμηση σε 4 κύκλους, μόνιμα στελέχη, έφεδροι, αυθορμήτως εξοπλισθέντες, άμαχοι πιστεύω ότι είναι ιδιαίτερα επιτυχημένη. Μπορούμε έτσι να παρακολουθήσουμε την αναλυτική περιγραφή που κάνει ο συγγραφέας. Καταδύεται θαρρετά και γι’αυτό αποτελεσματικά, στο χάος των αρχείων, των διαφόρων απομνημονευμάτων, των ντοκουμέντων, των προσωπικών αφηγήσεων. Οι τελευταίες αυτές έχουν πολύ μεγάλη σημασία και χρειάζονται προσεκτική εκτίμηση της πραγματικότητας και αποφυγή συγκινησιακών υπερβολών και ιδίως των φανταστικών αφηγήσεων, που συχνά υποδύονται αληθοφάνεια η ακόμη είναι καθαρά παγίδες.
Αναδύονται οι απόστρατοι ως ευδιάκριτη κοινωνική ομάδα και είναι έξοχη η αναφορά του βιβλίου, στην διαδικασία διεκδίκησης της αξιοπρέπειας των βετεράνων, που συχνά απειλείται και τραυματίζεται. Η περιγραφή της πραγματικής κοινωνικής επιρροής των βετεράνων, εμποδίζεται συχνά από την ανυπαρξία ιστορικά καταγεγραμμένης ισορροπίας της επίσημης και γνωστής Ιστορίας με τις βιογραφικές αφηγήσεις, τα προσωπικά αρχεία και την αποδελτίωση του Τύπου. Τον σκόπελο αυτό καταφέρνει να αποφεύγει ο συγγραφέας, βοηθούμενος από την σχέση εμπιστοσύνης που απέκτησε με πρωταγωνιστές των διάφορων γεγονότων.
Έχουμε μπροστά μας βιβλίο δύσκολο, με πολιτικά αγκάθια(!), αγκάθια δεξιάς ιδεολογικής προέλευσης και αγκάθια αριστερής! Η επιτυχία του συγγραφέα είναι ότι δεν μένει απόλυτα ικανοποιημένος ούτε ο δεξιός, ούτε ο αριστερός αναγνώστης! Σημαίνει πολλά αυτό!
Η εκτενής αναφορά στην κρατική αρωγή κάθε είδους για τους απομάχους, φωτίζει αρκετά μισοσκότεινα κεφάλαια της πολιτικής των διαφόρων Κυβερνήσεων.
Ο Στρατός και η πολιτική, είναι ένα από τα κεφάλαια που δοκιμάζεται με επιτυχία η ερευνητική και ιδίως η αναλυτική ικανότητα του συγγραφέα.
Για το Σώμα των Αξιωματικών και την θέση του στην κοινωνία μίλησε πριν χρόνια, ο παλιός φίλος Τριαντάφυλλος Γεροζήσης, χαλκέντερος διανοητής, αρχικά με την έξοχη εργασία του στο Παρίσι. Συνέχισε στην Ελλάδα προσφέροντας πολύ σοβαρό έργο. Η συνεργασία του με τον συγγραφέα απέδωσε ιδιαίτερα αποτελέσματα. Κρίμα που δεν είναι πια μαζί μας να χαρεί την σημερινή εκδήλωση. Ο Γιώργος Σακαγιάννης πήρε την σκυτάλη και με περισσό δυναμισμό, θέληση και ερευνητικό μόχθο καταθέτει σήμερα τις θέσεις του για το Βετερανικό ζήτημα στον 20 ο αιώνα!
Δεν γεννήθηκε όμως στον 20 ο αιώνα το Βετερανικό Ζήτημα. Ερευνώντας και αναδιφώντας την Ιστορία του προγόνου μου Παντελή-Παντελή Ανεξάρτητου βρέθηκα μπροστά στην δημιουργία του προβλήματος τον 19 ο Αιώνα, στην Πατρίδα μας. Η «Ανεξάρτητος Εφημερίς της Ελλάδος» άρχισε τον βίοτης στην Ύδρα το 1827, από τον αγωνιστή του ναυτικού Αγώνα Παντελή Παντελή. Ήταν η πρώτη από ιδιώτη εκδοθείσα εφημερίδα αλλά και η πρώτη διωχθείσα από την διεφθαρμένη εξουσία της χώρας, την ώρα που η Επανάσταση ψυχορραγούσε κάτω από τα πλήγματα του Ιμπραήμ! Η εξουσία μετά την δημιουργία του πρώτου Κρατικού Μορφώματος, όποια και αν ήταν, δεν παρέλειψε να φέρεται με τον πιο σκαιό τρόπο στους πρώτους Βετεράνους, τους Αγωνιστές! Ο «Ανεξάρτητος» για 32 χρόνια στάθηκε απέναντι αψηφώντας διώξεις, φυλακίσεις και κατατρεγμούς από την Βαυβαροκρατία! Ήτανε τότε που δώσανε στον Νικηταρά τον βαθμό του Στρατηγού και την άδεια, στον τυφλό πια Αγωνιστή, να επαιτεί έξω από την εκκλησία της Ευαγγελίστριας στον Πειραιά! Ήτανε ακόμη τότε που το ποίημα του Παν. Σούτσου που παραθέτει το βιβλίο εκτυπωνότανε στο Τυπογραφείο του Ανεξάρτητου κρυφά και μοιραζότανε νύχτα στις γειτονιές. Ήτανε ακόμη οι διωκόμενοι Αγωνιστές που ανεβήκανε στο βουνό. Τότε άρχισε η ληστοκρατία που βασάνισε την χώρα μέχρι την δεκαετία του 1930!
Οι βετεράνοι, οι παλιοί Βετεράνοι διακονήσανε την ουτοπική «Εθνική Ιδέα» με αγνό πατριωτισμό. Στο τέλος του 19 ου Αιώνα από αυτήν γεννήθηκε η μονάκριβη κόρη της, ή «Μεγάλη Ιδέα»! Δεν κάνανε μόνο «κακό» αυτές, όπως διατείνονται πολλοί. Επιτρέψτε μου να πω πως ντύσανε με γιορτινά ρούχα την ρακένδυτη Πατρίδα και χτίσανε για τον Λαό την «Καταγωγική Άνεση» που τόσο είχε ανάγκη έστω και αν το πληρώσαμε ακριβά! Είναι η ουτοπία μας, το «Λούσο» της Ιστορίας μας!
Δεν θα ξορκίσουμε το “Esprit Militaire” ούτε το “Esprit de Corps” γιατί η πικρή εμπειρία του χρόνου δεν μας το επιτρέπει!
Ζούμε σε εποχή ανατροπών και συντροφιά με τον Συγγραφέα προτείνω να προβληματιστούμε!
Τι Στρατό θέλουμε, τι Στρατό και τι Αξιωματικούς χρειαζόμαστε σήμερα; Τον Στρατό που μπορεί να γίνει «ηρωϊκός», τον επιτυχημένο Τεχνοκρατικό η κάτι άλλο!
Ευχαριστώ για την υπομονή σας!
Ας επιτρέψουμε και τον κ. Σακαγιάννη να μας πει δύο λόγια, μετά την ολοκλήρωση των δύο Παρουσιάσεων του Βιβλίου του σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα.
Πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 22 Νοε 25 στο Πολεμικό Μουσείο της Αθήνας, η παρουσίαση και στην πρωτεύουσα του βιβλίου μου για τον ελληνικό βετερανισμό του εικοστού αιώνα, κομμάτι της διατριβής μου στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας.
Πλήρωσα αυτές τις παρουσιάσεις (Θεσσαλονίκη-Αθήνα) με ιδιαίτερο άγχος. Γιατί δεν είχα συνεννοηθεί με κανέναν από τους ομιλητές. Δεν ήξερα τη γνώμη τους και δεν δέχθηκα να την ακούσω μέχρι τη στιγμή που θα την άκουγε και το κοινό μας και θα βιντεοσκοπείτο.
Ήταν αμέριστη η συμπαράσταση των αξιόλογων ανθρώπων, που μου έκαναν την τιμή να διαβάσουν την εργασία μου, ανάμεσα στους οποίους ο Στρατηγός Αλευρομάγειρος και ο Αν.Γεν.Αρτρος Βαζαίος, που είχαν ιδιαίτερη αξία επειδή φέρουν μια προσωπική ιστορία, τους υπολήπτομαι και μάλιστα, αποτελούν και το αντικείμενό μου, στη βετερανική τους εκδοχή.
Το ακροατήριό μας, από διάφορα σημεία του πολιτικού χάρτη, εντός και εκτός στρατού, άντεξε, προβληματίστηκε, ρώτησε, επέμεινε.
Με έπεισε ότι δεν μιλούσαμε για κάτι θεωρητικό. Ότι η βετερανική ιστορία οφείλει να μπει στη στρατιωτική ιστορία και στην Ελλάδα, όπως πραγματοποιείται σταδιακά εδώ και χρόνια στις ΗΠΑ. Ότι βετερανική κουλτούρα κουβαλούμε υποσυνείδητα όλοι οι Έλληνες. Ότι καλό θα ήταν να το κάνουμε με επιστημονική γνώση κι όχι προσαρμοζόμενοι σε απλουστευτικά μοντέλα της εποχής. Γιατί τον ελληνικό βτερανισμό πρέπει να τον ανακαλύψουμε, με τις ιδιαιτερότητές του, μεταξύ μας. Και να τον αξιοποιήσουμε και να τον προβάλουμε σε εχθρούς και φίλους.
Ιδιαίτερη χαρά η παρουσία φίλων-αδελφών από τη Σχολή. Δυο κουβέντες μόνο ας πω: “Καλύτερα από όλους τα είπε ο δικός μας”, για τον κύριο Βαζαίο και “Μπράβο που έκανες αυτό το πράγμα που δεν το έκαναν επαγγελματίες ιστορικοί και πανεπιστημιακοί. Είναι σπουδαίο ότι βγήκε και αυτό από τη Σχολή μας”, για την αφεντιά μου.
Αυτός ο κύκλος έκλεισε, τα βιβλία μένουν ευτυχώς, ας ασχοληθούμε με νέα βιβλία και τους ασθενείς μας.
Σας ευχαριστώ για πολλοστή φορά, να είμαστε γεροί.
Σε μια εποχή όπου η πληροφορία ταξιδεύει ταχύτερα από την αλήθεια, τα κοινωνικά δίκτυα έχουν μετατραπεί σε πεδίο επιρροής, σύγκρουσης και χειραγώγησης. Από την παραπληροφόρηση και την τοξικότητα μέχρι την ψηφιακή εξαπάτηση, ο δημόσιος λόγος δοκιμάζεται όσο ποτέ άλλοτε.
Στην εργασία αυτή αναλύονται και αποκαλύπτονται οι μηχανισμοί του αόρατου κόσμου της ψηφιακής χειραγώγησης, της τοξικότητας και της εξαπάτησης στα κοινωνικά δίκτυα, ενώ παράλληλα προτείνονται απλοί και πρακτικοί τρόποι προστασίας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο όμως αναδύονται και 2 κρίσιμα ερωτήματα. Το ΠΩΣ και το ΓΙΑΤΙ.
Ένα απαραίτητο εφόδιο για όποιον θέλει να είναι ενημερωμένος και να έχει καθαρή κρίση μέσα στο χάος της πληροφορίας, γιατί η αλήθεια ποτέ δεν χάνεται, απλά πρέπει να ξέρουμε να τη βρούμε.
Πιστεύοντας η ΕΕΥΕΔ ότι το Βιβλίο αυτό είναι χρήσιμο το συμπεριέλαβε στην Ηλεκτρονική της Βιβλιοθήκη και αντί άλλης παρουσίασης, παραθέτει την “Εισαγωγή” του Βιβλίου.
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Στο σύγχρονο ψηφιακό περιβάλλον, και ιδιαίτερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παρατηρείται το φαινόμενο όπου ορισμένες μειοψηφικές ομάδες, κάνοντας χρήση –και πολλές φορές κατάχρηση– του δικαιώματος της ελευθερίας της έκφρασης που τους παρέχει το δημοκρατικό πολίτευμα, καταφέρνουν να επηρεάζουν δυσανάλογα τον δημόσιο διάλογο και την κοινή γνώμη.
Αξιοποιώντας τα όρια ανοχής της δημοκρατίας και τα εργαλεία της τεχνολογίας, οι ομάδες αυτές συχνά προβάλλουν έντονα τις απόψεις τους, δημιουργώντας μια εικόνα που δεν ανταποκρίνεται πάντα στην πραγματικότητα. Με τον τρόπο αυτό, η ανισότητα στην ένταση της φωνής οδηγεί στη διαμόρφωση μιας ιδιότυπης ψηφιακής ισορροπίας, όπου η ένταση υπερτερεί της αλήθειας και η επανάληψη υπερκαλύπτει τη λογική.
Πρόκειται συνήθως για τις λεγόμενες «θορυβώδεις μειοψηφίες», οι οποίες, χάρη στη συντονισμένη τους δράση, στηρίζονται σε ψυχολογικούς μηχανισμούς και αλγοριθμικές ευνοήσεις για να διαμορφώσουν αντιλήψεις, να προκαλέσουν αντιδράσεις και να επιβάλουν τον λόγο τους. Έτσι, δημιουργείται μια άτυπη μορφή ψηφιακής «δικτατορίας της μειοψηφίας», όπου η επιρροή δεν βασίζεται στο πλήθος, αλλά στη στρατηγική αξιοποίηση της επικοινωνίας.
Ωστόσο, πίσω από αυτό το φαινόμενο δεν κρύβεται μόνο η τεχνολογία, αλλά και η ανθρώπινη φύση. Η ανάγκη του ατόμου να ανήκει, να επιβεβαιώνει, να επιβεβαιώνεται και να ξεχωρίζει. Κάπως έτσι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτουργούν ως καθρέφτης του εαυτού μας, μετατρέποντας την επιθυμία για επικοινωνία σε αγώνα επιβολής, εντυπώσεων και κυριαρχίας.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο απλός χρήστης, μπορεί εύκολα να παρασυρθεί σε εκφράσεις επιθετικότητας, ειρωνείας ή απαξίωσης. Η ανωνυμία και η αίσθηση ασφάλειας που προσφέρει η οθόνη ενισχύουν την ψευδαίσθηση δύναμης και επιτρέπουν την εκτόνωση συναισθημάτων που στην πραγματική ζωή ίσως δεν θα εκφράζονταν ποτέ.
Η τοξικότητα λοιπόν δεν προέρχεται μόνο από οργανωμένες ομάδες ή συστηματικούς χειραγωγούς, αλλά και από καθημερινούς ανθρώπους, οι οποίοι μέσα από τη διαδικτυακή τους παρουσία, αναπαράγουν συνειδητά ή ασυνείδητα ένα κλίμα θυμού, καχυποψίας και αρνητισμού, τοξικότητας. Η συσσώρευση αυτής της συμπεριφοράς δημιουργεί ένα ψηφιακό περιβάλλον όπου η συζήτηση υποχωρεί, η ευγένεια χάνεται και ο διάλογος αντικαθίσταται από αντιπαράθεση. Πρόκειται για μια μορφή συλλογικής ψυχολογικής κόπωσης, που τρέφει και τροφοδοτεί την τοξικότητα του δημόσιου λόγου στο διαδίκτυο.
Οι άνθρωποι χειραγωγούνται και εξαπατώνται από έναν δόλιο συνδυασμό συνθηκών που αναπτύσσονται μέσα στα κοινωνικά δίκτυα: λένε όμορφα αυτά που θέλεις να ακούσεις, στοχεύουν στο κέρδος και στην εξαπάτηση, και αξιοποιούν την απουσία φίλτρων και διαφάνειας στους αλγορίθμους. Με αυτόν τον τρόπο οι επιτήδειοι εκμεταλλεύονται τόσο τα τεχνολογικά χαρακτηριστικά των πλατφορμών όσο και τις ανθρώπινες αδυναμίες — και, παράδοξα, έτσι ευημερούν τα ίδια τα κοινωνικά δίκτυα.
Σε αυτό το πλαίσιο, αναδύονται 2 κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τη διαχείριση της αλήθειας, της ευθύνης και της ηθικής στην ψηφιακή εποχή. ΠΩΣ να εξαπατήσεις, να χειραγωγήσεις, να γίνεις τοξικός και ΓΙΑΤΙ να το κάνεις.
Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα δεν είναι μόνο τεχνική, αλλά βαθιά κοινωνική και ψυχολογική, καθώς αγγίζει τη σχέση του ανθρώπου με την εξουσία, τη γνώση και την ανάγκη του για επιρροή.
Η παρούσα εργασία επιχειρεί να διερευνήσει αυτήν ακριβώς τη δυναμική. Μέσα από τη μελέτη της τοξικότητας, της χειραγώγησης και της ψηφιακής εξαπάτησης, αναζητά τα όρια μεταξύ ελευθερίας και ευθύνης, αλήθειας και εντύπωσης, γνώσης και επιρροής. Σκοπός είναι να αναδειχθεί όχι μόνο το πώς λειτουργούν οι μηχανισμοί της ψηφιακής επιρροής, αλλά και το γιατί βρίσκουν έδαφος σε μια κοινωνία που διψά για επικοινωνία, αλλά συχνά χάνει τον προσανατολισμό της μέσα στον καταιγισμό της πληροφορίας.
Αναστάσιος Μάνθος, Ταξίαρχος Π.Α. ε.α. ιατρός, Ομότιμος καθηγητής Ιατρικής, πρώην Πρύτανης Α.Π.Θ.
Στις 8 Νοεμβρίου, ημέρα Σάββατο και ώρα 11:00, στην Λέσχη Αξιωματικών Φρουράς Θεσσαλονίκης, έγινε από τις εκδόσεις Παπαζήση η παρουσίαση του βιβλίου του συναδέλφου Αρχιάτρου Γεωργίου Λ. Σακαγιάννη, με τον πολυδύναμο τίτλο:
«Το σπαθί μου. Ειρήνη!»
