Category: ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Categories
2026 ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΠΛΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ Η ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΦΤΩΧΕΙΑ

  • 2026.01.28
  • Α. Χ.Κατσούλα .

Η Ελληνική περίπτωση σε συγκριτικό πλαίσιο

Εισαγωγή

Τα τελευταία χρόνια επανέρχεται συχνά στον δημόσιο διάλογο η άποψη ότι η ελληνική γλώσσα έχει υποστεί αλλοίωση: απλοποιήθηκε, απογυμνώθηκε και απομακρύνθηκε από τη βαθιά εννοιολογική της παράδοση. Η καθιέρωση του μονοτονικού, η εγκατάλειψη λόγιων τύπων και η γενικότερη συρρίκνωση του λεξιλογίου προβάλλονται συχνά ως ενδείξεις αυτής της διαδικασίας. Το ερώτημα, όμως, είναι διπλό: πρόκειται για μοναδικό Ελληνικό φαινόμενο και, κυρίως, τι ακριβώς χάνεται όταν μια γλώσσα «απλοποιείται»;

Το παρόν άρθρο επιχειρεί να δείξει ότι η απλοποίηση δεν είναι αποκλειστικά Ελληνική, αλλά η Ελληνική γλώσσα, λόγω της ιστορικής της συνέχειας και της φιλοσοφικής της φόρτισης, υφίσταται δυσανάλογα μεγάλο εννοιολογικό κόστος.

Η απλοποίηση ως παγκόσμιο φαινόμενο

Σχεδόν όλες οι ζωντανές γλώσσες έχουν γνωρίσει θεσμικές ή άτυπες μεταρρυθμίσεις:

  • Στα γερμανικά (1996) απλοποιήθηκε η ορθογραφία, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις συγγραφέων και ακαδημαϊκών.
  • Στα γαλλικά προωθήθηκαν αλλαγές που περιορίζουν διακριτικά σημεία και ιστορικές γραφές.
  • Στα ισπανικά η Βασιλική Ακαδημία (RAE) απλοποίησε συστηματικά τον τονισμό και την αλφαβητική ταξινόμηση.
  • Στα αγγλικά, χωρίς θεσμική μεταρρύθμιση, παρατηρείται δραστική απλοποίηση σύνταξης και λεξιλογίου στο πλαίσιο της παγκόσμιας χρήσης.

______

Ενα σχετικό παράδειγμα γραμμένο από την κ. Δ. Σακελλαρίου : “Κατά τη διάρκεια της θητείας του Φρανσουά Μιτεράν, Προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας, μια ομάδα Πανεπιστημιακών μελετητών του ζήτησαν να  πάρουν κάποια μέτρα, γιατί η Γαλλική γλώσσα δεν κατείχε πλέον την πρωτιά στην εκμάθηση και  χρήση της ως γλώσσας του εμπορίου και όχι μόνον.  Την πρωτιά κατείχε τώρα η Αγγλική.
 
Του πρότειναν, λοιπόν, να δώσει την έγκρισή του να την κάνουν πιο “εύκολη και ως εκ τούτου ελκυστική”  καταργώντας τα διάφορους τόνους (αξάνς) και ιδιαίτερα του αξάν σιρκονφλεξ (accent circonflex), με τη δικαιολογία, ότι τώρα πια η Αγγλική κατείχε την πρώτη θέση στην προτίμηση εκμάθησης και χρήσης της διεθνώς. 

Ο Μιτεράν δεν απάντησε αμέσως. Σκέφτηκε για λίγο και μετά απάντησε με σταθερή φωνή: 
“Αν μπορούν να μάθουν τα Γαλλικά χωρίς το accent circonflex, μπορούν να τα μάθουν ΚΑΙ  με το accent circonflex!” Και έτσι ΔΕΝ  έκανε καμία αλλαγή!!!”

_______

Η απλοποίηση συνδέεται συνήθως με την ανάγκη για μαζική εκπαίδευση, τεχνολογική ταχύτητα και λειτουργική επικοινωνία. Ωστόσο, η Ελληνική περίπτωση παρουσιάζει μια κρίσιμη ιδιαιτερότητα.

Η ιδιαιτερότητα της ελληνικής γλώσσας

Η Ελληνική δεν είναι απλώς ένα εργαλείο επικοινωνίας. Διαθέτει:

  • ιστορική συνέχεια άνω των 3.000 ετών,
  • άμεση σύνδεση γλώσσας και φιλοσοφίας,
  • γραμματικές και τονικές διακρίσεις που μεταφέρουν νόημα, όχι μόνο ήχο.

Στην ελληνική παράδοση, η λέξη δεν περιγράφει απλώς την πραγματικότητα· τη δομεί. Γι’ αυτό και η απλοποίηση δεν συνεπάγεται μόνο μορφολογική ευκολία, αλλά και απώλεια εννοιολογικής ακρίβειας.

Λέξεις που «φτώχυναν»: ενδεικτικά παραδείγματα

Λόγος: από κοσμική αρχή, λογική δομή και αναλογία, περιορίστηκε στη σημασία της ομιλίας ή της αιτίας.

Παιδεία – Εκπαίδευση: η διάκριση ανάμεσα στη διαμόρφωση χαρακτήρα και την τεχνική κατάρτιση συγχωνεύτηκε.

ἦθος – ἔθος: στο μονοτονικό συγχωνεύτηκαν σε μία λέξη («ήθος»), με αποτέλεσμα να χάνεται η διάκριση χαρακτήρα και συνήθειας.

Ἀρετή: από τελείωση της φύσης ενός όντος, ταυτίστηκε σχεδόν αποκλειστικά με ηθική καλοσύνη.

Σχολή: από ελεύθερος χρόνος για σκέψη, κατέληξε να σημαίνει υποχρέωση και εξεταστική διαδικασία.

Δεν χάθηκαν οι λέξεις· χάθηκαν οι εσωτερικές τους διακρίσεις.

Παράδειγμα: Πλάτων, Πολιτεία 433a

Αρχαίο κείμενο: «τὸ τὰ αὑτοῦ πράττειν καὶ μὴ πολυπραγμονεῖν δικαιοσύνη ἐστίν»

Συνήθης σύγχρονη απόδοση: «Δικαιοσύνη είναι ο καθένας να κάνει τη δουλειά του και να μην ανακατεύεται στις δουλειές των άλλων.»

Η μετάφραση αυτή είναι γραμματικά ορθή, αλλά εννοιολογικά φτωχή.

