Tag: GON-01

Categories
2025 ΗΜΕΡΙΔΕΣ - ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΡΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΔΡΕΙΑΣ

  • – 2025.03.13
  • – Γεώργιος Γκόνης 

Η Επιστημονική Ένωση Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΕΥΕΔ) συμμετείχε στο 29ο Ιατρικό Συνέδριο Ενόπλων Δυνάμεων (29ο ΙΣΕΔ) με Διαλέξεις και Στρογγυλές Τράπεζες Μελών της. Μία από τις  διαλέξεις ήταν του  Γεωργίου Γκόνη  με θέμα την ανθρώπινη φύση και την αρετή της ανδρείας. Ο Γ. Γκόνης είναι Υποστράτηγος ε.α, Γενικός Χειρουργός, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ. Συγγραφέας πονημάτων τόσο στον τομέα της ειδικότητας του άλλα και ευρύτερα, με ένα φιλοσοφικό δοκίμιο τα “Αινίγματα λογικών Προσεγγίσεων” και ένα βιωματικό παιδικό βιβλίο  με τίτλο “ ΡΙΖΕΣ από την πλάκα και το κονδύλι στο διαδίκτυο“. 

30 Νοε.2024 στο 29ο Ιατρικό Συνέδριο Ενόπλων Δυνάμεων.

Ήταν μια εξαιρετική διάλεξη. Η διερεύνηση της ανθρώπινης φύσης και ανθρώπινη συμπεριφορά στην μάχη και τον πόλεμο απαιτούν βαθιά κατανόησή και λεπτές ισορροπίες . Παρά το μέγεθος εκτιμούμε ότι αξίζει τον κόπο να παρακολουθήσουμε την φιλοσοφική του σκέψη μέχρι τέλους. Η ομιλία υπάρχει  στην Ηλεκτρονική Βιβλιοθήκη της ΕΕΥΕΔ σε εκτυπώσιμη μορφή εδώ 

Αργύρης Τασιόπουλος

ΔΙΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΡΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΔΡΕΙΑΣ

Ξεχωριστή για εμένα η τιμή να είμαι ομιλητής στο Ιατρικό συνέδριό μας. Η συμμετοχή μου στην παρούσα συνεδρία πολλαπλασιάζει αυτή την τιμή.

Πολλά και ποικίλα τα ερεθίσματα να διερευνήσω και να μιλήσω μαζί σας για την ανθρώπινη φύση και την αρετή της ανδρείας.

Από την μια η θαυμαστή τεχνοεπιστημονική πρόοδος που, σχεδόν θεοποιούμενη, υπόσχεται σε όλους τα πάντα.

Και από την άλλη η βαρβαρότητα των συγκρούσεων, των πολέμων , των απειλών. Δυστυχώς ξεχάσθηκε η οδυνηρή εμπειρία των πολέμων του προηγούμενου αιώνα. Αγνοούνται οι ανθρωπιστικές αξίες, αποσιωπάται η ισχύς του δικαίου και προβάλλεται το δίκαιο της ισχύος. Οπισθοδρόμηση! Επιστροφή στη βαρβαρότητα της αρπαγής και κατάκτησης!

Το διαχρονικό, «εις οιωνός άριστος αμύνεσθαι περί πάτρης» γίνεται πάλι, δραματικά επίκαιρο.

Ο Ισλαμοφασισμός που γιγαντώνεται δίπλα μας δεν επιτρέπει κανένα εφησυχασμό.

Απόλυτα δικαιολογημένοι οι σύγχρονοι εξοπλισμοί της πατρίδας μας.

Όμως τα όπλα αποκτούν πραγματική και πολλαπλασιαστική αξία αν οι άνθρωποι που τα χειρίζονται είναι ελεύθεροι, ευδαίμονες και γενναίοι, όπως μας διδάσκει ο Θουκυδίδης. «οὓς νῦν ὑμεῖς ζηλώσαντες καὶ τὸ εὔδαιμον τὸ ἐλεύθερον, τὸ δ᾽ ἐλεύθερον τὸ εὔψυχον κρίναντες μὴ περιορᾶσθε τοὺς πολεμικοὺς κινδύνους». Στο επίκεντρο πάντα ο άνθρωπος και όχι τα έξυπνα όπλα, όσο έξυπνα και αν είναι.

Σκοπός της εισήγησής μου είναι:

  • Να θυμηθούμε πως προσεγγίζεται διαχρονικά η ανθρώπινη φύση.
  • Να συμπεριλάβουμε στη σκέψη μας σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα και προβληματισμούς.
  • Να διερευνήσουμε το νόημα και το σημερινό περιεχόμενο της αρετής της ανδρείας.

Αρχίζω με τον πρώτο. Τι είναι ο άνθρωπος;

Διευκρινίζω, μακριά από εμένα η οίηση ότι θα απαντήσω στα αναπάντητα της φιλοσοφίας.

Εντελώς, επιλεκτικά, υπαινικτικά και σχεδόν επιγραμματικά, θα σας θυμίσω πως διαμορφώνονταν με το πέρασμα των αιώνων, οι αντιλήψεις για την φύση και κατάσταση του ανθρώπου.

Στα ομηρικά έπη ο άνθρωπος εμφανίζεται θνητός προσπαθώντας να διατηρήσει βαθμό αθανασίας μέσα από το κλέος αθάνατων έργων και ηρωικών πράξεων, ενώ η ψυχή του κατέληγε αμετάκλητα στα σκοτάδια του Άδη.

Άφθιτον κλέος ήταν η επιλογή των ηρώων.

Οι πυθαγόρειοι συνέλαβαν και προσπάθησαν να κατανοήσουν την μαθηματική οργάνωση του κόσμου, ενώ την αθανασία και την κρίση της ψυχής του ανθρώπου την παρέπεμπαν στην μετενσάρκωση.

Ο Πλάτωνας, με τον ιδεαλισμό και την διαλεκτική του, υποστήριξε την αθανασία της ψυχής, σε αντίθεση με το φθαρτό του σώματος. Η συνακόλουθη εξιδανίκευση του κόσμου τον Ιδεών ευνόησε την μεταφυσική αναζήτηση και τελικά μάλλον απομάκρυνε τον άνθρωπο από την γήινη πραγματικότητα.

Ο Αριστοτέλης, μέσα από την παρατήρηση και την λογικότητα που τον διέκρινε, απέρριψε τον πλατωνικό δυϊσμό και την αθανασία της ψυχής. Ο άνθρωπος είναι ενιαίος και φθαρτός. Έχει νου και λογική. Έχει ικανότητες επικοινωνίας με τους άλλους, με τον λόγο, τα έπεα. Είναι πολιτικό ζώο, που θαυμάζει, απορεί και

«φύσει ορέγεται του ειδέναι»! «δια γαρ το θαυμάζειν ήρξατο φιλοσοφείν» Είναι το μοναδικό όν που θέτει ερωτήματα για το πως και τα γιατί της ύπαρξής του.

Οι τραγικοί ποιητές αναδεικνύουν, με τα έργα τους, την τραγικότητα, την πολυσημία, τις ικανότητες την δημιουργικότητα, την καταστροφικότητα και το απρόβλεπτο του ανθρώπου. «Έχουσιν γαρ ταραγμόν αι φύσεις των βροτών» επισημαίνει ο Ευριπίδης στην «Ηλέκτρα», ενώ ο χορός στην «Αντιγόνη» του Σοφοκλή μας τρομάζει με τις προειδοποιήσεις του: «πολλά τα δεινά κουδέν ανθρώπου δεινότερον πέλει».

Είναι φανερό, ότι και αν ακόμα δεχθούμε ως ορθολογική και αγαθή την φύση του ανθρώπου, θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι πολλές φορές επικρατούν ανορθολογικά και παράλογα στοιχεία.

Ο Επίκουρος, μέσα από ανθρωπιστική οπτική, συνδύασε την ατομική θεωρία του Δημόκριτου και την λογική σκέψη του Αριστοτέλη. Δίδαξε την αισθησιοκρατική- εμπειρική προσέγγιση του κόσμου, απορρίπτοντας τον πλατωνικό ιδεαλισμό.

Αποκτούμε αντίληψη του κόσμου μέσα από τις αισθήσεις μας. «παν γαρ λόγος από των αισθήσεων ήρτηται» . Υπάρχουμε και εξελιχθήκαμε επειδή φοβόμαστε, πονάμε και αναζητούμε ευχαρίστηση.

Η ελαχιστοποίηση του πόνου και η μεγιστοποίηση της ηδονής ενυπάρχει στη φύση μας ως αδιάλειπτη ροπή και αξία.

Η επικούρεια δόξα «πάντα κατ’ ανάγκην, κατά προαίρεσιν και κατά τύχην γίνεται » τα λέει όλα. Ο άνθρωπος έχει την ευθύνη των επιλογών του. Συνεπώς, κουβάρι αναγκών, τύχης και επιλογών είναι η ζωή μας!

Η υπαινικτική αναφορά στη ευαγγελική περικοπή: «ουκ ανέγνωτε ότι ο ποιήσας απ’ αρχής άρσεν και θήλυ εποίησεν αυτούς;», από το κατά Ματθαίο Ευαγγέλιο, γίνεται για να τονισθεί ότι ο άνθρωπος δεν είναι ποτέ μόνος. Το άρρεν και θήλυ εξασφαλίζει την συμπληρωματικότητα, την ολότητα και την διαιώνιση. Δεν μπορεί να υπάρξει μόνος του ο άνθρωπος. Άνθρωπος μόνος ή Θεός ή θηρίο.

Η Χάνα Άρεντ, η Γερμανοεβραία Αμερικανίδα φιλόσοφος, θεωρούσε το θέμα αυτό κομβικό για την κατανόηση των ανθρωπίνων. Πίστευε ότι αποτελεί διαχρονικό σφάλμα της φιλοσοφίας να μελετά την φύση και κατάσταση του ανθρώπου ως μεμονωμένου όντος και όχι των ανθρώπων ως πλήθος, ως κοινωνικά ή πολιτικά σύνολα.

Στον αντίποδα βέβαια της βιβλικής γενέσεως, βρίσκεται η θεωρία του Δαρβίνου για την εξέλιξη των ειδών, της οποίας η επιστημονική ορθότητα δεν αμφισβητείται. Βέβαια, παρά τις συνεχείς γονιδιακές μεταβολές, είμαστε πρακτικά αναλλοίωτοι με τους ανθρώπους τους οποίους περιγράφει ο Θουκυδίδης «γινόμενα μεν και αεί εσόμεθα, έως αν η αυτή φύσις ανθρώπων ή…».

Δεν αποτελεί έκπληξη ότι ο Μάρξ αναζητώντας τις διαφορές μεταξύ ανθρώπου και ζώου παρατήρησε ότι η εργασία είναι εκείνη που διακρίνει τον άνθρωπο από το ζώο και όχι η λογική, δεδομένου ότι και τα ζώα, διαθέτουν ευφυία και βαθμό λογικής επεξεργασίας των δεδομένων.

Βέβαια η Χάνα Άρεντ, που προαναφέραμε, διερμηνεύοντας και αντλώντας κυρίως από τον Θουκυδίδη, υποστήριξε ότι η πράξη, δηλαδή η πολιτική δράση και η ομιλία, αποτελούν το αποφασιστικό διακριτικό γνώρισμα ανάμεσα στην ανθρώπινη και ζωώδη ύπαρξη. Μόνον ο άνθρωπος, με την νόηση και τον λόγο του, οργανώθηκε στον κοινό βίο των πόλεων, διαμορφώνοντας αυτό που αποκαλείται πολιτισμός.

Ο άνθρωπος διασώζεται ιστορικά μόνον μέσα από τον λόγο και τις πράξεις που αφορούν τον κοινό βίο. Η βιολογική μας ύπαρξη μόνον ως συνεισφορά στα κοινά αποκτά ιστορικό ενδιαφέρον. Μπορούμε να εκτιμήσουμε το μέγεθος της προτεραιότητας που έδιναν οι Έλληνες στη δημόσια σφαίρα εμβαθύνοντας στην ετυμολογία και το νόημα λέξεων όπως: δημιουργία, δόξα, ιδιωτεία.

Η δημόσια σφαίρα εξισώνει, εξανθρωπίζει, ηθικοποιεί.

Βέβαια με την έμφαση στη δημόσια σφαίρα δεν αναιρείται ότι η βάση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας βρίσκεται στην ιδιωτική ζωή του καθενός. Το κάθε εγώ, πασχίζει να είναι καλά κρυμμένο, αυθεντικό και αυτεξούσιο. Συντίθεται από πολλά. Εκείνο όμως που προεξάρχει στην διαμόρφωση της ταυτότητάς του, είναι η υποκειμενικότητα των συναισθημάτων του. Τι αισθάνεται!

Φαίνεται ότι η θρησκεία, η γενετήσια συμπεριφορά, οι πολιτικές απόψεις, η γλώσσα και ο τόπος, είναι τα κύρια ερεθίσματα, οι κύριες πηγές, διαμόρφωσης ταυτότητας.

Σε κάθε περίπτωση κάθε άνθρωπος συνιστά αυταξία που διεκδικεί ύπαρξη, αναγνώριση, αξιοπρέπεια και σεβασμό. Το ιερό και απαραβίαστο του ιδιωτικού εξασφαλίζει την αξιοπρέπεια όχι μόνον του ατόμου αλλά και της όποιας συλλογικότητας. Οι αγώνες για αναγνώριση και αξιοπρέπεια είναι εντονότεροι από τους αγώνες για οικονομικά οφέλη.

Η ιστορική εμπειρία διδάσκει ότι ο απόλυτος ολοκληρωτισμός συμβαίνει όταν ο ιδιωτικός βίος των ανθρώπων ρυθμίζεται από κάποια εξουσία, όταν δηλαδή γίνεται πολιτική υπόθεση. Δυστυχώς έχουμε τέτοια παραδείγματα στις μέρες μας!

Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός ήταν ατομοκεντρικός. Μέσω της δημοκρατίας, ανέδειξε το άτομο, τον πολίτη.

Εκείνος όμως ο ατομοκεντρικός πολιτισμός, που στηριζόταν στα θεία δώρα, την αιδώ και τη δίκη, έδινε έμφαση στις υποχρεώσεις και στα καθήκοντα του πολίτη προς την πόλη. Αντίθετα, o σημερινός ατομοκεντρισμός, του δυτικού μας πολιτισμού, δίνει έμφαση στα ατομικά δικαιώματα, φθάνοντας στους παραλογισμούς της «αφύπνισης» και της “woke” κουλτούρας!

Σε όλα αυτά τα φιλοσοφικά, εμπειρικά και ιστορικά δεδομένα θα πρέπει να προσθέσουμε σύγχρονες επιστημονικές γνώσεις και προβληματισμούς.

Οι τωρινές γνώσεις για τον εγκέφαλο είναι εντυπωσιακές χωρίς όμως να δίνουν απαντήσεις σε όλα. Σε κάθε περίπτωση, είμαστε ο εγκέφαλός μας

Δεν έχει νόημα και είναι αδύνατο να συνοψίσουμε τα του εγκεφάλου. Μερικές μόνον επισημάνσεις για το συνειδητό.

Ο εγκέφαλος με τις δομές και λειτουργίες του, κάτω από τις γονιδιακές εντολές και μέσα από ερεθίσματα, συναισθήματα, σκέψεις, μνήμες, οδηγεί σε επίγνωση της ύπαρξης. Σε γνώση του εαυτού και του κόσμου. Δηλαδή δημιουργείται αυτό που αποκαλείται ροή συνείδησης, ως αποτέλεσμα της εγκεφαλικής δραστηριότητας.

Πώς όμως, ένα πολυποίκιλο, συνεχές και αλληλοεπηρεαζόμενο άθροισμα βιοχημικών μεταβολών, ηλεκτροχημικών εκφορτίσεων και νευροδιαβιβαστών στους νευρώνες του εγκεφάλου, οδηγεί στην αντίληψη της ύπαρξης;;.

Ακριβής επιστημονική απάντηση δεν έχει δοθεί.

Οι υποθέσεις ότι ο εγκέφαλος είναι ορχήστρα χωρίς μαέστρο και ότι η νοημοσύνη ακόμη ίσως και τα συναισθήματα είναι βιοχημικοί αλγόριθμοι επεξεργασίας δεδομένων, μένει να τεκμηριωθούν. Επίσης, το πολυκεντρικό και η ευελιξία του ανθρώπινου εγκεφάλου, επιτρέπουν διαρκή προσαρμογή κανόνων λειτουργίας. Με άλλα λόγια, ο άνθρωπος μπορεί να ενεργήσει λογικά και προγραμματισμένα αλλά και ασύμβατα. Δηλαδή, αντίθετα από τις γονιδιακές του εντολές, από την λογική επεξεργασία των δεδομένων, από τις επιθυμίες και τα συναισθήματά του. Σημειώστε, τα ρομπότ και οι υπολογιστές ενεργούν μόνον όπως έχουν προγραμματισθεί.

Σίγουρα ο άνθρωπος έχει όλα τα βασικά λειτουργικά χαρακτηριστικά των ζώων. Έχει όμως αναπτύξει Συνείδηση Ανωτέρας Τάξεως ως αποτέλεσμα του ιδιαίτερα ανεπτυγμένου εγκεφαλικού φλοιού. Ίσως το σημαντικότερο είναι η ανάπτυξη των κέντρων του λόγου. Η ικανότητα ομιλίας.

Με την ομιλία καθίσταται εφικτή η μετατροπή των σκέψεων σε σύμβολα, σε λέξεις. Τούτο βοήθησε στην ανταλλαγή των πληροφοριών με τους άλλους. Επιπλέον οι ίδιες οι λέξεις προήγαγαν και προαγάγουν την σκέψη, ιδιαίτερα αν έχουν εννοιολογική βάση όπως στην ελληνική γλώσσα. Η δυνατότητα συνεργασίας στη βάση ισότητας, με πειθώ και δικαιοσύνη, για το κοινό καλό, ήταν και είναι το σημαντικότερο πλεονέκτημα του ανθρώπου.

Όμως θα πρέπει να αναγνωρίσουμε το εύθραυστο των ανθρωπίνων σχέσεων. Κάθε ανθρώπινη πράξη, ως έκφραση ελευθερίας και παρά την όποια αίσθηση δικαίου, έχει την τάση να υπερβαίνει κάθε όριο και να ανατρέπει κάθε περιορισμό.