«Ο ελληνικός βετερανικός εικοστός αιώνας».
Έλλην απόστρατος αξιωματικός.
Κοινωνική και πολιτική τοποθέτηση από τον Μεσοπόλεμο στη Μεταπολίτευση.
Ομόκεντροι και παράκεντροι βετερανικοί κύκλοι
Την εκδήλωση προήδρευε ο δημοσιογράφος Παντελής Σαββίδης και ομιλητές ήταν αλφαβητικά οι :
Βλασίδης Βλάσης Ιστορικός Καθηγητής Πανεπιστημίου Μακεδονίας,
Δορδανάς Στράτος Ιστορικός Αναπληρωτής Καθηγητής Α.Π.Θ.,
Κωστάκογλου Σωτήρης Αντιστράτηγος ε.α.,
Μάνθος Αναστάσιος Ταξίαρχος ε.α. ιατρός, πρώην Πρύτανης ΑΠΘ, και ο
Μηταφίδης Τριαντάφυλλος Γραμματέας του ΣΦΕΑ.
Διαχρονικά, η προσωπικότητα και η πνευματική διαδρομή του συγγραφέα, αφενός μεν υπηρετεί με πλήρη επάρκεια την στρατιωτική ιατρική, η οποία αποτελεί και τον κύριο άξονα της εργασιακής του άσκησης, αλλά ταυτόχρονα υπηρετεί και την ακαδημαϊκή συμμετοχική του δράση στον επιστημονικό τομέα της Πολιτικής Ιστορίας, την οποία διακονεί με αφοσίωση και επιτυχία, όντας διδάκτορας του επιστημονικού αυτού γνωστικού αντικειμένου.
Παραθέτω το προσωπικό του σχόλιο σε μένα για το μέγεθος του βιβλίου, ότι δηλαδή, εάν χρησιμοποιούσε ολόκληρο το υλικό που συνέλεξε, τότε το ήδη ογκώδες περί ού ο λόγος βιβλίο που παρουσιάζουμε, θα ήταν τουλάχιστον διπλάσιο σε μέγεθος, αλλά υποθέτω ότι κατίσχυσε «το ουκ εν τω πολλώ το ευ». Όμως, το γεγονός αυτό τεκμηριώνει το αντίστοιχα ογκώδες έργο που κατέβαλε ο συγγραφέας για την συλλογή των ιστορικών στοιχείων, την αξιολόγησή τους, την συσχετιστική κριτική τους ανάλυση, το κύριο συμπερασματικό απόσταγμά τους, και τελικά την παρουσίασή τους.
Ακαδημαϊκότητα
Μια λεπτομέρεια εντυπωσιακή, η οποία προσδίδει στο βιβλίο ιδιαίτερη ακαδημαϊκή αξία, είναι ότι πρόκειται για την συγγραφική επέκταση του διδακτορικού του έργου, το οποίο κρίθηκε με απόλυτη επιτυχία από το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, με βάση τα ακαδημαϊκά δεδομένα της κριτικής αποδοχής ενός πρωτότυπου και καινοτόμου πνευματικού ακαδημαϊκού έργου.
Συγγραφικός λόγος & γραφή
Ο συγγραφικός του λόγος έχει στοιχεία που αιφνιδιάζουν και τα οποία δεν τα συναντά κανείς συχνά στην τρέχουσα καθημερινότητα. Τα πιο εμφανή χαρακτηριστικά του λόγου του είναι:
Η απροϋπόθετη παρρησία, η οποία κατά την γνώμη μου αποτελεί ταυτοτικό χαρακτηριστικό.
Η αυτοδύναμη έκφραση, βασιζόμενη σε διαμορφωμένες θέσεις, οι οποίες εμφορούνται από ανεπιφύλακτη και ισχυρή αυτοπεποίθηση, σε συνδυασμό με έντονο και εμφανές βάθος παιδευτικής υποδομής.
Η θεωρητική και η πρακτική κατάρτιση του συγγραφέα σε αρχές, αξίες, πολιτισμό, και αντιλήψεις ζωής.
Κριτική του τίτλου του βιβλίου
Δεν μπορώ να μην αναφερθώ σχετικώς αναλυτικά στον τίτλο του βιβλίου, ο οποίος είναι καινοτόμος, ευρηματικός, θεματικά ταιριαστός και με σαρκαστικό χιούμορ. Μου φάνηκε ιδιαίτερα πρωτότυπη και εύστοχη η επιλογή της ατάκας «Το σπαθί μου, Ειρήνη» του κλασικού κινηματογραφικού έργου «Ένας ήρωας με παντόφλες». Όπως θα θυμάστε, ιδίως οι παλαιότεροι, πρωταγωνιστής ήταν ο αθάνατος ηθοποιός Βασίλης Λογοθετίδης, στον ρόλο ενός αποστράτου στρατηγού, με σενάριο και σκηνοθεσία του αξεπέραστου Αλέκου Σακελάριου και μουσική του μοναδικού Μάνου Χατζιδάκη.
Στόχος του κινηματογραφικού έργου
Στόχος της ταινίας, που ισχύει και σήμερα, είναι η διακωμώδηση ενός βετεράνου στρατηγού, για τον οποίον ετοιμάζεται η τιμητική κατασκευή του ανδριάντα του. Όμως ο πραγματικός σκοπός των επισπευδόντων ήταν να λειτουργήσει ως εργαλείο κατάχρησης και τελικά οικειοποίησης ενός μεγάλου χρηματικού ποσού, από άτομα του περιβάλλοντός του, εν αγνοία του.
Το σενάριο
Εύλογα υποθέτω ότι οι περισσότεροι από μας έχουμε απολαύσει την εκπληκτική ερμηνεία του Λογοθετίδη, με βάση ένα σενάριο, το οποίο αναδείκνυε την περιφρόνηση του κράτους και την αδιαφορία του για την αξιοπρεπή διαβίωση ενός αποστράτου, η οποία φθάνει στο σημείο να απαιτεί ακόμη και το ξεπούλημα του κατά τον ίδιο «ηρωϊκού» του ξίφους και των παρασήμων του, ώστε να βρει τα χρήματα για την επιβίωση της οικογένειάς του, η ένδεια της οποίας έφθασε στο να μην μπορεί να αγοράσει ακόμη και φάρμακα για την θυγατέρα του.
Η τραγικότητα κορυφώνεται όταν γίνεται σαφές ότι η δημιουργία του «ανδριάντα», είχε αποκλειστικά και μόνο παράνομα και ανήθικα οικονομικά κίνητρα, τα οποία δεν είχαν καμιά σχέση με το υποτιθέμενο ένδοξο παρελθόν του απόστρατου στρατηγού, αλλά ήταν απλά ένα κακοποιητικό εφεύρημα για την υφαρπαγή μεγάλου χρηματικού ποσού από τον κρατικό κορβανά.
Τα δύο πρώτα μέρη του τίτλου
Είναι σαφές ότι η περίπτωση αυτή δεν αποτελεί γενικότητα με κάποιες εξαιρέσεις, αλλά αποτελεί μια σαφή εξαιρεσιακή σεναριογραφική επικέντρωση, που αφορά έναν απόστρατο. Βέβαια, ο σαρκασμός και η αντίφαση είναι εμφανή. Υπονοούν την μεγάλη αβελτηρία του κράτους απέναντι στους αποστράτους.
Επί της ουσίας το περιεχόμενο του βιβλίου εκπροσωπείται με πληρότητα από τον υπότιτλο του βιβλίου, δηλαδή «Ο ελληνικός βετερανικός εικοστός αιώνας», ευρισκόμενος όμως πάντα υπό την απειλή της αναξιοπρεπούς και καταθλιπτικής ένδειας.
Το τρίτο μέρος του τίτλου
Το τρίτο μέρος του τίτλου φανερώνει και την βαθιά πολυπλοκότητα του εγχειρήματος του συγγραφέα, ο οποίος έπρεπε να υλοποιήσει τις τρεις δεσμεύσεις του τίτλου του βιβλίου, από το τεράστιο χαοτικό τεκμηριωτικό υλικό, το οποίο κατά κανόνα ανθίσταται σθεναρά στην αποχαοτικοποίηση και δυσκολεύει εξαιρετικά την εντόπιση μοτίβων, τα οποία καταρχήν καταγράφονται και εν συνεχεία μελετούνται, συγκρίνονται και κωδικοποιούνται, ώστε να δημιουργούν αποτελέσματα και συμπεράσματα.
Αξιολογικές θέσεις
Είναι γεγονός ότι ο συγγραφέας τοποθετείται με αυτοπεποίθηση απέναντι στην χαοτικότητα του υπό επεξεργασία τεκμηριωτικού υλικού του. Το γεγονός αυτό, το εκφράζει χωρίς αμφισημίες και απογωνιοποιήσεις, δείχνοντας ότι εννοεί αυτό που πιστεύει και ότι πιστεύει αυτό που εννοεί. Αυτό δεν αποτελεί συνήθη πρακτική του καθημερινού, αλλά κυρίως, του γραπτού και μάλιστα συγγραφικού λόγου.
Σε μια τέτοια διαδικασία βιβλιοκριτικής, με τα παραπάνω χαρακτηριστικά, οφείλει να είναι κανείς εξελεγκτικά νηφάλιος και ισόρροπος αποτιμητής, αποδίδοντας από την μια πλευρά εύσημα, αλλά και από την άλλη όλες τις πιθανόν συμπαρομαρτούσες αβελτηρίες.
Γενική θεώρηση του βιβλίου
Βλέποντας κανείς τα εμφανή σημειολογικά στοιχεία στην πρώτη επαφή με το βιβλίο, καταγράφει τον μεγάλο, αλλά ευανάγνωστο όγκο του (σχεδόν 650 σελίδες), έναν, όπως ειπώθηκε προηγουμένως, πολλά σημαίνοντα τίτλο («Το σπαθί μου Ειρήνη!») και ακόμη έναν υποσημαίνοντα υπότιτλο («Ο ελληνικός βετερανικός εικοστός αιώνας»), καθώς και ένα αναλυτικό επεξηγηματικό αρθρωτό δεύτερο υπότιτλο που περιλαμβάνει,
«Έλλην απόστρατος αξιωματικός.
Κοινωνική και πολιτική τοποθέτηση, από τον Μεσοπόλεμο στη Μεταπολίτευση.
Ομόκεντροι και παράκεντροι βετερανικοί κύκλοι». Όλα αυτά δημιουργούν ένα εμφανές αναπεπταμένο συναφές ποικιλόμορφο θεματολόγιο.
Συνδεσιμότητα πρωτογενούς υλικού
Το αρχικό ερώτημα είναι το πώς συνδέονται όλα αυτά, και ποια είναι η ποσοτική συμμετοχή τους στο τελικό διά ταύτα. Η απορία αυτή μπορεί να λειτουργεί κριτικά και προβληματικά, που θα μπορούσε σε κάποιον επιπολής κριτικίζοντα να ξιφουλκήσει πρόωρα και χωρίς μέτρο. Όμως στην ουσία λειτουργεί μόνο θετικά, ως πειστική πρόκληση ανάγνωσης, για να διαπιστώσει κανείς πώς όλη αυτή η ποσότητα και η εκ πρώτης όψεως χαοτική ποικιλότητα, καταλήγει αναλογικά, καταλογικά, διαλογικά και συλλογικά στο διά ταύτα, δηλαδή στην αλληλεπίδραση, αλλά και στην ετεροεπίδραση, με την εξαιρετικά χρήσιμη κριτική ανάλυση και συσχετιστική συμπερασματολογία.
Κριτική των εργαλείων λόγου
Καταρχήν, εννοιακά και συντακτικά το βιβλίο διαθέτει συνθετική πολυθεματικότητα, αντίστοιχη της κοινωνικής πολυπλοκότητας και αλληλεπίδρασης, την οποία και προσμέτρησε.
Υπάρχουν ετερογενή θέματα, τα οποία όμως, στην ροή του βιβλίου, τελικώς απαρτιώνονται, εννοιολογικά, αιτιολογικά, ερμηνευτικά και τελεολογικά. Τελικώς πράγματι εντυπωσιάζει και ξενίζει η θεματική ετερογένεια, αλλά όμως ξεπληρώνει καταλυτικά η αποκάλυψη της «διαπλοκής» της. Όλα μέσα σε όλα.
Εργαλεία λόγου 1
Ρέουσες έως και χειμαρρώδεις σκέψεις, παρορμητικά άτακτες έως και ανάκατες, με τελικά γοητευτική έως και αποκαλυπτική ισορροπία, αλληλεπίδραση και διαδραστική κατάλυση.
Φιλοσοφικός καταιγισμός, ο οποίος όμως προκαλεί την κάθαρση και την πρακτική ένταξη στην καθημερινότητα, αλλά και στη διαχρονική υπόσταση.
Συνδυασμός ασυνδύαστων, με πολύ εύστοχες επιλογές και πρακτικό, λογικό, αλλά και επαγωγικό ακόμη αντίκρισμα, που αιφνιδιάζει.
Άριστη προσέγγιση πολιτικής ιστορίας και πολιτικής κριτικής, απροδιάθετη, νηφάλια, παρρησιακή, ισόρροπη, επαγωγική, και τελικώς διά λόγου πειστική.
Εργαλεία λόγου 2
Τα λεκτικά εργαλεία είναι άριστης τεχνικής και πολύ υψηλού επιπέδου. Η γλώσσα λαμπυρίζουσα, η δομή άρτια, η σύνταξη εναργής, η ετυμολογία καταλυτική, η ροή γοητευτική, η σαφήνεια αδιασάλευτη, οι έννοιες απαρτιωμένες, η λογική επαγωγική, η ανάλυση-σύνθεση πρακτική τόσο στη μικροανάπτυξη όσο και στη ολική δομή, γραφή με ροή αιτίου-αιτιατού όπου απαιτείται, απροκατάληπτη αυτο- και ετερο- συλλογική κριτική, ιστορική γνώση γεγονότων, φαινομένων, αλλά και επιφαινομένων όσο και υποφαινομένων ως ιστορικά ανάλεκτα, εντελέχεια στον καθορισμένο ορίζοντα, επαγωγική άρθρωση με τεκμηρίωση στα επί μέρους «διά ταύτα», αλλά και αναπάντεχη εμπλοκή όλης της ετερογένειας στο θέμα, με προσέγγιση παράλληλη, ασύμμετρη, αναλογική, αντιδιασταλτική, ιστορική ή και ανιστορική, συμβιωτική ή αβιωτική.
Εργαλεία λόγου 3
Το βιβλίο αποτελεί μια ανατομία αρθρωτή, κεντημένη επάνω σε μια τεράστια τοιχογραφία, με την οποία ανατέμνονται οι επιδραστικές σχέσεις προσώπων, θεσμών, κοινωνίας, αποστράτων, ενώσεων, πολιτικής, πολιτικών και κομμάτων. Εντυπωσιακή είναι η αναλυτική ψυχολογία των αποστράτων και απομάχων, η αναζήτηση της σκοτεινής πλευράς του μέσου ιστορικού προσώπου, η ιδιότητα του βιβλίου ως ένα εξαιρετικό ημερολόγιο γεγονότων. Αιφνιδιάζει η έντεχνη πολιτική συγκριτική καταγραφή, με αφορμή τα των βετεράνων, και ότι η προσέγγιση του βιβλίου γενικότερα, αφορά περισσότερο τις σχέσεις με την κοινωνία και τα κοινά, παρά τις μεταξύ των ενώσεων διαφορές. Από την άλλη πλευρά, περισσότερο τονίζεται το περιβάλλον ποιοτικό κλίμα και οι σχέσεις με τις ενώσεις αποστράτων. Πάντως η αίσθηση του ομιλούντος είναι ότι η εντόπιση μοτίβων συγκλίσεων και αποκλίσεων από την χαοτική κατάσταση των ενώσεων αποτελεί συγγραφικό επίτευγμα.
Εργαλεία λόγου
Με έναν ολιγολεκτικό προσδιορισμό, το βιβλίο είναι έως και συναρπαστικό στη γραφή και στο αποτέλεσμα.
Ως επιμύθιο θα έπρεπε να καταγράψω την απροκατάληπτη προσέγγιση του συγγραφέα στο ιστορικό αντικείμενο, την κριτική συσχέτιση και τέλος την ακόλουθη παρρησιακή παρουσίαση. Θεωρώ όμως ότι η ανακάλυψή τους είναι η κύρια ανταμοιβή του αναγνώστη, ο οποίος μπορεί μετά την εντόπισή τους να ενδιατρίψει σ’ αυτήν, όχι μόνο άμεσα, αλλά και με έμμεσο τρόπο.
Επιμύθιο
Ως επιμύθιο μπορώ να πω ότι εκφράζω την ελπίδα πως κατέγραψα ικανά στοιχεία ώστε να λειτουργήσουν ως κίνητρο ανάγνωσης και συμμετοχής σ’ ένα πραγματικά γοητευτικό και αποκαλυπτικό ταξίδι που προσφέρει το βιβλίο αυτό.
Ομιλητής: Αναστάσιος Μάνθος, Ταξίαρχος Π.Α. ε.α. ιατρός, Ομότιμος καθηγητής Ιατρικής, πρώην Πρύτανης Α.Π.Θ.
Στο παλιό Γ’ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ (στο Καραμπουρνάκι) υπήρχε ανοικτός χώρος εμπρός στο Διοικητήριο με την πινακίδα “ΠΛΑΤΕΙΑ ΕΠΙΚΤΗΝΙΑΤΡΟΥ ΑΓΑΜΕΜΝΟΝΑ ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗ“. Πρώτη φορά την αντίκρυσα το 1973, σαν Μαθητής της ΣΣΑΣ. Κανείς μας δεν γνώριζε ποιος ήταν ο Αποστολίδης, ποιά ήταν η ιστορία του, γιατί υπήρχε αυτή η τιμητική πινακίδα, αλλά και κανείς μας δεν ενδιαφέρθηκε να ψάξει. Ο πρώτος που ενδιαφέρθηκε και με επιμονή άρχισε να ψάχνει στοιχεία ήταν ο Ταξίαρχος (ΥΚ) ε.α Κωνσταντίνος Τερψίδης.