  • Το «τὰ αὑτοῦ πράττειν» δεν αναφέρεται σε επαγγελματική απασχόληση, αλλά στην εκπλήρωση του έργου που αντιστοιχεί στη φύση κάθε όντος.
  • Η «πολυπραγμοσύνη» δεν είναι κοινωνική αδιακρισία, αλλά ύβρις σημαίνει διάσπαση της εσωτερικής τάξης της ψυχής.
  • Η «δικαιοσύνη» δεν ταυτίζεται με νόμους ή δικαστήρια, αλλά με την αρμονία των μερών της ψυχής και της πόλης.

Η σύγχρονη απόδοση μετατρέπει ένα οντολογικό σχήμα σε ηθικοκοινωνική συμβουλή.

Δεύτερο παράδειγμα: Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια Β΄1

Αρχαίο κείμενο: «ἡ ἀρετὴ ἕξις προαιρετική, ἐν μεσότητι οὖσα»

Σύγχρονη απόδοση: «Η αρετή είναι συνειδητή στάση που βρίσκεται στο μέσο.»

Εδώ:

  • η «ἕξις» δεν είναι στάση, αλλά σταθερή δομή χαρακτήρα,
  • η «προαίρεση» δεν είναι στιγμιαία επιλογή, αλλά διαμορφωμένη βούληση,
  • η «μεσότης» δεν είναι μετριότητα, αλλά ακριβές μέτρο ανά φύση.

Η απώλεια δεν είναι φιλολογική· είναι φιλοσοφική.

Συμπέρασμα

Η γλωσσική απλοποίηση είναι διεθνές φαινόμενο. Ωστόσο, στην Ελληνική γλώσσα το κόστος της είναι δυσανάλογα υψηλό, διότι κάθε απώλεια μορφής συνεπάγεται απώλεια εννοιολογικής διάκρισης. Η μετάβαση από το πολυεπίπεδο νοηματικό σύστημα της αρχαίας και λόγιας ελληνικής στη σύγχρονη χρήση δεν συνεπάγεται απλώς ευκολότερη επικοινωνία, αλλά συχνά φτωχότερη σκέψη.

Η πρόκληση δεν είναι η επιστροφή στο παρελθόν, αλλά η συνειδητοποίηση του τι χάνεται, ώστε η γλωσσική εξέλιξη να μη μετατραπεί σε εννοιολογική έκπτωση.

Ενδεικτικές παραπομπές για τον αναγνώστη

  • Πλάτων, Πολιτεία 433a–434c.
  • Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια Β΄ 1.
  • Ηράκλειτος, αποσπ. B1 (DK).
  • Werner Jaeger, Paideia.
  • Bruno Snell, Η ανακάλυψη του πνεύματος.
  • Γ. Μπαμπινιώτης, Γλωσσικά ζητήματα.

ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΒΗΜΑ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑΣ

Οι απόψεις που εκφράζονται  στα άρθρα της Ιστοσελίδας μας  ανήκουν αποκλειστικά στον/στη συγγραφέα και δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις θέσεις ή τις απόψεις της συντακτικής επιτροπής ή της ιστοσελίδας συνολικά, εκτός και αν ρητά αναφέτεται ως συντάκτης η ΕΕΥΕΔ ή ΔΣ/ΕΕΥΕΔ.

Επιμέλεια ανάρτησης : Αργύρης Τασιόπουλος

Categories
2026 ΑΡΘΡΑ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΒΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ

  • 2026.01.27
  • Παναγιώτης Τεπάνδρου .

Είμαστε μάρτυρες – ή, ως Έλληνες, ίσως και θύματα – μιας σταδιακής αλλοίωσης της γλώσσας μας· μιας αλλοίωσης που συμπορεύεται με τη στρέβλωση της ιστορικής μνήμης, την αποδόμηση της έννοιας του Έθνους και, τελικά, την ισοπέδωση της διαφορετικότητας των λαών.

Αλιεύσαμε μια ανάρτηση του Παναγιώτη Τεπάνδρου, ο οποίος, μέσα από ένα σκωπτικό ποίημα, καυτηριάζει τη σύγχρονη κακοποίηση της γλώσσας μας, εστιάζοντας ιδίως στο λεξιλόγιο που κυριαρχεί σήμερα στους νέους.

Ας μην αποδώσουμε, όμως, το ανάθεμα μονο στους νέους. Οι προηγούμενες γενιές – γονείς και δάσκαλοι, αλλά και τα πολιτικά κόμματα σε όλο το φάσμα – συνέργησαν, είτε με την ενεργό συμμετοχή τους είτε με την ένοχη σιωπή τους, στη διαμόρφωση της σημερινής κατάστασης της γλώσσας μας.

Αργύρης Τασιόπουλος

Εάν αβίαστα αθρώνεις το «Γουάο» και το «σόρι»,

και μπορείς να πεις «είμαι σε μουντ» για το «σαξές σου στόρι»,

Εάν αυτό που παίζει ζωντανά εσυ το βλέπεις «λάιβ»

Και δεν νοιώθεις κραδασμούς, μα προτιμάς τα «βάιμπ»

Εάν πρέπει εγώ να μπω στον κόπο να σου εξηγήσω

και με επιχειρήματα να πρέπει να σε πείσω

ότι αντί για «νόουχαου» μπορείς να πεις «τροπογνωσία»,

κι ας μην υπάρχει εν λεξικώ μια τέτοια ιστορία…

(Τον γνήσιο Έλληνα διακρίνεις απ´ την λεξιπλασία!)

Εάν νοιώθεις «σούπερ» κι όχι «υπέροχα», αμνήμονον
υβρίδιον,

και κουνάς την κεφαλή ωσάν τον «Εμενέμ» τον ίδιον…,

Εάν δεν αφουγκράζεσαι την έκκληση σε βάρβαρους μη
μοιάζεις,

ως πίθηξ ανελλήνιστος την γλώσσα μη βιάζεις,

Εάν δεν σου στρίβουν τ’ έντερο οι λέξεις «λόκνταουν»,
«κλικαγουέι»,

Και μου γυρνάς την «τατουαζόμορφή» σου πλάτη με ένα
«ένιγουέι»…,

τότε είσαι άξιος/άξια αυτών εδώ των στίχων

ων πολύ συχνά θε’ αναρτώ εις τον ενθάδε τοίχον,

–

Λέγοντάς σοι:

Ανάθεμά σε δίποδον απολεσθείσας μνήμης,

Εν φύσει σου τα τρέχοντα εισίν να υπομείνης.

Λυγρόν εν παραστήματι και άψυχον τῇ όψει,

Ανήμπορον το είδος σου εν κάλλει να προκόψη!

Ανάθεμά σε δίποδον, πως κόπτεσαι να μοιάσεις

Με θεατρίνους κίβδηλους στον βίον να ταιριάξεις!