Επίσης, ο διαφορετικός βαθμός ευφυίας και αντίληψης επιτείνει το εύθραυστο των σχέσεων.

Τελικά, η ξεχωριστή διάπλαση του σώματος, η θαυμαστή πολυπλοκότητα του εγκεφάλου και το διαφορετικό φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον καθιστούν κάθε άνθρωπο, μοναδικό, ανεπανάληπτο και απρόβλεπτο.

Μετά από αυτά, τα σχεδόν απλοποιητικά, για το ιδιαίτερα περίπλοκο, πολυσύνθετο, και δαιδαλώδες της ανθρώπινης φύσης, ας σταθούμε διερευνητικά στην ανθρώπινη συμπεριφορά στον πόλεμο. Δεν θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε τι είναι η αρετή της ανδρείας αν δεν εμβαθύνουμε και δεν απαντήσουμε στα παρακάτω ερωτήματα:

Γιατί κάποιος πρέπει να πολεμήσει; Δηλαδή για ποιους λόγους ένας πολίτης πρέπει να γίνει οπλίτης και να βρεθεί στη δίνει του πολέμου;

  • Τι λογίζεται ως αρετή;
  • Πως προέκυψε η λέξη ανδρεία;

Αρχίζω με το πρώτο ερώτημα. Γιατί να πολεμήσω;

Ανεξάρτητα από το «πατήρ πάντων πόλεμος» του Ηράκλειτου, βάσιμα υποστηρίζεται σήμερα ότι κανείς πόλεμος δεν είναι αναπόφευκτος. Συνεπώς θα πρέπει να δεχθούμε ότι ο πόλεμος αποτελεί σύμπτωμα ανθρώπινης ατέλειας, και ακόμα πιο αυστηρά, τρόπο επίλυσης διαφορών για αυταρχικά καθεστώτα και υποανάπτυκτους λαούς. Γιατί επομένως ένας σύγχρονος άνθρωπος να πρέπει να θυσιασθεί στον πόλεμο;

Οι απαντήσεις δεν μπορεί να είναι εύκολες. Σύμφωνα με τα όσα μέχρι τώρα σκιαγραφήσαμε, κάθε άνθρωπος, όντας μοναδικός και ανεπανάληπτος, ταυτοποιείται από την εμφάνιση, τα συναισθήματα, τις δράσεις και αντιδράσεις του. Όμως, η ολοκλήρωση και πληρότητά του βρίσκονται στις σχέσεις του με τους άλλους και στη δημόσια σφαίρα.

Οι κοινές ρίζες, τα κοινά βιώματα, οι κοινές αξίες, τα κοινά ήθη, οι κοινές επιδιώξεις, μέσα από τα συνοδά συναισθήματα, σφυρηλατούν την ταυτότητα και το ανήκειν. Αυτό το ανήκειν, δεν καταργεί την ετερότητα, την ιδιωτικότητα του ατόμου. Δεν συνιστά περιορισμό ελευθερίας, αλλά ενισχύει την ταυτότητα. Αποτελεί ισχυρή επιβεβαίωση και διασφάλιση της ύπαρξης. Υπάρχουμε επειδή συνυπάρχουμε! Οι γονείς, τα παιδιά, τα αδέλφια, οι φίλοι, η κοινωνία, η πόλις, το έθνος, είναι κομμάτι της ύπαρξής μας.

Είναι λογικό όταν κινδυνεύει το συλλογικό, η ύπαρξη του κάθε ατόμου, που συνθέτει το σύνολο, να περνάει σε δεύτερη μοίρα. Με βάση τα παραπάνω είναι εύλογη και αυτονόητη η θετική ανταπόκριση στο «υπέρ βωμών και εστιών» πολεμικό κάλεσμα.

Πράγματι, η προάσπιση της ακεραιότητας της πατρίδας είναι αυτονόητη, διαχρονική και πανανθρώπινη αντίδραση. Η συμμετοχή αναβιβάζεται σε υπέρτατο καθήκον. Ο αμυντικός πόλεμος έχει πάντα υπαρξιακή και ταυτοτική διάσταση.

Παρένθεση. Κάθε επιθετικός πόλεμος στοχεύοντας στην κατάκτηση, στην επιβολή και στην προώθηση οικονομικών συμφερόντων, είναι ηθικά καταδικασμένος. Ο αμυντικός όμως πόλεμος είναι πάντα ηθικός και νόμιμος και ασφαλώς συμπεριλαμβάνει και την προάσπιση των οικονομικών συμφερόντων.

Στην προάσπιση της πατρίδας ο κατακλυσμός συναισθημάτων, συνεγείρουν όλους, ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας. Το ζήσαμε το 1940.

Κάθε απουσία, κάθε υπεκφυγή, ηθικά απαράδεκτη. Βαρύς ο χαρακτηρισμός δειλός και ρίψασπις. Σκληρό και αμείλικτο το «ή ταν ή επί τας», των λακαιδαιμονίων. Ατιμωτικές και δια βίου οι επιπτώσεις της δειλίας, τότε.

Σε κάθε περίπτωση όμως, δεν αρκούν νόμοι και ρυθμίσεις. Δεν μπορεί να ξεκινήσει κάποιος για τον πόλεμο, αν το συναίσθημα, αν η ψυχή, δεν οπλίσει με φτερά το σώμα ! Τούτο μην περιμένουμε ότι θα συμβεί την ώρα του κινδύνου, αν, από τον καιρό της ειρήνης και μέσα από την παιδεία, δεν σφυρηλατηθεί η έννοια του «ανήκειν». Δηλαδή αν δεν γνωρίζεις ποιος είσαι και δεν αισθάνεσαι υπερήφανος για αυτό που είσαι! Η λεγόμενη παγκοσμιοποίηση, ανεξάρτητα από τις όποιες οικονομικές παραμέτρους, εμπεριέχει επικίνδυνη ουτοπία υποβιβάζοντας τον άνθρωπο σε αδιαφοροποίητη μονάδα ενός ομοειδούς συνόλου. Ο παγκόσμιος ανθρώπινος «χυλός» προφητικά χαρακτηρίζεται από τον μεγάλο Ντοστογιέφσκι ως το τελευταίο μαρτύριο της ανθρωπότητας.

Ας επανέλθουμε όμως στον άνθρωπο με ταυτότητα και ας προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε το λογικά παράδοξο που βρίσκεται στην φράση του Καζαντζάκη: «η ζωή είναι το υπέρτατο αγαθό και τίποτα δεν αξίζει περισσότερο από τη ζωή, αλλά αν δεν υπάρχει και κάτι άλλο που να τοποθετείται ψηλότερα και από την ζωή, τότε η ζωή δεν αξίζει τίποτα».

Αυτό, το κάτι άλλο, δεν θα μπορούσε να αναζητηθεί στο τυφλό μίσος. Ο ανώνυμος Έλληνας στο βιβλίο «Ελληνική Νομαρχία», το 1806, το προσδιορίζει επακριβώς.

«η ζωή του αληθούς πολίτου πρέπει να τελειώνει ή δια την ελευθερία του ή με την ελευθερία του».

Στις μέρες μας, η αειθαλής Γλύκατζη – Αρβελέρ το λέει: «να μπορείς να πεθάνεις όρθιος για να μην ζήσεις γονατιστός».

Όλα τα παραπάνω προϋποθέτουν σκεπτόμενο πολίτη, με αίσθηση ταυτότητας και ανήκειν, με αρχές και υπερατομικές αξίες. Δηλαδή πολίτη που επιδίδεται στο άθλημα της αρετής κάτι που είναι εντελώς ξένο και ακατανόητο για τον αγελαίο μαζάνθρωπο της ακόρεστης κατανάλωσης, τον εθνομηδενιστή, τον απαίδευτο φανατικό, τον τυφλωμένο θρησκόληπτο.

Δεν είναι ανδρείος ο ζωσμένος με εκρηκτικά τρομοκράτης. Μάρτυρας γίνεται! Δηλαδή η πράξη του μαρτυράει, το μέγεθος του παραλογισμού στον οποίο οδηγεί ο θρησκευτικός σκοταδισμός!

Ας μη αναλωθούμε όμως στην μελέτη φαινομένων παρακμής και ας προσπαθήσουμε να εμβαθύνουμε στο τι είναι αρετή! Η απαρίθμηση των αρετών όπως τις προσδιόριζαν στην κλασσική αρχαιότητα, δηλαδή ανδρεία, μετριοπάθεια, ευλάβεια, σοφία, δικαιοσύνη, δεν απαντά στο ερώτημα που τέθηκε, τι είναι δηλαδή η αρετή Θα κατανοήσουμε επομένως καλύτερα το πολυσήμαντο της αρετής αν καταφύγουμε στον Αριστοτέλη, που προφανώς για λόγους πληρότητας, οδηγήθηκε στο να δώσει, σε ελεύθερη απόδοση, δύο ορισμούς.

  • «αρετή είναι η μεσότης μεταξύ ελλείψεως και υπερβολής»,
  • «αρετή είναι η συνειδητή έξις στην εκτέλεση επαινετών πράξεων»

Σύμφωνα λοιπόν με τον Αριστοτέλη, ο μαχόμενος, για να είναι ανδρείος, θα πρέπει πρωτίστως να υπερνικήσει τον φόβο, να γίνει ατρόμητος, αλλά και να μην παρασυρθεί από το θάρρος του. Σε κάθε περίπτωση μέσα από το είδος της ανθρώπινης αυθορμησίας, στη μάχη, αποκαλύπτονται τα ενδότερα του είναι. Όμως, με δεδομένο ότι σκοπός είναι η αποτελεσματική αντιμετώπιση των εχθρών, ο ανδρείος θα πρέπει να συνδυάζει θάρρος και σύνεση. «εάν μεν γαρ τινά λίαν ποιήσεις άφοβον, ώστε μηδέ τους θεούς φοβείσθαι, ουκ ανδρείος αλλά μαινόμενος, αν δε φοβούμενος πάντα, δειλός. Ανδρείος άρα έσται ούτε ο φοβούμενος πάντα ούτε ο μηθέν» Η άσκοπη θυσία δεν συνιστά ανδρεία.

Οι τρέχουσες προτροπές «ο τολμών νικά» και «θαρσείν χρη» αποτελούν συμπύκνωση και ισχυρή ενθάρρυνση της βούλησης για αγώνα. Τούτο είναι απόλυτα απαραίτητο σε ειδικές περιπτώσεις σύγχρονης μάχης. Η επίδειξη αποφασιστικότητας και θάρρους, μέσα από σωστή εκπαίδευση και καθοδήγηση, δημιουργεί προϋποθέσεις επίδειξης ανδρείας.

Ο χαρακτηρισμός της αρετής ως συνειδητή έξη, δεν παραπέμπει σε κάποια βιολογική εγγραφή και ένστικτο που καθιστά κάποιον ανδρείο. Αλλά υποδηλώνει και συνεπάγεται ελεύθερη επιλογή η οποία βέβαια βασίζεται και πηγάζει από την ποιότητα της παιδείας. Με άλλα λόγια η ανδρεία δεν είναι προϊόν της φύσης μας αλλά πηγάζει από την αγάπη για την πατρίδα και την συνετή αξιολόγηση των δεδομένων ώστε να βελτιστοποιήσουμε τις όποιες ικανότητες και δυνατότητές μας για να νικήσουμε τον εχθρό.

Η θυσία, αν συμβεί, στις πλείστες των περιπτώσεων είναι αποτέλεσμα τύχης και ανάγκης, σπάνια προκύπτει ως επιλογή. Δηλαδή, η θυσία δεν μεθοδεύεται, προκύπτει μέσα από την τύχη, την ανάγκη και την ανθρώπινη αυθορμησία.

Αυτονόητο ότι άλλοι θα αποτιμήσουν και θα κρίνουν την συνεισφορά στη μάχη και τον πόλεμο. Κανείς δεν μπορεί να αυτοχαρακτηρισθεί ανδρείος! Άλλοι θα τον κρίνουν και θα τον κατατάξουν στην χορεία των ηρώων, με την ουσιαστική, καταχρηστική ή μεταφορική έννοια του όρου Ήρωας.

Εύκολα αναγνωρίζεται η κοινή ρίζα της λέξης ανδρεία με τον άνδρα. Πράγματι, μόνον ο άνδρας, με την δεδομένη σωματική του διάπλαση θα μπορούσε να είναι αποτελεσματικός στην μάχη σώμα με σώμα. Η άμεση εμπλοκή και συμπλοκή στη μάχη δεν ήταν τότε θεωρητική άσκηση επί χάρτου, ούτε γνωσιακή αντιπαράθεση. Απαιτούσε ωμή και αποτελεσματική άσκηση βίας. Η σωματοδομή της γυναίκας δεν είναι τέτοια για να μπορέσει να καταβάλλει τον άνδρα. Για αιώνες, λοιπόν, ανδρική υπόθεση η μάχη και ο πόλεμος.

Έρχομαι τώρα στις σύγχρονες συνθήκες μάχης και πολέμου. Όλοι και όλες μπορούν να πολεμήσουν. Η σωματική ρώμη μόνον σε ειδικές επιχειρήσεις είναι ο σημαντικότερος παράγοντας. Τούτο βέβαια δεν υποβιβάζει την ανάγκη για άριστη σωματική φυσική κατάσταση όλων. Η αντοχή και ευελιξία στον χειρισμό των όπλων, κάτω από δύσκολες και παρατεταμένες συνθήκες, απαιτούν σωματική ευρωστία.

Στον σύγχρονο πόλεμο απαιτείται ακριβής γνώση του τρόπου λειτουργίας, του χειρισμού και των δυνατοτήτων των όπλων. Απαιτείται ευελιξία, συντονισμός, συνεργασία και προσαρμοστικότητα. Μόνον με προσεκτική, επίπονη, επαναλαμβανόμενη και διαρκώς προσαρμοζόμενη εκπαίδευση μπορεί να επιτευχθεί η αξιοποίηση των δυνατοτήτων των όπλων. Απαιτείται οργάνωση και πρόβλεψη του τρόπου απόκτησης υπεροχής, στο χώρο και τον χρόνο. Με άλλα λόγια τα σύγχρονα όπλα απαιτούν αφοσιωμένο, αποφασισμένο και εξειδικευμένο προσωπικό.

Μήπως οι επαγγελματίες μισθοφόροι θα μπορούσαν να το κάνουν καλύτερα;

Αιώνες πριν, ο Μακιαβέλι, είχε απαντήσει αρνητικά. Η πρόσφατη ιστορία των μισθοφόρων της Wagner το επιβεβαιώνει. Η άμυνα της πατρίδας είναι κοινή υπόθεση όλων των Ελλήνων! Για εκείνους όμως που με επαγγελματισμό φέρουν το βάρος της ευθύνης για την οργάνωση της άμυνας, θα πρέπει να υπάρχει ηθική και υλική αναγνώριση.

Ο φόβος θανάτου πάντα είναι κυρίαρχος. Δεν έχει όμως την δραματικότητα που είχε η πάλη σώμα με σώμα. Ο σημαντικότερος τρόπος ελέγχου του φόβου είναι η αποφασιστικότητα για αγώνα, η πίστη στη νίκη, και η καλή προετοιμασία προς τούτο. Απαιτείται ηγεσία και διοικητές που να εμπνέουν, να συνεγείρουν, να παρέχουν την σιγουριά της επαγγελματικής τους επάρκειας.

Κάθε μαχόμενος, αλλά και όλος ο λαός, θα πρέπει να ενστερνιστούν το «υπερ βωμών και εστιών» και να πιστεύουν στην δυνατότητα νίκης. Ταυτόχρονα να είναι έτοιμοι να πεθάνουν όρθιοι για να μη ζήσουν γονατιστοί. Βέβαια, σκοπός δεν είναι η θυσία αλλά η νίκη. Δεν γίνεσαι ανδρείος χωρίς τα φτερά της ψυχής!

Δεν μπορείς να νικήσεις χωρίς ορθολογική προετοιμασία από τον καιρό της ειρήνης.

Η ανδρεία σήμερα δεν μετριέται με την σωματική ρώμη και αλκή αλλά κυρίως από την ετοιμότητα, την τελειότητα, την ακρίβεια του χειρισμού των όπλων. Ας μην περιμένουμε την ώρα του πολέμου να αποτιμήσουμε την επάρκειά μας.

Ο πατριωτισμός δεν μετριέται με λόγια αγάπης, αφοσίωσης και κομπασμού! Μετριέται με το πόσο καλά γνωρίζω και κάνω τη δουλειά μου από την περίοδο της ειρήνης.

Στο ελληνικό «υπέρ βωμών και εστιών» κάλεσμα εμπεριέχεται βαρύ φορτίο. Ζούμε στο τόπο όπου αναπτύχθηκε πολιτισμός που σφράγισε την πορεία του ανθρώπου. Με έργα, με λόγια, με ιδέες. Η ελληνική γλώσσα, και κατά την αρχαιότητα και μέσα από τον Χριστιανισμό, ήταν το όχημα και εργαλείο με το οποίο εξημερώθηκε και σμιλεύθηκε ο άνθρωπος για να αναζητήσει το κάλλος και την αρμονία. Να προσπαθήσει να προσομοιάσει, να μιμηθεί την αγαθότητα του Δημιουργού του, του Θεού.

Μιλάμε την γλώσσα που πιστώνεται με λέξεις όπως δημοκρατία, κάλλος, αρμονία, τραγωδία.

Αν σώμα της Ελλάδας είναι οι στεριές, τα νησιά, οι θάλασσες, η ψυχή της Ελλάδας είναι η γλώσσα μας!

Απαιτείται «καύση καρδίας» για μια τέτοια πατρίδα!

Κανένας ακρωτηριασμός, καμιά υποβάθμιση, καμιά ακηδία!

Ο δικός μας πατριωτισμός, δεν θα πρέπει να έχει ανάγκη από αντίβαρα και αντίδωρα για να εκδηλωθεί!

Η προσταγή έρχεται λιτή και νωπή από τον Νομπελίστα Οδυσσέα Ελύτη. «Την γλώσσα μου έδωσαν Ελληνική».

Τούτο αποτελεί, τιμή, ευθύνη και διαρκές κάλεσμα σε άθλημα αρετής και κατά την διάρκεια της ειρήνης και στον πόλεμο!