Όπως ο ίδιος μου διηγήθηκε, αρχικά οι πληροφορίες ήταν ελάχιστες, μέχρι την ανακάλυψη του βιβλίου “The Lucky Child” του 2010, γραμμένο από την συγγραφέα Μαριάνα Αποστολίδη (κόρη του Αγαμέμνονα). Το βιβλίο αυτό είχε σαν θέμα την ζωή της Οικογένειας Αποστολίδη, πριν και μετά τον πόλεμο και έδωσε τα πρώτα στοιχεία για εντοπισμό της οικογένειάς του.
Με την βοήθεια της ομογένειας στον Καναδά, ύστερα από ένα κενό 75 χρόνων από τον θάνατο του Αποστολίδη, η οικογένεια βρέθηκε και ήλθε σε επαφή με τον κ. Τερψίδη, Διοικητή τότε, του Γ’ Κτηνιατρικού Νοσοκομείου. Μεταξύ των άλλων του παρέδωσε το Πολεμικό Ημερολόγιο του. Ήταν γραμμένο με κοινό μολύβι, σε ημερολόγιο – σημειωματάριο της φαρμακευτικής εταιρείας Bayer – που απευθυνόταν σε κτηνιάτρους (Taschenbuche fur Tierärzte) και αφορούσε το χρονικό διάστημα 2 Νοε.1940 μέχρι 30 Απρ. 1941, όταν ήταν Διευθυντής Κτηνιατρικής Υπηρεσίας του Γ΄ΣΣ και υπηρετησε σε αυτή τη θέση μέχρι την κατάρρευση του μετώπου.
Το “Ημερολόγιο” δωρήθηκε ως μόνιμο έκθεμα στο Μουσείο Στρατιωτικής Κτηνιατρικής Υπηρεσίας στη Λάρισα.
Το ημερολόγιο του “ταλαιπωρημένο” από τις συνθήκες του μετώπου και τις δεκαετίες που πέρασαν, ήταν σε πολλά σημεία του δυσανάγνωστο.
Με μοναδική ικανότητα ο Γενικός Αρχίατρος Γεώργιος Βουρβουλάκης “αποκρυπτογράφησε” το χειρόγραφο κείμενο. Ελάχιστες ήταν οι λέξεις που δεν αναγνωρίστηκαν (ούτε από τα συμφραζόμενα).
Σήμερα στο Βιβλίο παρουσιάζεται η εξαιρετική ερευνητική δουλειά των Συναδέλφων. Στην μία σελίδα υπάρχουν φωτογραφίες σελίδων του ημερολογίου και στην άλλη το κείμενο. Με ξεχωριστή επιμέλεια οι συγγραφείς προσθέτουν χρήσιμες πληροφορίες και διευκρινήσεις στα αναγραφόμενα του ημερολογίου.
Όπως αναφέρεται στο Βιβλίο :
“Το ημερολόγιο του Αγαμέμνονα Αποστολίδη δεν διεκδικεί δάφνες ιστορικότητας. Αν και καταγράφονται κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά με τις περιοχές, τους ανθρώπους και τις καταστάσεις τα οποία αντιμετωπίζει κατά το διάστημα αυτών των 6 μηνών από τον Νοέμβριο μέχρι και τον Απρίλιο 1940-41, τα περισσότερα από αυτά είναι είτε ήδη γνωστά είτε πολύ καλά μελετημένα. Η πραγματική, όμως, αξία του ημερολογίου έγκειται σε δύο στοιχεία. Το πρώτο είναι ότι η περιγραφή των γεγονότων γίνεται από έναν σχετικά χαμηλόβαθμο, αλλά καλλιεργημένο και με ιδιαίτερη αίσθηση του καθήκοντος ανθρώπου, ο οποίος μάχεται από το μετερίζι του ώστε να φανεί άξιος της στιγμής. Το δεύτερο σημαντικό στοιχείο είναι ότι ρίχνει φως σε πτυχές της ιστορίας του υγειονομικού, οι οποίες συνήθως χάνονται στη λήθη, καθώς δεν προσφέρουν το ενδιαφέρον το οποίο προσφέρουν οι «μάχιμες»ιστορίες αγωνίας και έντασης.”
Θα προσθέσω και το τρίτο στοιχείο, είναι το “άρωμα εποχής“, δηλαδή μικρά περιστατικά, χωρίς ίσως ιστορική αξία, δείχνουν τις συνθήκες που επικρατούσαν στο μέτωπο. Το άρωμα εποχής μπορεί να μας το μεταφέρει μόνο ένας αυτόπτης μάρτυρας.
Το Βιβλίο – Ημερολόγιο μας δίνει την δυνατότητα να σκιαγραφήσουμε τον χαρακτήρα, ενός εξαιρετικού αξιωματικού του Υγειονομικού. Μερικά αποσπάσματα από το Ημερολόγιο.
Στο Μέτωπο υφίσταται την σκληρές συνθήκες, χωρίς παράπονο ή μεμψιμοιρία, το θεωρεί απλά αναμενόμενο.
7/11/1940 …..Μικρά Σόφια – χωριό κατεστραμμένο από το 1903 – εντός χαράδρας – ένθα βασιλεύει και διαπιστούται η μιζέρια – καλό νεόκτιστο σχολείο και μεγάλη εκκλησία – παραμονή δεν προβλέπεται μακρά και άνετος – από την ώρα της αφίξεως μας μας πιάνει η βροχή και ο χειμωνιάτικος αέρας – τουρτουρίζω την νύκτα κάτω από τη μάλλινη βελέντζα του σπιτιού γιατί οι αποσκευές δεν κατόρθωσαν να φθάσουν εγκαίρως – Παρ’ όλα αυτά και το ψωμοτύρι που αποτελεί το δείπνον δεν είναι άσχημο και περισσεύει.
14/11/1940 …. Όλη την ημέρα ακατάπαυστος ήχος κανονιών, βόμβος αεροπλάνων – με αγωνία ρωτούμε να μάθωμε νέα και με αγαλλίαση και ικανοποίηση πληροφορούμεθα κατάληψιν υψωμάτων και σύλληψη αιχμαλώτων – άλλο τίποτα το εξαιρετικόν – φαγί βακαλάος με πατάτες άψητες και φακές το βράδυ με μιαρά μαμούδια – η πείνα όμως και η όρεξις εξουδετερώνει τα πάντα.
25/11/1940 Κρυσταλλοπηγή – χωριό ελεεινό, λασπώδες, σχετικώς αφιλόξενο λόγω των τάσεων των κατοίκων προς την βουλγαροφιλίαν – [Πάντως] στο δωμάτιο που μένουμε με τον Λοχαγ.{…..λο} με σπασμένα τζάμια – την νύκτα διαβολεμένο κρύο τυλιγμένοι στις κουβέρτες δεν εννοούμε να ζεσταθούμε με πιάνει τρεμούλα ρυθμική και τρίξιμο των δοντιών νευρικό μέχρι σπασίματος.
Εξυμνά τους απλούς Στρατιώτες για την αντοχή και τον ηρωισμό τους και κατακρίνει τους Αξιωματικούς που δεν κάνουν την δουλειά τους.
2/11/1940 (πορεία προς το Μέτωπο) ……σχετική αταξία και αδράνεια ιδία αξιωματικών !! εις στιγμάς όπου θα έπρεπε να είναι όλοι φωτιά παρασυρόμενοι τουλάχιστον από τον ενθουσιασμόν του λαού και των οπλιτών.
26/11/1940. φθάνω στην Κορυτσά στην θρυλική αυτή πολη με πολύ καλήν εμφάνισιν αλλά από της πρώτης στιγμής διακρίνω την επικρατούσαν αταξίαν μεταξύ των στρατιωτών μας και την κακήν αυτών εμφάνισιν. Διαπιστώνω έλλειψιν επιβλέψεως των από τους αξιωματικούς και αυτό με θλίβει εξαιρετικά διότι εύρισκα θιγομένην την εθνικήν μας υπερηφάνειαν εις τα όμματα νεοκαταληφθέντος [κόσμου].
7/12/1940. Πήγα σήμερον στο νοσοκομείο [ανθρω] είδα τραυματίας τους έδωσα σιγάρα τους εμίλησα – αθλιότης και ανεπάρκεια εντός του νοσοκομείου * – οι στρατιώται υποφέρουν και δεν τους προφθαίνουν και οι πραγματικοί αυτοί ήρωες, ελάχιστα παραπονούνται μπράβο τα παιδιά θαυμάζω τη ράτσα μας εν τω προσώπω τους – αν όλοι εξετέλουν σαν κι αυτούς με αυταπάρνησιν και ανιδιοτέλειαν το καθήκον τους, η Ελλάς πάντα θα εμεγαλούργη. (* Το νοσοκομείο φαίνεται ότι οργανώθηκε καλύτερα μετά τις 7 Ιανουαρίου, οπότε και ιδρύθηκε Στρατιωτικό Νοσοκομείο τύπου Α και χωρητικότητας 500 κλινών με διευθυντή τον Αρχίατρο Κωνσταντίνο Σταθόπουλο (Αρχείο ∆ΙΣ Φ.605/Α/125)).
Πιστεύει πως οι Γερμανοί δεν θα επιτεθούν στην Ελλάδα.
27/3/1941 : Άκρατος ενθουσιασμός με το πραξικόπημα των Σέρβων πιστεύουμε ότι δεν κινδυνεύουν τα πλευρά μας και ότι δεν είναι δυνατόν η Γερμανία, η μεγάλη αυτή δύναμις να αποφασίσει να μας κτυπήσει από της πλάτης – ατιμία ανανδρεία αναξία λαού με παραδόσεις και αισθήματα ανδρικά.
….. Φθάνουμε στις 6/4/41. Το άγγελμα καταφθάνει η Γερμανία εκήρυξε τον πόλεμον κατά της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδος.
7-8/4/1941 : Η Ελλάς ανθίσταται τα παληκάρια μας κάμουν και πάλιν το καθήκον τους – οι Σέρβοι έσπασαν αφήκαν ακάλυπτο το δεξιό μας – αφήνουν δίοδο στους Γερμανούς – φρίκη και έτσι στις 9 μαθαίνουμε ότι κατέλαβαν τη Θ/κη. Δεν πανικοβαλλόμεθα αλλά με κατέχει η αγωνία και η θλίψις διότι αξίζαμε καλλιτέρας τύχης – το αποδείχνουμε – το ομολογούν οι Γερμανοί, οι οποίοι μπορεί να είναι ότι είναι αλλά ξεύρουν να εκτιμούν την παληκαριά – οι Ιταλοί εδώ την παθαίνουν και πάντα σωρεία αιχμαλώτων καταβαίνουν.
Θλίβεται για τους αφανείς ήρωες του μετώπου τα Μόνοπλα.
…..Εγώ τι κάμνω; Προσπαθώ φωνάζω για να εξοικονομήσω λίγο χόρτο για τα αλογάκια μου τα καϋμένα είναι τα πρώτα που υφίστανται πάντας τας στερήσεις του πολέμου.
11/4/41 Αγωνιώδης ολίγον ημέρα, μελαγχολική δε, μας κάνει εμφάνιση της Από το πρωί χιονίζει με το τσουβάλι εώς το μεσημέρι έχει ασπρίσει όλος ο τόπος. – περιμένουμε – Διώχνω όσα άλογα έμειναν από το απόσπασμα και όσα έρχονται από το άλλο – Τυφεκίζω και μερικά τι αχαριστία προς αυτά; Έτσι είναι ο κόσμος νοσηρότητα, ιδιοτέλεια κακεντρέχεια αχαριστία! Μας εξυπηρέτησαν τα καϋμένα όσο μπόρεσαν και στο τέλος ανάπηρα πια τα σκοτώνουμε.
Θλίψη και οργήγια τις αναίτιες καταστροφές
23/4/41 Αναζήτησις καταλύματος – μετά δυσκολίας ανευρίσκομε ένα δωμάτιο με λίγο σκεπάσματα – στρωματσάδα. Το μεσημέρι και το βράδυ αιφνίδια αναχώρησις διά Τρίκαλα. Διανυκτερεύουμε εις τις πολυθρόνες ενός κατεστραμμένου από τους βομβαρδισμούς ξενοδοχείου. Τι ειρωνεία να κοιμάσαι μέσα σε συντρίμμια. Δείγματα της νέας κατάστασης της Ευρώπης και του πολιτισμού του 20ου αιώνος.
24/4/41 Τρίκαλα ……. η καταστροφή φαίνεται πληρεστέρα με την έλλειψιν των πάντων τα ωραιότερα μέγαρα της ωραίας πόλεως έχουν καταστραφεί. Τι βανδαλισμός. Τι τους έφταιγαν όλα αυτά;
…….η συνέχεια στο Βιβλίο.
Η ΕΕΥΕΔ εκφράζει τα συγχαρητήρια της προς τους Συγγραφείς (και Μέλη της) κ.κ Κ. Τερψίδη και Γ. Βουρβουλάκη . Είναι μια εξαιρετική εργασία, προϊόν μακρόχρονης έρευνας. Το Βιβλίο τους ανέσυρε από την αφάνεια και την λήθη τον Επικτηνίατρο Αγαμέμνωνα Αποστολίδη, ήταν μια οφειλόμενη τιμή. Το μικρό αυτό Βιβλίο είναι μια ιδιωτική έκδοση που θα μπορούσαμε να την χαρακτηρίσουμε και ως Συλλεκτικό Βιβλίο.
Στο Αλβανικό Μέτωπο, ως Επικτηνίατρος και Διευθυντής της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας του Γ Σώματος Στρατού. Αριστερά ο Λοχαγός Εμμ. Ματθαιάκης. Στα δεξιά άγνωστος Λοχαγός, πιθανώς ο Γ. Τσιτσιγιάννης.
Μέσα από την παρουσίαση του Βιβλίου, δώσαμε την ευκαιρία στα Μέλη, τους Φίλους της ΕΕΥΕΔ και τους αναγνώστες μας να έχουν μια πρώτη επαφή με την ιστορία ενός ξεχασμένου Υγειονομικού Αξιωματικού.
Το τέλος
Ξεφεύγοντας από τα στενά πλαίσια της παρουσίασης ενός Βιβλίου θα την ολοκληρώσουμε, μεταφέροντας αυτούσιο κείμενο από το Βιβλίο που αναφέρεται στο άδικο και σκληρό τέλος της ζωής ενός ανθρώπου που πίστευε στην ενότητα του λαού, του Έθνους.
“Κατά τη διάρκεια της κατοχής, ο Αποστολίδης συμμετείχε ενεργά στην αντίσταση κατά των Γερμανών και Βουλγάρων κατακτητών, ως μέλος της Εθνικής Οργάνωσης Πληροφοριών – Δολιοφθορέων της Πανελληνίου Απελευθερωτικής Οργάνωσης (ΠΑΟ).
Παράλληλα, ως ένα από τα ιδρυτικά μέλη του συλλόγου κτηνιάτρων Θεσσαλονίκης, παρέμενε ενεργός κτηνίατρος, είτε δεχόμενος περιστατικά στο σπίτι του (επί της συμβολής οδού Βασ. Όλγας και 25ης Μαρτίου) είτε παρέχοντας δωρεάν τις υπηρεσίες του στον δοκιμαζόμενο από την κατοχή αγροτικό πληθυσμό των περιαστικών οικισμών.
Στις 27 Ιουλίου 1944 επισκέφθηκε το σπίτι ενός κτηνοτρόφου στα περίχωρα της πόλης προκειμένου να ξεγεννήσει την αγελάδα του, όπου και διανυκτέρευσε. Την επόμενη μέρα, Παρασκευή 28 Ιουλίου 1944, συνοδευόμενος από τον κτηνοτρόφο επέστρεφε με το κάρο στο σπίτι του, όταν τους σταμάτησαν κάποιοι νεαροί και του ζήτησαν να τους ακολουθήσει για να δει το άρρωστο άλογό τους. Το περιστατικό αλλά και η ταυτότητα των ανδρών έβαλαν σε υποψίες τον κτηνοτρόφο, ο οποίος συμβούλεψε τον Αποστολίδη να τους αγνοήσει. Ο Αποστολίδης, όμως, πιστός στο καθήκον του, έδιωξε το φίλο του και τους ακολούθησε στο χωριό Μαντζάρηδες, σήμερα Νέα Ραιδεστός Θεσσαλονίκης. Εκεί, σε έναν σταύλο, έπεσε σε ενέδρα τεσσάρων ανδρών, οι οποίοι τον δολοφόνησαν άγρια και τεμάχισαν το πτώμα του για να μη βρεθεί ποτέ. Κάποιοι από τους δολοφόνους συνελήφθησαν μετέπειτα, ομολόγησαν ότι τα κίνητρα ήταν αμιγώς πολιτικά και καταδικάστηκαν από τη δικαιοσύνη για το στυγερό τους έγκλημα.”
eeyed.png
Αν υπάρχουν αναγνώστες της Ιστοσελίδας που ενδιαφέρονται να προμηθευτούν το Βιβλίο (κόστος μικρότερο των 10 Ε), ας το δηλώσουν στο email της ΕΕΥΕΔ (eeyed.contact@gmail.com) ή με σχόλιο στην Ιστοσελίδα. Αν συγκεντρωθεί ικανοποιητικός αριθμός παραγγελιών, η ΕΕΥΕΔ θα συντονίσει την εκτύπωση και διανομή.
Την Τετάρτη 4 Δεκ. 2024 στο Πολεμικό Μουσείο έλαβε χώραν η Παρουσίαση του Βιβλίου
Τάξη 1957, Στρατιωτική Ιατρική Σχολή Σ.Ι.Σ. Τότε ……. και σήμερα. Βιώνοντας δύο κόσμους
Συγγραφέας του Βιβλίου είναι ο Αρχιπλοίαρχος ΠΝ (ε.α) Αντώνης Πέρπερας, Παθολόγος – Ηπατολόγος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Ας αφήσουμε τον Συγγραφέα, που είναι και Μέλος της ΕΕΥΕΔ, να μας μιλήσει για το Βιβλίο και την παρουσίασή του.