Τερατισμόν βαρβάρων και την γλώσσαν αδελφώνεις,

Σκιών σπηλαίου έρμαιον, ταγέ τηλεοθόνης…

–

Ω άγονον υβρίδιον, φυγόπονον ευθύνης,

Τί μέλλει υποστήσεσθαι; Τί μένει σου να δίνεις;

Το πρόσωπόν σου ἐν κρυπτῷ, ο λόγος εφιμώθη!

Και άνευ λόγου κι όψεως, εν δίποδον τι νοιώθει;

Ελληνοπρέπειας δήμιε, ασελγητή της γλώσσης,

Ο «άνθρωπος» ορθώνεται δια κάλλους και με γνώσεις.

Αυτών αποποιούμενων, η «ανθρωπιά» χωλαίνει,

Το πέρασμά σου, άθλιον, τον τόπον μου ρυπαίνει!

–

Τραβελοχειραγώγηση και μάτια τρομαγμένα,

Κεφάλια δίχως όραμα, φιμωτροφορεμένα…

Τί όνειδος τοις άστεσιν υλάγματα βαρβάρων!

Μεταλλαγμένες γειτονιές και άντρα γενιτσάρων!

–

Ανάθεμά σε δίποδον απολεσθείσας μνήμης,

Εν φύσει σου τα τρέχοντα εισίν να υπομείνης.

Στις φλέβες σου η Νέμεσις δικαίως θε’ κυλήση.

Προγεγραμμένη μοίρα σου, το είδος σου να σβήση!

Η ΕΕΥΕΔ έχει λάβει την άδεια από τον κ. Τεπάνδρου να αναδημοσιεύει κειμενά του και τον ευχαριστεί για αυτό. Η παρούσα ανάρτηση βασίζεται σε αναρτησή του (2021), στο “Αρχείο Πολιτσμού”, εδώ

Επιμέλεια Ανάρτησης : Τασιόπουλος Αργύρης

Categories
2025 ΑΡΘΡΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΡΕΙΑ ΦΥΛΗ

……. και όχι «Αρία»

  • 2025.08.16
  • Παναγιώτης Τερπάνδρου Ζαχαρίου
  • Δημοσιεύτηκε στα Χανιώτικα Νέα την 28Η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2008
  • Αναδημοσιεύεται από την ΕΕΥΕΔ με άδεια του Συγγραφέα.

Όποιος νομίζει πως πρόκειται περί ψηλών, ξανθών, Γερμανών με γαλάζια μάτια γελιέται. Ευσεβείς πόθοι μερικών επαρμένων του περασμένου αιώνος. Ούτε γίνεται λόγος για κάποια γενετική υπεροχή μίας φυλής ή ενός λαού έναντι άλλων… υποδεέστερων. Πρόκειται, όμως, για το μόνο ανθρωπολογικό είδος που θα μπορούσε να σώσει την οικονομική κατάσταση όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε κάθε χώρα του πλανήτη, γενικότερα.

Η Ελληνική γλώσσα είναι η μόνη που αποκωδικοποιεί το λήμμα ξεκαθαρίζοντας ότι «Άρειος» είναι αυτός που ασχολείται με την γη του και αντλείει δύναμη από τον τόπο του. Το πρόθεμα αρ- είναι διάσπαρτο σε πολλές λέξεις που σχετίζονται με την μητέρα «Γη», όπως δηλώνει και η πρώτο-ελληνική λέξη «άρουρα» – «καλλιεργήσιμη γη», από το αρ ‘γη’ και το ‘ουρ’ (πρόθεμα του ουρανού, του οποίου νερό την καθιστά γόνιμη). Διόλου τυχαίως, λοιπόν, «αρουραίος» ονομάζεται ο μυς που τρυπώνει στην «άρουρα» σε αντίθεση με τον μικρότερο «ποντικό» (τον «θαλασσινό», δηλαδή) που τρύπωνε στα καράβια και ταξίδευε στον ‘πόντο’ (θάλασσα). “‘Αχθος αρούρης” (βάρος της γης) μας λέγει ο Όμηρος ότι αισθάνεται ο Αχιλλέας, άπραγος κατόπιν του θανάτου του φίλου του Πάτροκλο. Με άρ-οτρο οργώνει την γη ο γεωργός και την αρ-δεύει όταν κατευθύνει το νερό δια των αρ-δευτικών του έργων και μετά από τον κάματο αρ-άζει (κάθεται επί της γης). Όποιος έχει γη είναι ‘άρ-χων’ (ο ‘αρ’ έχων), καθώς μόνο όσοι είχαν αρ-δεύσιμη γη θεωρούντο ‘άρχοντες’. «Άρ-ιστος» μπορεί να είναι μόνο αυτός που ορθώς ‘ίσταται’ επί της γης και «άρσις» μπορεί να επιτευχθεί μόνον όταν κάποιος πατάει γερά επάνω της. Ωστόσο, ό, τι ‘μονιάζει’ με την γη επιφέρει «αρ-μονία» (από το ρήμα “αραρίσκω”), ενώ “πάτημα γερό” στα επιχειρήματά του πρέπει να έχει κάποιος ώστε με «άρα» να συμπεράνει. Και επειδή μόνο η τελεσφόρος Γαία παρέχει συνθήκες για ζωή, δυνατά, αρτιμελή παιδιά γεννάει – και μόνον ό, τι είναι άρτιο καλά κρατάει…

Υπάρχουν πολλά ακόμη παράγωγα που αντλούν την αρχική τους σημασιολογία από το αρ, αλλά στις μέρες μας πρέπει να επικεντρωθούμε στο σοφό δίδαγμα που μας κομίζει η λέξη “Άρειος”: δηλαδή, ότι δεν γίνεσαι δυνατός (Άρειος) ως άνθρωπος ή ως λαός εάν δεν ασχολείσαι ενεργά με την δική σου γη – τον δικό σου τόπο. Αυτό ακριβώς απηχεί και το αρχαίο ρήμα «αρείω» που σημαίνει «δυναμώνω» και απαντάται στον όρκο του Αθηναίου οπλίτη σε μία εποχή που έλαμψε ακριβώς επειδή οι λέξεις τότε κόμιζαν την αλήθεια: «Την πατρίδα ουκ ελάσσω παραδώσω. Πλείω δε και αρείω όστις αν παραδέξομαι». Δηλαδή: «Την πατρίδα φτωχότερη δεν θα την παραδώσω. Θα την μεγαλώνω και θα την δυναμώνω (αρείω) περισσότερο από ό,τι την παρέλαβα.» (Θυμίζει λίγο τα σημερινά μας «μαργαριτάρια», τους σύγχρονούς μας πολιτικούς, καλή τους ώρα…)

Άρα, λοιπόν, όταν καλλιεργείς τον τόπο σου, αντλείς δύναμη και έμπνευση από την δική σου γη – τον δικό σου οίκο. Αυτό σε καθιστά Άρειο/δυνατό και ευδοκιμούν τα πάντα του «οίκου» σου επειδή τον νοικοκυρεύεις και τον «νέμεσαι» με τους δικούς σου ανθρώπους. Εξ ου και ο όρος “οικο-νομία”. Εν αντιθέσει, όσοι έπαψαν να πατούν στην γη τους βρήκαν την καταστροφή διά της «έπαρσης». Η λέξη “έπαρση” (επί + άρση) δηλώνει την κατάσταση αιώρησης τινός πάνω από ή μακριά από την γη του. Όπως ό, τι αιωρείται , είναι καταδικασμένο κάποια στιγμή να πέσει, έτσι και όλες οι επίδοξες αυτοκρατορίες πάντοτε κατέρρεαν συνεπεία της έπαρσης των υπερφίαλων που τις δημιουργούσαν, επειδή ακριβώς ηνήργησαν σε ξένα εδάφη.