Είθε!

Ευχαριστώ για την προσοχή σας!

Δρ. Γεώργιος Γκόνης

Επιμέλεια Ανάρτησης

Αργύρης Τασιόπουλος

Categories
2024 ΒΙΒΛΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΔΗΣ

  • – 2024.04.30
  • – Γώργιος Γκόνης, Υπτγος (ΥΙ), ε.α

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΔΗΣ
ΕΝΑΣ ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΣ ΓΙΑΤΡΟΣ
ΤΩΝ ΑΡΧΩΝ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ
ΜΕ ΣΠΟΥΔΑΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΡΓΟ
Συγραφείς: ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ Γ. ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ
ΛΑΖΑΡΟΣ Ε. ΒΛΑΔΙΜΗΡΟΣ

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ Φ. ΓΚΟΝΗΣ
ΣΤΟ 7 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΛΛΕΡΓΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ (8-10 Μαρτίου 2024)
Κυρίες και Κύριοι, αγαπητοί συνάδελφοι

Ξεχωριστή για εμένα η τιμή να βρίσκομαι σήμερα μαζί σας!
Ευχαριστίες και έπαινοι αρμόζουν στην Πρόεδρο και στην Οργανωτική Επιτροπή του Συνεδρίου για την συμπερίληψη του θέματος της βιβλιοπαρουσίασης στο πρόγραμμα.
Εκφράζω ιδιαίτερες ευχαριστίες στον φίλο Αρχιπλοίαρχο Αριστείδη Διαμαντή και στον πολυγραφότατο συνάδελφο Λάζαρο Βλαδίμηρο που μου εμπιστεύθηκαν την παρουσίαση
του πονήματός των.
Πριν αναφερθώ σε όσα έμαθα, διαβάζοντας το βιβλίο, για την χαρισματική προσωπικότητα του Στέφανου Ζωγραφίδη, οφείλω να σταθώ στους συγγραφείς. Στους δύο εκλεκτούς συναδέλφους μας. Ασφαλώς δεν είμαι ο κατάλληλος και θα ξέφευγε από τον σκοπό της παρουσίασης η συνολική αποτίμηση του συγγραφικού –και όχι μόνον-έργου τους.
Οφείλω όμως να κρίνω την συγκεκριμένη προσπάθεια. Η μεθοδολογία και οι ικανότητες που αναδύονται και τεκμαίρονται, μέσα από τις γραμμές του βιβλίου, έχουν όλα τα χαρακτηριστικά της άρτιας επαγγελματικής επιστημονικής έρευνας που επιπρόσθετα διαποτίζεται από το πάθος, τον
οίστρο και την ανιδιοτέλεια που χαρακτηρίζει κάθε ικανό ερασιτέχνη.
Το αποτέλεσμα που προέκυψε θα κριθεί από τον αναγνώστη, από εσάς, όταν το μελετήσετε. Εκείνο που σίγουρα θα πρέπει να τονισθεί είναι ότι για να γραφτεί αυτό το βιβλίο χρειάσθηκε εκτεταμένη και επίπονη βασική έρευνα στις πηγές. Απαιτείται γνώση, υπομονή, μεθοδολογία. Απαιτείται έλεγχος και κριτική ικανότητα για αξιολόγηση και συγκριτική επιβεβαίωση. Και μόνον από τον πίνακα των περιεχομένων, τις εκτεταμένες βιβλιογραφικές αναφορές και την πλούσια παράθεση αυθεντικών κειμένων και φωτογραφιών, αναδεικνύεται ο κόπος και το χάρισμα των συγγραφέων.
Αξίζουν θαυμασμού και επαίνων!


Ιδιαίτερα εύστοχα και επαινετικά, ο Διευθυντής Υγειονομικού Υποναύαρχος κ. Αντώνιος Παπαγεωργίου, προλογίζοντας το βιβλίο, χαρακτηρίζει τους συγγραφείς ως «οτρηρούς ερευνητές»!
Την ουσία όμως του βιβλίου δεν θα την βρούμε στις ικανότητες των συγγραφέων και στις λεπτομέρειες της αφήγησης. Την ουσία του βιβλίου θα την αντιληφθούμε αν προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στο ερώτημα:
Γιατί έκαναν αυτή την προσπάθεια;
Γιατί έγραψαν αυτό το βιβλίο;
Οι ίδιοι μας δίνουν τις απαντήσεις τους. Εκείνο που προσωπικά θα ήθελα να τονίσω, είναι ότι κύρια στόχευση του βιβλίου είναι η αναζήτηση και προβολή προτύπου. Η ισοπεδωτική και εικονοκλαστική εποχή μας, για να έχει ελπίδες ανάκαμψης, έχει ανάγκη προβολής προτύπων που θα εμπνέουν και θα φωτίζουν.


Ο Στέφανος Ζωγραφίδης ήταν πρότυπο γιατρού! Πρότυπο Στρατιωτικού Ιατρού! Και ως τέτοιο αναδεικνύεται στις γραμμές του βιβλίου. Το βιβλίο αυτό δεν είναι προϊόν ωραιοποίησης και εξιδανίκευσης, αλλά αποτελεί επιστημονικά τεκμηριωμένη καταγραφή της ζωής και δράσης ενός νέου γιατρού, στις αρχές του 20 ου αιώνα.


Γεννήθηκε στην Μιτζέλα ή αλλιώς Αμαλιάπολη του Αλμυρού Μαγνησίας το 1878. Ο Ιατροφιλόσοφος πατέρας του εγκαταστάθηκε, με την οικογένειά του, στα Πριγκιποννήσια, στη Χάλκη, σε θέσεις ευθύνης, στην διάσημη Σχολή της. Εκεί, ο μικρός Στέφανος, είχε την ευκαιρία να τύχη βασικής
εκπαίδευσης και παιδείας υψηλού επιπέδου, με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό την πολυγλωσσία. Δηλαδή, αντικειμενικά τεκμαίρεται ότι, τόσο από το οικογενειακό όσο και από το σχολικό περιβάλλον, εκτός από τις γνώσεις και τις γλώσσες, είχε τις προϋποθέσεις και τα ερεθίσματα για να παγιώσει αρχές και αξίες που θα τον βοηθούσαν στη διαμόρφωση ακέραιου χαρακτήρα και προσωπικότητας. Αναμενόμενο επακόλουθο η ανάδειξη όλων των εγγενών πνευματικών του χαρισμάτων.

Σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο των Αθηνών και ανακηρύχθηκε αριστούχος διδάκτωρ το 1899, δυο χρόνια μετά τον ατυχή Ελληνοτουρκικό πόλεμο του ‘97.
Τότε, η εφημερίδα «Φωνή του Λαού», του Βόλου, της ιδιαίτερης πατρίδας του, έγραψε: «Εν τω προσώπω του κ. Ζωγραφίδη η επιστήμη του Ασκληπιού, αποκτά μύστην τέλειον πολλά υπέρ ταύτης υποσχόμενον…»


Πράγματι, ο Ζωγραφίδης ανεδείχθει άξιος μύστης και θεράπων της Ιατρικής επιστήμης. Το γεγονός ότι παρά το βραχύ του βίου του, πέθανε σε ηλικία 29 ετών, άφησε τέτοιο ανθρώπινο και επιστημονικό αποτύπωμα, που να αξίζει διερεύνησης και σχολιασμού σήμερα, μετά από 120 έτη, μαρτυρά το μέγεθος της χαρισματικής του προσωπικότητας.


Δύο χρόνια μετά την λήψη του πτυχίου του, κατετάγη στο Βασιλικό Πολεμικό Ναυτικό, το 1901, ως Ανθυπίατρος. Η ναυτοσύνη του και το βαθύτατο αίσθημα ευθύνης τον οδήγησαν, πολύ νωρίς, στην σύνταξη εγχειριδίου περί «Ναυτικής Υγιεινής και συναφών ζητημάτων», που εκδόθηκε από το Υπουργείο Ναυτικών. Για την συγγραφή του εγχειριδίου στηρίχθηκε σε εκείνο του Γαλλικού Ναυτικού, του Αρχιάτρου Ζυλ Ροσάρ. (Jules Rochard). Προσέθεσε όμως τα σημαντικά κεφάλαια για την Νόσο των Δυτών, τον τρόπο απολύμανσης των πλοίων και τα μέτρα προστασίας από νόσους των θερμών χωρών. Επίσης προσέθεσε σημειώσεις για τα πλωτά νοσοκομεία και την λειτουργία της υγειονομικής υπηρεσίας σε περίοδο πολέμου. Το βιβλίο αυτό δεν υστερούσε σε σύγκριση με το αντίστοιχο του οργανωμένου και πανίσχυρου Βρετανικού Ναυτικού. Στην βιβλιοκριτική της εποχής διαβάζουμε «…το έργον πληροί μέγα κενόν υφιστάμενον εν τη χώρα ημών και έσται πολύτιμον εις τε το ημέτερον πολεμικόν ναυτικόν ως και εν γένει εις τους ναυτιλλομένους δι’ όπερ πολλών επαίνων άξιος εστίν ο φιλοπονώτατος συγγραφεύς».


Είναι φανερό ότι με την κατάταξή του στο Ναυτικό, αντιλαμβανόμενος την ευθύνη της αποστολής του, και με υψηλό αίσθημα καθήκοντος, εργάσθηκε πέρα και πάνω από το αναμενόμενο για έναν αρχάριο γιατρό και νεαρό αξιωματικό.


Συμμετείχε στις αποστολές υποστήριξης των Ελλήνων σπογγαλιέων, με το πλοίο «Κρήτη», στα παράλια της Αφρικής, όπου λειτουργούσε και πρόσκαιρο νοσοκομείο. Η διετής και πλέον συμμετοχή του ήταν ουσιώδης στην φροντίδα των δυτών. Θαυμαστή όμως απεδείχθη και η ιατρική επιστημονική διερεύνηση και κατανόηση της Νόσου των Δυτών. Έτσι, το 1906, στο 5 ο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο, παρουσίασε εργασία με τίτλο «Συμβολή εις το ζήτημα της λεγομένης Νόσου των Δυτών».

Πηγή : Ενωμένη Ρωμιοσύνη

Μέσα από κλινικές παρατηρήσεις σε νοσούντες, μέσα από νεκροτομικά ευρήματα και μέσα από ιστολογικά παρασκευάσματα νωτιαίου μυελού θανόντων, κατέληγε σε ουσιώδη και πρακτικά συμπεράσματα.

  • Η χορήγηση οξυγόνου δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημα.
  • Η βραδεία και σταδιακή αποσυμπίεση είναι ο τρόπος πρόληψης της νόσου.

Οι σχετικές μελέτες του δημοσιεύθηκαν σε έγκριτα Γαλλικά και Αγγλικά Ιατρικά περιοδικά και έτυχαν διεθνούς αποδοχής και αναγνώρισης. Στις μελέτες αυτές υπήρξαν διαχρονικές αναφορές από πολλούς ερευνητές. ( citations)
Είναι φανερό ότι ο νεαρός Ζωγραφίδης έβαζε τις πρώτες βάσεις για την ανάπτυξη της ειδικότητας της Υπερβαρικής και Καταδυτικής Ιατρικής στη Χώρα μας. Ακόμη και σήμερα, μεγάλα Κέντρα Υπερβαρικής και Καταδυτικής Ιατρικής, όπως εκείνο στο San Diego, αναφέρονται με θαυμασμό στις πρωτοποριακές παρατηρήσεις και μελέτες του.


Εδώ θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι το ερέθισμα, η ευκαιρία, δόθηκε-προέκυψε στον Ζωγραφίδη για να ασχοληθεί με το θέμα της νόσου των δυτών, επειδή το τότε Πολεμικό Ναυτικό μετέβαινε στα βόρεια παράλια της Αφρικής, για να προστατεύσει και να συνδράμει ποικιλοτρόπως τους Έλληνες σπογγαλιείς. Φανταστείτε, η πρόσφατα ηττημένη Ελλάς παρείχε προστασία στους Έλληνες σπογγαλιείς από τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου που ήταν ακόμη υπό τον Οθωμανικό ζυγό. Δηλωτικό του αδάμαστου ελληνικού πνεύματος και της ναυτικής αλληλεγγύης.

Το ανήσυχο και ερευνητικό πνεύμα του Ζωγραφίδη, βοηθούμενο από την γλωσσομάθειά του, τον έφερε αρκετές φορές στο Βρετανικό Ναυτικό Νοσοκομείο της Μάλτας. Αντικείμενο μελέτης οι νοσούντες από τον πυρετό της Μεσογείου. Έτσι, το 1903 και 1904 στο Πανελλήνιο Ιατρικό
Συνέδριο, έκανε ανακοινώσεις για το πυρετό της Μάλτας οι οποίες και δημοσιεύθηκαν σε έγκριτο Γαλλικό Ιατρικό περιοδικό. Τελικά, όπως όλοι γνωρίζουμε, για την νόσο από το βακτήριο της Βρουκέλλας, επεκράτησε ο όρος Μελιταίος Πυρετός, από το όνομα της αρχαίας πόλης Μελίτη της Μάλτας.

Επίσης ο Ζωγραφίδης, ως ειδικός γραμματέας του «Συλλόγου Περιστολής Ελωδών Νόσων», υπό τον Καθηγητή και πρώην Στρατιωτικό Ιατρό Κωνσταντίνο Σάββα, μετέφρασε το έργο: “Προφύλαξις από των ελωδών πυρετών δια της καταστροφής των κωνώπων» του νομπελίστα Σκωτσέζου καθηγητή Sir Ronald Ross. Η εκστρατεία ενημέρωσης, συνοδευόμενη με την διανομή του βιβλίου, αποτέλεσε σημαντικό βήμα για την καταπολέμηση της ελονοσίας στη χώρα μας. Βέβαια ο Ζωγραφίδης δεν ήταν μόνον πρωτοπόρος για την Νόσο των Δυτών και για τον Μελιταίο Πυρετό. Η πολύπλευρη προσωπικότητά του και η γλωσσομάθειά του εκδηλώθηκαν ποικιλοτρόπως με στόχο την Ιατρική πρόοδο και κοινωνική διαφώτιση και αναβάθμιση. Δεν είναι τυχαία η θαρραλέα και μπροστά από την εποχή του παραίνεση-προσταγή: «κυρίαι και κύριοι, μορφώσατε την γυναίκα, όσον μορφώνετε και τον άνδρα»!


Από τα φοιτητικά χρόνια αρθρογραφούσε στην Φωνή του Λαού, της Μαγνησίας με αισθητικά δοκίμια και χρονογραφήματα.
Υπήρξε λάτρης των εικαστικών και της αισθητικής καθώς και οπαδός της φιλοσοφίας και της ψυχολογίας. Οι θέσεις του για την ανάγκη ύπαρξης «Λαϊκής Πινακοθήκης» και οι σχολιασμοί
του για «το γυμνόν εν τη τέχνη», μαρτυρούν το πόσο μπροστά από την εποχή του, σκεπτόταν και ενεργούσε.


Πριν την κατάταξή το στο ναυτικό δημοσίευσε μελέτη με τίτλο «Φυσιογνωμία και Φυσιογνωμική», για την οποία ο εκδότης του περιοδικού Ιατρική Πρόοδος, σχολίασε: «μονογραφία αξιανάγνωστος, γεγραμμένη με ικανήν χαριτολογίαν όσον και επιστημονικό πνεύμα….».


Υπήρξε βασικός συνεργάτης και συντάκτης του 15νθημέρου περιοδικού «Ιατρικός Μηνύτωρ», με κύρια θέματα Στρατιωτική και Ναυτική Ιατρική.


Η γλωσσομάθεια του και ο ζήλος του τον οδήγησαν σε μεταφράσεις σπουδαίων ξένων συγγραμμάτων, εμπλουτίζοντας το περιεχόμενο τους με δικές του εύστοχες παρατηρήσεις – προσθήκες.

«Tα κατά συνθήκη ψεύδη του καθ’ ημάς πολιτισμού» του διάσημου, εβραϊκής καταγωγής, Αυστριακού γιατρού – κοινωνιολόγου, Νορντάου (Nordau), ήταν από τις πρώτες εμβληματικές του μεταφράσεις. Στο σημαντικό αυτό έργο, του οποίου υπήρξαν πολλές επανεκδόσεις, θίγονται πολλά κοινωνικά και ιατρικά θέματα. Αναγνωρίζεται ο ρόλος της κληρονομικότητας και αναζητείται η ευγονική. Για τον ελληνικό λαό, ο Νορντάου σχολιάζει: «έχει υπέρ αυτού το δαιμόνιον, τα δίκαια και την αμάραντον ζωτικότητα».


Σημαντική ήταν και η μετάφραση από τα Γαλλικά της μονογραφίας του Νικολάου Καλλικούνη, περί
«ορροθεραπίας». Πολλά ήλπισαν οι τότε ιατροί, και ο Ζωγραφίδης μαζί, στην εφαρμογή της ορροθεραπείας. Μην ξεχνάμε ότι τότε δεν υπήρχαν αντιβιοτικά. Εκείνο που σίγουρα έμεινε, από εκείνες τις έρευνες, ήταν η κατανόηση ότι υπάρχουν τοξίνες, αντιγόνα, αντιτοξίνες, αντισώματα, και αυτοκυτταροτοξίνες, αυτοαντισώματα, που κυκλοφορούν στον ορό, καθώς και ότι υπάρχει ανάμνηση νόσησης. Αυτό που ονομάσθηκε αργότερα, ανοσολογική μνήμη.

Ιδιαίτερα σημαντική ήταν και η μετάφραση του βιβλίου: «Ιατρού εξομολογήσεις. Λάθη και απροσεξίαι των ιατρών» του Ρώσου αντικαθεστωτικού Ιατρού Βερεσάιεφ, το οποίο βέβαια μεταφράστηκε και σε πολλές άλλες γλώσσες, με ποικιλότροπες επιδράσεις.