Κατ’ αρχήν η πλέον διακεκριμένη και τιμητική για όλους παρουσία στη αίθουσα, υπήρξε αυτή του Διευθυντού Υγειονομικού του ΓΕΕΘΑ (ΔΥΓ/ΓΕΕΘΑ) κ. Δημητρίου Κασίμου. Την παρουσία συντόνισε ο Ταξίαρχος Π.Α ε.α Θεοδόσιος Δόσιος Αναπληρωτής καθηγητής ΕΚΠΑ Θωρακοχειρουργός.
Αριστερά ο Υπτγος (ΥΙ) Διντης ΔΥΓ/ΓΕΕΘΑ Δρ. Δ. Κασίμος
Την έναρξη της παρουσιάσεως κήρυξε ο νύν ΔΥΓ του Π. Ναυτικού Υποναύαρχος Αντώνης Παπαγεωργίου Αγγειοχειρουργός, ο οποίος τίμησε επίσης με την παρουσία του, ιδιαίτερα εμένα προσωπικά που προέρχομαι από το ΠΝ.
ΔΥΓ/ΓΕΝ Υποναύαρχος Αντώνης Παπαγεωργίου
Στην συνέχεια σχολίασαν κομμάτια του βιβλίου με την σειρά, ο Ταξίαρχος Π.Α Δόσιος, ο Υποναύαρχος ΠΝ εα Γρηγόρης Νούσης Γενικός Χειρουργός, και ο Υποναύαρχος ΠΝ εα Ανδρέας Παρασκευόπουλος Πνευμονιολόγος.
Στο πέρας της όλης παρουσίας έλαβαν χώρα δυο τρία σχόλια και αναμνήσεις από το ακροατήριο. Ιδιαίτερη νότα έδωσε από το ακροατήριο ο συμμαθητής μας της τάξεως 1957 Τάκης Οικονομίδης. Ο Τάκης λοιπόν με παρακάλεσε να εκπληρώσει σαν τελευταία επιθυμία του συμμαθητού μας και πολύ «κολλητού» φίλου του Τάκη, του Γιάννη Μίσιου που ζεί μόνιμα στην Σουηδία, πολύ βαριά ασθενής, να παίξει με την φυσαρμόνικά το «τραγούδι του Χορτιάτη» που άρεσε στον Γιάννη. Το έπαιξε λοιπόν στην αίθουσα!!
Τα σχόλια έκλεισε ο Υποστράτηγος ΔΥΓ ΓΕΕΘΑ κ. Κασίμος, ο οποίος, εμφανώς συγκινημένος, εξήρε το έργο της Σχολής, τονίζοντας την επάξια συνέχιση του έργου της, την οποία χαρακτήρισε με έμφαση ως το σημαντικότερο φυτώριο άξιων στελεχών, ιδιαίτερα των αξιωματικών Υγειονομικών Ιατρών που στελεχώνουν επάξια τις ΕΔ. Τόνισε δε ότι το παρόν βιβλίο είναι το 5ο που έχει ως κύριο θέμα την Στρατιωτική Ιατρική Σχολή.
Από το αρχείο της ΕΕΥΕΔ
ΠΕΡΙΛΗΨΙΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
« Η Τάξη του 1957 Η Στρατιωτική Ιατρική Σχολή (Σ.Ι.Σ) » Τότε και…σήμερα“
Α. Πέρπερας
Το βιβλίο βασικά διαπραγματεύεται τα δρώμενα και πεπραγμένα, κατά την μακρόχρονη πορεία των μαθητών και αργότερα γιατρών, της τάξεως Σ.Ι.Σ 1957. Το οδοιπορικό της δύσβατης διαδρομής τους, κάλλιστα συμπληρώνει πάνω από 8 δεκαετίες της ζωής καλύπτοντας 3 ολόκληρες γενιές, οδηγώντας τον κάθε αναγνώστη αντιμέτωπο με δυο κόσμους σχεδόν απόλυτα διαφορετικούς. Ο ένας κόσμος μας πηγαίνει δεκάδες χρόνια πίσω, σε εποχές που η τάξη του 57 βίωσε τα πρώτα παιδικά της βήματα, εποχές που οι συμμαθηταί ανδρώθηκαν, σπούδασαν, έγιναν γιατροί, ενώ ο άλλος κόσμος σημαντικά διαφορετικός, είναι η κοινωνία που ζούμε σήμερα.
Ενδοσκοπώντας λεπτομερέστερα το βιβλίο, το μεγαλύτερό του μέρος εύλογα καλύπτεται με την περιγραφή της εισόδου των νεαρών τότε μαθητών στη Σχολή, περιγράφονται οι σκληρές συνθήκες διαβιώσεώς τους, τονίζεται η αυστηρότης και ο σημαντικός βαθμός πειθαρχίας που επικρατούσαν την εποχή εκείνη, η «ειδική εκπαίδευση» που τότε εφαρμόζετο, περιγράφονται οι δυσκολίες των Πανεπιστημιακών σπουδών. Κουβαλώντας η τάξη μέσα της πάντα ένα ζωηρό παιδί, σε αρκετά σημεία του βιβλίου περιγράφονται και αρκετές ευτράπελες ιστορίες συνυφασμένες με την κλειστή διαβίωση των μαθητών, ιδιαίτερα με το «πνεύμα τάξεως».
Στην συνέχεια το οδοιπορικό ξεφεύγει από τα δρώμενα σπουδών και εκπαιδεύσεως, και περιγράφονται οι ξεχωριστές και θαυμάσιες εποχές που βίωσαν οι μαθηταί της τάξεως, των δεκαετιών 1960, 1970, ίσως και μέρος του 1980, εποχές επαναστατικών εξελίξεων, κάθε μορφής επιστήμης, των γραμμάτων, αλλά και του μουσικού πενταγράμμου. Υπήρξε μια θαυμάσια εποχή της αθωότητος, του ρομαντισμού, που οι άνθρωποι μακρυά από τηλέφωνα και μέσα κοινωνικής δικτύωσης επικοινωνούσαν μεταξύ τους, συνάμα και μια εποχή ενός διαρκούς χάσματος των γενεών.
Περιγράφεται η Μεταπολιτευτική περίοδος, μια εποχή ανακτήσεως της χαμένης ελευθερίας, της δημοκρατίας, συγχρόνως όμως και μιας παρατεταμένης περιόδου με εμφανή την άμβλυνση ηθικών αξιών και ιδανικών, που η τάξις του 1957 ευτυχώς αλώβητοι και θωρακισμένοι όλοι, με τις δικές τους αξίες, έτυχε να βιώσουν.
Έχοντας οι συμμαθηταί της τάξεως διανύσει τα 50 χρόνια της κοινής πορείας τους, είχαν την ευκαιρία να ξανά διαβούν την ίδια πύλη της Σχολής, δυστυχώς αρκετά λιγότεροι, ερχόμενοι αντιμέτωποι με άλλες πρωτόγνωρες καταστάσεις.
Ήλθαν αντιμέτωποι με μια Σχολή αγνώριστη, ποιοτικά σαφώς αναβαθμισμένη, με μοντέρνα δωμάτια μαθητών, με την διαβίωση εναρμονισμένη με τις συνθήκες των νέων της εποχής, οι έξοδοι από την Σχολή συχνοί.
Αργότερα η τάξη, στην δύση της ζωής τους όλοι, έμελλε να βιώσουν πρωτόγνωρες καταστάσεις κοινωνικές, διαφορετικές από εκείνες που έχουν ήδη ζήσει, νέες μορφές οικογενείας, οι νέοι να καθοδηγούνται από άλλα πρότυπα μάλλον επιζήμια, οι θαυμάσιες ελληνικές παραδόσεις να ατονούν, να αλλοιώνονται να «προοδεύουν», ξενόφερτες νοοτροπίες να κατακλύζουν την κοινωνία.
Η τάξη Σ.Ι.Σ 1957 έμεινε τελικά μάλλον… αναχρονιστική.
Επισιτιστική Ασφάλεια, είναι το νέο βιβλίο του Συναδέλφου και Μέλους της ΕΕΥΕΔ Δρ. Απόστολου Ράντσιου από τις Εκδόσεις Ινφογνώμων. Το Βιβλίο θα παρουσιασθεί την Τετάρτη 11 Δεκεμβρίου 2024 στην Αίθουσα Εκδηλώσεων της Ελληνικής Κτηνιατρικής Εταιρίας. Πατησίων 158, 5ος όροφος.
Δείτε περισσότερες πληροφορίες για τον κ. Απόστολο Ράντσιο και την συγγραφική του δραστηριότητα στην Ιστοσελίδα μας εδώ
Ο Συνάδελφος και Μέλος της ΕΕΥΕΔ Ευριπίδης Παπαθανασίου μας απέστειλε για την Βιβλιοθήκη μας την τέταρτη έκδοση της Επετηρίδας Υγειονομικών Αξιωματικών της Πολεμικής Αεροπορίας 1916-2024.
Στην επετηρίδα περιλαμβάνονται τα παρακάτω στοιχεία για του Υγειονομικούς Αξιωματικούς της ΠΑ
Ονοματεπώνυμο
Αριθμός Μητρώου Αεροπορίας
Προέλευση
Ημερομηνία ορκωμοσίας Ανθσγου
Σειρά αποφοίτησης στη Σχολή
Ειδικότητα
Πανεπιστημιακός Τίτλος
Σχολεία
Εξέλιξη
Στον πρόλογο, ο ο Συγγραφέας μας ενημερώνει
Η έκδοση αυτής της Επετηρίδας είναι η τέταρτη κατά σειρά μετά από αυτές των ετών 2017, 2018 και 2022.
Είναι επικαιροποιημένη μέχρι και τον Ιούλιο του 2024 και προσδοκά, όπως και οι προηγούμενες, εκτός του να ενημερώσει, “να ξυπνήσει” μνήμες που έχουν σχέση με συμμαθητές, φίλους, συνεργασίες, αντιπαραθέσεις, περιστατικά, ξενύχτια, αγωνίες, χαρές, λύπες, συμπάθειες, αντιπάθειες.
Για τους λάτρεις των στατιστικών, σημειώνονται με κόκκινο οι γυναίκες στους ΥΙ, ΥΦ, ΥΟ, ΥΚ, ΥΨ και με μπλέ οι άνδρες στους Υ Με κίτρινο χρώμα σημειώνονται πατέρας και γιός που υπήρξαν αρχηγοί της ΣΙΣ/ΣΣΑΣ.
Με κόκκινη οριζόντια γραμμή ξεχωρίζουν οι απόστρατοι από τους εν ενεργεία. Η σειρά με την οποία παρατίθενται οι ειδικότητες, είναι ανάλογη με την σειρά που εντάχθηκαν στη ΠΑ. Τέλος, αναγράφεται ως Αρχηγός ο/η πρώτος/η από κάθε Τάξη από τους καταταγέντες/γείσες στην ΠΑ.
Από την σειρά του ΔΥΓ/ΓΕΑ και κάτω, σημειώνονται και εκείνοι που δεν είναι πλέον κοντά μας. Για τους παλαιότερους ήταν σχετικά δύσκολη η ανεύρεση στοιχείων και εκτός αυτού, για λόγους συναισθηματικούς και εγώ δεν το “πολυέψαξα”. Λάθη και παραλήψεις και εδώ θα υπάρχουν. Ελπίζω ότι ο επόμενος, θα τα ανακαλύψει και θα τα διορθώσει.
Ενδεικτικά η σελίδα 14 με τα πρώτα ονόματα
Σχόλιο της ΕΕΥΕΔ
Ευχαριστούμε τον κ. Παπαθανασίου για την αποστολή της Επετηρίδας, μέσα από την παράθεση των ονομάτων ανακαλούνται μνήμες – εικόνες για όσους Συναδέλφους γνωρίσαμε. Ο μελλοντικός ερευνητής θα βρει χρήσιμα στοιχεία. Ευχόμαστε υγειά και δύναμη στον Συνάδελφο να συνεχίσει το έργο αυτό.
ΔΣ/ΕΕΥΕΔ
Επειδή στην Επετηρίδα περιλαμβάνονται στοιχεία μέχρι το 2024, το όλο πόνημα θεωρείται διαβαθμισμένο και δεν θα το αναρτήσει στην Ηλεκτρονική της Βιβλιοθήκη. Όποιος Συνάδελφος επιθυμεί πρόσβαση σε στοιχεία της Επετηρίδας, να απευθυνθεί στον κ. Ευριπίδη Παπαθανασίου στο email papae47@gmail.com
ΣΥΝΤΟΜΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ
Ο Ευριπίδης Παπαθανασίου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1947. Φοίτησε στο Ιατρικό της ΣΙΣ/ΣΣΑΣ στην Τάξη 1965-1971 με αριθμό μητρώου 864.
Εντάχθηκε στην Πολεμική Αεροπορία. Έλαβε τους τίτλους της Παθολογίας και της Νεφρολογίας ειδικευθείς στην Θεραπευτική Κλινική του Νοσοκομείου Αλεξάνδρα. Μετεκπαιδευθηκε στο Royal .Free Hospital στο Λονδίνο. Είναι διδάκτωρ του ΕΚΠΑ.
Διετέλεσε Υποδιευθυντής του 251ΓΝΑ και Διοικητής του Κέντρου Αεροπορικής Ιατρικής.
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΔΗΣ ΕΝΑΣ ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΤΩΝ ΑΡΧΩΝ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ ΜΕ ΣΠΟΥΔΑΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΡΓΟ Συγραφείς: ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ Γ. ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ Ε. ΒΛΑΔΙΜΗΡΟΣ
ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Φ. ΓΚΟΝΗΣ ΣΤΟ 7 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΛΛΕΡΓΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ (8-10 Μαρτίου 2024) Κυρίες και Κύριοι, αγαπητοί συνάδελφοι
Ξεχωριστή για εμένα η τιμή να βρίσκομαι σήμερα μαζί σας! Ευχαριστίες και έπαινοι αρμόζουν στην Πρόεδρο και στην Οργανωτική Επιτροπή του Συνεδρίου για την συμπερίληψη του θέματος της βιβλιοπαρουσίασης στο πρόγραμμα. Εκφράζω ιδιαίτερες ευχαριστίες στον φίλο Αρχιπλοίαρχο Αριστείδη Διαμαντή και στον πολυγραφότατο συνάδελφο Λάζαρο Βλαδίμηρο που μου εμπιστεύθηκαν την παρουσίαση του πονήματός των. Πριν αναφερθώ σε όσα έμαθα, διαβάζοντας το βιβλίο, για την χαρισματική προσωπικότητα του Στέφανου Ζωγραφίδη, οφείλω να σταθώ στους συγγραφείς. Στους δύο εκλεκτούς συναδέλφους μας. Ασφαλώς δεν είμαι ο κατάλληλος και θα ξέφευγε από τον σκοπό της παρουσίασης η συνολική αποτίμηση του συγγραφικού –και όχι μόνον-έργου τους. Οφείλω όμως να κρίνω την συγκεκριμένη προσπάθεια. Η μεθοδολογία και οι ικανότητες που αναδύονται και τεκμαίρονται, μέσα από τις γραμμές του βιβλίου, έχουν όλα τα χαρακτηριστικά της άρτιας επαγγελματικής επιστημονικής έρευνας που επιπρόσθετα διαποτίζεται από το πάθος, τον οίστρο και την ανιδιοτέλεια που χαρακτηρίζει κάθε ικανό ερασιτέχνη. Το αποτέλεσμα που προέκυψε θα κριθεί από τον αναγνώστη, από εσάς, όταν το μελετήσετε. Εκείνο που σίγουρα θα πρέπει να τονισθεί είναι ότι για να γραφτεί αυτό το βιβλίο χρειάσθηκε εκτεταμένη και επίπονη βασική έρευνα στις πηγές. Απαιτείται γνώση, υπομονή, μεθοδολογία. Απαιτείται έλεγχος και κριτική ικανότητα για αξιολόγηση και συγκριτική επιβεβαίωση. Και μόνον από τον πίνακα των περιεχομένων, τις εκτεταμένες βιβλιογραφικές αναφορές και την πλούσια παράθεση αυθεντικών κειμένων και φωτογραφιών, αναδεικνύεται ο κόπος και το χάρισμα των συγγραφέων. Αξίζουν θαυμασμού και επαίνων!
Ιδιαίτερα εύστοχα και επαινετικά, ο Διευθυντής Υγειονομικού Υποναύαρχος κ. Αντώνιος Παπαγεωργίου, προλογίζοντας το βιβλίο, χαρακτηρίζει τους συγγραφείς ως «οτρηρούς ερευνητές»! Την ουσία όμως του βιβλίου δεν θα την βρούμε στις ικανότητες των συγγραφέων και στις λεπτομέρειες της αφήγησης. Την ουσία του βιβλίου θα την αντιληφθούμε αν προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στο ερώτημα: Γιατί έκαναν αυτή την προσπάθεια; Γιατί έγραψαν αυτό το βιβλίο; Οι ίδιοι μας δίνουν τις απαντήσεις τους. Εκείνο που προσωπικά θα ήθελα να τονίσω, είναι ότι κύρια στόχευση του βιβλίου είναι η αναζήτηση και προβολή προτύπου. Η ισοπεδωτική και εικονοκλαστική εποχή μας, για να έχει ελπίδες ανάκαμψης, έχει ανάγκη προβολής προτύπων που θα εμπνέουν και θα φωτίζουν.