Όμως, αν και εμείς οι Έλληνες δεν είχαμε επεκτατικές βλέψεις, η δική μας «έπαρση» αποδείχτηκε από τις καταστροφικότερες: Όπως το παιδάκι που δεν έχει εισιτήριο να μπει σε έναν θερινό κινηματογράφο σκαρφαλώνει τον φράχτη για να δει την ταινία, αλλά αντί τούτου πέφτει και σπάει το πόδι του, έτσι κι εμείς αδέξια σκαρφαλώσαμε για να μακαρίσουμε ξένους τρόπους ζωής που καμία σχέση είχαν με την δική μας πραγματικότητα. Έχοντας ξεριζωθεί από τα χωριά μας, αποποιούμενοι την ταυτότητά μας, πιθηκίζαμε ό, τι βλέπαμε στην οθόνη. Για τέσσερις δεκαετίες αιωρούμασταν στον φράκτη επαρμένοι, ταλαντεύοντας τα πόδια χωρίς να πατάμε στην γη μας και ατροφήσαμε, πάθαμε οστεοπόρωση. Όταν τελικά πέσαμε πάνω της, τσακιστήκαμε!

Τώρα τι κάνουμε; Μαζέυουμε ό, τι κομμάτια έχουν μείνει και συναρμολογούμε το σπίτι μας. Πρώτο μας μέλημα: να επαναγειώσουμε τα νιάτα μας, των οποίων την ανατροφή η «ηδονοθηρική» γενιά των τελευταίων δεκαετιών ανέθεσε στην «οθονο-νταντά» των ΜΜΕ που θα αποτελούσε το νευρικό σύστημα δια του οποίου θα εσκέπτοντο και θα συμπεριφέροντο οι επερχόμενες γενεές… Τι κι αν αυτή η λυχνία τα τάιζε με τοξικο-πνευματικές ουσίες; Τους έδειξε και κάποια χελωνάκια που έπεσαν στα τοξικά απόβλητα και μεταλλάχθηκαν σε χελωνονιντζάκια. Παραδειγματιζόμενα από τέτοιες εικόνες και αλλότριους ήχους μεταλλάχθηκαν και τα δικά μας παιδιά σε τερατολάγνους, ή, στην ηπιότερη περίπτωση, παντελώς αδιάφορα για το ό, τι συνέβαινε στην χώρα τους. Φυσικό επακόλουθο οι τάσεις τους για αυτοκαταστροφή και αναρχία. Πού η επαφή με την αρχή – την γη τους; Χωρίς αρχή, πού κάποιο όραμα; Φυσικό να λερώνουν τοίχους με ακαταλαβίστικα συνθήματα που μοιάζουν με οξύδωση χημικών αποβλήτων. Φυσικότατο, αντί να πιάνουν χέρια σε χορούς, να πηθικίζουν «ροκάροντας» μοναχικά ή να φορούν στραβά το καπελάκι και να «ραπάρουν» με αυτιστικά κουνήματα με το ένα χέρι στα γεννητικά τους όργανα και το άλλο αμερικανεγρορυθμικά να δακτυλοδείχνει. Κι ενώ τέτοιες τυφλές απομιμήσεις άλλωτε θα θεωρούντο αστείες, στις μέρες μας φοβίζουν… Προμηνύουν την πολιτισμική σήψη γοργώς κατακυλούσα όλον τον πλανήτη, όπως το θέλει η «εθνοφάγος» νέα τάξη.

Καιρός, λοιπόν, να ακούσουμε τον ψίθυρο του αρουραίου μυός κάτω από τα πόδια μας – τον «μυ» που «τηρεί» (βλέπει) το μυς-τήριο που θα μας κάνει Άρειους: την δύναμη της άρουρας/γης. Καιρός να καταλάβουν οι νέοι που έχουν εμποτισθεί με ξένες ιδεολογίες ότι χωρίς βαθειές ρίζες στην Ελληνική «αρούρα» θα είναι πεσμένοι δρύες που κάθε καιροσκόπος θα ξυλεύεται. Αντί να σπάνε βιτρίνες, να γράφουν μισελληνικά συνθήματα και να κάνουν ξένων οράματα δικά τους, ας χτυπήσουν το σύστημα εκεί που πονάει διεκδικώντας ό, τι αυτό τους έχει στερήσει: δηλαδή την γλώσσα τους, την ιστορία τους, την ταυτότητά τους, την τίμια εργασία στη γη τους. Ας γυρίσουν την πλάτη στις πόλεις που τους καταστρέφουν, αλλά όχι στην πατρίδα. Να ξεχυθούν στην ύπαιθρο και να χτυπήσουν την ανεργία πέρνοντας τις δουλειές από τους αλλοδαπούς που νέμονται τον δικό μας οίκο στις χώρες τους. Όσο ουτοπικό κι αν ακούγεται, σε λίγο μόνο οι κοινότητες στα χωριά θα αποτελούν την πρωτογενή ανάπτυξη και θα είναι η μόνη σωτηρία καθώς η παγκόσμια οικονομία θα καταρρέει.

Όσον αφορά τους μεγαλύτερους και «βολεμένους», καιρός να προχωρήσουμε από τα σχέδια επί χάρτου στις επιχειρήσεις. Και μάλιστα μας δίνεται μία μεγάλη ευκαιρία: Τώρα που όλα τα διεθνή μέσα επικεντρώνονται σε μας και μας χλευάζουν, επιτέλους να πρωτοπορήσουμε και να δείξουμε τον δρόμο και σε άλλα έθνη που έχουν μπει στο στόχαστρο του πραγματικού φασισμού – αυτόν της «εθνοκτόνου» παγκοσμιοποίησης.