Η μετάφραση του βιβλίου, 400 σελίδων, του Γερμανού Ιατρού Λέσσερ για τα αφροδίσια νοσήματα ήταν, για τότε, πρακτική αναγκαιότητα. Μην ξεχνάμε επίσης ότι στις αρχές του 20 ου αιώνα υπήρξε
μεγάλο ενδιαφέρον και άνθιση στους τομείς της νευρολογίας, της ψυχιατρικής και ψυχολογίας. Ο Ζωγραφίδης δεν θα μπορούσε να υστερήσει. Έχοντας μελετήσει το έργο του Γερμανού καθηγητή Έρμπ, και όχι μόνον αυτό, προχώρησε το 1902 στην έκδοση του βιβλίου «Υγιεινή των Νεύρων και των Ψυχικών λειτουργιών». Το βιβλίο αυτό, που προλόγισε ο ίδιος ο Γερμανός καθηγητής, αποτελεί αξιόλογο ιατρική, κοινωνιολογική και ανθρωπολογική μελέτη, εστιάζοντας τόσο στις κληρονομικές όσο και στις περιβαλλοντολογικές παραμέτρους.


Όλα τα παραπάνω, και όχι μόνον αυτά, πρωτότυπα και σημαντικά, τα έκανε σε μόλις οκτώ χρόνια Ιατρικής δράσης, με τις δυσκολίες και τα πενιχρά μέσα εκείνης της εποχής. Είναι εντυπωσιακό ότι στο βιβλίο για το οποίο μιλάμε, παρατίθεται κατάλογος της επίσημης εργογραφίας του Στέφανου Ζωγραφίδη, που όπως θα δείτε, φθάνει στον αριθμό 81.

Δυστυχώς, ο λαμπρός αυτός Ιατρός του Ναυτικού, με το ανήσυχο, άοκνο, δημιουργικό πνεύμα προσφοράς και επιστημονικής αναζήτησης, έφυγε νωρίς. Το 1907, σε ηλικία 29 ετών, πέθανε στην Ρώμη, καθ΄οδόν προς την Ελλάδα, ύστερα από την συμμετοχή του στο Διεθνές Συνέδριο Φυσιολογίας στη Χαϊδελβέργη. Στη Γερμανία είχε μεταβεί με έξοδα της κυβέρνησης. Μίλησε στα Γερμανικά, για την νόσο των δυτών και με τίτλο «περί του αέρος εις το αίμα». Αιτία θανάτου: Ο τοπικός τύπος του Βόλου έγραψε:

«Τηλεγραφούν εκ Ρώμης ότι απεβίωσεν εκεί ο υπίατρος του Βασιλικού Ναυτικού μας Στέφανος Ζωγραφίδης καταγόμενος εκ Νέας Μιτζέλης, όστις προσεβλήθη εκ μελιταίου πυρετού, απολήξαντος εις φυματιώδη κατάστασιν». Είναι φανερό και ειρωνεία της τύχης ότι ο σπουδαίος αυτός γιατρός, υπήρξε θύμα της νόσου που προσπάθησε να κατανοήσει και να θεραπεύσει!

Τελειώνοντας, και για να έλθουμε πιο κοντά στις μέρες μας θα μου επιτρέψετε να αναφερθώ σε ένα μικρό αλλά εμβληματικό βιβλίο του Καθηγητή Ιατρικής Σπύρου Δοξιάδη που κυκλοφόρησε το 1990 με τίτλο «Ο ρόλος του γιατρού στην κοινωνία». Σε αυτό, ο σημαντικός αυτός Έλληνας καθηγητής
προβάλλει τον γιατρό ως θεραπευτή, ως ερευνητή, ως παιδαγωγό και ως πνευματικό άνθρωπο.
Χωρίς καμιά αμφιβολία, ο Ζωγραφίδης πληρούσε, και με το παραπάνω, όλα αυτά τα χαρακτηριστικά, τα οποία θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε ως διαχρονική ηθική παρακαταθήκη.

Επιπρόσθετα, ο Ζωγραφίδης, με την κατάταξή του στο Ναυτικό απέδειξε έμπρακτα την φιλοπατρία του, μη ακολουθώντας τον εύκολο δρόμο της επαγγελματικής ιατρικής καριέρας.
Σίγουρα με τον πρόωρο θάνατό του, ο ίδιος δεν πρόφθασε να χαρεί τις ομορφιές και ηδονές της ζωής, αλλά και η πατρίδα μας, όπως και η Ιατρική, έχασαν έναν ταλαντούχο άνθρωπο που πολλά θα μπορούσε να προσφέρει.


Στις σελίδες αυτού του καλαίσθητου και ευανάγνωστου βιβλίου, μπορείτε να διαβάσετε και να αντιληφθείτε πολύ περισσότερα, τόσο για τον συγκεκριμένο γιατρό, όσο και για το επίπεδο της τότε ιατρικής και της λειτουργίας των υπηρεσιών και της κοινωνίας. Τα πολλά και αυθεντικά παραθέματα, τα οποία εμπλουτίζουν το βιβλίο, αποτελούν αδιάσειστα τεκμήρια της ακρίβειας των γραφομένων.

Το εύγε στους συγγραφείς και στον εκδοτικό οίκο θα γίνει έμπρακτο αν από αύριο, το βιβλίο αυτό, θα κοσμεί την βιβλιοθήκη σας.
Ας είναι καλοτάξιδο!
Ευχαριστώ για την προσοχή σας!


Δρ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ Φ. ΓΚΟΝΗΣ
Χειρουργός- Υποστράτηγος(ΥΙ) ε.α.

Categories
2025 ΗΜΕΡΙΔΕΣ - ΣΥΝΕΔΡΙΑ

6th ICMM PAN EUROPEAN REGIONAL CONGRESS ON MILITARY MEDICINE.

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

Στο Ζάππειο Μέγαρο, στην Αθήνα, διεξάγεται από 16-19 Απριλίου και υπό την αιγίδα της International Committee of Military Medicine, το 6th ICMM PAN EUROPEAN REGIONAL CONGRESS ON MILITARY MEDICINE.

Την τελετή έναρξης τίμησαν και βάρυναν με την παρουσία τους ο Υπουργός Εθνικής Αμύνης κ. Νίκος Δένδιας καθώς και η Στρατιωτική Ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων.

Πρόεδρος του συνεδρίου ο Διευθυντής ΓΕΝ/ΔΥΓ Υποναύαρχος(ΥΙ) Αντώνιος Παπαγεωργίου.

Την πρόσκληση στον Πρόεδρο της ΕΕΥΕΔ υλοποίησαν με την παρουσία τους μέλη της Ένωσης που διαμένουν στην Αθήνα. Κύριος ομιλητής της τελετής έναρξης ο Αρχιπλοίαρχος (ΥΙ) ε.α. Αριστείδης Διαμαντής, με εξαιρετική ανάπτυξη του θέματος “Hippocratic Medicine through the ages”.

Και μόνον από την ανάγνωση της θεματολογίας των εισηγήσεων του συνεδρίου είναι φανερό ότι το Υγειονομικό των Ενόπλων Δυνάμεων, με εμπνευσμένη υγεσία και άξια στελέχη, πρωτοπορεί στην επιστήμη και στην ετοιμότητα.

Το ΔΣ της ΕΕΥΕΔ εκφράζει τα συγχαρητήρια και την ετοιμότητά του να συνδράμει σε ό,τι και όποτε χρειασθεί!

Στιγμιότυπα

Σχετικός σύνδεσμος : εδώ

Categories
2024 ΕΚΔΡΟΜΕΣ

ΣΤΗ  ΣΕΡΒΙΑ με την Ε.Ε.Υ.Ε.Δ.

ΕΑΡΙΝΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ – ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ

  • 2023.09.14
  • Γεώργιος Γκόνης, Υπτγος (ΥΙ), εα

Γεμάτο το φετινό καλοκαίρι από  καθοριστικά και δηλωτικά του κοινού μας βίου γεγονότα. Σε αυτά, ο καθένας μας προσθέτει και τα αποκλειστικά δικά του, τα ιδιωτικά, και κάνει τις εκτιμήσεις, τους απολογισμούς  και σχεδιασμούς του. Οι πρόσφατες φυσικές καταστροφές, έκτασης και έντασης «θεομηνίας», πρόκληση  για εκτίμηση του μέτρου της ασημαντότητας και ταυτόχρονα της μεγαλοσύνης του ανθρώπου.  Διαρκής η αναμέτρηση με την φύση και με τον εαυτό μας. Η κατάφαση στη χαρά της ζωής, προϋπόθεση  για κάθε αναστοχασμό, σχεδιασμό και υλοποίηση. Ανθρώπινη ανάγκη το ευχάριστο, το θετικό. Ψυχωφελής  η ανάμνηση και το ξαναζωντάνεμα του ευχάριστου. Ισορροπείται το «θυμοειδές» μέρος της ολότητας μας.

Δεν αποτελεί, συνεπώς, η επιστροφή στο πρόσφατο  ευχάριστο παρελθόν, προσπάθεια φυγής από την καταθλιπτική πραγματικότητα και τις προκλήσεις των τελευταίων εβδομάδων. Αντίθετα, το ξαναζωντάνεμα   ευχάριστων εμπειριών  συνιστά τρόπο και ερέθισμα  δημιουργικής φυγής προς τα εμπρός.

Πλήρης εμπειριών και θετικών αισθημάτων η γνωριμία μας με την γειτονική μας Σερβία. Εμπνευστής, σχεδιαστής και διοργανωτής ο αγαπητός φίλος και Πρόεδρος της Επιστημονικής μας Ένωσης, Νίκος Παπαγιαννόπουλος, συνεπικουρούμενος και από όλα τα μέλη του Δ.Σ.  

Η Άνοιξη, ο καταλληλότερος  χρόνος για τέτοιου είδους εξορμήσεις. Δεν ταιριάζει ο χαρακτηρισμός εκδρομή, ταξίδι,  τουρισμός. Μάλλον ο χαρακτηρισμός  περιήγηση αποδίδει πληρέστερα  το σκοπό και το περιεχόμενο της κοινής μας 4ήμερης  απόδρασης από τα καθημερινά.  Να γνωρίσουμε τους  γείτονές μας. Μόνη η γνώση της ιστορίας δεν αρκεί. Η άμεση επαφή με τον τόπο και τους ανθρώπους του, σημαντική συνιστώσα στην πληρέστερη κατανόηση των πολιτισμών και της ιστορίας τους.

Πολλαπλά ευχάριστο και αισιόδοξο το πρωινό της 25/05/23, όταν 41 μέλη και φίλοι της ένωσης βρεθήκαμε για το ξεκίνημα στον περίβολο του 424ΓΣΝΕ. (φωτ. 1, 2)  Οι  κοινές αναμνήσεις ξαναζωντάνεψαν και η ατμόσφαιρα  θύμιζε γυμνασιακή εκδρομή. Πολυτελές το λεωφορείο! Με όλες τις ανέσεις που έχει ανάγκη η ηλικία μας.

Φωτ. 1 και 2

Πρώτος σταθμός στα σύνορα. Δυσδιάκριτο το  «North» της σύνθετης ονομασίας της χώρας των Σλαβομακεδόνων! Κραυγαλέα η «απαστράπτουσα πολυτέλεια» των καζίνο, που στήθηκαν ως αντιστάθμισμα και εξισορρόπηση της οικονομικής ανισότητας. Δείγματα της ξιπασιάς, του καταναλωτισμού, της έλλειψης  νοήματος, νεόπλουτων συμπολιτών μας.  (φωτ. 3)

Φωτ. 3

Θετική έκπληξη το φρεσκοκατασκευασμένο εθνικό οδικό δίκτυο της γείτονος χώρας. Σίγουρα κάποιοι επενδύουν στη γεωπολιτική σπουδαιότητα των Βαλκανίων. Οι μιναρέδες που προβάλουν στα διάσπαρτα χωριά κατά μήκος της διαδρομής θυμίζουν το Ισλαμικό παρελθόν αλλά και την τωρινή επιχειρούμενη διείσδυση. Οι λιγοστές εκκλησίες επιβεβαιώνουν την λανθάνουσα σύγκρουση πολιτισμών.(φωτ.4,5).  

Φωτ. 4 και 5

Ο Δημιουργός  όμως, μάλλον δεν εμπλέκεται στα ανθρώπινα! Δική μας η ευθύνη για την αποτροπή πολιτισμικής οπισθοδρόμησης  στη πατρίδα και τη γειτονιά μας. Δεν άργησε ο φωτογραφικός φακός, στα δεξιά της διαδρομής, να καταγράψει την ύπαρξη ενός αρχαίου θεάτρου! Δείγμα ότι και εδώ, κάποτε, Έλληνες και Ρωμαίοι, δίδασκαν κανόνες ήθους και διοίκησης! ( φωτ 6)

Φωτ. 6

Η είσοδος στη Σερβία δεν άλλαξε και πολύ την μέχρι τώρα εικόνα της διαδρομής.  Πολύ πρόσφατη η κοινή πορεία των λαών της περιοχής, στα πλαίσια της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας. Ίσως ένας ενημερωμένος συνοδός – ξεναγός να μας βοηθούσε να συνδέσουμε τα εναλλασσόμενα τοπία, χωριά και πόλεις, με την ιστορία τους. Μικρή η παράλειψη! Φρόντισε άλλωστε ο Πρόεδρος της Ένωσης να εμπλουτίσει τις ιστορικές μας γνώσεις, με συνοπτική και εμπεριστατωμένη αναφορά στους πολέμους και τα γεγονότα του περασμένου αιώνα (φωτ. 7,8).

φωτ. 7
φωτ. 8

Το Βελιγράδι, νωρίς το απόγευμα, μας περίμενε απειλητικά συννεφιασμένο.  Ήταν φανερό, εαρινή καταιγίδα θα ξέσπαγε σε λίγο. Επιπρόσθετα, τα τότε νωπά γεγονότα του Κοσσόβου, απαιτούσαν στήριξη του Προέδρου της χώρας. Διαδήλωση! Μέγα το πλήθος που συνέρρεε στο κέντρο της πόλης. Κλειστοί οι δρόμοι. Αδυναμία ανεύρεσης,  με το λεωφορείο, της εναλλακτικής πρόσβασης για το Ξενοδοχείο! Αξέχαστη η εμπειρία.

«Απερισκέπτως» ευέλπιδες, με την βοήθεια της τεχνολογίας (GPS), και με τις συρρόμενες ή μη αποσκευές, διασχίσαμε το συνερχόμενο πλήθος και καλύψαμε, οργανωμένα, την απόσταση των δύο περίπου χιλιομέτρων που μας χώριζε από τον προορισμό μας. Όλα καλά, τα καταφέραμε!  Και για τους «ανήμπορους» υπήρξε μέριμνα, πριν προλάβουν να ανοίξουν οι κρουνοί του ουρανού. Στεναγμός ανακούφισης! ( φωτ  9,10)

9
10

Η επομένη μας βρήκε ξεκούραστους και ενθουσιώδεις. (Φωτ. 11)  

Φωτ. 11

Πρώτος σταθμός το προσκύνημα στον μεγάλο Έλληνα εθνομάρτυρα και διαφωτιστή Ρήγα Φερραίο. Ο ανδριάντας του σε εξέχουσα θέση κοντά στον τόπο του μαρτυρίου του. Η επίσκεψη στο Βελιγράδι αναβαθμίσθηκε σε προσκύνημα! (φωτ. 12).  

Κατάθεση στεφάνου!  Κορυφαίες οι στιγμές όταν ακούστηκε από τα χείλη όλων ο Εθνικός μας ύμνος και ο πρεσβύτερος όλων, συνάδελφος  Ανδρέας Κολιάκος, απήγγειλε, με σφρίγος και παλμό  εφήβου, στίχους από τον Θούριο της Ελευθερίας. (φωτ 13, 14, 15, 16,17) 

13
14
15
16

                                                                               

17

 .

Ακολούθησε η περιήγηση στο φρούριο  της πόλης. Μοναδικό το θέαμα!  Πανύψηλος και αγέρωχος ο «Νικητής», σύμβολο της Πόλης, ατενίζει από ψηλά  την συμβολή του ήρεμου Δούναβη με τον ποταμό Σάββα. Στρατηγικά κομβική η θέση. (φωτ. 18, 19,20,21)

18
19
20
21

Αμέτρητες οι πολεμικές συγκρούσεις.  Πολλοί και εναλλασσόμενοι οι κατακτητές, σε πείσμα όμως της καταστροφικής μανίας των πολέμων, ένας είναι ο πραγματικός νικητής! Η ίδια η Ζωή!    Μαρτυρία, ο ήρεμος, ειρηνικός και κουρασμένος εργάτης, στις όχθες του ποταμού Σάββα, που περιμένει τον επόμενο περιηγητή να καθίσει δίπλα  του και να φωτογραφηθεί μαζί του. (φωτ. 22)   

22

Ξεχωριστή εμπειρία η επίσκεψη στον τάφο-μουσείο του ηγέτη της μεταπολεμικής Γιουγκοσλαβίας Τίτο. (φωτ. 23)

23
24

Εντυπωσιάζει η φωτογραφία στο χώρο εισόδου. Μέγα το πλήθος των νεάνιδων που συνεορτάζουν! (φωτ. 24). Μάλλον, τα ολοκληρωτικά καθεστώτα,  κάπως έτσι προσπάθησαν και προσπαθούν να διαμορφώσουν την ενιαία σκέψη και ομοιόμορφη συμπεριφορά!  Ευτυχώς, δεν είναι  εύκολο να διαμορφωθεί και να παγιωθεί ο «μαζάνθρωπος»!  Εντυπωσιακά τα εκθέματα του μουσείου και ιδιαίτερα τα δώρα των ηγετών. Ένα αγγείο και μια κορινθιακή περικεφαλαία τα δώρα που χάρισαν οι τότε ηγέτες μας, στον Τίτο, την δεκαετία του 1950. (φωτ. 25,26). Στο γιατί να  πρέπει τα δώρα να  είναι τόσο βαρύτιμα , η Ιστορία δίνει τις απαντήσεις της.

25
26

Το βράδυ, δεν θα μπορούσε να λείψει από το πρόγραμμα η παραδοσιακή σέρβικη ταβέρνα, με ζωντανή μουσική. (φωτ. 27). Πάντα η μουσική ενώνει και ελευθερώνει! Το απολαύσαμε! Υποφερτά αλμυρούτσικη  η συμμετοχή μας στο γλέντι! Μας θύμισε και μας δίδαξε το: «εδώ είναι βαλκάνια δεν είναι παίξε γέλασε», του Σαββόπουλου!   