Ο Στέφανος Ζωγραφίδης ήταν πρότυπο γιατρού! Πρότυπο Στρατιωτικού Ιατρού! Και ως τέτοιο αναδεικνύεται στις γραμμές του βιβλίου. Το βιβλίο αυτό δεν είναι προϊόν ωραιοποίησης και εξιδανίκευσης, αλλά αποτελεί επιστημονικά τεκμηριωμένη καταγραφή της ζωής και δράσης ενός νέου γιατρού, στις αρχές του 20 ου αιώνα.
Γεννήθηκε στην Μιτζέλα ή αλλιώς Αμαλιάπολη του Αλμυρού Μαγνησίας το 1878. Ο Ιατροφιλόσοφος πατέρας του εγκαταστάθηκε, με την οικογένειά του, στα Πριγκιποννήσια, στη Χάλκη, σε θέσεις ευθύνης, στην διάσημη Σχολή της. Εκεί, ο μικρός Στέφανος, είχε την ευκαιρία να τύχη βασικής εκπαίδευσης και παιδείας υψηλού επιπέδου, με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό την πολυγλωσσία. Δηλαδή, αντικειμενικά τεκμαίρεται ότι, τόσο από το οικογενειακό όσο και από το σχολικό περιβάλλον, εκτός από τις γνώσεις και τις γλώσσες, είχε τις προϋποθέσεις και τα ερεθίσματα για να παγιώσει αρχές και αξίες που θα τον βοηθούσαν στη διαμόρφωση ακέραιου χαρακτήρα και προσωπικότητας. Αναμενόμενο επακόλουθο η ανάδειξη όλων των εγγενών πνευματικών του χαρισμάτων.
Σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο των Αθηνών και ανακηρύχθηκε αριστούχος διδάκτωρ το 1899, δυο χρόνια μετά τον ατυχή Ελληνοτουρκικό πόλεμο του ‘97. Τότε, η εφημερίδα «Φωνή του Λαού», του Βόλου, της ιδιαίτερης πατρίδας του, έγραψε: «Εν τω προσώπω του κ. Ζωγραφίδη η επιστήμη του Ασκληπιού, αποκτά μύστην τέλειον πολλά υπέρ ταύτης υποσχόμενον…»
Πράγματι, ο Ζωγραφίδης ανεδείχθει άξιος μύστης και θεράπων της Ιατρικής επιστήμης. Το γεγονός ότι παρά το βραχύ του βίου του, πέθανε σε ηλικία 29 ετών, άφησε τέτοιο ανθρώπινο και επιστημονικό αποτύπωμα, που να αξίζει διερεύνησης και σχολιασμού σήμερα, μετά από 120 έτη, μαρτυρά το μέγεθος της χαρισματικής του προσωπικότητας.
Δύο χρόνια μετά την λήψη του πτυχίου του, κατετάγη στο Βασιλικό Πολεμικό Ναυτικό, το 1901, ως Ανθυπίατρος. Η ναυτοσύνη του και το βαθύτατο αίσθημα ευθύνης τον οδήγησαν, πολύ νωρίς, στην σύνταξη εγχειριδίου περί «Ναυτικής Υγιεινής και συναφών ζητημάτων», που εκδόθηκε από το Υπουργείο Ναυτικών. Για την συγγραφή του εγχειριδίου στηρίχθηκε σε εκείνο του Γαλλικού Ναυτικού, του Αρχιάτρου Ζυλ Ροσάρ. (Jules Rochard). Προσέθεσε όμως τα σημαντικά κεφάλαια για την Νόσο των Δυτών, τον τρόπο απολύμανσης των πλοίων και τα μέτρα προστασίας από νόσους των θερμών χωρών. Επίσης προσέθεσε σημειώσεις για τα πλωτά νοσοκομεία και την λειτουργία της υγειονομικής υπηρεσίας σε περίοδο πολέμου. Το βιβλίο αυτό δεν υστερούσε σε σύγκριση με το αντίστοιχο του οργανωμένου και πανίσχυρου Βρετανικού Ναυτικού. Στην βιβλιοκριτική της εποχής διαβάζουμε «…το έργον πληροί μέγα κενόν υφιστάμενον εν τη χώρα ημών και έσται πολύτιμον εις τε το ημέτερον πολεμικόν ναυτικόν ως και εν γένει εις τους ναυτιλλομένους δι’ όπερ πολλών επαίνων άξιος εστίν ο φιλοπονώτατος συγγραφεύς».
Είναι φανερό ότι με την κατάταξή του στο Ναυτικό, αντιλαμβανόμενος την ευθύνη της αποστολής του, και με υψηλό αίσθημα καθήκοντος, εργάσθηκε πέρα και πάνω από το αναμενόμενο για έναν αρχάριο γιατρό και νεαρό αξιωματικό.
Συμμετείχε στις αποστολές υποστήριξης των Ελλήνων σπογγαλιέων, με το πλοίο «Κρήτη», στα παράλια της Αφρικής, όπου λειτουργούσε και πρόσκαιρο νοσοκομείο. Η διετής και πλέον συμμετοχή του ήταν ουσιώδης στην φροντίδα των δυτών. Θαυμαστή όμως απεδείχθη και η ιατρική επιστημονική διερεύνηση και κατανόηση της Νόσου των Δυτών. Έτσι, το 1906, στο 5 ο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο, παρουσίασε εργασία με τίτλο «Συμβολή εις το ζήτημα της λεγομένης Νόσου των Δυτών».
Μέσα από κλινικές παρατηρήσεις σε νοσούντες, μέσα από νεκροτομικά ευρήματα και μέσα από ιστολογικά παρασκευάσματα νωτιαίου μυελού θανόντων, κατέληγε σε ουσιώδη και πρακτικά συμπεράσματα.
Η χορήγηση οξυγόνου δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημα.
Η βραδεία και σταδιακή αποσυμπίεση είναι ο τρόπος πρόληψης της νόσου.
Οι σχετικές μελέτες του δημοσιεύθηκαν σε έγκριτα Γαλλικά και Αγγλικά Ιατρικά περιοδικά και έτυχαν διεθνούς αποδοχής και αναγνώρισης. Στις μελέτες αυτές υπήρξαν διαχρονικές αναφορές από πολλούς ερευνητές. ( citations) Είναι φανερό ότι ο νεαρός Ζωγραφίδης έβαζε τις πρώτες βάσεις για την ανάπτυξη της ειδικότητας της Υπερβαρικής και Καταδυτικής Ιατρικής στη Χώρα μας. Ακόμη και σήμερα, μεγάλα Κέντρα Υπερβαρικής και Καταδυτικής Ιατρικής, όπως εκείνο στο San Diego, αναφέρονται με θαυμασμό στις πρωτοποριακές παρατηρήσεις και μελέτες του.
Εδώ θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι το ερέθισμα, η ευκαιρία, δόθηκε-προέκυψε στον Ζωγραφίδη για να ασχοληθεί με το θέμα της νόσου των δυτών, επειδή το τότε Πολεμικό Ναυτικό μετέβαινε στα βόρεια παράλια της Αφρικής, για να προστατεύσει και να συνδράμει ποικιλοτρόπως τους Έλληνες σπογγαλιείς. Φανταστείτε, η πρόσφατα ηττημένη Ελλάς παρείχε προστασία στους Έλληνες σπογγαλιείς από τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου που ήταν ακόμη υπό τον Οθωμανικό ζυγό. Δηλωτικό του αδάμαστου ελληνικού πνεύματος και της ναυτικής αλληλεγγύης.
Το ανήσυχο και ερευνητικό πνεύμα του Ζωγραφίδη, βοηθούμενο από την γλωσσομάθειά του, τον έφερε αρκετές φορές στο Βρετανικό Ναυτικό Νοσοκομείο της Μάλτας. Αντικείμενο μελέτης οι νοσούντες από τον πυρετό της Μεσογείου. Έτσι, το 1903 και 1904 στο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο, έκανε ανακοινώσεις για το πυρετό της Μάλτας οι οποίες και δημοσιεύθηκαν σε έγκριτο Γαλλικό Ιατρικό περιοδικό. Τελικά, όπως όλοι γνωρίζουμε, για την νόσο από το βακτήριο της Βρουκέλλας, επεκράτησε ο όρος Μελιταίος Πυρετός, από το όνομα της αρχαίας πόλης Μελίτη της Μάλτας.
Επίσης ο Ζωγραφίδης, ως ειδικός γραμματέας του «Συλλόγου Περιστολής Ελωδών Νόσων», υπό τον Καθηγητή και πρώην Στρατιωτικό Ιατρό Κωνσταντίνο Σάββα, μετέφρασε το έργο: “Προφύλαξις από των ελωδών πυρετών δια της καταστροφής των κωνώπων» του νομπελίστα Σκωτσέζου καθηγητή Sir Ronald Ross. Η εκστρατεία ενημέρωσης, συνοδευόμενη με την διανομή του βιβλίου, αποτέλεσε σημαντικό βήμα για την καταπολέμηση της ελονοσίας στη χώρα μας. Βέβαια ο Ζωγραφίδης δεν ήταν μόνον πρωτοπόρος για την Νόσο των Δυτών και για τον Μελιταίο Πυρετό. Η πολύπλευρη προσωπικότητά του και η γλωσσομάθειά του εκδηλώθηκαν ποικιλοτρόπως με στόχο την Ιατρική πρόοδο και κοινωνική διαφώτιση και αναβάθμιση. Δεν είναι τυχαία η θαρραλέα και μπροστά από την εποχή του παραίνεση-προσταγή: «κυρίαι και κύριοι, μορφώσατε την γυναίκα, όσον μορφώνετε και τον άνδρα»!
Από τα φοιτητικά χρόνια αρθρογραφούσε στην Φωνή του Λαού, της Μαγνησίας με αισθητικά δοκίμια και χρονογραφήματα. Υπήρξε λάτρης των εικαστικών και της αισθητικής καθώς και οπαδός της φιλοσοφίας και της ψυχολογίας. Οι θέσεις του για την ανάγκη ύπαρξης «Λαϊκής Πινακοθήκης» και οι σχολιασμοί του για «το γυμνόν εν τη τέχνη», μαρτυρούν το πόσο μπροστά από την εποχή του, σκεπτόταν και ενεργούσε.
Πριν την κατάταξή το στο ναυτικό δημοσίευσε μελέτη με τίτλο «Φυσιογνωμία και Φυσιογνωμική», για την οποία ο εκδότης του περιοδικού Ιατρική Πρόοδος, σχολίασε: «μονογραφία αξιανάγνωστος, γεγραμμένη με ικανήν χαριτολογίαν όσον και επιστημονικό πνεύμα….».
Υπήρξε βασικός συνεργάτης και συντάκτης του 15νθημέρου περιοδικού «Ιατρικός Μηνύτωρ», με κύρια θέματα Στρατιωτική και Ναυτική Ιατρική.
Η γλωσσομάθεια του και ο ζήλος του τον οδήγησαν σε μεταφράσεις σπουδαίων ξένων συγγραμμάτων, εμπλουτίζοντας το περιεχόμενο τους με δικές του εύστοχες παρατηρήσεις – προσθήκες.
«Tα κατά συνθήκη ψεύδη του καθ’ ημάς πολιτισμού» του διάσημου, εβραϊκής καταγωγής, Αυστριακού γιατρού – κοινωνιολόγου, Νορντάου (Nordau), ήταν από τις πρώτες εμβληματικές του μεταφράσεις. Στο σημαντικό αυτό έργο, του οποίου υπήρξαν πολλές επανεκδόσεις, θίγονται πολλά κοινωνικά και ιατρικά θέματα. Αναγνωρίζεται ο ρόλος της κληρονομικότητας και αναζητείται η ευγονική. Για τον ελληνικό λαό, ο Νορντάου σχολιάζει: «έχει υπέρ αυτού το δαιμόνιον, τα δίκαια και την αμάραντον ζωτικότητα».
Σημαντική ήταν και η μετάφραση από τα Γαλλικά της μονογραφίας του Νικολάου Καλλικούνη, περί «ορροθεραπίας». Πολλά ήλπισαν οι τότε ιατροί, και ο Ζωγραφίδης μαζί, στην εφαρμογή της ορροθεραπείας. Μην ξεχνάμε ότι τότε δεν υπήρχαν αντιβιοτικά. Εκείνο που σίγουρα έμεινε, από εκείνες τις έρευνες, ήταν η κατανόηση ότι υπάρχουν τοξίνες, αντιγόνα, αντιτοξίνες, αντισώματα, και αυτοκυτταροτοξίνες, αυτοαντισώματα, που κυκλοφορούν στον ορό, καθώς και ότι υπάρχει ανάμνηση νόσησης. Αυτό που ονομάσθηκε αργότερα, ανοσολογική μνήμη.
Ιδιαίτερα σημαντική ήταν και η μετάφραση του βιβλίου: «Ιατρού εξομολογήσεις. Λάθη και απροσεξίαι των ιατρών» του Ρώσου αντικαθεστωτικού Ιατρού Βερεσάιεφ, το οποίο βέβαια μεταφράστηκε και σε πολλές άλλες γλώσσες, με ποικιλότροπες επιδράσεις.
Η μετάφραση του βιβλίου, 400 σελίδων, του Γερμανού Ιατρού Λέσσερ για τα αφροδίσια νοσήματα ήταν, για τότε, πρακτική αναγκαιότητα. Μην ξεχνάμε επίσης ότι στις αρχές του 20 ου αιώνα υπήρξε μεγάλο ενδιαφέρον και άνθιση στους τομείς της νευρολογίας, της ψυχιατρικής και ψυχολογίας. Ο Ζωγραφίδης δεν θα μπορούσε να υστερήσει. Έχοντας μελετήσει το έργο του Γερμανού καθηγητή Έρμπ, και όχι μόνον αυτό, προχώρησε το 1902 στην έκδοση του βιβλίου «Υγιεινή των Νεύρων και των Ψυχικών λειτουργιών». Το βιβλίο αυτό, που προλόγισε ο ίδιος ο Γερμανός καθηγητής, αποτελεί αξιόλογο ιατρική, κοινωνιολογική και ανθρωπολογική μελέτη, εστιάζοντας τόσο στις κληρονομικές όσο και στις περιβαλλοντολογικές παραμέτρους.
Όλα τα παραπάνω, και όχι μόνον αυτά, πρωτότυπα και σημαντικά, τα έκανε σε μόλις οκτώ χρόνια Ιατρικής δράσης, με τις δυσκολίες και τα πενιχρά μέσα εκείνης της εποχής. Είναι εντυπωσιακό ότι στο βιβλίο για το οποίο μιλάμε, παρατίθεται κατάλογος της επίσημης εργογραφίας του Στέφανου Ζωγραφίδη, που όπως θα δείτε, φθάνει στον αριθμό 81.
Δυστυχώς, ο λαμπρός αυτός Ιατρός του Ναυτικού, με το ανήσυχο, άοκνο, δημιουργικό πνεύμα προσφοράς και επιστημονικής αναζήτησης, έφυγε νωρίς. Το 1907, σε ηλικία 29 ετών, πέθανε στην Ρώμη, καθ΄οδόν προς την Ελλάδα, ύστερα από την συμμετοχή του στο Διεθνές Συνέδριο Φυσιολογίας στη Χαϊδελβέργη. Στη Γερμανία είχε μεταβεί με έξοδα της κυβέρνησης. Μίλησε στα Γερμανικά, για την νόσο των δυτών και με τίτλο «περί του αέρος εις το αίμα». Αιτία θανάτου: Ο τοπικός τύπος του Βόλου έγραψε:
«Τηλεγραφούν εκ Ρώμης ότι απεβίωσεν εκεί ο υπίατρος του Βασιλικού Ναυτικού μας Στέφανος Ζωγραφίδης καταγόμενος εκ Νέας Μιτζέλης, όστις προσεβλήθη εκ μελιταίου πυρετού, απολήξαντος εις φυματιώδη κατάστασιν». Είναι φανερό και ειρωνεία της τύχης ότι ο σπουδαίος αυτός γιατρός, υπήρξε θύμα της νόσου που προσπάθησε να κατανοήσει και να θεραπεύσει!
Τελειώνοντας, και για να έλθουμε πιο κοντά στις μέρες μας θα μου επιτρέψετε να αναφερθώ σε ένα μικρό αλλά εμβληματικό βιβλίο του Καθηγητή Ιατρικής Σπύρου Δοξιάδη που κυκλοφόρησε το 1990 με τίτλο «Ο ρόλος του γιατρού στην κοινωνία». Σε αυτό, ο σημαντικός αυτός Έλληνας καθηγητής προβάλλει τον γιατρό ως θεραπευτή, ως ερευνητή, ως παιδαγωγό και ως πνευματικό άνθρωπο. Χωρίς καμιά αμφιβολία, ο Ζωγραφίδης πληρούσε, και με το παραπάνω, όλα αυτά τα χαρακτηριστικά, τα οποία θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε ως διαχρονική ηθική παρακαταθήκη.
Επιπρόσθετα, ο Ζωγραφίδης, με την κατάταξή του στο Ναυτικό απέδειξε έμπρακτα την φιλοπατρία του, μη ακολουθώντας τον εύκολο δρόμο της επαγγελματικής ιατρικής καριέρας. Σίγουρα με τον πρόωρο θάνατό του, ο ίδιος δεν πρόφθασε να χαρεί τις ομορφιές και ηδονές της ζωής, αλλά και η πατρίδα μας, όπως και η Ιατρική, έχασαν έναν ταλαντούχο άνθρωπο που πολλά θα μπορούσε να προσφέρει.
Στις σελίδες αυτού του καλαίσθητου και ευανάγνωστου βιβλίου, μπορείτε να διαβάσετε και να αντιληφθείτε πολύ περισσότερα, τόσο για τον συγκεκριμένο γιατρό, όσο και για το επίπεδο της τότε ιατρικής και της λειτουργίας των υπηρεσιών και της κοινωνίας. Τα πολλά και αυθεντικά παραθέματα, τα οποία εμπλουτίζουν το βιβλίο, αποτελούν αδιάσειστα τεκμήρια της ακρίβειας των γραφομένων.