Να αποτρέψουμε την μετανάστευση των νέων μας και συνάμα την λαθρομετανάστευση προτιμώντας ελληνόπουλα σε όλες τις θέσεις εργασίας, προτιμώντας δικά μας προιόντα, Ελληνικούς ήχους και Ελληνικούς τρόπους ζωής. Εάν ξαναποτισθεί αυτή η γη με Ελληνικό, Άρειο ιδρώτα, πολλάκις θα μας ανταμείψει. Εξ άλλου, είχαμε έναν πολιτισμό για τον οποίον αξίζει να ζει κανείς. Καιρός να τον επαναφέρουμε.

-Παναγιώτης Τερπάνδρου Ζαχαρίου-

Δημοσιεύτηκε στα Χανιώτικα Νέα

28Η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2008

Εδώ η ζωντανή μου ομιλία: https://www.youtube.com/watch?v=TargquuaoXY

ΕΠΙΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

Επειδή πολλοί με έχουν ρωτήσει τι σχέση έχει ο Άρειος με τον θεό του πολέμου Άρη, θα προσθέσω ότι η σχέση είναι αρρήκτως δεμένη για τους ακόλουθους λόγους:

Η γη, όπως αναφέρει και ο Όμηρος, εν παρουσία του Άρεως εσείετο κάτω από τα πόδια της φάλαγγας και της κλαγγής των όπλων και άρα είναι απολύτως συνδεδεμένος ο Άρης εννοιολογικώς.

Επίσης αυτός που πολεμάει, γιατί πολεμάει;

Για την πατρώα αρούρα, την πατρώα γη.

Εάν αναλογιστούμε ότι οι οπλίτες κατά την αρχαϊκή εποχή ήσαν αγρότες, και έπερναν τα εφέστια όπλα που κρεμόντουσαν πάνω από τις εστίες των και συγκέντρωναν φάλαγγα στα πεδία των, ο Άρειος και φυσικά είναι αυτός που αντλεί δύναμη από την γη του και πολεμάει γι αυτήν.

Και πολεμάει για την γη του επειδή ο εχθρός κατά εκείνες τις εποχές κατέκαιγαν τις σοδιές των ηττημένων. (Εύλογο το ερώτημα: «Εμείς πώς αντιμετωπίζουμε τον εχθρό που κατακαίει την χώρα μας κάθε καλοκαίρι;»)

Ο Άρης, λοιπόν, είναι ο κατεξοχήν θεός του πολέμου, επειδή ο πόλεμος απορρέει εκ της φιλονικίας πέριξ του οικονομικού ελέγχου γης. Και ερωμένη του είναι η θεά του έρωτος, η Αφροδίτη, επειδή πολεμάς γι’ αυτό που αγαπάς.

Επιμέλεια ανάρτησης:

Αργύρης Τασιόπουλος

Categories
2025 ΑΡΘΡΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Η ΚΑΣΣΙΑΝΗ, Ο ΘΕΟΦΙΛΟΣ και ΤΟ ΔΙΚΟ ΤΟΥΣ ΤΡΟΠΑΡΙΟ !!

  • 2025.04.15 – ΜΕΓΑΛΗ ΤΡΙΤΗ
  • Λάμπρος Βαζαίος

Αγαπητοί φίλοι

 Εδώ και χρόνια, κάθε Μ.Τρίτη εύχομαι για το Πάσχα, θυμίζοντας πόσο δεμένη είναι η παράδοση, η συνέχεια της Ιστορίας με την Χριστιανική Πίστη, με την ζωή μας. Έχοντας την «χαλαρή σχέση» των ευπρεπών σύγχρονων ανθρώπων, με την θρησκεία, ξεκινώ κάθε χρόνο την διαδρομή της Μ.Εβδομάδας με την Κασσιανή, τον Θεόφιλο και το ιδιόμελο της ημέρας.

Είναι τόσο όμορφο να έχουμε να θυμόμαστε στιγμές, φίλους που έχουν φύγει, την γλυκιά ατμόσφαιρα της Άνοιξης πουεπιμένει να έρχεται κοντά μας τέτοιες μέρες.

Χρόνια Πολλά

Καλή Ανάσταση

Να είμαστε όλοι μαζί και του χρόνου να ευχηθούμε, να ξαναθυμηθούμε την Κασσιανή, τον Θεόφιλο και όλους τους Παλιούς, τόσο δικούς μας ανθρώπους!

Λάμπρος

Ο Γ.Ν.Πεντζίκης ακολούθησε με σεβασμό και ιδιαίτερη επιτυχία , τις διεισδύσεις και κάποιες καταδύσεις στον Βυζαντινό χώρο, που έκανε ο πατέρας του ο Ν.Γ.Πεντζίκης. Ο Αρχαίος φαρμακοποιός της Εγνατίας οδοιπόρησε στην Β. Ελλάδα βλέποντας, μαθαίνοντας και δασκαλεύοντας, την φύση και την ιστορία σε όλους μας. Ως αληθινός Άρχοντας όμως όλα αυτά τα έκανε με τον δικό του αποκλειστικά τρόπο μιλώντας, γράφοντας και ζωγραφίζοντας για όλα, υπαινισσόμενος ότι όλα αυτά πλέον, αφορούν αποκλειστικά σε όσους θέλουν να προσπαθήσουν να λύσουν τους γρίφους του! Από την στιγμή που έκλεισα, έχοντας τελειώσει την ανάγνωση, το πρώτο βιβλίο του που είχε πέσει στα χέρια μου (δεν έχει σημασία πιο) κατάλαβα πως γνώρισα έναν Βυζαντινό! Ήταν η ανάγκη του καθενός από την γενιά μου να μάθει κάτι περισσότερο από όσα τσιγκούνικα και κάποτε ανάποδα μας μάθαιναν για το Βυζάντιο στο σχολείο. Ήταν ακόμη η ανάγκη να ψηλαφήσουμε την μαγεία του τόσο μακρινού Βυζαντινού Μεσαίωνα, που δεν τον λέγανε έτσι τότε. Η εκκλησιαστική τυπολατρεία και ιδίως η απώθηση που προκαλούσε η υποχρεωτική φοίτηση στα κατηχητικά με τα παρεπόμενα της, μας έδιωχναν και μας έστελναν σε πιο ελκυστικές διαδρομές. Η γνωριμία όμως με τον Ν.Γ.Πεντζίκη και άλλους που μαζί πορεύονταν, έκανε την διαφορά από την αφόρητη πλήξη της λογοτεχνίας που ήταν η «επιτρεπόμενη». Αυτή που επιβαλλόταν από απαίδευτους και ανόητους κρατικούς και ρασοφόρους «εθνικόφρονες εκτιμητές της εξωσχολικής λογοτεχνίας».