27

Κυριακή πρωί! Εκκλησιασμός στον μεγαλοπρεπή και περικαλλή ναό του Αγίου Σάββα.  Βάλθηκαν οι ομόδοξοί μας Σέρβοι να μιμηθούν, μετά από αιώνες, το ναό της Αγίας του Θεού Σοφίας στην βασιλεύουσα Πόλη!  Απαράμιλλα τα ψηφιδωτά! (φωτ. 28,29,30) 

28
29
30
31

Μόνον η βαθιά πίστη στο Θεό μπορεί  να οδηγεί σε τέτοιας τελειότητας και έκτασης δημιουργήματα! «Άνω σχώμεν τας καρδίας»! (φωτ. 32)

32

Πολυπληθές και κατανυκτικό το εκκλησίασμα των πιστών! (φωτ. 33,34)  Πλειοψηφούντες,   οι νέοι άνθρωποι,  το αντίθετο από αυτό που συμβαίνει στην πατρίδα μας! Ταυτισμένο το έθνος των Σέρβων με την Ορθοδοξία, τα πρόσφατα δεινά και οι Νατοϊκοί βομβαρδισμοί ενίσχυσαν την μεταφυσική καταφυγή!

33
34

.

Δίπλα, λίγο πιο έξω από τον περιβάλλοντα χώρο  του ναού, η ταπεινή προτομή του Νικολάου Τέσλα. (φωτ.35).   Ίσως, οι πολλοί να μην γνωρίζουν την μεγάλη συνεισφορά του στην επιστήμη. Ευτυχώς που η μονάδα μέτρησης  των μαγνητικών πεδίων (tesla) καθώς και τα μοντέρνα  ομώνυμα  αυτοκίνητα,  θα διατηρήσουν  για πάντα το όνομά του στις ερχόμενες γενεές!  

35

Αίθριος ο καιρός, αναπεπταμένες και εύφορες οι πεδιάδες βόρεια του Βελιγραδίου. Η  περιοχή της Βοϊβοντίνα ο προορισμός.  Γη που παράγει πλούτο, διασχίζεται από τον ζωογόνο Δούναβη. Πρώτος σταθμός το ιστορικό μοναστήρι  Krusedol, κρυμμένο  απόμερα της μεγάλης πεδιάδας. Καμιά σχέση με τα Ελληνικά μοναστήρια που σκαρφαλωμένα σε απόκρημνες  πλαγιές εγγίζουν τον ουρανό! (φωτ. 36, 37)                                                             

36
37

Φημισμένα τα κρασιά της περιοχής.  Γευθήκαμε το άρωμά τους στο παραδουνάβιο χωριό Sremski Karlovci  και στο  οινοποιείο Bajlo  μας ξενάγησαν στους  τόπους ωρίμανσης  και φύλαξης.  Απαιτείται, παράδοση, γνώση και υπομονή για να γίνει ο αψύς μούστος,  ηδύς  και «αλεξίλυπος» οίνος.  (φωτ. 38, 39,40,41).                                                                                                

38
39
40
41

Το κοντινό Νόβισαντ, η επόμενη στάση. Πανέμορφη πόλη, η δεύτερη σε μέγεθος της Σερβίας, στις όχθες του Δούναβη. Ευρωπαϊκή  η αύρα!  (φωτ 42,43) 

42
43

Θεσπέσιο το θέαμα  από την ψηλή κορυφή  του φρουρίου  Petrovaradin, με το «ιδιαίτερο*» Ρολόι, δίπλα στο ποτάμι! (φωτ. 42,43).

44
45
46

Η μικρή βόλτα στην πόλη, ευκαιρία και ανάγκη για φαγητό. Καλή η κουζίνα τους, καλύτερη η παρέα μας και οι ελληνικές νοστιμιές! (φωτ. 47)

47

Στο δρόμο της επιστροφής για το Βελιγράδι, μας περίμενε η έκπληξη της μικρής παράκαμψης. Επίσκεψη στο μοναστήρι Kovilj. (φωτ. 48). 

48

Ηγούμενος της μονής , Σέρβος συνάδελφος, Ελληνοσπουδαγμένος!  Φίλος από παλιά μερικών μελών της συντροφιάς μας!  Αφού για πολλά χρόνια άσκησε την ειδικότητα της Οφθαλμολογίας, εγκατέλειψε τον μόχθο των εγκοσμίων και βρήκε γαλήνη στην εγγύτητα και διακονία του Θείου! Συγκινητικό το καλωσόρισμα! Ασκητική μορφή o πατήρ Ερμόλαος, εμπνέει ταπεινότητα   και σεβασμό! (φωτ. 49,50, 51, 52)

49
50
51

Ξημέρωσε η 29η Μαϊου. Ημέρα επιστροφής.  Η αποφράδα για τον Ελληνισμό, ημέρα της άλωσης, συνέπεσε με επίσκεψη στην πόλη Νις ( Ναϊσσό ή Νίσσα), γενέτειρα του ιδρυτή της Κωνσταντινούπολης,  Αυτοκράτορα Μεγάλου Κωνσταντίνου. Ο συνάδελφος Ιορδάνης Αθανασιάδης ανέλαβε την συνοπτική παρουσίαση της μακράς και πολυκύμαντης ιστορίας της. Η τρίτη σε μέγεθος πόλη της Σερβίας, μετά το Βελιγράδι και το Νόβισαντ, υπήρξε το θέατρο πολλών  συγκρούσεων, λόγω της καίριας γεωστρατηγικής της θέσης. Σχετικά πρόσφατα υπήρξαν εορτασμοί για τα 1700 χρόνια της ιστορίας της. (φωτ. 52). Η κεντρική πλατεία, ανθρώπινη και φιλική!  Κατάλληλη  για ανάπαυλα και μια γρήγορη γνωριμία.  Δεσπόζει ο ανδριάντας  του έφιππου τροπαιοφόρου «στρατηλάτη». (φωτ. 53,54,55).

52
53
54
55

Αποκαλυπτική της φρίκης του πολέμου η ανάγλυφη απεικόνιση  μάχης, στο πλάι της βάσης του ανδριάντα!  Εδώ δεν υπάρχει θρίαμβος, δεν ξεχωρίζει ο ηρωισμός από την  μάταιη θηριωδία! (φωτ. 56)

56

Τα πολλά χιλιόμετρα και οι «αναγκαστικές» στάσεις καθυστέρησαν την διέλευση μας από τα σύνορα! Αναγκαστικά, η στάση μας στα Σκόπια υποβιβάσθηκε σε απλή διέλευση.  Λίγο μετά τα σύνορα, στα αριστερά μας, η πολυπολιτισμική πόλη του Κουμάνοβο!  Το  μακρινό  πλάνο της φωτογραφίας δεν προδίδει οικονομική ανθηρότητα. Η ίδια εντύπωση δημιουργείται και από τα φευγαλέα πλάνα προσεγγίζοντας τα Σκόπια! (φωτ. 57,58) 59)                                                                                     

57
58

Λίγο πριν τη δύση του Ηλίου οδεύαμε προς τα  ελληνικά σύνορα. Σύγχρονος και ασφαλής ο αυτοκινητόδρομος κατά μήκος του Αξιού, παρά τις δυσκολίες των ορεινών όγκων και των ποταμών που δεν επέτρεπαν, πάντα, την εγγύς πορεία των δύο ρευμάτων του δρόμου.  Στο βάθος η μεγάλη πόλη  Βέλες. (φωτ. 60)                                                                                      

60

Νυχτωμένοι και κουρασμένοι περάσαμε τα σύνορα!  Εμφανής η διαφορά και η υστέρηση  σε ασφάλεια του δικού μας «εθνικού» δρόμου που συνδέει τους Ευζώνους με την Θεσσαλονίκη. Παράξενο και αδικαιολόγητο, η σύγχρονη και ευημερούσα  Ελλάδα μας, να μην έχει έναν δρόμο της «προκοπής»  σε μια τέτοιας ζωτικής σημασίας – εικόνας διαδρομή!

Η κούραση από το πολύωρο ταξίδι δεν επέτρεπε νηφάλια αποτίμηση της 4ήμερης περιήγησης. Τώρα, τέσσερις μήνες μετά, προσωπικά, μπορώ με σιγουριά  να πω ότι ήταν μια ευχάριστη και πολλαπλά διδακτική περιήγηση στην καρδιά των Βαλκανίων! Ευχαρίστως, και με πιο ευαισθητοποιημένες κεραίες, θα επαναλάμβανα παρόμοια εμπειρία!  Άλλωστε και μόνη η συνύπαρξη με παλιούς αγαπητούς συναδέλφους, είναι κάτι ιδιαίτερα θετικό που δεν αποτιμάται εύκολα!

Μαζί με τις ευχαριστίες, περιμένουμε νέες ευφάνταστες πρωτοβουλίες από τον Πρόεδρο και τα λοιπά μέλη της  Ένωσής  μας.   

Γιώργος  Γκόνης

Categories
2022 ΑΡΘΡΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ

ΙΑΤΡΟΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΜΟΙΒΗ

  • – Δρ Γεώργιος Φ. Γκόνης
  • – Χειρουργός-Υποστράτηγος (ΥΙ) ε.α.
  • – Διάλεξη στο 28 ΙΣΕΔ
  • – 2022.11.03

Η ιατρική αμοιβή και γενικότερα η σχέση του Ιατρού με τον ασθενή, προκαλεί πάντα προβληματισμό και ερωτηματικά, τόσο από την πλευρά των ασθενών, όσο και από την πλευρά των Ιατρών. Αυτός ο προβληματισμός  δεν είναι τωρινός. Είναι διαχρονικός και πάντα επίκαιρος. Τούτο υποδηλώνει την πολυπλοκότητα, την πολυπαραγοντικότητα, τις λεπτές πτυχές του θέματος και τις συνεχώς μεταβαλλόμενες κοινωνικές, επαγγελματικές και επιστημονικές συνθήκες.

Επιτρέψτε μου, μετά από 47 έτη άσκησης της Ιατρικής, σε μια κατ’ εξοχήν μάχιμη ειδικότητα, Χειρουργός, από διάφορες και ποικίλες θέσεις, να αντλώ ηθική νομιμοποίηση στην έκφραση δημόσια των σκέψεων και θέσεών μου.

Μακριά από εμένα η οίηση ότι θα θέσω όρια και κανόνες. Στόχος μου είναι να μοχλεύσω την σκέψη όλων μας, μέσα από συγκεκριμένες θέσεις, προβληματισμούς και καθημερινά πρακτικά ερωτήματα.

Τολμώ να πω ότι θα προσπαθήσω μια εξισορρόπηση μεταξύ εξιδανίκευσης  και ρεαλισμού. Δηλαδή θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι θα ήταν ιδανικό να συμβαίνει και πια είναι η τρέχουσα πραγματικότητα ώστε να προσπαθούμε αυτά τα δύο να τα συνταιριάζουμε.  

Ένα απλοϊκό, αλλά ουσιώδες ερώτημα στο οποίο καλούμαστε να απαντήσουμε είναι:  Η άσκηση της ιατρικής είναι λειτούργημα ή επάγγελμα;  Πριν βιαστούμε να απαντήσουμε θα πρέπει να έχουμε κατανοήσει τι αντιπροσωπεύει ο όρος «Ιατρική επιστήμη», τι χαρακτηρίζεται ως «λειτούργημα»  και τι συνιστά «επάγγελμα».

Αξίζει να εμβαθύνουμε λίγο περισσότερο σε αυτά τα τρία.

 Η ιατρική επιστήμη μέσα από την γνώση, την έρευνα, την εμπειρία, στοχεύει – με τις παρεμβάσεις της- στη διατήρηση της σωματικής και ψυχικής υγείας του ανθρώπου, στην αποκατάσταση της όταν αυτή διαταραχθεί και στην ανακούφιση του ανθρώπινου πόνου. Τελικός στόχος, η ποιοτική βελτίωση και η χρονική παράταση του αγαθού της ζωής.

– Ως λειτούργημα χαρακτηρίζεται το σύνολο  των καθηκόντων που στην εκτέλεση τους συνεπάγονται κοινωνική προσφορά. Δηλαδή στην έννοια του όποιου λειτουργήματος  ενυπάρχει πάντα η έννοια του καθήκοντος.  Και για να είμαστε ακριβείς, το καθήκον είναι καθήκον, χωρίς προϋποθέσεις και ανταλλάγματα.  

– Τέλος, ως επάγγελμα χαρακτηρίζεται κάθε βιοποριστική εργασία και απασχόληση.

Η προσπάθεια αρμονικής σύνθεσης των παραπάνω είναι δύσκολη και γίνεται ακόμη πιο δύσκολη αν συνεκτιμηθεί η προσπάθεια μύησης στην Ιατρική επιστήμη.

Αλήθεια! Ας αναρωτηθούμε, τι ικανότητες, πόση προσπάθεια και πόσος κόπος απαιτούνται για να αποκτήσει κάποιος τις βασικές γνώσεις της Ιατρικής επιστήμης! Και όταν αυτό επιτευχθεί, πόση αφοσίωση, φροντίδα, ζεστασιά και σιγουριά πρέπει να προσφέρει στον άρρωστό του ώστε να «αξιωθεί»  ν’ ακούσει από τα τρεμάμενα χείλη του βαρέως πάσχοντα  το «γιατρέ μου» !

Αυτό το κτητικό «μου», του γιατρέ μου, φανερώνει την αγάπη και τον σεβασμό του αρρώστου προς τον «γιατρό του» αλλά ταυτόχρονα υποσημαίνει «σωτήρα» μου, «στήριγμά» μου, «ελπίδα» μου!

Επιτρέψτε μου να παρατηρήσω ότι κανένας άλλος επιστήμονας δεν αξιώνεται τέτοιας αμεσότητας στη σχέση και τέτοιας τιμής από συνάνθρωπό του!

Από την πλευρά του Ιατρού, είναι άραγε αρκετή η άριστη ιατρική γνώση, από μόνη της, για να αισθανθεί ο Ιατρός ότι δεν θα διαψεύσει τις προσδοκίες και την εμπιστοσύνη του ασθενούς του; Ασφαλώς όχι. Απαιτείται εκτός από τη γνώση, διαρκής ενασχόληση, αφοσίωση, παρατηρητικότητα, μεθοδικότητα ώστε να αποκτήσει την απαιτούμενη εμπειρία, κάτι που είναι εντελώς απαραίτητο, για μια όχι και τόσο θετική επιστήμη, όπως η Ιατρική. Έχετε άραγε αναρωτηθεί, πόσες φορές ο Ιατρός και ιδιαίτερα ο επεμβατικός Ιατρός, ενθαρρύνοντας τον ασθενή του ότι όλα θα πάνε καλά, ενθαρρύνει και τον ίδιο του τον εαυτό;

Με αρκετή δόση μελαγχολίας και αυτεπίγνωσης ο πατέρας της Ιατρικής, ο Ιπποκράτης, παρατηρεί: «ο βίος βραχύς, η δε τέχνη μακρή, ο δε καιρός οξύς, η δε πείρα σφαλερή, η δε κρίσις χαλεπή»

Με βάση τα παραπάνω, που είναι ουσιώδη και πραγματικά προαπαιτούμενα, προκύπτει το ερώτημα: Ποια θα πρέπει να είναι η αμοιβή του Ιατρού που με τόσο κόπο κατέκτησε τη γνώση και έχει αφοσιωθεί στην επιστήμη του και στην φροντίδα του πάσχοντα; Πώς θα ανταποκριθεί στις ατομικές, οικογενειακές και κοινωνικές του υποχρεώσεις ώστε να διασφαλίσει την αξιοπρέπεια και την αίγλη της προσωπικότητας και της θέσης του; Δεν ομιλώ για πλουτισμό. Η έντιμη άσκηση της ιατρικής δεν θα οδηγήσει εύκολα σε πλούτο. Διεκδικώ την εξασφάλιση ανάλογης αξιοπρεπούς διαβίωσης. Η υλική ένδεια δεν προάγει κανέναν. Επιπρόσθετα, θα πρέπει να συνεκτιμηθούν οι ανάγκες για επανεκπαιδεύσεις και διαρκείς ενημερώσεις. Το κόστος αυτών των αναγκών δεν μπορεί να υποτιμηθεί.

Ανάγκη λοιπόν μεγάλη η γενναία υλική αμοιβή του Ιατρού. Η όποια ηθική αμοιβή και αναγνώριση, από μόνη της, δεν  αρκεί.

Ποιος όμως θα είναι εκείνος που θα πληρώσει τον Ιατρό για τις υπηρεσίες του;

Για αιώνες, πριν την κοινωνική πρόοδο και την οικοδόμηση του κράτους πρόνοιας, ο ίδιος ο άρρωστος ήταν εκείνος που θα έπρεπε να πληρώσει τον γιατρό του. Όμως ο άρρωστος είναι πάντα σε μειονεκτική θέση.

Θα  πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι κάθε ένας που πηγαίνει στο γιατρό, έχοντας μικρό ή μεγάλο πρόβλημα υγείας, φανταστικό ή πραγματικό, αισθάνεται και ίσως είναι δυστυχής. Θα έλεγα ότι μόνον στην κύηση και τον τοκετό πηγαίνουμε στον Ιατρό για ευχάριστο γεγονός.

Διαχρονικά, η άσκηση της Ιατρικής προϋποθέτει και απαιτεί απόλυτο σεβασμό στην ανθρώπινη ζωή και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και βεβαίως απευθύνεται σε όλους. Χωρίς διάκριση φύλου, φυλής, θρησκείας, εθνικότητας, ηλικίας, σεξουαλικού προσανατολισμού, κοινωνικής θέσης, πολιτικής ιδεολογίας. Επιπρόσθετα η παρεχόμενη φροντίδα δεν μπορεί να είναι ανταποδοτική και εξαρτώμενη από την δυνατότητα του ασθενούς να πληρώσει πολλά, λίγα ή καθόλου τον γιατρό του.Το θα με πληρώσεις για να σε προσέξω είναι απαράδεκτο. Πλούσιοι και πένητες συναντιόμαστε. Είμαστε όλοι ίσοι μπροστά στην αρρώστια.  Μακάρι και στην φροντίδα!  Βέβαια, ο μέγας εξισωτής  είναι ο θάνατος.