Το εύγε στους συγγραφείς και στον εκδοτικό οίκο θα γίνει έμπρακτο αν από αύριο, το βιβλίο αυτό, θα κοσμεί την βιβλιοθήκη σας. Ας είναι καλοτάξιδο! Ευχαριστώ για την προσοχή σας!
Τον Γιάννη Κουφάκη δεν τον πρόλαβα στη Στρατιωτική Ιατρική Σχολή, όμως στη μικρή κοινωνία τών Στρατιωτικών Γιατρών κυκλοφορούσε η φήμη ότι είναι “καλό παιδί” και “καλός Συνάδελφος” και η κοινή γνώμη δεν πέφτει έξω!
Όταν το έφερε η τύχη και συνυπηρετήσαμε στο 404 Γενικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο στη Λάρισα, τότε γνώρισα τον Γιάννη Κουφάκη και με εξέπληξε! Φιλικός και ευγενής, σοβαρός και μετρημένος, δυνατός στη σκέψη και στην ιατρική, αλλά και σεμνός. ‘Ενας εκπληκτικός συνδυασμός ισχυρών προσόντων με ταπεινοφροσύνη. Γίναμε φίλοι (ποιος δεν θα ήθελε να γίνει φίλος με τον Γιάννη Κουφάκη). Μετά χαθήκαμε για αρκετά χρόνια και μας ξαναένωσε η ΕΕΥΕΔ. Ο Γιάννης ιδρυτικό Μέλος και πιστός στο κοινό όραμα, όταν έμαθε ότι προσπαθούμε να εμπλουτίσουμε την βιβλιοθήκη της ΕΕΥΕΔ με πνευματικά πονήματα των Συναδέλφων, με ρώτησε με τη γνωστή του λεπτότητα, αν θα μπορούσε να στείλει και τα δικά του βιβλία. Έτσι βρέθηκαν στα χέρια μου τα εξαιρετικά πονήματα “Δρόμος μετ’ εμποδίων” (πέμπτη έκδοση) και “Σταγόνες” (δεύτερη έκδοση).
Διάβασα τα βιβλία του Γιάννη Κουφάκη πριν μπουν στα ράφια της βιβλιοθήκης της ΕΕΥΕΔ και δηλώνω ευθαρσώς ότι γνώρισα πλέον και την σοφία τού ανδρός!
Στο “Δρόμο μετ’ εμποδίων” προβάλει το αφήγημα της ζωής του, για τα εγγόνια του. Κι όμως το πόνημα αποτελεί τεκμήριο ιστορίας ενός τόπου της ελληνικής επαρχίας, με περιγραφές που ζωντανεύουν τα γεγονότα τής εποχής του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, τής Κατοχής, τού Αντάρτικου και τού εγκληματικού Εμφυλίου, που μας επέβαλαν…
Εδώ υπογραμμίζω τον ωραίο λόγο τού Συγγραφέα, τα πλούσια ελληνικά του και την τιμιότητα να περιγράφει τα γεγονότα χωρίς προσπάθεια να κατευθύνει την κρίση τού αναγνώστη. Ο αγώνας τής ζωής για ένα ελληνόπουλο από χωριό, από μια πτωχή οικογένεια, οι κατακτήσεις του σε πνευματικό και πρακτικό επίπεδο και η αντιξοότητες τής ζωής, που ακολουθούν ακόμα και τη διακεκριμένη πορεία ενός Στρατιωτικού Γιατρού, είναι θέματα που κεντρίζουν το ενδιαφέρον τού αναγνώστη, που ταυτίζεται με τον ήρωα και ζει τις αγωνίες του. Άλλωστε ο Κουφάκης αφήνει πάντα χώρο δίπλα του για νέους προβληματισμούς και συζητήσεις. Θα ήθελα να προσθέσω και την καταγραφή με έντονη την παρουσία της επιστημονικής μεθοδολογίαςκαι ηθικής . Ο αναγνώστης κατανοεί ότι τα γραφόμενα είναι απολύτως ειλικρινή, υπεύθυνα, ζυγισμένα και διπλοελεγμένα από τον Συγγραφέα. Δεν υπάρχει ίχνος υστεροβουλίας και ωραιοποίησης. Η ό,ποια υποκειμενικότητα εκφράζεται με μοναδική σεμνότητα.
Με αυτές τις σκέψεις φτάνουμε στο δεύτερο πόνημα του Γιάννη Κουφάκη τις “Σταγόνες”. Εδώ αποκαλύπτεται όλο το πνεύμα και την παιδεία του ανδρός! Ο Συγγραφέας επί σειρά ετών κατέγραφε τις σκέψεις του για τα θέματα της επικαιρότητας τής Πατρίδας μας και με το θάρρος τής γνώμης του, που τόν χαρακτηρίζει, έστελνε τα κείμενα προς δημοσίευση σε έγκριτες εφημερίδες, υπογράφοντας άλλοτε με το όνομά του κι άλλοτε με ψευδώνυμο. Δεν έχει σημασία “ποιός το λέει”, αλλά το “τί λέει”. Αυτά τα μικρά σε έκταση κείμενα, τα ανθολογεί και τα παρουσιάζει στο πρώτο μέρος του βιβλίου “Σταγόνες”, προσφέροντάς τα στον αναγνώστη υπό μορφή μιας τεκμηριωμένης άποψης, που προκαλεί τις σκέψεις καθώς και τον προβληματισμό για αποδοχή ή αντίλογο. Πάντα με την ίδια γλαφυρή πένα, με λόγο ρέοντα, με τίμια τοποθέτηση χωρίς βαρύγδουπες εκφράσεις, με ευγένεια και σεμνότητα, χωρίς υπερεγώ.
Τα κείμενα είναι απολύτως πολιτικά, με ένα πολιτικό λόγο… από άλλο πλανήτη! Ιδεατή δημοκρατική επικοινωνία ανθρώπου, που σέβεται τον συνομιλητή του, αφήνοντας χώρο και για αντίλογο ή παραγωγική συζήτηση, όλα όσα λείπουν από την πολιτική ζωή στην Πατρίδα μας σήμερα.
Το δεύτερο μέρος του έργου “Σταγόνες” με υπότιτλο “σταγόνες σοφίας και εμπειρίας” καταγράφει εκκλησιαστικά ρητά και φράσεις από αρχαία ελληνικά γνωμικά , παροιμίες, Κρητικές μαντινάδες, λόγια μεγάλων προσώπων διεθνώς, ιατροφιλοσοφικά, ωραία λήμματα που ο ίδιος ξεχώρισε στα διαβάσματά του και τα προβάλλει ως πνευματικό συμπύκνωμα γνώσης και σοφίας. Μεγάλο δώρο σε όσους δεν είχαν το χρόνο ή την άνεση να μελετήσουν τα πρωτότυπα και βρίσκουν εύκολα σταγόνες από το απόσταγμα της σοφίας του κειμένου μέσα στο έργο “Σταγόνες” του Γιάννη Κουφάκη .
Εν κατακλείδι , το βιβλίο “Δρόμος μετ εμποδίων” διαβάζεται εύκολα, ευχάριστα και γρήγορα. Το βιβλίο “Σταγόνες” το τοποθέτησα επάνω στο γραφείο μου και κάθε μέρα διαβάζω μια δύο επιστολές και 5-6 ρητά. Μετά άγω την ψυχή μου (ψυχαγωγούμαι) με το έναυσμα που έλαβα για να βρω τις δικές μου σκέψεις και να προβληματιστώ!
Αγαπητέ Συνάδελφε, φίλε και συναγωνιστή στην ΕΕΥΕΔ, Γιάννη Κουφάκη, παρακαλώ να δεχτείς τα ειλικρινή μου συγχαρητήρια για το έργο σου και τη στάση ζωής σου. Ως Πρόεδρος της Επιστημονικής Ένωσης Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων σε ευχαριστώ που στόλισες στη βιβλιοθήκη της με τα έργα σου.
Αιτούμαι την άδειά σου για την περιοδική δημοσίευση – ανάρτηση αποσπασμάτων από τα βιβλία σου στην Ιστοσελίδα της ΕΕΥΕΔ.
Ο Κωνσταντίνος Κυριακόπουλος, εισήλθε στην Στρατιωτική Ιατρική Σχολή (ΣΙΣ) το 1958 και αποφοίτησε το 1964. Ειδικεύτηκε και μετεκπαιδεύτηκε στην Νευροχειρουργική. Υπηρέτησε μεταξύ άλλων επί σειρά ετών ως νευροχειρουργός, επιμελητής και Διεθυντής της Νευροχειρουργικής Κλινικής του 401 ΓΣΝΑ. Απεστρατεύτηκε με τον Βαθμό του Υποστρατήγου (ΥΙ) ε.α
Ἐκτὸς ἀπὸ τὴν άσκηση τῆς Νευροχειρουργικής ασχόλειται με την Ιστορία της Στρατιωτικής Ἰατρικής καὶ την νεώτερη Ἑλληνικὴ Ἱστορία γενικώτερα. Συμετείχε στην Συγγραφική ομάδα των παρακάτω βιβλίων, (εκδόσεις ΕΕΥΕΔ)
Η ιστορία τοῦ 424 ΓΣΝΕ
Η Ιστορία της ΣΙΣ
Μυθική Πραγματικότητα
Ο κ. Κυριακόπουλος πρόσφατα παρέδωσε στην ΕΕΥΕΔ για να “εκδόσει ηλεκτρονικά” την Βιογραφία του Γεωργίου Καραϊσκάκη, ένα πόνημα 952 σελίδων βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα μετά από έρευνα ιστορικών αρχείων. Δεν είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα αλλά μια ιστορική μελέτη.
Ο Συγγραφέας ζήτησε από την ΕΕΥΕΔ η πρόσβαση στο Βιβλίο του να είναι ελεύθερη, χωρίς περιορισμούς, όχι μόνο για τα Μέλη της ΕΕΥΕΔ, αλλά ευρύτερα σε όσους αναζητούν ιστορικά στοιχεία για τον Γεώργιο Καραϊασκάκη.
Το ΔΣ/ΕΥΕΔ ευχαριστεί τον Συγγραφέα και Μέλος της που τής εμπιστεύτηκε το έργο του, ένα έργο ζωής. Με αφορμή την παρουσίαση του Βιβλίου το ΔΣ/ΕΕΥΕΔ τού ζήτησε να γράψει τον “Πανηγυρικό της Εθνικής Εορτής της 25ης Μαρτίου” με θέμα τον Γεώργιο Καραισκάκη”, ένα πανηγύρικόβασισμένο σε στοιχεία του Βιβλίου τουπου εντυπωσιάζει και καθηλώνει τον αναγνώστη.
Οι Στρατιωτικοί Υγειονομικοί κατέχουν υψηλή θέση στην εκτίμηση της Ελληνικής κοινωνίας που αναγνωρίζει την κατάρτιση τους και την πολυετή προσφορά τους στον Ελληνικό πληθυσμό ιδίως της επαρχίας. Αυτό που δεν είναι ευρέως γνωστό είναι ότι πολλοί Στρατιωτικοί Υγειονομικοί έχουν να επιδείξουν σπουδαίο έργο και σε άλλους τομείς όπως τα γράμματα και τις τέχνες. Στα πλαισια της ανάδειξης του παραπάνω έργου η Επιστημονική Ένωση Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων, δημιούργησε «χώρο» στην Ιστοσελίδα της, με τον τίτλο «Τέχνες και Γράμματα» όπου παρουσιάζει το έργο αυτό.
Σήμερα παρουσιάζουμε το βιβλίο του Αντιπτεράρχου (ΥΙ) ε.α Μιχάλη Σοϊλεμεζίδη με τον Τίτλο «Στιχουργήματα Ζείδωρα, Με το Μέτρο της Ψυχής»
Ο Αντιπτεράρχος (ΥΙ) ε.α Μιχάλης Σοϊλεμεζίδηςεισήλθε στην ΣΙΣ το 1965. ΕίναιΙατρός Παθολόγος – Πνευμονολόγος. Υπηρέτησε στην Πολεμική Αεροπορία. Αποστρατεύτηκε το 2011. Έχει ιδιαίτερη κλίση στη μελέτη της Ελληνικής και Παγκόσμιας Ιστορίας και Γλωσσολογίας.Πλήρες βιογραφικό εδώ.
Το Βιβλίο του είναι ιδιαίτερο, κάθε σελίδα και ένα στιχούργημα, πολλές φορές με ελάχιστους στίχους που όμως έρχεται να αντιστρέψει το γνωστό μας «Μια εικόνα Χίλιες λέξεις» σε «Λίγοι στίχοι χιλιάδες εικόνες ψυχής». Στίχοι βγαλμένοι από ψυχή του συγγραφέα, όπως μας λέγει στο «ΠΡΟΜΥΘΙΟ»
Στη Θάλασσα της ψυχής
των λογισμών τα κύματα
από τους ανέμους της ζωής
έγιναν της καρδιάς ποιήματα
Ας κάνουμε ένα ταξίδι με τα ποιήματα της καρδιάς του και θα αισθανθούμε ότι το κάθε στιχούργημα του βγαίνει πλέον και από την δική μας καρδιά.
Το Ταξίδι μας
Πόσες φορές σταθήκαμε κοιτάζοντας παλιές φωτογραφίες, όταν ήμασταν νέοι και ωραίοι και δεν το ξέραμε δεν το εκτιμούσαμε………
Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ
Νύχτα προχωρημένη, αργά
κι Αυτός κρατά ξανά,
εκείνη τη φωτογραφία,
της νιότης του, την παλιά,
που αίφνης μέσ’ τη σιγαλιά
ακούει Αυτή, να του μιλά.
Ποιος είσαι Εσύ;
που κι απόψε με κοιτάς,
με ματιά ξεχωριστή,
χωρίς κάτι να λες, κάτι να ζητάς.
Τότε Αυτός απάντησε
με τρεμάμενη φωνή,
ΕΓΩ είμαι… ΕΣΥ,
που αλλοίμονο, με άλλαξε
ο χρόνος κι η ζωή…
και ω του θαύματος,
Αυτή κι Αυτός
τότε, δακρύσανε μαζί!
Πόσες φορές διαβαίνοντας είδαμε χωριά, σπίτια έρημα χωρίς ζωή πλέον, με κλειστά παραθυρόφυλλα. Με θλίψη αισθανθήκαμε ότι εκεί που βασίλευε η ζωή τώρα βασιλεύει η σιωπή.
ΣΠΙΤΙ ΕΡΗΜΟ ΚΛΕΙΣΤΟ
Χορταριασμένη Αυλή,
Σπίτι έρημο κλειστό,
χωρίς Σταυρό, χωρίς καπνό,
χωρίς ψυχή, χωρίς φωνή,
με ατέλειωτο καημό…
Στέλνει μηνύματα στον Ουρανό απλά,
για όσα έζησε και δεν ξεχνά
και με προσευχή κάθε νυχτιά,
ζητά καντήλι στη γωνιά,
τραπέζι, σκεύος και φωτιά,
μα πάνω απ’ όλα, δύο καρδιές και αγκαλιά,
ανάσες από χαρούμενα παιδιά
και ανθοστόλιστη αυλή παντοτινά!
Πόσες φορές δεν μας επισκέφτηκαν στα ονειρά μας τα αγαπημένα πρόσωπα που δεν είναι πια κοντά μας.
ΟΙ ΑΘΕΑΤΟΙ
Ανάμεσά μας τριγυρνούν,
αθέατοι, αυτοί του παραδείσου,
εκείνοι που αγαπήσαμε
και δεν τους λησμονούμε.
Είναι αυτοί που μας μιλούν,
μονάχα στα όνειρά μας,
για τις αξίες της ζωής,
την ομολογία της ψυχής
και την αθανασία, στο πέρασμά μας.
Όταν αδυσώπητα ο χρόνος περνά, οι μέρες λιγοστεύουν, τότε με κόπο και πόνο γυρνάμε τη σκέψη πίσω και ………..
ΤΑ ΟΜΟΛΟΓΗΜΕΝΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΝΟΜΟΛΟΓΗΤΑ
Αυτά που ομολόγησα
και δεν τα παίρνω πίσω
είναι δεμένα με όνειρα
που αιώνια θα κρατήσω.
Εκείνα που δεν θέλω να τα ειπώ,
είναι τα λάθη της ζωής,
που σαν τα σκέφτομαι πονώ,
γιατί ποτέ δεν τα άλλαξε κανείς.
Για τους τυχερούς που έζησαν την αγάπη ή όσους την ονειρεύτηκαν.
ΣΤΗ ΣΙΩΠΗ ΤΗΣ ΑΓΚΑΛΙΑΣ
Μέσα στη σιωπή
της αγκαλιάς,
κρύβονται,
όλα τα λόγια,
της Αγάπης.
Για να μην ξεχνάμε τις πανάρχαιες ρίζες μας, ένα από τα στιχουργήματα του, αναφέρεται στα Εφέσια Γράμματα. Τα Εφέσια γράμματα είναι κάποιες λέξεις που οι περισσότερες εξ αυτών αν και κρίνονται ακατανόητες εντούτοις στην αρχαιότητα θεωρούνταν ιερές. Οι λέξεις βρέθηκαν χαραγμένες στο βάθρο του μεγάλου αγάλματος της Αρτέμιδος της Εφεσίας που φυλασσόταν εντός του ομώνυμου ναού στην Έφεσο εξ ου και η ονομασία τους. Χαράσσονταν σε ξύλινες πινακίδες ή σε τεμάχια δέρματος τα οποία οι ιερείς τα κρεμούσαν στα πολυπληθή στήθη της Αρτέμιδος απ΄ όπου οι πιστοί στη συνέχεια παραλάμβαναν ως φυλαχτά όπως και σήμερα. Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση τα εφέσια γράμματα παρείχαν προστασία στους φέροντες αυτά κυρίως από νόσους ή άλλα κακά. Ο ποιητής στην πρώτη σειρά λέξεων «Άσκι (Σκοτάδι) , Κατάσκι (Φως), Λιξ (γη), Τετράξ, Δαμναμενεύς (ήλιος), Αίσιον (αληθής φωνή) μας την μεταφέρει σαν «ευχή» στο στιχουργημά του. (Για τις λέξεις στους τελευταίους στιχους δεν υπάρχει αξιόπιστη ερμηνεία.)