Έδωσε ο υιός Πεντζίκης λοιπόν με το ογκώδες έργο του «Το Βυζάντιο έχει ρεπό» σημαντικά στοιχεία αλλά και κάποιες λεπτομέρειες πολύ ιδιαίτερες. Είναι όλα τους, τα στοιχεία και οι λεπτομέρειες, αρκετά για να συμπληρώνουν όσα δεν πρόλαβαν να προσεγγίσουν ή ακόμη όσα παρέλειψαν οι Βυζαντινολόγοι. Η ανανέωση της σχέσης του αναγνώστη με τον «Αριστοφανικό» Πτωχοπρόδρομο και το όχι τυχαίο συναπάντημα με τον Κωνσταντίνο Μανασή και τα λαϊκά ευφυολογήματά του, ήταν για μένα ελκυστικές λύσεις διόδου για την προσέγγιση της εποχής. Τα «Χίλια Χρόνια» ζωής του κράτους που τελικά ονομάσαμε Βυζάντιο με πρωτεύουσα του την Κωνσταντινούπολη, περάσανε με την «Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία» αγκαλιασμένη με ό,τι Ελληνικό, κυρίως όμως με την γλώσσα. Είναι απολαυστική η αμεσότητα, η απλότητα και η εύκολη εκφορά για τον σύγχρονο Έλληνα της γλώσσας των Βυζαντινών, τα Ελληνικά που μιλιόντουσαν στην καθημερινή ζωή από όλους. Είναι η «Κοινή» που περπάτησε και διαδόθηκε σε όλη την Ανατολή, έγινε χρηστική για το μωσαϊκό των ανθρώπων της Αυτοκρατορίας, ανεξάρτητα προέλευσης και εθνικής τους ταυτότητας. Με αυτήν την «αποσκευή» κατάφερε και χώρεσε τόσο καλά τις ανάγκες έκφρασης του σκλαβωμένου Γένους αργότερα. Να τολμήσω να πάω παρακάτω και να πω για την σύγχρονη Δημοτική;

Η γλώσσα της εκκλησίας, η γλώσσα των Ευαγγελίων, ό,τι μεθοδεύτηκε και καθιερώθηκε από τους Αλεξανδρινούς, τους Εβδομήκοντα, τον Ωριγένη, τους Ελληνίζοντες και τους Ελληνικούς, που έλεγε ο Καβάφης, ήταν η γλώσσα του Κράτους. Το «ρωμαϊκός» παρέμεινε βέβαια μέχρι τέλους ως επίσημος προσδιορισμός και τα Λατινικά τους πρώτους αιώνες χρησιμοποιούνταν στα πολύ επίσημα κρατικά έγγραφα. Το «Ελληνικός» που μπερδευόταν με το «εθνικός» και χαρακτήριζε κάτι ειδωλολατρικό είχε κακή τύχη στην κοινωνία που ζούσε τον ενθουσιασμό της επικράτησης του Χριστιανισμού ως επίσημης θρησκείας του «Ρωμαϊκού Κράτους. Η λογοτεχνία όμως η ποίηση, η φιλοσοφία και όλες οι ανθρωπιστικές «διαδικασίες» δεν αναπτυχθήκανε ελεύθερα και συμμετρικά, δεν έδωσαν έργα με συνέχεια και αντοχή στον χρόνο. Υπάρχει όμως το θέμα της διαφορετικότητας της ζωής με το τώρα και το τότε στα «Χίλια Χρόνια» Βυζαντινής ζωής! Η θρησκεία με εκφραστή της την εκκλησία και σε στενή σύνδεση με την εξουσία, καθόρισε και έλεγξε αποφασιστικά την πορεία της πνευματικής ζωής. Η ποίηση «καλύφθηκε» σε μεγάλο μέρος από την θρησκευτική υμνογραφία που για να είμαστε δίκαιοι έδωσε σειρά αριστουργημάτων. Η Μουσική σε πολύ μεγάλη έκταση λειτούργησε ως θρησκευτική με δικούς κανόνες, δίνοντας και αυτή έργα μεγάλης έμπνευσης τα περισσότερα σε λατρευτική κατεύθυνση. Δεν έπαψε βέβαια να υπάρχει η αυθόρμητη λαϊκή μουσική δημιουργία και παράδοση, για την οποία όμως δεν ξέρουμε πολλά. Οι χρονικογράφοι μιλούν για την μουσική της Βυζαντινής λαϊκής ταβέρνας η ακόμη και των καταγωγίων με τις αυλητρίδες και τα τολμηρά και συχνά άσεμνα ακούσματα. Η λαϊκή ποίηση, μάλλον για την απλοϊκή της στιχουργία την καταγράφουν, φαίνεται πως γινόταν σκωπτική συνοδεύοντας την πάντα δύσκολη καθημερινότητα του κατοίκου της πόλης, του αγρότη, του στρατιώτη.Όσο για τα εικαστικά δρώμενα, είναι φανερό πως η εικονογραφία και ότι είχε σχέση με τους ναούς, κάλυπτε μεγάλο μέρος της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Τα Ανάκτορα, κάποια δημόσια κτίρια, χωρίς να παραλειφθούν οι κατοικίες αρχόντων και πλουσίων πολιτών ήταν ο άλλος πόλος ανάπτυξης τέχνης με περιεχόμενο όμως σε μεγάλο μέρος θρησκευτικό. Η Βυζαντινή Τέχνη δημιούργησε Σχολές και έδωσε αριστουργήματα που συνδυαζόμενα με τα τεχνικά επιτεύγματα και την Αρχιτεκτονική προκαλούν και σήμερα θαυμασμό.

Η πολύ σύντομη περιπλάνηση μας στο Βυζάντιο έχει σκοπό να θυμίσει πως λίγα, πολύ λίγα έκαναν οι τέχνες μακριά από την επίδραση της θρησκείας και την χειραγώγηση της εκκλησίας. Η Κρατική εξουσία ήταν σφικτά δεμένη με το θρησκευτικό-εκκλησιαστικό κατεστημένο που λειτουργούσε ως ισότιμος πόλος εξουσίας. Οι άνθρωποι που είχαν την μόρφωση, την καλλιέργεια, την έμπνευση για δημιουργία κατευθυνόντουσαν αποκλειστικά σχεδόν σε θρησκευτικά θέματα διαθέτοντας τις δραστηριότητες τους αποκλειστικά σχεδόν στην εκκλησία. Στην καθημερινότητα, στις αγορές, στον Ιππόδρομο, στους δρόμους και τις πλατείες, ο Λαός όπως ήταν φυσικό διασκέδαζε με τα αστεία των μίμων χοντροκομμένα συνήθως, με τραγούδια των αυλητρίδων, τα καμώματα των γυναικών των καταγωγίων και τις ιαχές των Βένετων και Πράσινων στον Ιππόδρομο. Για τις άλλες «τάξεις» διαφορετικού «κοινωνικού προβληματισμού», όπως θα λέγαμε την μεσαία τάξη, μάλλον δεν ξέρουμε κάτι για τους τρόπους ψυχαγωγίας.