Η παρατήρηση ότι ο Ιατρός καλείται να ζήσει και ενδεχομένως να συσσωρεύσει πλούτο από την «δυστυχία» των συνανθρώπων του είναι απλοϊκή και οδηγεί πολλές φορές σε μομφή κατά του Ιατρού για κοινωνική αναλγησία. Τούτο είναι λάθος και εντελώς ασύμβατο προς την άσκηση της Ιατρικής.

Τολμώντας μια απάντηση στο αρχικό ερώτημα που τέθηκε, αν δηλαδή η άσκηση της Ιατρικής είναι λειτούργημα ή επάγγελμα, θα έλεγα ότι είναι επάγγελμα με κατ’ εξοχήν ανθρωπιστικό χαρακτήρα. Η έννοια του καθήκοντος, δηλαδή του λειτουργήματος, διαρκώς υπάρχει, και αναφύεται με οξύ και κατηγορηματικό τρόπο, στις περιπτώσεις επειγόντων περιστατικών όπου απειλείται η ζωή ή η αρτιμέλεια. Εδώ, ο Ιατρός έχει ιερό καθήκον να προσφέρει τις υπηρεσίες του χωρίς προϋποθέσεις και ανταλλάγματα και ανεξάρτητα από την ειδικότητά του.

Για τον Στρατιωτικό Ιατρό, το καθήκον είναι απόλυτο, πάντα και παντού. Για εμάς, τους Στρατιωτικούς Ιατρούς, ο αναφερόμενος ως «άγνωστος στρατιώτης», είναι ο ιερός άρρωστός μας, με ότι αυτό υποδηλώνει και συνεπάγεται. Είναι ιεροσυλία και η σκέψη ακόμη οικονομικής ανταπόδοσης μεταξύ Στρατιωτικού Ιατρού και ασθενούντος Στρατιωτικού.

Στις σύγχρονες κοινωνίες και κράτη έχει αναπτυχθεί  η έννοια της αλληλεγγύης και η οικοδόμηση Κράτους Πρόνοιας. Επομένως η πολιτεία με τους ασφαλιστικούς οργανισμούς θα πρέπει να στέκονται αρωγοί στον πάσχοντα και γενναίοι χορηγοί στον θεράποντα Ιατρό. Το ίδιο ισχύει και για τις ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες.

Στην υλική όμως παρέμβαση της πολιτείας, μεταξύ Ιατρού και ασθενούς, ενυπάρχει ο κίνδυνος διατάραξης της μεταξύ των σχέσης. Η κλινική άσκηση της Ιατρικής  δεν μπορεί να είναι απρόσωπη.  Ο άρρωστος θέλει και δικαιούται τον γιατρό του.  Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση. Ο πάσχων άνθρωπος δεν είναι ο πελάτης του Ιατρού, αλλά ο «άρρωστός του». Στην Ιατρική δεν υπάρχουν πελάτες, αλλά άρρωστοι! Μεταξύ Ιατρού και ασθενούς αναπτύσσεται ξεχωριστή ανθρώπινη σχέση που μόνον με βιωματική εμπειρία κατανοείται.

Όταν όμως ο άρρωστος υποβιβάζεται σε πελάτη του συστήματος και ο Ιατρός αναγορεύεται σε υπάλληλο του συστήματος, τότε η σχέση αυτή δεν μπορεί να αναπτυχθεί.Στην μια περίπτωση, ο Ιατρός του ασφαλιστικού ταμείου ή του δημοσίου, ως υπάλληλος, και με νοοτροπία δημοσίου υπαλλήλου, υποβαθμίζει την φροντίδα του σε απλή διεκπεραίωση και από την άλλη, ο ασθενής, ως πελάτης της ιδιωτικής εταιρείας ή ως φορολογούμενος ψηφοφόρος του Δημοσίου, είναι μόνιμα διεκδικητικός και διαμαρτυρόμενος. Η Ιπποκράτειος και ανθρωπιστική εκδοχή της Ιατρικής δεν είναι απόλυτα συμβατές με μια τέτοια σχέση. Όμως, ας είμαστε ρεαλιστές, η ανάγκη ύπαρξης Κράτους Πρόνοιας και η λογιστική ευρυθμία εξασφαλίζουν την διαιώνισή του. Φαίνεται ότι δεν γίνεται αλλιώς.

Τελικά το  Δημόσιο, τα ασφαλιστικά Ταμεία και οι ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες παρεμβαίνουν, και θα παρεμβαίνουν, στη σχέση ιατρού-ασθενούς και καθορίζουν την αμοιβή.Αυτοί  οφείλει να πληρώνουν!Είναι βέβαια ντροπή και απαξίωση του Ιατρού όταν η αμοιβή εφημερίας ενός νοσοκομειακού Ιατρού είναι συγκρίσιμη με την αμοιβή της αποκλειστικής ανειδίκευτης συνοδού ή όταν το ύψος της αμοιβής για μια ιατρική επίσκεψη, με όρους δημοσίου, ισοδυναμεί περίπου με το κόστος ενός πακέτου τσιγάρων.

 Θα πρέπει να κατανοήσουμε ότι η πρόνοια για την Υγεία είναι δυνατόν να υλοποιηθεί μόνον μέσα από ένα Εθνικό Σύστημα Υγείας. Το Ε.Σ.Υ. ήταν, είναι και θα παραμείνει απολύτως αναγκαίο, απαραίτητο. Μόνον μέσα από το Ε.Σ.Υ. μπορεί να εξασφαλισθεί οργανωμένα και αξιόπιστα η αντιμετώπιση του επείγοντος και του μαζικού. Ο ιδιωτικός τομέας μοιάζει αδύναμος και απρόθυμος. Φαίνεται ότι προέχει η λογιστική του ευρυθμία. Η κρίση της πανδημίας του κορωνοϊού επιβεβαιώνει του λόγου το αληθές.

 Δυστυχώς στο Ε.Σ.Υ. δεν είναι δεδομένη η δυνατότητα του ασθενούς να επιλέξει τον Ιατρό του. Ισχύει το, «όποιος τύχει»! Όταν όμως αναζητείται – αξιώνεται αυτό το δικαίωμα, από τον άρρωστο, αυτόματα εγείρονται υπόνοιες και δημιουργούνται συνθήκες συναλλαγής κάτω από το τραπέζι.  Βέβαια,  η πιο σημαντική αιτία δυσλειτουργίας του Ε.Σ.Υ. δεν βρίσκεται στην μη επιλογή Ιατρού, αλλά στη απουσία οποιασδήποτε ουσιαστικής αξιολόγησης.  Κάθε Ιατρός, κάθε νοσηλευτική μονάδα, κάθε κέντρο υγείας, κάθε νοσοκομείο, θα έπρεπε να αξιολογούνται.

  Υπάρχουν τρόποι και διεθνή  πρότυπα γι’ αυτές τις αξιολογήσεις. Σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί να απουσιάζει η εκτίμηση της ποιότητας των παρεχομένων υπηρεσιών και το  συνολικό κόστος τους.

Δυστυχώς, στην αξιολόγηση των Ιατρών επικρατεί η νοοτροπία: «το μοναστήρι να είναι καλά και από καλογήρους βρίσκουμε». Μόνο που δεν είναι όλοι το  ίδιο  ευσεβείς και καλλίφωνοι! Αποτέλεσμα, αμείβονται σχεδόν το ίδιο ικανοί και μέτριοι, εργατικοί και ράθυμοι, αφοσιωμένοι και αδιάφοροι, επιδέξιοι και αδέξιοι, έμπειροι και άπειροι. Φαίνεται ότι αυτοί που λαμβάνουν τις αποφάσεις δεν έχουν συνειδητοποιήσει ότι Υγεία χωρίς γιατρούς, χωρίς καλούς γιατρούς, δεν γίνεται. Να σημειώσουμε επίσης ότι από το σύνολο των δαπανών για την υγεία μόνον ένα μικρό ποσοστό αντιστοιχεί στις ιατρικές αμοιβές.

Πρέπει νομίζω να συμφωνήσουμε ότι ο Ιατρός που δεν αμείβεται ανάλογα με τις ικανότητες και την προσφορά του είναι ευάλωτος σε πειρασμούς. Και οι πειρασμοί, εν προκειμένω, είναι πολλοί.

Είναι θλιβερό ν’ ακούμε στις ειδήσεις ότι Διευθυντής -Ιατρός συνελήφθη για φακελάκι, ανεξαρτήτως ποσού. Προσωπικά εκτιμώ ότι σκάνδαλα διαφθοράς και κατασπατάλησης στο χώρο της υγείας συνέβαιναν, συμβαίνουν και θα συνεχίσουν να συμβαίνουν, όσο δεν παγιώνεται σύστημα διαφάνειας και αξιολόγησης  όλων και όσο συνεχίζεται η ισοπεδωτική αμοιβή των Ιατρών, ανεξάρτητα από ειδικότητα, ικανότητα, πείρα, προσφορά.  

Φαίνεται ότι σε κάποιο βαθμό, το ύψος της ιατρικής αμοιβής το έχουν λύσει οι ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες. Εδώ, υπάρχει το δικαίωμα της επιλογής Ιατρού και οι ίδιες οι εταιρείες καθορίζουν το ύψος της αμοιβής κατά πράξη, με βάση την διεθνή εμπειρία και πρακτική  καθώς και με γνώμονα την βιωσιμότητα της ασφαλιστικής εταιρείας.Όλα έχουν προκαθορισθεί και συμφωνηθεί μεταξύ εταιρείας, ιδιωτικού νοσοκομείου, ιατρού και ασφαλιζομένου.  Δυστυχώς , ο ισχυρός, από όλους τους παραπάνω συμβαλλομένους, είναι η ασφαλιστική εταιρεία, με ότι αυτό μπορεί να σημαίνει και συνεπάγεται. Κυρίως, όμως, μένουν έξω από αυτού του είδους την ασφάλιση, οι οικονομικά ασθενέστεροι, οι ηλικιωμένοι και αυτοί με τα πολλά προβλήματα υγείας. Και αυτό είναι σημαντικό πρόβλημα και ασφαλώς  αναιρεί, σε μεγάλο βαθμό, πολλά από όσα υπόσχονται οι ασφαλιστικές εταιρείες.

  Σε κάθε περίπτωση, είναι αυτονόητο ότι η άσκηση της Ιατρικής οφείλει να κινείται μέσα σε καθορισμένα αξιακά και ηθικά πλαίσια. Αυτά ακριβώς ορίζονται στον Ελληνικό Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας που είναι νόμος του κράτους από το 2005.  Εδώ καλύπτονται όλα τα θέματα που αφορούν την άσκηση της Ιατρικής.Στο άρθρο 19 αναφέρονται τα σχετικά με την αμοιβή.  Είναι φανερό ότι κυρίαρχο πνεύμα και πρώτη προτεραιότητα, στο σύνολο του νόμου, είναι η διασφάλιση της υγείας του ασθενούς. Πρώτα και πάνω από όλα το συμφέρον της υγείας του ασθενούς!  Απόλυτα λογικό και αναμενόμενο.  

  Οι βασικές απαγορεύσεις του νόμου στρέφονται στην πρόληψη  αποδοχής δώρων από φαρμακευτικές εταιρείες. Εξαίρεση, με απόλυτη διαφάνεια, αποτελούν η εκπαίδευση και η έρευνα. Θα πρέπει όλοι να αναγνωρίσουμε ότι, παγκοσμίως,οι φαρμακευτικές εταιρείες επενδύουν τεράστια κεφάλαια στην έρευνα, στην παραγωγή και τελικά στην προώθηση των προϊόντων τους, των φαρμάκων. Όλοι θέλουμε, έχουμε ανάγκη, τα καλά φάρμακα. Ο ανταγωνισμός είναι μεγάλος και τα συμφέροντα πολλά. Εκείνο που απαιτείται είναι ο διαρκής έλεγχος και η διαφάνεια, δεδομένου ότι οι  Ιατροί έχουν ανάγκη τις φαρμακευτικές εταιρείες για να στηρίξουν την έρευνα και την εκπαίδευση τους. Τούτο τελικά αποβαίνει προς όφελος  των ασθενών.Είναι επίσης ευνόητο ότι ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας απαγορεύει την οικονομική συναλλαγή μεταξύ Ιατρών ή τρίτων, για την υπόδειξη προτίμησης Ιατρού. Για του Ιατρούς του Ε.Σ.Υ. και των ασφαλιστικών ταμείων είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ότι μικρής αξίας δώρο, που προσφέρεται εκ των υστέρων, ως έκφραση ευγνωμοσύνης του ασθενούς προς τον Ιατρό του, δεν θεμελιώνει πειθαρχικό παράπτωμα.

Στη ζωή πρέπει να αναζητούμε αυτά που μας ενώνουν, μας φέρνουν πιο κοντά. Να χτίζουμε γέφυρες! Βλέπετε εδώ το πανέμορφο, τοξοτό και ιστορικό γεφύρι της Πλάκας στον Άραχθο ποταμό, δύο χρόνια πριν την κατάρρευσή του. Ξαναχτίστηκε.

 Ο κάθε Ιατρός που έχει το ιδιωτικό του Ιατρείο, έχει το δικαίωμα να προσδιορίζει ο ίδιος το ύψος της αμοιβής του, για κάθε Ιατρική επίσκεψη και πράξη. Αρκεί βέβαια να υπάρχει από πριν ενημέρωση του ασθενούς για το ακριβές ύψος της αμοιβής. Σε κάθε περίπτωση, και σύμφωνα και με τον Κώδικα Δεοντολογίας, ο Ιατρός οφείλει το θέμα της αμοιβής του, στο ιδιωτικό ιατρείο του, να το χειρίζεται με λεπτότητα, διακριτικότητα και χωρίς πρόθεση εκμετάλλευσης του ασθενή. Εδώ θα ήθελα να υπαινιχθώ ότι το ακριβές ύψος της όποιας αμοιβής δεν είναι φρόνιμο και ηθικό να καθορίζεται μόνον από την υπερτιμημένη αντίληψη που μπορεί να έχει ο κάθε Ιατρός για τον εαυτόν του. Απαιτείται η αρετή της διάκρισης.Προσωπικά προσυπογράφω την άποψη ότι ο Ιατρός πρέπει να είναι πλούσιος για τον πτωχό και πτωχός για τον πλούσιο.

Ασφαλώς και ο Ιατρός έχει το δικαίωμα να μη ζητήσει αμοιβή ή να λάβει μειωμένη για τις υπηρεσίες του, όταν και όπως αυτός κρίνει. Όμως, η κατάχρηση αυτού του δικαιώματος, μπορεί να θεωρηθεί συστηματική, εσκεμμένη, μειωτική και ένδειξη έλλειψης σεβασμού προς την αίγλη και την αξιοπρέπεια στην άσκηση της Ιατρικής. Πολύ περισσότερο αν υποκρύπτεται αθέμιτος ανταγωνισμός, που ασφαλώς είναι αντίθετος με τα συμφέροντα του αρρώστου και της κοινωνίας.

Υπάρχει βέβαια και μια μεγάλη κατηγορία Ιατρών που δεν έρχονται σε ουσιαστική επαφή με τον άρρωστο, όπως βιοπαθολόγοι, ακτινολόγοι-απεικονιστές, παθολογοανατόμοι κλπ. Επομένως δεν έχουν εφαρμογή εδώ τα όσα είπαμε για την σχέση Ιατρού- ασθενούς. Η συμβολή όμως αυτών των Ιατρών είναι άκρως απαραίτητη και καθοριστική. Δεν θα μπορούσε να ασκηθεί Ιατρική σήμερα, χωρίς αυτούς τους εκλεκτούς συναδέλφους. Την αμοιβή τους όμως την καθορίζουν τ’ ασφαλιστικά ταμεία, το δημόσιο, τα ιδιωτικά νοσοκομεία, οι ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες.

Ευχή είναι να μην ισχύουν οι αγοραίοι νόμοι της προσφοράς και ζήτησης. Η όποια αμοιβή πρέπει να λαμβάνει υπ’ όψιν της τον βαθμό και την δυσκολία εκπαίδευσης και εξειδίκευσης και οπωσδήποτε την βαρύτητα της ευθύνης πίσω από κάθε  γνωμάτευση.  

Επικρατεί η αντίληψη ότι χρειαζόμαστε πολλούς Ιατρούς ώστε να καλύπτονται όλες οι ανάγκες.  Αυτό είναι λάθος. Η χώρα μας χρειάζεται λιγότερους Ιατρούς, με σωστή αναλογία ειδικοτήτων και σωστή πληθυσμιακή – χωροταξική κατανομή. Είναι σίγουρο ότι αν αυτό συνέβαινε, οι Ιατροί θα μπορούσαν να γίνονται ακόμη καλύτεροι, περισσότερο αποδοτικοί και θα αμείβονταν πολύ καλύτερα. Το ζήτημα του αριθμού των Ιατρών είναι διαχρονικό και μείζον.

Καθηγητής Σπύρος Δοξιάδης (1917-1991), το 1990, εξέδωσε ένα μικρό αλλά ιδιαίτερα διαφωτιστικό, διδακτικό και ουσιώδες βιβλίο  με τίτλο «Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΙΑΤΡΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ». Σε αυτό παρουσιάζει και θέλει τον Ιατρό ως θεραπευτή, ως ερευνητή, ως παιδαγωγό και ως πνευματικό άνθρωπο. Επίσης στις γραμμές του βιβλίου ζητά, επιτακτικά, την δραστική μείωση του αριθμού των Ιατρών. Τότε αντιστοιχούσε ένας Ιατρός σε 280 κατοίκους. Σήμερα ή αναλογία έχει σχεδόν υποδιπλασιαστεί.

Στα χρόνια τις οικονομικής κρίσης ζήσαμε αυτό που όλοι γνωρίζουμε ως brain drain. Πρώτοι και καλύτεροι οι Ιατροί. Όσοι έφυγαν, που κατά τεκμήριο κατατάσσονται στην κατηγορία των αρίστων, σίγουρα έχουν καλύτερες συνθήκες εργασίας και απολαμβάνουν πολύ υψηλότερες αποδοχές. Ο μεγάλος χαμένος είναι η πατρίδα μας που ξοδεύει πολλά για  να επωφελούνται οι άλλοι.

  Τελειώνοντας θα ήθελα συνοπτικά και επιγραμματικά να επισημάνω.