ΤΑ ΕΦΕΣΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ
Στον καιρό των αρχόντων, της ένοχης σιωπής,
για το εμπόριο των ονείρων της ζωής,
το δίκαιο των αδικημένων της προσμονής
και την ερημοποίηση της ανθρώπινης ψυχής,
ένας Έλληνας απαγγέλλει,
τα Εφέσια Γράμματα της κάθαρσης,
της πανάρχαιας, καθ’ ημάς Ανατολής,
Άσκι, Κατάσκι, Λιξ, Τετράξ, Δαμναμενεύς, Αίσιον,
Ω ουράνιο Θείο φως,
εξάλειψε των δολερών το σκότος,
φεγγοβόλησε την Ύπαρξιν ημών,
ίνα γενώμεθα μετά της αληθείας, δι’ ευχών,
ιεροφάνται του λαμπρού κόσμου των αξιών.
Βέδυ, Ζαμψ, Χθων, Πλήκτρον,
Σφιγξ, Κνάξβι, Χθύπτης, Φλέγμων, Δρωψ.
Αισθάνθηκα την ανάγκη να σας μεταφέρω περισσότερα στιχουργήματα από το βιβλίο του Μιχάλη Σοϊλεμεζίδη, δεν είναι δυνατόν όμως στα πλαίσια μιας παρουσίασης. Κλείνοντας την παρουσίαση, ευχαριστώ τον συγγραφέα για την δωρεά του Βιβλίου του στην Βιβλιοθήκη της ΕΕΥΕΔ.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Ζείδωρα – Ετυμολογία: ΖΑΧΑΡΗ ΣΟΦΙΑ – ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ
που παράγει ζέα/ζειά* (για εδάφη)
γόνιμος, εύφορος, καρποφόρος(για εδάφη)
που προσφέρει ζωή, ζωογόνος.
* Η ζειά ήταν ένα είδος σιτηρού (άσπρο σιτάρι), που χρησιμοποιούνταν για τροφή των ζώων. Επομένως, ο ζείδωρος και η ζείδωρος δώριζαν σιτηρά, προσέφεραν γονιμότητα. Χρησιμοποιούταν και στη φράση: ζείδωρος γη, όπως άρουρα γη, δηλαδή γόνιμη, παραγωγική, αναγεννητική. Η σημασία της συνδέθηκε ετυμολογικά εσφαλμένα με τα ρήμα ζήω —ζῶ.π.χ.: ζείδωρο φως | ζείδωρο πνεύμα | ζείδωρο νερό | ζείδωρο όραμα, κτλ.
Τα ανωτέρω εις όλην την ενότητα εκφράζουν μίαν πάλαιαν δοξασίαν, την οποίαν είχον οι αρχαίοι περί τίνων αίνιγματωδών φράσεων ή συλλαβών. Αύται αϊ φράσεις ή συλλαβαί δυσπρόφερτοι ως επί το πλείστον ακατανόητοι έθεωρήθησαν ίεραί δήλον ότι μαγικαί και εκλήθησαν «Έφέσια γράμματα». Ή προέλευσις και ή χρήσις τών Έφεσίων γραμμάτων απετέλεσε μέγα πρόβλημα δια τους αρχαίους και νεωτέρους έρμηνευτάς. ………………………………
ΠΡΟΣ ΤΟΝ κ. Σοϊλεμεζίδη
Με βάση την αγάπη μας για το Υγειονομικό, την Σχολή από όπου όλοι μας ξεκινήσαμε και γνώμονα τις κοινές μας αξίες, με χαρά το ΔΣ/ΕΕΥΕΔ σας υποδέχεται στην Επιστημονική Ένωση Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Προσβλέπουμε στην συνεργασία σας και την συμμετοχή σας.
Στην “Καθημερινή” της 14-15 Μαίου 2023, στην κατηγορία “Τέχνες & γράμματα” δημοσιεύτηκε άρθρο του Δημήτρη Καραϊσκου με τίτλο “Η Ιλιάδα ενός γιατρού – καταδρομέα”. Είναι μια όμορφη παρουσίαση της “Ιλιάδας” του Συναδέλφου και Μέλους της ΕΕΥΕΔ Θεόδωρου Τσοχαλή. Αποδελτιώσαμε την δημοσίευση και σας την παρουσιάζουμε.
τουΔημήτρη Καραϊσκου
Ο Θεόδωρος Τσοχαλής -ο «γιατρός που εξετάζει την Ιλιάδα», όπως τον είχε περιγράψει ο Βασίλης Βασιλικός σε ένα κείμενό του στα «Νέα», είκοσι τρία χρόνια πριν– είναι ένας αφανής στυλοβάτης του ελληνικού πολιτισμού.
Μπορεί το αποτύπωμά του στη δημόσια ζωή να είναι ελαφρύ, το πολιτιστικό του έργο, όμως, είναι πολύτιμο και βαρύ. Στρατιωτικός ιατρός με μακρά θητεία στις Ειδικές Δυνάμεις, η περιπέτειά του στον εκδοτικό χώρο ξεκίνησε τριάντα ένα χρόνια πριν, όταν εξέδωσε μια μεγαλόσχημη, πολυτελή έκδοση της «Ιλιάδας» του Ομήρου. Τυπωμένη σε μέγεθος 34 επί 25 εκατοστά και φιλοτεχνημένη με παλιές γκραβούρες, δεν ήταν εντυπωσιακή μόνο στη μορφή της, αλλά και στο περιεχόμενό της, αφού έφερε μια νέα απόδοση του ομηρικού κειμένου με την υπογραφή του ιατρού-λόγιου.
Η συνέχεια ήταν εντυπωσιακή: το 1999 ακολούθησε η «Οδύσσεια», επίσης σε δική του μετά- φράση και φιλοτεχνημένη με σπάνια χαρακτικά, ενώ το 2001 ήρθαν τα «Ανακρεόντεια» με γκραβούρες του Γάλλου ζωγράφου Ζιροντέ και το 2006 οι «Μεταμορφώσεις» του Οβιδίου, ένας εικονογραφημένος γίγας 900 σελίδων. Το 2014 εκδόθηκαν τα «Αργοναυτικά», το 2017, το «Ερως και Ψυχή» του Απουλήιου και, τέλος, τα τελευταία τέσσερα χρόνια τυπώθηκαν δύο μικρότερες σε μέγεθος εκδόσεις της «Οδύσσειας» και της «Ιλιάδας». Κρατώντας σήμερα στα χέρια μας μία από αυτές, τη δίτομη έκδοση της «Ιλιάδας» του 2021, ξεφυλλίζουμε ένα σύνολο 1.296 σελίδων όπου βρίσκουμε όχι μόνο το πρωτότυπο κείμενο σε έμμετρη, στίχο προς στίχο απόδοση στη νέα ελληνική, αλλά και μια κιβωτό εικόνων από σπάνιες εκδόσεις και γκραβούρες από τον 17ο έως και τον 20ό αιώνα.
Μιλώντας με τον στρατιωτικό ιατρό μια εικοσαετία μετά την αποστράτευσή του, έχουμε μπροστά μας έναν ογδοντάρη που έχει ακόμη το ανήσυχο πνεύμα του τριαντάρη, όπως τότε που υπηρετώντας στους καταδρομείς είχε υπό μάλης την «Ιλιάδα» του Πάλλη, στην οποία όμως υπήρχε κάτι που δεν τον ικανοποιούσε. Του μπήκε λοιπόν η ιδέα να ξεκινήσει μια δική του μετάφραση.
«Δειλά δειλά, άρχισα να μεταφέρω το αρχαίο κείμενο στα νεοελληνικά, προσπαθώντας να κρατήσω όσο περισσότερες ομηρικές λέξεις μπορούσα αυτούσιες, αφού έβλεπα πως ήταν οι ίδιες που χρησιμοποιούσαμε και σήμερα», θα μας πει, ενώ θα τονίσει έναν από τους κεντρικούς στόχους του εγχειρήματός του: «Ήθελα να δείξω η πως η γλώσσα μας, από τον Όμηρο μέχρι σήμερα, είναι συνεχής, διαχρονική και αδιαίρετη».
Στο υπόγειο του Νασιώτη
Εκείνη την εποχή –στα μέσα του ’70 διάβασε στον ημερήσιο Τύπο και ένα άρθρο που σχολίαζε διθυραμβικά κάποια εικονογραφημένη γαλλική έκδοση της «Ιλιάδας», κάτι που του θύμισε πως κάτι τέτοιο έλειπε από την ελληνική βιβλιογραφία. «Συνειδητοποίησα πως μισή χιλιετία μετά την εφεύρεση της τυπογραφίας, πέραν της πεντάτομης έκδοσης του Ρουσιάδη του 1816, δεν εἰχαμε κάποια άλλη παρόμοια ελληνική έκδοση. Γι’ αυτό άρχισα να ψάχνω εικονογραφημένες εκδόσεις του Ομήρου στα παλαιοβιβλιοπωλεία. Στο υπόγειο του Νασιώτη στο Μοναστηράκι έβρισκα έντυπους θησαυρούς και θέλησα, μέσω των εκδόσεών μου, αυτοί να γίνουν κτήμα των πολλών», θα μας εξηγήσει. Ένα γενναίο δείγμα εκείνων των ευρημάτων απολαμβάνουμε σήμερα στη δίτομη «Ιλιάδα» του.
«Γεννήθηκα στην καρδιά της Κατοχής μέσα στην ανέχεια, σε μια εποχή που πέραν του σχολικού αναγνωστικού του Γραμματόπουλου δεν είχαμε εικονογραφημένα βιβλία. Και τώρα, με αυτές μου τις εκδόσεις, με τις τόσες εικόνες, βγάζω τα απωθημένα μου!» συμπληρώνει χαμογελώντας. Ταυτόχρονα, όμως, κατανοεί και την επικουρική λειτουργία των εικόνων πάνω στο κείμενο: «Με τη βοήθειά τους, το κοινό αποκτά ένα δέλεαρ για να γυρίσει στην επόμενη σελίδα», θα μας τονίσει, φανερώνοντας πως θέλει να δώσει στο εκδοτικό του προϊόν και μια ποιότητα θεάματος.
Ο εικονοκεντρικός χαρακτήρας της εν λόγω έκδοσης προδίδεται και από ένα ακόμη στοιχείο: οι περισσότερες από τις εικονογραφήσεις συνοδεύονται από στίxoυs από την αντίστοιχη σκηνή του κειμένου στο οποίο αναφέρονται, λειτουργώντας έτσι και ως αυτόνομες λεζάντες. «Αυτό έγινε με στόχο να δει το κοινό πόση αξία έχει αυτό το κείμενο», μας λέει ο Θεόδωρος Τσοχαλής, φανερώνοντας πόσο τον απασχολεί να κερδίσει το κοινό του με ελκυστικά ευρήματα και προσοχή στη λεπτομέρεια, κάτι που φαίνεται και από το ότι πολλές από τις αρχικά ασπρόμαυρες γκραβούρες παρουσιάζονται δεξιοτεχνικά επιχρωματισμένες και αποκτούν έτσι μια μοντέρνα ποιότητα, λες και είναι έργα των γραφικών τεχνών του 20ού αιώνα. Ούτως ή άλλως, ανάμεσα σε σπουδαίους ζωγράφους και χαράκτες από την Ευρώπη του 17ου, 18ου και 19ου αιώνα, που παρελαύνουν στις σελίδες (όπως ο Γερμανός Χάινριχ Γκέτε Τισμπάιν, ο Ιταλός Αντόνι Βιβιάνι ή ο Βρετανός Τζον Φλάξμαν), βρίσκονται και αυτοί οι δημιουργοί που, πράγματι, «πατούν» στον 20ό αιώνα και επηρεάζονται από τις μοντέρνες τάσεις του. Ανάμεσα τους ξεχωρίζουν ο Γερμανός ιμπρεσιονιστής Μαξ Σλέφογκτ (1868-1932) με τα αγριεμένα του κάρβουνα και ο Ισπανός εικονογράφος Εντουάρντο Μπενίτο (1891-1981) με τις κομψές, ψηλόλιγνες μορφές του, ζωγραφισμένες σε στυλ αρ ντεκό.
Και άλλες εκπλήξεις
Τα «δώρα» αυτής της δίτομης «Ιλιάδας», όμως, δεν σταματούν: πέραν των διαφόρων χαρτών που περιέχουν λεπτομερή καταγραφή ομηρικών τοπωνυμίων, στο τέλος των τόμων βρίσκει κανείς ένθετα δύο διπλωμένα «αφισάκια» μεγάλων διαστάσεων: στο ένα μπορεί να θαυμάσει ένα μοναδικό στο είδος του δαιδαλώδες γενεαλογικό δέντρο όλων των ομηρικών χαρακτήρων και στο άλλο την «ηφαιστότευκτη» ασπίδα του Αχιλλέα, εικονογραφημένη εντυπωσιακά από τον Φλωρεντινό χαράκτη Γκιουζέπε Κούζι στα μέσα του 19ου αιώνα.
Ποια είναι άραγε η επόμενη έκδοση που ετοιμάζει σήμερα ο τόσο παραγωγικός Θεόδωρος Τσοχαλής, ο «γιατρός που εξετάζει τον Όμηρο»; Όταν τον ρωτάμε, απαντά σαν καταδρομέας: «Θα το κοινοποιήσω όταν ολοκληρωθεί. Στις Ειδικές Δυνάμεις, ξέρετε, πρώτα πετυχαίναμε τον στόχο, και μετά ανακοινώναμε την αποστολή», μας λέει, ενώ συμπληρώνει με ενθουσιασμό: «Μια φοβερή υγρά- καταδρομική αποστολή μπορείτε να απολαύσετε και στην Ιλιάδα, στη ραψωδία Κ!».
Σας ενημερώνουμε ότι μπορείτε να προχωρήσετε στην αναδημοσίευση του κειμένου του κ. Καραϊσκου, υπό τον όρο-στον οποίο κι εσείς αναφέρεστε-της αναφοράς στην πηγή.
Τον απεριόριστο θαυμασμό μου για το έργο του αντιστράτηγου ΥΙ, εα θεοδώρου Τσοχαλή εξέφρασα πριν 2 χρόνια όταν είχε την ευγενή καλοσύνη να προσφέρει στη βιβλιοθήκη της ΕΕΥΕΔ τα έργα του Ομήρου Οδύσσεια, Απολλωνίου του Ροδίου Αργοναυτικά, Οβιδίου Μεταμορφώσεις και Απουλιού Έρως και Ψυχή.
Σήμερα ο εκλεκτός μας φίλος και μέλος της ΕΕΥΕΔ κ. Τσοχάλης επανέρχεται προσφέροντας το δίτομο έργο του ομήρου Ιλιάς. Πρόκειται για τη δεύτερη έκδοση 2021 του ομώνυμου έργου που ο συγγραφέας είχε εκδώσει το 1992 σε ένα λαμπρό τόμο 571 σελίδων διαστάσεων 25×35 εκ. που εξαντλήθηκε και επανεκδόθηκε σε 2 τόμους πιο εύχρηστους 17x 24 εκ, 624 σελίδων ο πρώτος και 671 σελίδων ο δεύτερος.
Στη δομή της έκδοσης ακολουθείται η ίδια μοναδική αρχιτεκτονική της πρώτης έκδοσης, όπου στις σελίδες αριστερά εμφανίζεται το πρωτότυπο κείμενο με ένα στίχο σε κάθε σειρά να καταλαμβάνει το αριστερό κάθετο ήμισυ της σελίδας ενώ δίπλα, στο δεξιό κάθετο ήμισυ παρατίθεται έμμετρη μετάφραση στίχο στίχο στην νεοελληνική γλώσσα. Στις δεξιές σελίδες εμφανίζονται ζωγραφικοί πίνακες ή χαρακτικά ή ταπισερί ή γλυπτά από τα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου, αναπαριστώντας τη σκηνή που αναφέρεται στην αριστερή σελίδα. Μια πανδαισία Ομήρου δοσμένη με έμμετρο λόγο και καλλιτεχνική απεικόνιση που συναρπάζει τον αναγνώστη και τον ταξιδεύει στην απεραντοσύνη της Ελληνικής παιδείας!.
Ο θόδωρος Τσοχαλής κατήγαγε έναν άθλο με το έργο του, που θα μείνει στην ιστορία! Εμείς οι Συνάδελφοι του αισθανόμαστε υπερήφανοι για αυτόν, του προσφέρουμε την αγάπη μας, τον θαυμασμό μας και την ευγνωμοσύνη μας, που με τη γενναιοδωρία του να προσφέρει όλο του το έργο στη βιβλιοθήκη της ΕΕΥΕΔ, προσέδωσε σε αυτήν μοναδική ποιότητα.