Εδώ όμως σταματά η περιήγηση στην Βυζαντινή κουλτούρα και γυρίζουμε στο αρχικό θέμα, τον Θεόφιλο, την Κασσιανή και το ιδιόμελο που ξέρουμε όλοι ως Τροπάριο της Κασσιανής που τελικά ήταν έργο και των δυό τους! Η Μεγάλη Εβδομάδα έχει ιδιαίτερες στιγμές για όσους διατηρούμε χαλαρή σχέση με την θρησκεία και την εκκλησία, την σχέση που από χρόνια έμεινε να αφορά στους ευπρεπείς πολίτες. Η Μ.Τρίτη είναι η δεύτερη ημέρα προετοιμασίας για την συμμετοχή στο Θείο Πάθος και από παλιά είχε ιδιαίτερη θέση στην δική μου, την προσωπική ζωή και διαδικασία. Αγαπημένοι φίλοι που έφυγαν νωρίς, οι γλυκιές ανοιξιάτικες βραδιές στην Χρυσοκαστριώτισα στην Πλάκα που περάσαμε μαζί ακούγοντας από τον παιδίατρο συνάδελφο την υπέροχη απόδοση του ιδιόμελου, μένουν συναισθηματικά ενέχυρα του βίου. Η ήμερη γωνιά της ταβέρνας, της τόσο παλιάς ταβέρνας που καθόμαστε όλοι μαζί, μετά την εκκλησία για ένα κρασί κουβεντιάζοντας τα όνειρα μας, όλα αυτά να αφήνουν γλυκόπικρη γεύση, την γεύση και την θύμηση αυτών που χάθηκαν. Είναι αυτά, που όσοι μπορούμε ακόμα, τα φυλάμε στο πιο μυστικό ερμάριο της ψυχής μας.

Ας είναι όμως! Καιρός πια να μιλήσουμε για την Κασσιανή, για το μήνυμα της Κασσιανής. Η όμορφη Βυζαντινή αρχοντοπούλα με την προσεγμένη μόρφωση και το σπάνιο ταλέντο στην ποίηση άφησε παρακαταθήκη την αξιοπρεπή της στάση απέναντι σε προκλήσεις, απ’ όπου και αν προέρχονται. Ήταν η στάση των ανθρώπων που σέβονται τον εαυτό τους και τις Αρχές τους. Όπως αναφέρει ο Σίμων ο Μάγιστρος, χρονικογράφος του Μεγάλου Παλατίου, το 830μΧ η Αυτοκράτειρα Ευφροσύνη κάλεσε τις ομορφότερες κοπέλες της Αυτοκρατορίας στο Τρίκλινο, για να διαλέξει μεταξύ τους την μέλλουσα σύζυγό του ο γιός της, ο νεαρός Θεόφιλος, που είχε στεφθεί πρόσφατα Αυτοκράτορας στην Κωνσταντινούπολη. Νέος με καλή παιδεία ο Θεόφιλος, ευφυής και αποφασιστικός όπως έδειξε η μετέπειτα πορεία του, πριν δώσει το χρυσό μήλο της επιλογής στην όμορφη Κασσιανή, θέλησε να δοκιμάσει τον χαρακτήρα της λέγοντας:

« Ως άρα δια γυναικός ερρύει τα φαύλα» υπαινισσόμενος το ολίσθημα της Ευας!

Η απάντηση της Κασσιανής στον Θεόφιλο άμεση και «πληρωμένη»

«Αλλά και δια γυναικός πηγάζει τα κρείττονα»

Η Κασσιανή άμεσα αναφέρεται στην Παναγία που εξιλεώνει τον άνθρωπο από το Προπατορικό! Ο έκπληκτος Θεόφιλος κοντοστέκεται, μένει σκεπτικός και μετά από λίγα λεπτά αμήχανης σιωπής προσφέρει το μήλο, την καρδιά του και τον θρόνο στην όμορφη Θεοδώρα από την Παφλαγονία, που στεκόταν σιωπηλή και συνεσταλμένη δίπλα στην Κασσιανή. Η Κασσιανή αφού Βασίλισσα του κόσμου τούτου δεν έγινε, όπως η ίδια μας λέει, αποφάσισε να γίνει υπήκοος της αιώνιας βασιλείας του Χριστού. Έγινε Μοναχή, ίδρυσε Μονή στην οποία έζησε ως Ηγουμένη την υπόλοιπη ζωή της. Εκεί άνθισε το ποιητικό της ταλέντο. Μας άφησε υπέροχη θρησκευτική ποίηση, όπως αναφέρουν οι Συναξαριστές, την παρακαταθήκη ζωής γεμάτης πνευματική δημιουργία και έργα ευποιίας. Εκεί στην Μονή της Ηγουμένης Κασσιανής, φαίνεται πως εκτυλίχθηκε το σκηνικό που περιγράφει το συγκλονιστικό τροπάριο.

Ο Θεόφιλος, λέει η παράδοση, πήγε να επισκεφθεί το Μοναστήρι χωρίς να ειδοποιήσει.

Την ώρα εκείνη η Κασσιανή στο αναλόγιο της έγραφε τους στίχους του ιδιόμελου.

……. « Κύριε η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή…….»

Τρόμαξε από τον θόρυβο της απρόοπτης παρουσίας και κρύφτηκε.

…….« …κρότον τοις ωσίν ηχηθείσα τω φόβω εκρύβη»

Ο Θεόφιλος μπροστά του είδε το μισοτελειωμένο κείμενο της Κασσιανής. Δεν έχασε καιρό. Συμπληρώνοντας και τελειώνοντας την τελευταία στροφή του ποιήματος «πήρε το αίμα του πίσω» για εκείνη την ημέρα στο Τρίκλινο του Μεγάλου Παλατίου. Μας έδειξε ακόμη πως τα Ελληνικά του ήταν καλά όσο και της Κασσιανής. Το σπουδαιότερο όμως είναι πως άμεσα και επιτυχημένα μπορούσε να συνεχίζει και να τελειώνει ένα ποίημα που απρόοπτα βρέθηκε μισοτελειωμένο μπροστά του. Δεν είναι καθόλου απλό αυτό ακόμη και για δόκιμους ποιητές, να έχουν δηλαδή την ετοιμότητα και κυρίως την έμπνευση να συνεχίσουν και να τελειώσουν με επιτυχία στιχούργημα που ξεκίνησε η ευαισθησία άλλου ανθρώπου. Ο Θεόφιλος δεν δίστασε να διαδεχθεί στο αναλόγιο την Κασσιανή. Διαβάζοντας όσα ήδη είχε γράψει η Ηγουμένη κατάλαβε αμέσως με ποιους στίχους θα συνέχιζε η Κασσιανή το ιδιόμελο και με άνεση το τελείωσε ο ίδιος. Ενημέρωσε έτσι άμεσα όλους μας πως η παιδεία και η πίστη του δεν υπολειπόντουσαν τις αντίστοιχες της ηγουμένης Κασσιανής!