-Αναγκαία η γενναία υλική αμοιβή του Ιατρού που πρέπει όμως να είναι ανεκτή και συμβατή με τις κοινωνικές οικονομικές συνθήκες και κρατικές δυνατότητες.

–Δημόσιο, ασφαλιστικά ταμεία και ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες οφείλουν να πληρώνουν τον  Ιατρό.

-Μόνον μικρό μέρος των συνολικών δαπανών για την υγεία αντιστοιχεί στις αμοιβές των Ιατρών.

– Δεν μπορεί να νοηθεί  Δημόσια Υγεία , χωρίς καλά οργανωμένο Εθνικό Σύστημα Υγείας.

-Η μη αξιολόγηση όλων και  ο μη υπολογισμός Ιατρικού-Υγεινομικού κόστους και οφέλους, αποτελούν αιτίες υποβάθμισης και σπατάλης.

– Ορθολογική κατανομή ειδικοτήτων. Λιγότεροι και καλύτερα αμειβόμενοι Ιατροί.

Είναι απόλυτο λάθος να προσδοκά ένας γιατρός ότι, μέσα από την άσκηση της ιατρικής, θα μπορέσει να αποκτήσει ένα πλεούμενο σαν αυτό που βλέπετε στα ήσυχα νερά του κόλπου του Ναυαρίνου.

Ευχαριστώ για την προσοχή σας.

Δρ Γεώργιος Φ. Γκόνης

Χειρουργός-Υποστράτηγος (ΥΙ) ε.α.

  • 2022.11.23
  • Επιμέλεια Ανάρτησης : Τασιόπουλος Αργύρης
  • Άρθρο μορφή PDF εδώ
Categories
2022 ΑΡΘΡΑ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΔΟΞΑΣΤΙΚΟΝ ΤΟΥ ΕΠΟΥΣ ΤΟΥ ’40’

  • – 2022.10.27
  • – ΕΕΥΕΔ. –

Στα πλαίσια του εορτασμού της 28ης Οκτωβρίου, η ΕΕΥΕΔ προσκάλεσε τον Συνάδελφο και Μέλος της κ. Γκόνη Γεώργιο, Υποστράτηγο ε.α, να “εκφωνήσει” τον πανηγυρικό της 28ης Οκτωβρίου 1940. Σας παρουσιάζουμε τις εορταστικές σκέψεις του Συναδέλφου, με τον τίτλο “Δοξαστικόν του Έπους του ’40’. Είναι ένα εξαιρετικό κείμενο που πέρα από την παραστατική περιγραφή και αναφορά των γεγονότων της εποχής εκείνης αναδεικνύει και τις εκπληκτικές ομοιότητες με την σημερινές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα μας.

Ο Γκόνης Γεώργιος γεννήθηκε το 1949. Καταγεται από τους Αμπελόκηπους Πυλίας Μεσσηνίας. Εισήλθε στην Στρατιωτική Ιατρική Σχολή (ΣΙΣ) την 05 -12 -1967 και αποφοίτησε ως Ανθυπίατρος (ΥΙ) την 23-09-1973. Ελαβε την ειδικότητα της Γενικής Χειρουργικής (1982). Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (1985). Μετεκπαιδευτηκε στο εξωτερικό. Αποστρατεύτηκε το 2004 με τον βαθμό του Υποστρατήγου. Το πλήρες βιογραφικό του είναι εδώ

ΔΟΞΑΣΤΙΚΟΝ ΤΟΥ ΕΠΟΥΣ ΤΟΥ 40

Ξεχωριστή τιμή για εμένα η πρόσκληση για το δοξαστικό της επετείου της 28ης Οκτωβρίου 1940. Ευχαριστώ τον Πρόεδρο, τον Γραμματέα και τα μέλη του ΔΣ της ΕΕΥΕΔ. Διαισθάνομαι και τολμώ το βάρος της τιμητικής πρόκλησης.

Συνεορτάζω μαζί με τους φίλους και όλους τους εκλεκτούς συναδέλφους.

Λίγοι λαοί έχουν την τιμή και το προνόμιο να γιορτάζουν εθνικές επετείους με το νόημα και το μεγαλείο που έχουν οι εθνικές γιορτές των Ελλήνων. Είναι βαριά η κληρονομιά για εμάς και στο ασταμάτητο γύρισμα του χρόνου είναι ανάγκη ν’ αναβαπτιζόμαστε συχνά στις κρυστάλλινες ιδέες και τα ιδανικά της φυλής μας, για να αντιλαμβανόμαστε πιο καλά τη θέση μας στο χώρο και στον χρόνο, σαν άνθρωποι και σαν Έλληνες. Η καθιέρωση επετείων δεν στοχεύει μόνον στην απόδοση τιμών σε εκείνους που μεγαλούργησαν και θυσιάστηκαν, κυρίως πηγάζει ως εσωτερική θεμελιώδης ανάγκη των επιγόνων.

Ζωτική ανάγκη η επίγνωση της συλλογικής μας ταυτότητας, μέσα από την διατήρηση ζωντανής και καθαρής της συλλογικής μας μνήμης. Όπως κάθε άνθρωπος υποβαθμίζεται δραματικά με κάθε έκπτωση της μνήμης του, έτσι και κάθε ξεθώριασμα της συλλογικής μνήμης οδηγεί σε απώλεια της ταυτότητας. Πάντα μια τέτοια απώλεια δρα φυγόκεντρα και διαλυτικά για κάθε κοινωνικό σύνολο. Χωρίς κοινή συλλογική μνήμη δεν δημιουργείται η αίσθηση του «ανήκειν», δεν υπάρχει αίσθηση ταυτότητας, δεν μπορεί να συγκροτηθεί έθνος. Μόνον μέσα από τις κοινές μνήμες και την ίδια γλωσσική έκφραση αναπτύσσονται δεσμοί και συνεκτική ταυτότητα.

Είναι επομένως ανάγκη, μέσα από τις γιορταστικές επετείους, να φρεσκάρουμε τις μνήμες μας ,να συνειδητοποιούμε ποιοι είμαστε. Να διατηρούμε την ταυτότητά μας.

Είναι ανάγκη να μελετούμε και να γνωρίζουμε τις αρετές μας σαν λαός και στηριζόμενοι σε αυτές να οικοδομούμε ένα λαμπρότερο μέλλον.

Είναι ανάγκη να αναγνωρίζουμε τις αδυναμίες και τα λάθη μας για να μην τα επαναλαμβάνουμε.

Μνήμη και τιμή, τα καίρια, σε κάθε δοξαστικό κάλεσμα!

Η 28 Οκτωβρίου, κάθε χρόνο, είναι ημέρα μνήμης, τιμής, δόξας, ημέρα περισυλλογής. Το ξεχωριστό αυτής της επετείου, για εμάς τους τωρινούς Έλληνες, έγκειται στην χρονική εγγύτητα των γεγονότων. Δεν εορτάζονται κάποια λαμπρά κατορθώματα μακρινών προγόνων. Δρώντες πρωταγωνιστές ήταν οι παππούδες ή και πατεράδες μας! Είναι πολύ νωπή η παρακαταθήκη, της γενιάς που μόλις έσβησε περνώντας σε αυτό που αποκαλούμε αιωνιότητα, για να ξεχαστεί. Πολλά τα μηνύματα της επετείου, μία η κορωνίδα. Υπέρτατη αξία η ελευθερία.

Μόνον οι ελεύθερα σκεπτόμενοι και δρώντες άνθρωποι μπορεί να είναι ευδαίμονες και να δημιουργούν πολιτισμούς υψηλής ποιότητας που να αντέχουν στον χρόνο και να στοχεύουν στο κάλος.

«Την γλώσσαν μου έδωσαν ελληνικήν», ομολογεί με τρυφερή υπερηφάνεια και ευθύνη ο ποιητής. Δεν μπορεί να μην αισθάνεσαι υπερήφανος όταν γνωρίζεις ότι μιλάς την γλώσσα με την οποία προσδιορίστηκαν, πρωτοπόρα και με εκπληκτική σαφήνεια, οι υπέρτατες αξίες του ανθρώπου. Με την ίδια γλώσσα αναζητήθηκε η σχέση του ανθρώπου με τον Θεό, με τη φύση, με τους συνανθρώπους του, με τον εαυτόν του. Εδώ, με το ίδιο όργανο επικοινωνίας και σκέψης, συγκροτήθηκαν οι πόλεις, αναπτύχθηκε πολιτισμός και προτάθηκε η Δημοκρατία. Συμπύκνωση του πολιτισμού των Ελλήνων αποτελούν τα προτάγματα της γενιάς του 40.

Πίστη και απόλυτη προτεραιότητα στην ελευθερία! Υπερηφάνεια να νοιώθεις Έλληνας!

Σε στιγμές κρίσης όταν τα ερωτήματα για την ανθρώπινη ύπαρξη προβάλουν αμείλικτα δεν έχουν θέση οι μέσες λύσεις και οι συμβιβασμοί. Τούτο βέβαια δεν πρέπει να λογίζεται ως αντίφαση, στην αριστοτελική προσέγγιση της αρετής, όπου, μέσα από την αναζήτηση του μέτρου, απορρίπτεται κάθε ακρότητα.

Σε στιγμές κρίσεις όλα θα πρέπει να απλοποιούνται. Κάθε ένας ξεχωριστά, κάθε λαός στο σύνολό του, θα πρέπει να επιλέγει το ιδανικό του και τις υπέρτατες αξίες του, ξεκάθαρες και γυμνές από όποια φτιασιδώματα και ωραιοποιήσεις.

Κανένα παράδοξο στην λογική ανακολουθία ότι «η ζωή είναι το υπέρτατο αγαθό και τίποτα δεν αξίζει περισσότερο από τη ζωή, αλλά αν δεν υπάρχει και κάτι που να τοποθετείται ψηλότερα και από την ζωή, τότε η ζωή δεν αξίζει τίποτα». Με άλλα λόγια, όταν θα πρέπει να απαντήσεις στο ερώτημα της ελευθερίας, της τιμής, της αξιοπρέπειας, η απάντηση πρέπει να είναι αυθόρμητη, γρήγορη και ξεκάθαρη. Θα πρέπει να είσαι έτοιμος να πεθάνεις όρθιος για να μην ζήσεις γονατιστός. Ένα ναι ή ένα όχι, χαράζουν δύο τελείως διαφορετικές πορείες, χωρίς δυνατότητες επιστροφής.

Όταν την δραματική εκείνη νύχτα της 28ης Οκτωβρίου 1940, και ενώ είχε ήδη αρχίσει η παράλογη και δραματική ανθρωποθυσία του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, ο Ιταλός πρέσβης επέδωσε το ιταμό τελεσίγραφο, στον τότε Πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά, ζητώντας την υποταγή της Ελλάδας, πήρε για απάντηση εκείνο το λακωνικό και αθάνατο «ΟΧΙ».

Έλεγε ο νεοκαίσαρας Μουσολίνη ότι έχει οκτώ εκατομμύρια λόγχες για να κατακτήσει την Μεσόγειο, αλλά εκείνο το βράδυ άκουσε το «ΟΧΙ» από οκτώ εκατομμύρια στόματα, που το χρέος τα καλούσε. Ήχησαν στις πόλεις και τα χωριά οι καμπάνες της ελληνικής χριστιανοσύνης, στέλνοντας κάλεσμα εγρήγορσης – θυσίας σε όλους και δέησης στην Μεγαλόχαρη.

Θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι αρκετές φορές, μεγαλύτερη σημασία έχει η απόφαση και η θέληση για αγώνα, παρά το αποτέλεσμα του ίδιου του αγώνα. Δεν είναι παράδοξο, επομένως, το ότι εμείς οι Έλληνες γιορτάζουμε την έναρξη του πολέμου και όχι την νίκη μας, με το τέλος του πολέμου, όπως συμβαίνει σε άλλες νικήτριες ευρωπαϊκές χώρες.

Μακριά από εμάς ότι επιχαίρουμε στον πόλεμο!

Γιορτάζουμε την απόφαση των προγόνων μας να προτάξουν την ελευθερία τους και την τιμή της πατρίδας, πάνω από την ζωή τους. Ο καθένας ξεχωριστά, και όλοι μαζί στο σύνολο, έβαλαν τις ίδιες προτεραιότητες. Η σωτηρία της πατρίδας, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, έγινε ο υπέρτατος σκοπός. Το ιερό χρέος.

Έχει η ζωή τόσες αγάπες δυνατές και ποικιλόμορφες, τόσες πλανεύτρες χαρές που πολλές φορές θαμπώνουν τον δρόμο και ξεστρατίζουμε. Την γενιά όμως του 40 την φώτισε και την οδήγησε το ιερό χρέος. Οι μνήμες από την οδυνηρή και ανεπανόρθωτη καταστροφή του 22 ήταν κομμάτι της ζωής όλων. Ακραία ενωτικός, για εκείνη την πληγωμένη γενιά, ο άμεσος κίνδυνος της προσβολής της τιμής και του «αφανισμού» της ύπαρξης.

Φαίνεται ότι όποιος καταφέρνει να περάσει το κατώφλι που οδηγεί στο ιερό χρέος είναι έτοιμος για κάθε ηρωισμό. Η θυσία, η όποια θυσία, εάν και όταν έλθει, είναι θέμα τύχης. Κανένας εχέφρων δεν πάει στον πόλεμο για να πεθάνει, αρκεί να είναι έτοιμος και για αυτό.

Το αποτέλεσμα της αποφασιστικότητας των Ελλήνων δεν άργησε να φανεί. Εκείνο το πρώτο, ηχηρό στη σφιγμένη σιωπή του «ΟΧΙ», δεν παρέμεινε κενός λόγος. Έγινε πράξη, έγινε τιμωρία της πρόκλησης, της προσβολής, της αλαζονείας. Έγινε νίκη της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Ο απλός περίπατος, που φαντασιώνονταν η φασιστική υπεροψία μετατράπηκε σε οδυνηρή περιπέτεια.

Ο Ελληνικός στρατός, τα παιδιά της Ελλάδος, πάνω στα κακοτράχαλα χιονισμένα βουνά της Ηπείρου, με το πείσμα που γεννά η αδικία, όχι μόνον απέκρουσαν τον εισβολέα αλλά περνώντας στην αντεπίθεση έφεραν την Ελληνική σημαία σε πατρίδες ποτισμένες με τον ιδρώτα Ελλήνων. Η Κορυτσά, το Αργυρόκαστρο, οι Άγιοι Σαράντα, η Χιμάρα, όλη η Βόρειος Ήπειρος, γιόρταζε μαζί με όλη την Ελλάδα. Οι νικηφόρες μάχες συνεπήραν όλους, και αυτούς πάνω στα βουνά και τους πίσω. Η φωνή της Σοφίας Βέμπο αντιλαλούσε ως θούριος, ως κλάμα, ως μοιρολόι, ως προσευχή, ως ελπίδα, ως χλευασμός, στον ιταμό εισβολέα. Οι μαχόμενοι λαοί της Ευρώπης, ελεύθεροι ή υπόδουλοι, αναθάρρησαν. Οι δυνάμεις του σκοτεινού ολοκληρωτισμού δεν ήταν αήττητες. Δεν ήταν τυχαίο που ο Ουίνστον Τσώρτσιλ όρισε το πως πολεμούν οι ήρωες! Σαν Έλληνες!

Όμως, τι ήταν άραγε αυτό που ανέτρεψε την λογική των αριθμών και των συσχετισμών;

Ναι, ήταν απόλυτα αναγκαία προϋπόθεση η πάνδημη απόφαση για αγώνα και η διάθεση για θυσία, όμως από μόνα τους αυτά δεν αρκούν. Ο ρεαλισμός επιβάλει να αναγνωρίσουμε ότι ίσως η απόφαση για θυσία, να γινόταν ατελέσφορη ανθρωποθυσία, αν δεν συνοδεύονταν από ρεαλιστική στρατιωτική ηγεσία και οργάνωση. Η πολεμική προπαρασκευή, με τον απαραίτητο, στα πλαίσια του εφικτού, εξοπλισμό, με την σιωπηρή κινητοποίηση, με την σωστή διάταξη των δυνάμεων, με τις κατάλληλες οχυρώσεις, με την εκπαίδευση και την ευελιξία προσαρμογής στις διαμορφούμενες καταστάσεις, υπήρξαν καθοριστικές παράμετροι. Σύμμαχος και εχθρός, συνάμα, ήταν οι χιονισμένες πλαγιές και λαγκαδιές, τα απόκρημνα ψηλά βουνά που δεν επέτρεψαν στον εχθρό ν΄ αξιοποιήσει την αριθμητική και υλική του υπεροχή.

Οδυσσέας Ελύτης στο κέντρο

Βαρύ το τίμημα σε ανθρώπινες ζωές και αμέτρητος ο πόνος. Την φρικτή εικόνα του πολέμου την «ζωγραφίζει» με συγκλονιστικούς στίχους, ο νομπελίστας ποιητής μας Οδυσσέας Ελύτης, που συμμετείχε, ως έφεδρος Ανθυπολοχαγός, σε εκείνο το έπος.

« κείτεται στην τσουρουφλισμένη χλαίνη

άδειο το κράνος, λασπωμένο το αίμα,

……..

κι ανάμεσ΄ απ΄τα φρύδια

μικρό πικρό πηγάδι, δαχτυλιά της μοίρας

μικρό πικρό πηγάδι κοκκινόμαυρο

………

Ω, μην κοιτάτε, ώ μην κοιτάτε από που του–

από που του ‘φυγε η ζωή.»

terribile

Από την πλευρά των Ιταλών, το μέτρο του παραλογισμού του πολέμου μας το δίνει μια λέξη, μια κραυγή-στεναγμός, που διήρκεσε όσο μισή ανάσα. Ήταν ο καθολικός Ιερέας που κατόρθωσε να ψελλίσει “terribile” , όταν αντίκρισε την ανώφελη και αποκρουστική ανθρωποθυσία, με τα αμέτρητα διαμελισμένα νεανικά κορμιά μπροστά από το θρυλικό ύψωμα 731, στη μεγάλη εαρινή επίθεση των Ιταλών.