Dr Νίκος Παπαγιαννόπουλος
Yποστράτηγος ε.α
Πρόεδρος ΕΕΥΕΔ
ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΣΥΓΡΑΦΕΑ
“Ελληνες έσμεν το γένος
ως ή τε φωνή και η πάτριος παιδεία μαρτυρεί”
Πλήθων
“…έσσεται αθάνατος και αγήραος ήματα πάντα” είπε ο Κύπριος χρησμολόγος Εύκλους προφητεύοντας τη γέννηση του Ομήρου. Ο χρησμός εκπληρώνεται. Ο θείος ποιητής παραμένει αθάνατος. Η ποίησή του ενέπνευσε και εμπνέει τους θεράποντες των γραμμάτων και των τεχνών, και για τον σχολιασμό της αναλώθηκε περισσότερο μελάνι από όσον αίμα κελαινόν κραταιών κορυστών κοτυλήρυτον κελάρυσε στο Τρωικό πεδίο για τους φλογερούς οφθαλμούς της καλλίκομης καλλονής της Λακεδαίμονος. Στα Ομηρικά κείμενα παρεμβάλλεται και περιγράφεται με τρόπο αριστοτεχνικό η αρχαία Ελληνική παράδοση. Οι πρόγονοί μας με τη γόνιμη φαντασία τους θεοποίησαν τις δυνάμεις της φύσεως. Ο καλλιρήμων ποιητής με άφθαστη παραστατικότητα εξανθρώπισε τους αθανάτους και τους κατέβασε στη γη απαθανάτισε τους ήρωες και τους εξύψωσε στον ουρανό. Σ’ αυτόν τον υπέροχο τόπο θνητοί και αθάνατοι έσμιξαν, χάρηκαν και υπέφεραν, μίσησαν και ερωτεύθηκαν. Για να κατανοήσει ο αναγνώστης τον κόσμο των θεών του Ομήρου θα πρέπει να τον κρίνει ως πνευματικό καλλιτεχνικό δημιούργημα αστείρευτης εμπνεύσεως. […]
Θ.Τ
ΜΙΑ ΣΕΛΙΔΑ
ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΚΑΙ ΜΕΝΕΛΑΟΥ ΜΟΝΟΜΑΧΙΑ (τμήμα από το κειμένου)
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΡΑΨΩΔΙΕΣ
Λοιμός. Μήνις
Όνειρος. Βοιωτία ή κατάλογος νέων
Όρκοι. Τειχοσκοπία. Αλεξάνδρου και Μενελάου μονομαχία
Ορκίων σύγχρυσις. Αγαμέμνονος επιπώλησις
Διομήδους αριστεία
Έκτορος και Ανδρομάχης ομιλία
Έκτορος και Αίαντος μονομαχία. Νεκρών αναίρεσις
Θεών αγορά
Πρεσβεία προς Αχιλλέα. Λιταί
Νυκτεγερσία και Δολωνοφονία
Αγαμέμνονος αριστεία
Τειχομαχία
Μάχη επί ταις ναυσίν
Διός απάτη
Παλίωξις παρά των νεών
Πατρόκλεια
Μενελάου αριστεία
Οπλοποιΐα
Μήνιδος απόρρησις
Θεομαχία
Μάχη παραποτάμιος
Έκτορος αναίρεσις
Άθλα επί Πατρόκλω
Έκτορος λύτρα
Copyright 2021
Θεόδωρος Χ. . Τσοχαλής
Κ. Βερσή 23, Αθήνα, 15669
τηλ. 2106510622
ISBN 978-960-8431-85-0 (set)
ISBN 978-960-8431-85-7 (τ.1)
2η Κριτική από τηνΕφημερίδα Δημοκρατία 13 Μαρτίου 2022, «Ιλιάδα»: Οι ήχοι του Ομήρου μέσα από λέξεις και εικόνες Νίκος Παπουτσόπουλοςεδώ
Εμετρη απόδοση στη Νέα Ελληνική από τον Θ. Τσοχαλή
Σελίδες 1310 (35×25)
ISDN13 : 9789609125734
Εκδοση 2005
ΟβιδίουΜεταμορφώσεις
Εμετρη απόδοση στη Νέα Ελληνική από τον Θ. Τσοχαλή
Σελίδες 802 (24×17)
ISDN13 : 9789609125741
Εκδοση 2009
Ο Λατίνος ποιητής Πόπλιος Οβίδιος Νάσων (Publius Ovidius Naso) γεννήθηκε στην πόλη Σούλμο (Sulmo) της κεντρικής Ιταλίας το έτος 43 π.Χ. Το άριστο έργο του, το οποίο αναδεικνύει το ποιητικό του ταλέντο και τον κατέστησε διάσημο επαληθεύοντας τις προβλέψεις του, είναι οι «Μεταμορφώσεις». Το έργο αποθησαυρίζει περίπου 250 μύθους και θρύλους, γράφτηκε μετά το 1 μ.X. σε δεκαπέντε βιβλία και 12.000 εξάμετρους στίχους.
Publis Ovidius Naso
Το πλήθος των ποιημάτων του επιβεβαιώνει τη γονιμότητα του στοχασμού του και την ευχέρεια που είχε στον έμμετρο λόγο. Το άριστο έργο του, το οποίο αναδεικνύει το ποιητικό του ταλέντο και τον κατέστησε διάσημο (…) είναι οι Μεταμορφώσεις. Το πολύτιμο αυτό πνευματικό δημιούργημα ευτυχώς διεσώθη από αντίγραφα τα οποία είχαν φίλοι του, αφού ο ίδιος παρέδωσε το πρωτότυπο στη φωτιά θεωρώντας το πλημμελές. Το έργο αποθησαυρίζει περίπου 250 μύθους και θρύλους, οι οποίοι αναπτύσσονται με θαυμαστή μεθοδικότητα και λογοτεχνική δεξιοτεχνία. Ο ποιητής άντλησε τα θέματά του κυρίως από αρχαίες Ελληνικές και Λατινικές παραδόσεις, μύθους και θρύλους θαυμάσιους. Η κομψότης του ύφους, η παραστατικότης και η ποικιλία των εικόνων, (…) η πλοκή και η αλληλουχία των γεγονότων, η σαφήνεια της περιγραφής, η φυσικότης και η απλότης της αφηγήσεως, καθιστούν τις Μεταμορφώσεις έργο πρωτότυπο και ελκυστικό, πραγματικό ποίημα. (Από την παρουσίαση της έκδοσης)
Μεταμορφώσεις του Οβιδίου έμελλε να συντηρήσουν τη μεγάλη του φήμη στους αιώνες, ξεπερνώντας σε σημασία το υπόλοιπο έργο του, ενισχύοντας την επίδρασή του τόσο στην Αναγέννηση όσο και στους αιώνες που ακολούθησαν, φτάνοντας μέχρι σήμερα. Ένα είδος εγκυκλοπαίδειας της ελληνικής μυθολογίας για την Ευρώπη αλλά και για τη νεότερη Ελλάδα, καθώς ήταν η κύρια πηγή πληροφοριών για περίπου 250 μύθους, αξιομνημόνευτες ιστορίες μυθικών προσώπων, το πανόραμα μιας ολόκληρης παγανιστικής εποχής. Γιατί όταν ο Οβίδιος τους έγραφε, αποτελούσαν ήδη «μυθολογία», κανείς δεν είχε την ψευδαίσθηση ότι όλα αυτά είχαν συμβεί στην πραγματικότητα. Διάσημοι μύθοι, όπως αυτοί του Νάρκισσου, του Ορφέα και του Πυγμαλίωνα, που έφτασαν μέχρι τις μέρες μας χάρη στον Οβίδιο, συμπληρώνουν μια σειρά άλλοτε πιο σκοτεινών και βλοσυρών και άλλοτε φωτεινών και περιπαικτικών μύθων που επηρέασαν τη δυτική λογοτεχνία και τέχνη ανά τους αιώνες.
Με τις μεταμορφώσεις του ο Οβίδιος προσπάθησε να ξεπεράσει τον τότε εθνικό ποιητή της Ρώμης Βιργίλιο με την περίφημη Αινειάδα του, αλλά και τον Όμηρο. Για τη διαμόρφωση του έργου του χρησιμοποίησε κυρίως ελληνικούς μύθους και ως βάση του ήταν τα έργα : Ετεροιούμενα του Νίκανδρου, Ορνιθογονία του Βοίου και οι Μεταμορφώσεις του Παρθενίου από τη Νίκαια. Εξάλλου οι Μεταμορφώσεις του Οβιδίου αποτέλεσαν και αποτελούν μία γέφυρα ανάμεσα στην Ελλάδα της αρχαιότητας και στην Ευρώπη, στον χριστιανισμό και το ρωμαϊκό και ελληνικό πάνθεο δημιουργώντας έναν θρησκευτικό συγκρητισμό. (απόσπασμα από Wikipedia)
Ενα μικρό ταξίδι σε μερικούς από μύθους – παραμύθια ……..
Ο Μύθος της Αράχνης
Η Αράχνη ήταν μια εργατική κοπέλα, μια ακαταπόνητη υφάντρα, που προσβάλλει τη θεά Αθηνά κι εκείνη τη μετατρέπει σε έντομο, η Δάφνη ήταν μια νύμφη που αντιστάθηκε στον Απόλλωνα, ο Κυπάρισσος, ένα ωραίο αγόρι πριν γίνει πένθιμο δέντρο, ο Αχελώος νικήθηκε σε μονομαχία από τον Ηρακλή, ο Ακταίων, από κυνηγός ελαφιών, μεταμορφώνεται σε ελάφι ο ίδιος, επειδή είχε την ατυχία να αντικρίσει τη θεά Άρτεμη γυμνή, και κατασπαράσσεται από τα σκυλιά του. (Εικόνα, Ο μύθος της αράχνης από τον Ντιέγκο Βελάσκεθ 1644-1648)
Ο Μύθος της Ιούς
Η Ιό ήταν θυγατέρα του Ίασου, βασιλέα του Άργους και απογόνου του Ίναχου ή κατά άλλη εκδοχή του ιδίου του βασιλέα Ίναχου ή κατά τρίτη εκδοχή του Κορίνθιου Πειρήνα, θείου του ήρωα Βελλεροφόντη. Μητέρα της ήταν η Μελία ή η Λευκάνη. Ήταν ιέρεια της Ήρας και έγινε ερωμένη του Δία.
Σύμφωνα με τις διάφορες πηγές, η περιπέτειά της άρχισε όταν η Ήρα αντιλήφθηκε την παράνομη σχέση. Τότε ο Ζευς, για να την προστατεύσει από το μένος της συζύγου του, τη μεταμόρφωσε σε αγελάδα. Κατά μία εκδοχή η ίδια η Ήρα μεταμόρφωσε την Ιώ σε αγελάδα και το σώμα της είχε τρία χρώματα: λευκό, ρόδινο και μαύρο. Κατά μία εκδοχή το σώμα της άλλαζε χρώμα. Άλλοτε γινόταν λευκό, άλλοτε μαύρο και άλλοτε ρόδινο.….. Μεταμορφώσεις που είχαν αστείρευτη γοητεία, αφού περιέγραφαν έρωτες και πάθη θεών, ηρώων και απλών θνητών, γεγονότα και αξιοπερίεργα συμβάντα, μεταμορφώσεις σωμάτων που άλλαζαν όψη. Άνθρωποι μετατρέπονταν σε ζώα, πτηνά, έντομα, φυτά και άψυχες πέτρες, ενίοτε άλλαζαν φύλο, κυρίως όσοι είχαν την ατυχία να περιπέσουν σε σφάλματα ή να μπουν στο μάτι κάποιας πανίσχυρης θεότητας. Είναι σαν η Ρώμη να υποδέχεται την παγανιστική Ελλάδα, εντάσσοντάς τη στην κλασική παιδεία.
Εμπνευσμένο από το Μύθο που σχετίζεται με το Κάδμο, Ο Κάδμος κατέληξε στη Βοιωτία, όπου ίδρυσε την πόλη της Θήβας, αφού πρώτα ακολούθησε μία ξεχωριστή αγελάδα με μια ημισέληνο στα πλευρά της (έπειτα από χρησμό του μαντείου των Δελφών) και στη συνέχεια σκότωσε ένα δράκοντα κι έσπειρε τα δόντια του, με αποτέλεσμα να ξεφυτρώσουν οι πρώτοι κάτοικοι (Σπαρτοί)
Eδώ έρχεται ο Θεόδωρος Τσοχαλής να συμπληρώσει ένα κενό στις εκδόσεις του έργου στην Ελλάδα μια που σήμερα στα βιβλιοπωλεία κυκλοφορεί μόνο μία ολοκληρωμένη μετάφραση του συνολικού έργου – αυτή του Τσοχαλή (την ώρα που στα αγγλικά κυκλοφορούν περί τις 280 μεταφράσεις).
Έχει μεταφράσει το έργο, παραθέτει το λατινικό κείμενο και την μετάφραση στα νέα Ελληνικά. Το κείμενο συνοδεύουν εικόνες με έργα εμπνευσμένα από τους μύθους. Δεν μπορούμε να κρίνουμε το έργο του, μόνο απλά να πούμε πως ανοίγοντας το βιβλίο μας μεταφέρει στον παραμυθένιο κόσμο των μύθων που με αυτούς μεγαλώσαμε.
Ο Θεόδωρος Τσοχαλής, Αντιστράτηγος ΥΙ (εα) δώρισε στην βιβλιοθήκη της ΕΕΥΕΔ μια σειρά βιβλίων του. Μεταξύ αυτών το “Έρως και Ψυχή”, ένα κλασσικό έργο του Apuleius που υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής και ρήτορας, έργο που γράφτηκε τον 2ο αιώνα μ.Χ(123-170). Η ιστορία αυτή στις μέρες μας ξαναζωντανεύει μέσα από την μετάφραση του Θεόδωρου Τσοχαλή. σε μία πολυτελή έκδοση 250 σελίδων περιλαμβάνονται το λατινικό κείμενο του «Έρωτα και της Ψυχής», με έμμετρη μετάφραση στην νέα ελληνική, εικόνες χαρακτικών του 17ου έως 19ου αιώνα, σχόλια και ευρετήριο κύριο ονομάτων. (Real.gr)
Έμμετρη απόδοση στην Νέα Ελληνική από τον ΤΣΟΧΑΛΗ ΘΕΟΔΩΡΟ.
Η έμμετρη απόδοση του Λατινικού κειμένου στην Νέα Ελληνική είναι εκπληκτική, μαγεύει από την πρωτη στιγμή τον αναγνώστη.
ΘΕΜΑ
Η ιστορία αγάπης του Θεού Έρωτα και της Ψυχής αποτελεί ίσως το ωραιότερο παραμύθι της μυθολογίας. Πολλοί ήταν αυτοί που καταπιάστηκαν με το μύθο αυτό Αρχαίοι Έλληνες αλλά και Λατίνοι συγγραφείς-, με κυριότερο το Ρωμαίο συγγραφέα, Λούκιο Απουλήιο. Άξιο αναφοράς αποτελεί το γεγονός, πως το Έρως και Ψυχή είναι μια διήγηση μέσα σε μια άλλη. Αυτή η μεγαλύτερη διήγηση, αποτελεί το λεγόμενο «μυθιστόρημα», Ο Χρυσός Γάιδαρος ή Οι Μεταμορφώσεις, που γράφτηκε περί το 161 μ.Χ.
Μία ωραία κοπέλα την απήγαγαν ληστές. Καθώς ήταν απελπισμένη και απαρηγόρητη, μία γριά δούλα για να την ενθαρρύνει, της είπε την ακόλουθη ιστορία: “Κάποιος βασιλιάς είχε τρεις κόρες, από τις οποίες η μικρότερη, η Ψυχή, όντας πανέμορφη εξόργισε την Αφροδίτη, επειδή λατρευόταν από τον κόσμο σαν θεά για την ομορφιά της. Η Αφροδίτη πρόσταξε τον γιο της Έρωτα να εμβάλει στην Ψυχή πόθο για άνθρωπο τιποτένιο, ο οποίος θα την κάνει δυστυχισμένη. Επειδή η Ψυχή έμενε άγαμη, ενώ οι αδελφές της παντρεύθηκαν, οι γονείς της, σύμφωνα με χρησμό, την εξέθεσαν σε βράχο όπου θα εμφανιζόταν ο μνηστήρας. Ο Ζέφυρος τη μετέφερε σε μυστηριώδες έρημο ανάκτορο, όπου τη νύχτα εμφανιζόταν ο άγνωστος μνηστήρας και την ημέρα εξαφανιζόταν. Η Ψυχή τον παρακαλεί να επιτρέψει να την επισκεφθούν οι αδελφές της, για να καθησυχάσουν οι γονείς της. Αυτός αναγκάζεται να υποχωρήσει, αλλά τη συμβουλεύει να μη ζητήσει ποτέ να ιδεί τη μορφή του για να μην πάθει κακό η ίδια.
Ο Ζέφυρος μεταφέρει στο ανάκτορο τις αδελφές της, οι οποίες εντυπωσιάζονται από τον πλούτο που υπάρχει μέσα και προσπαθούν μάταια να μάθουν ποιος είναι ο σύζυγός της. Στην τελευταία τους επίσκεψη την πείθουν ότι ο σύζυγός της είναι τερατώδες φίδι και πρέπει να τον σφάξει. Η Ψυχή την επόμενη νύχτα, καθώς ετοιμάζονταν να τον σφάξει, υπό το φως του λύχνου αναγνωρίζει ότι είναι ο Έρως και μαγεύεται από την ομορφιά του. Όμως θερμή σταγόνα λαδιού του λύχνου έπεσε στον ώμο του παρακοιμωμένου Έρωτος, ο οποίος ξυπνά και πετά στον αιθέρα, ενώ η Ψυχή προσπαθώντας να τον κρατήσει από το πόδι, αιωρείται και τέλος πέφτει στη γη. Απογοητευμένη πασχίζει απεγνωσμένα να πνιγεί σε παρακείμενο ποταμό, ο οποίος με ελιγμούς τη μεταφέρει στην όχθη του. Αναζητώντας τον σύζυγό της περιπλανιέται μάταια, οπότε απελπισμένη προσφεύγει στην Αφροδίτη, η οποία ήδη έχει φυλακίσει τον Έρωτα, επειδή ερωτεύθηκε την Ψυχή. Η θεά προστάζει την ταλαίπωρη κοπέλα να εκτελέσει δυσκολότατα επικίνδυνα έργα, τα οποία φέρνει εις πέρας με τη βοήθεια αναπάντεχων συνεργών (μυρμηγκιών, αετού κ.λ.π.). Ο Έρως δραπετεύει από το δεσμωτήριο και πηγαίνει στον Δία για να τον παρακαλέσει. Ο ύπατος θεός κάνει την Ψυχή αθάνατη και στο συμπόσιο των θεών τελείται ο γάμος του Έρωτος και της Ψυχής, από τους οποίους γεννήθηκε η Ηδονή.” (Από την έκδοση)