Η Ελληνική νίκη στην Αλβανία ήταν το πρώτο χαρμόσυνο και ελπιδοφόρο μήνυμα για την νίκη των δυνάμεων της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Διαλύθηκε ο μύθος για το αήττητο του άξονα. Ο χρόνος άρχισε να μετράει υπέρ των συμμάχων. Ο Χίτλερ, κυνικός και αδίστακτος ρεαλιστής, αναγκάσθηκε να σπεύσει σε βοήθεια για να αποκαταστήσει το γόητρο του συμμάχου του και κυρίως να φέρει σε πέρας τον στρατηγικό -στρατιωτικό του στόχο. Έτσι τον Απρίλιο του 1941, η μικρή Ελλάδα, που αντιστάθηκε με όλες της τις δυνάμεις και τον ηρωισμό που άρμοζε στην ιστορία της, δεν μπορούσε παρά να λυγίσει υπό το βάρος της σιδηρόφρακτης ναζιστικής Γερμανίας. Κατάρρευση του μετώπου. Κατοχή!

Τους νικητές του Αλβανικού έπους, όταν με φθαρμένες στολές, επέστρεψαν, πεινασμένοι και κατάκοποι οδοιπόροι, στα σπίτια τους, δεν τους περίμεναν οι δάφνες που αρμόζουν στους νικητές, αλλά η αμείλικτη πραγματικότητα. Είχε σβήσει το χαμόγελο, είχε χαθεί η αισιοδοξία. Δεν είναι καθόλου εύκολα αποδεκτό ο νικητής να ευτελίζεται από τον ηττημένο! Αγώνας για επιβίωση, για προστασία της οικογένειας. Λίγες φορές στην ιστορία μας, μια και μόνο λέξη φέρει τόσο βάρος και τόσο φρικτό περιεχόμενο, όσο η λέξη «ΚΑΤΟΧΗ». Πείνα, εξαθλίωση, θάνατος! Δεν είναι τυχαίο που από την γλώσσα του βάρβαρου κατακτητή, σχεδόν η μόνη λέξη που επιδερμικά «οικειοποιήθηκε» από τους απλούς ανθρώπους της εποχής, ήταν η λέξη “Kaputt” , συνώνυμη θανάτου.

Παρά τον ζόφο και την διάχυτη κατήφεια πολλοί, από όλα τα κοινωνικά στρώματα, όλων των ηλικιών, άνδρες και γυναίκες, ένοιωθαν ότι το χρέος, προς την υπόδουλη πλέον πατρίδα, δεν είχε τελειώσει. Ίσα -ίσα που έγινε μεγαλύτερο. «Θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία», η παραίνεση-προσταγή του εθνικού μας ποιητή.

Η ένοπλη αντίσταση που οργανώθηκε σε πόλεις και χωριά δεν έδωσε κανένα περιθώριο εφησυχασμού και ανάπαυλας στον κατακτητή. Η περιφρόνηση και η παθητική αντίσταση απέναντι στον βάρβαρο δυνάστη ήταν καθολική. Το αδούλωτο φρόνημα του Ελληνικού λαού μετρήθηκε, και ήταν μεγαλειώδες, όταν, κάτω από τις κάννες των Γερμανών, σύσσωμος ο ελληνισμός, ακούμπησε στο φέρετρο του ποιητή Κωστή Παλαμά. Πιστός ο λαός, στο κάλεσμα του μεγάλου εκείνου Έλληνα. Με την δική του παρότρυνση, είχαν μεθύσει όλοι με το αθάνατο κρασί του 21!

Δεν θα πρέπει να αποτελεί έκπληξη ότι υπήρξαν και λίγοι, ελάχιστοι, που θέλησαν να συνεργαστούν με τον κατακτητή και να κερδοσκοπήσουν πάνω στην δυστυχία των υποδούλων Ελλήνων. Δοσίλογοι και μαυραγορίτες! Απερίφραστα και αμετάκλητα καταδικασμένοι από την Ιστορία και την συλλογική συνείδηση των Ελλήνων.

Το νικηφόρο έπος του 40, η εθνική αντίσταση που ακολούθησε σε όλη την χώρα, καθώς και η νικηφόρα και ουσιαστική συμμετοχή συγκροτημένου Ελληνικού Στρατού στο Ελ Αλαμέϊν και στο Ρίμινι, συνεισέφεραν πρόδηλα και ουσιαστικά στην ήττα του άξονα. Τούτο αναγνωρίζεται από όλους.

Η Ελλάδα είχε κάνει το καθήκον της!

Με τις σωστές κατευθύνσεις και προτροπές των πνευματικών ανθρώπων της, με τις επιλογές της ηγεσίας της, πολιτικής και στρατιωτικής, και κυρίως με τις θυσίες του συνόλου των Ελλήνων, βρέθηκε στο τραπέζι των νικητών. Δυστυχώς δεν αποκόμισε όλα όσα θα μπορούσε και εδικαιούτο. Το χειρότερο όμως ήταν ότι βρέθηκε διχασμένη και αιμορραγούσα. Την απαράμιλλη εθνική ενότητα που επιβεβαιώθηκε και σφυρηλατήθηκε με το έπος του 40, στα βουνά της Ηπείρου, την διαδέχθηκε η εμφύλιος έρις. Αδελφοκτόνος η σύγκρουση. Οι ιδεοληψίες και η τυφλότητα που προκαλεί η φανατική προσήλωση σε μεσσιανικές πολιτικές αντιλήψεις, οδήγησαν αρκετούς έξω από τα προτάγματα των συντελεστών του έπους του 40. Η υπέρτατη αξία της ελευθερίας και η αγάπη για την πατρίδα τέθηκαν σε αμφισβήτηση! Η πλάνη ήταν ολοφάνερη. Οι ευθύνες τεράστιες. Ο ερυθρός ολοκληρωτισμός επιχείρησε αυτό που επέβαλε στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων. Η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη. Νίκησε η παραμονή της πατρίδας μας στις φιλελεύθερες Δημοκρατίες του Δυτικού Κόσμου. Όμως κανείς δεν λογίζεται νικητής μετά από εμφύλια σύγκρουση. Ήταν τραγωδία! Το απόλυτο λάθος! Δεν υπάρχει ίσως κανένα ιστορικό προηγούμενο, ένας λαός, αντί να πανηγυρίζει για την νίκη του και να σχεδιάζει την ευημερία της ειρήνης, να παρασέρνεται σε εμφύλιο πόλεμο!. Μεγάλα και ποικίλα τα διδάγματα από το έπος του 40 και της εθνικής αντίστασης, αλλά και από τα εμφύλια πάθη που ακολούθησαν. Πηγή αισιοδοξίας τα όσα εμείς οι σύγχρονοι Έλληνες καταφέραμε, στα τόσα χρόνια ειρήνης που ακολούθησαν. Ζηλευτή και ευημερούσα η πατρίδα μας, παρά τις αρκετές και αδικαιολόγητες αποτυχίες και παλινδρομήσεις μας.

Κατά μία άποψη, την ιστορία την συνθέτουν πάντοτε δύο στοιχεία. Τα γεγονότα και το πνεύμα, το «άρωμα», της εποχής που τα συνοδεύει και τα διαποτίζει.

Τα γεγονότα μπορεί κάποιος να τα διερευνήσει, να τα διασταυρώσει, να τα αναπλάσει, σε όλες τους σχεδόν τις λεπτομέρειες, μελετώντας όλα τα στοιχεία που τα καταμαρτυρούν και τα περιγράφουν.

Το «άρωμα» όμως που τα συνοδεύει δεν είναι εύκολο να το νοιώσεις εάν δεν ζήσεις την εποχή και εάν δεν είσαι προικισμένος με ευαίσθητες αισθητήριες κεραίες. Ίσως από τα λίγα αχνά, αλλά αδιάψευστα σημάδια, που μπορούν, εμάς σήμερα, να μας οδηγήσουν σε εκείνο το μεθυστικό άρωμα του έπους του 40 να είναι μερικές φωτογραφίες που έχουν παγώσει, όχι μόνον τον χρόνο, αλλά και τα κυρίαρχα συναισθήματα των δρώντων.

-Πλατύ, γεμάτο σιγουριά, το χαμόγελο του φαντάρου, που γατζώνεται από το τραίνο για να φθάσει, ζωντανή ασπίδα, στα σύνορα.

–Ακίνητη, διαπεραστική, η ματιά της Ηπειρώτισσας, που με σφιχτά χείλη, και σφιχτοδεμένο βαρύ φορτίο, ανεβαίνει, ακολουθώντας το μικρό κομβόι, τον ανήφορο του χρέους.

–Συγκλονιστικός ο τόνος, το ύφος και το περιεχόμενο της τελευταίας ελεύθερης εκπομπής του ραδιοφωνικού σταθμού της Αθήνας.

Μεθάμε και εμείς σήμερα από το άρωμα εκείνου του έπους, διδασκόμαστε από τα γεγονότα του.

Η ταραγμένη εποχή και περιοχή που ζούμε, μας καλούν σε επαγρύπνηση, προετοιμασία και άμεση ετοιμότητα. Μερικοί πίστεψαν στο τέλος της ιστορίας. Οι πιο αισιόδοξοι απέκλεισαν την επανάληψη της βαρβαρότητας του πολέμου στην ήπειρό μας, θεωρώντας την ειρηνική συμβίωση των λαών σχεδόν αυτονόητη. Δυστυχώς τα γεγονότα τους διαψεύδουν. Οι Δημοκρατίες μας έχουν να αντιμετωπίσουν ανελεύθερα ολοκληρωτικά καθεστώτα. Δραματική υποστροφή στην βαρβαρότητα. Ο κίνδυνος πυρηνικού ολοκαυτώματος επισείετε πάνω από τις κεφαλές μας.

Ο Τούρκος στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου, την Ιωνία, την κοιτίδα των Ελλήνων προσωκρατικών φιλοσόφων, ανιστόρητος, απολίτιστος, αλαζόνας και μεγαλομανής έχει ξεθηκαρώσει! Οι ομοιότητες και αντιστοιχίες με την εποχή λίγο πριν το 1940 είναι εξόφθαλμα ανατριχιαστικές.

  • Mare Nostrum, αποκαλούσε όλη την Μεσόγειο, κομπάζοντας από τα μπαλκόνια, ο Μουσολίνι.
  • Mavi Vatan, σχεδιάζουν, στους επιδεικνυόμενους χάρτες τους, οι Τούρκοι.
  • Ζωτικό χώρο αναζητούσε ο Χίτλερ.
  • Τα σύνορα της καρδιάς του ονειρεύεται και διεκδικεί ο Ερντογάν.

Ο Ισλαμοφασισμός τους φαντασιώνεται ανασύσταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η πολιτισμική οπισθοδρόμηση είναι κάτι άγνωστο και αδιάφορο για τους γείτονές μας. Δυστυχώς, στη βάση του πολιτισμού των γειτόνων μας βρίσκεται, το ακατανόητο για εμάς, δίκαιο της κατάκτησης. Ιστορικά, η κατάκτηση για αυτούς έχει το κύρος ιδρυτικής πράξης και γένεσης. Κανένα ίχνος πρόσληψης, αφομοίωσης και προσαρμογής σε υπέρτερους πολιτισμούς. Η καταστροφή, ο σφετερισμός και η ιδιοποίηση, αποτελούν διαχρονικά χαρακτηριστικά. Η ροπή προς την «δεσποτεία» και η αποδοχή του αυταρχισμού εμφανής.

Ανεξάρτητα όμως από τα όρια της αρπακτικής βουλιμίας των γειτόνων μας, τα ερωτήματα και οι ιστορικές ευθύνες βαραίνουν εμάς.

Τι «άρωμα» θα διαποτίσει τα επερχόμενα;

Πόσο καλά είμαστε προετοιμασμένοι, σε όλα τα επίπεδα και σε όλους τους τομείς, για να αποτρέψουμε ή να αντιμετωπίσουμε με επιτυχία την όποια επιβουλή; Ο πατριωτισμός δεν μετριέται με τις μεγαλοστομίες, αλλά με το πόσο άριστα γνωρίζω – κάνω την δουλειά μου και με το πόσο έτοιμος είμαι να υπερβώ τα καθημερινά όριά μου, υπηρετώντας αξίες υπέρτερες της ύπαρξής μου.

Το έπος του 40 μας δείχνει τον δρόμο!

Ο ελληνικός πολιτισμός είναι πολιτισμός ειρήνης. Σε αυτόν στηριζόμαστε, ειρήνη προσδοκούμε! Ο ιδρώτας μας, η μεθοδικότητα και φαντασία μας, η αλληλεγγύη μας, ο πολιτισμός μας, είναι τα δικά μας όπλα και μέσα. Πασχίζουμε για την δική μας μικρή πανανθρώπινη συνεισφορά στην ειρηνική προσπάθεια προόδου, ευτυχίας, ανθρωπισμού και αλληλοκατανόησης.

Όμως, αναφαίρετο δικαίωμα και ιερή μας υποχρέωση είναι η σημαία μας να κυματίζει υπερήφανη στις στεριές και στις θάλασσές μας, στις πόλεις και στα χωριά μας καθώς και στα πέρατα της οικουμένης, με τα ποντοπόρα πλοία μας.

Όλους μας αγκαλιάζει και μας ενώνει η γαλανόλευκη.

Ας κυματίζει αδιάλειπτα και στις καρδίες μας!

Μπορούμε με αισιοδοξία, ενωμένοι και υπερήφανοι για το έθνος μας, να βροντοφωνάξουμε το

«ΖΗΤΩ Η ΕΛΛΑΣ»

Δρ. Γεώργιος Φ. Γκόνης

Χειρουργός – Υποστράτηγος (ΥΙ) ε.α.

  • Επιμελεια Ανάρτησης – Φωτογραφιών : Τασιόπουλος Αργύρης
Categories
2022 ΒΙΒΛΙΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

“ΡΙΖΕΣ, από την πλάκα και το κονδύλι στο διαδίκτυο”

Παρουσίαση Βιβλίου κ. Γεωργίου Γκόνη

Από Παπαγιαννόπουλο Νικ.

9 Ιαν 2022

Ο εκλεκτός συνάδελφος κ Γεώργιος Γκόνης, χειρουργός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Υποστράτηγος ε.α και μέλος της ΕΕΥΕΔ, είχε την καλοσύνη να μας αποστείλει για την βιβλιοθήκη μας το τρίτο του βιβλίο με τίτλο “ΡΙΖΕΣ, από την πλάκα και το κονδύλι στο διαδίκτυο” . Εκδόσεις 24 Γράμματα.

Το βιβλίο, 212 σελίδων, απευθύνεται σε παιδιά ΣΤ’ τάξης Δημοτικού – τα εγγόνια μας – υπό μορφή διαδικτυακού μαθήματος λόγω πανδημίας. Περιγράφει την καθημερινότητα ενός παιδιού σε κάποιο ελληνικό χωριό, στις αρχές της δεκαετίας του ’50, – τα χρόνια που είμαστε εμείς παιδιά -. Αναφέρεται με προσωπικά βιώματα  στη ζωή του χωριού μιας τυπικής, ελληνικής, αγροτικής, οικογένειας με τα πολλά παιδιά, τους παππούδες, τον στάβλο με το άλογο, το γαϊδουράκι, την αγελάδα και τις κατσίκες. Τα παιχνίδια των παιδιών στη φύση με αυτοσχέδια μέσα. Το Σχολείο με τη μαύρη πλάκα και το κονδύλι αντί για τετράδιο. Την ζωή χωρίς ηλεκτρισμό, χωρίς τηλέφωνο, χωρίς ραδιόφωνο ή τηλεόραση. Την συμμετοχή όλων των μελών της οικογένειας στις αγροτικές εργασίες, με προσφορά ανάλογη των δυνατοτήτων καθενός. Την κοινωνική ζωή του χωριού, εκκλησία, γιορτές, πανηγύρια, γάμοι, καφενείο. Το επώδυνο ξεπροβόδισμα των Νέων συγχωριανών στη μετανάστευση σε χώρες μακρινές Αυστραλία, Καναδά, ΗΠΑ.

Την τμηματική βελτίωση της καθημερινότητας με την ηλεκτροδότηση, την ασφαλτόστρωση των δρόμων, το άνοιγμα των οριζόντων με το τηλέφωνο και το ραδιόφωνο. Σιγά σιγά η πατρίδα μας άλλαξε επίπεδο, ξεπέρασε τα δεινά του πολέμου και σε λίγες δεκαετίες έγινε, με σκληρή δουλειά,  μία αναπτυγμένη ευρωπαϊκή χώρα όπως είναι σήμερα.

Τα παιδιά πλέον από το Δημοτικό Σχολείο έχουν πλήρη πρόσβαση στο διαδίκτυο και στον ωκεανό της σύγχρονης γνώσης.

Η πρόοδος είναι ιλιγγιώδης, η νέα γενιά τρέχει με άλλες ταχύτητες και εμείς οι παλαιότεροι, μόνο να θαυμάζουμε μπορούμε. Μπορούμε όμως και να διακρίνουμε τις διαφορές στην εκπαίδευση και την παιδεία ειδικότερα και να συμβουλεύσουμε καταλλήλως τα νέα παιδιά.

Αυτό με πολλή αγάπη και βαθύ στοχασμό αναλύει ο Συγγραφέας για να συμπεράνει,  ότι “τα παιδιά θέλουν αγάπη και μάλιστα αυτή την αγάπη να τη νιώσουν να τα αγγίζει”.

“…… με το διαδίκτυο μπορείς να μεταφέρεις αναρίθμητες πληροφορίες και πολλές γνώσεις, ίσως και Εκπαίδευση. Παιδεία όμως δεν μπορείς να διδάξεις. Παιδεία χωρίς αμεσότητα σχέσης, δεν μεταγγίζεται”.

Το βιβλίο του Γιώργου Γκόνη είναι και νοσταλγικό και διδακτικό. Απευθύνεται και στα παιδιά και στους γονείς η παππούδες. Δεν πρέπει να ξεχνούμε από που ξεκινήσαμε, τι δυσκολίες αντιμετωπίσαμε, τι λάθη κάναμε και πού φτάσαμε! Εδώ ψιλά που φτάσαμε όμως δεν πρέπει να αγνοήσουμε τη σφυρηλάτηση αξιών, την κατοχύρωση της ανεξαρτησίας της προσωπικότητας και την τελική κρίση: “ να μην επιτρέψουμε ο υπολογιστής να γίνει η σύγχρονη μάγισσα Κίρκη”.

Λεπτομέρειες έκδοσης εδώ