Το «Τροπάριο της Κασσιανής» πέρασε στην παράδοση, έγινε μέρος της Λαϊκής μας περιουσίας. Η ικεσία του… «Κύριε η εν πολλαίς αμαρτίες περιπεσούσα γυνή..» σίγουρα δεν απευθύνεται αποκλειστικά σε γυναίκες με ηθικά ελλείματα, είναι η δέηση για βοήθεια του κάθε κατατρεγμένου. Το ξέρει καλά ο Λαός μας γιατί ήταν σπάνιες οι περίοδοι της ιστορίας του που δεν είχε, που δεν ένιωθε την ανάγκη να καταφύγει σε ανώτερη δύναμη. Ζώντας πολλούς αιώνες με τους παλιούς Θεούς του, μοιραζότανε μαζί τους τα καλά και τα κακά, την ευτυχία και την δυστυχία, την ζωή και τον θάνατο. Οι Θεοί όμως κάποτε κουράστηκαν και έφυγαν και ο καινούργιος Θεός, μοναδικός πια, ήρθε και έμεινε ως ο Θεός της Αγάπης και της απαντοχής. Αυτό θέλει να μας διαβεβαιώσει το Τροπάριο της Κασσιανής που το τελείωσε τόσο όμορφα ο Θεόφιλος και σίγουρα δεν υπάρχει Έλληνας που να μην γνωρίζει την ύπαρξη του, είτε θρησκεύεται είτε όχι. Τα μήνυμα της Βυζαντινής Αρχόντισσας συμπληρωμένο από τον ίδιο τον Αυτοκράτορα όμως είναι άλλο. Με τον πιο άμεσο τρόπο η Κασσιανή μας καλεί κοντά της υποδεικνύοντας πως είμαστε οι δικοί της άνθρωποι και πως η ίδια, ο Θεόφιλος και ο Μάγιστρος, η Ευφροσύνη και όλοι οι άλλοι είναι οι παλιοί «δικοί μας άνθρωποι» πως είμαστε η συνέχεια τους! Πως μιλάμε την ίδια γλώσσα, πως έχουμε τον ίδιο Θεό, πως σκεφτόμαστε με τον ίδιο τρόπο. Πως έχουμε ακόμη τα ίδια ελαττώματα και μας κατατρέχουν οι ίδιες κακές μοίρες. Είναι οι παλιοί, οι δυνατοί δικοί μας άνθρωποι και τις δύσκολες ώρες που χρειαζόμαστε την ευχή τους, ξέρουμε καλά πως απλόχερα θα μας την δώσουν και με αγάπη θα σταθούν δίπλα μας.

*Του Καλλίστρατου του αξέχαστου φίλου που δεν είναι πια μαζί μας, για τα δειλινά της Μ.Τρίτης στην Χρυσοκαστριώτισσα τότε που ακούγαμε από τον παιδίατρο-ψάλτη ο τροπάριο. Για τις όμορφες στιγμές μετά στον Πλάτανο την πιο παλιά ταβέρνα της Πλάκας.

  • Προσθήκη Φωτογραφιών από ΕΕΥΕΔ
  • Πηγή Φωτογραφιών : Σύνθεση με την βοήθεια της Α.Ι 
  • Το τροπάριο της Κασσιανής – Στίχοι & Ερμηνεία Φώτη Κόντογλου : : εδώ
  • Επιμέλεια Ανάρτησης : Α. Τασιόπουλος
Categories
2025 ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Η ΑΘΗΝΑ ΑΙΧΜΑΛΩΤΗ ΤΩΝ ΝΤΕΣΙΜΠΕΛ

Κουσκούκης

  • – 2025.04.03
  • – Κων. Κουσκούκης (1) .

Η ηχορύπανση αποτελεί τον δεύτερο μεγαλύτερο περιβαλλοντικό παράγοντα πρόκλησης ασθενειών μετά την ατμοσφαιρική ρύπανση.

Η εκτεταμένη έκθεση σε υψηλά επίπεδα θορύβου συνδέεται με διαταραχές ύπνου, κατάθλιψη, προβλήματα ακοής, υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα και διαβήτη. Οι επιπτώσεις είναι ακόμα πιο έντονες για όσους πάσχουν ήδη από χρόνια νοσήματα. Παράλληλα, ο έντονος και συνεχής περιβαλλοντικός θόρυβος επηρεάζει τις γνωστικές λειτουργίες των παιδιών, δυσχεραίνοντας τις μαθησιακές τους ικανότητες και τη δυνατότητά τους να συγκεντρωθούν.

Έρευνα στην Αθήνα το 2018 έδειξε ότι το 52% του πληθυσμού εκτέθηκε σε θόρυβο 65-70 ντεσιμπέλ κατά τη διάρκεια της ημέρας και το 30% σε θόρυβο άνω των 70-75 ντεσιμπέλ. Κατά τη διάρκεια της νύχτας το 49% του πληθυσμού εκτέθηκε σε θόρυβο 60-65 ντεσιμπέλ και το 3,2% σε 70-75 ντεσιμπέλ.

Συγκριτικά η Ευρωπαϊκή Ένωση (55 dB κατά τη διάρκεια της ημέρας και 50 dB για τη νύχτα) και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (53 dB κατά τη διάρκεια της ημέρας και 45 dB για τη νύχτα).

Το ηχητικό σκηνικό της καθημερινότητάς μας στις περισσότερες γειτονιές της Αθήνας, μπορεί εύκολα να οδηγήσει έναν πολίτη σε απόγνωση, με την κατάσταση να επιβαρύνεται και τις νυχτερινές ώρες με την δυνατή μουσική των καφέ και μπαρ, καθώς κα τις φωνές των θαμώνων.

Η ηχορύπανση της Αθήνας αποτελεί ένα διαρκές πρόβλημα με το οποίο οι κάτοικοί της έρχονται αντιμέτωποι σε καθημερινή βάση, ωστόσο –όπως προέκυψε από την πρόσφατη έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου- η χώρα μας δεν έχει καταθέσει, ως όφειλε βάσει της οδηγίας 2002/49/ΕΚ, στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) στοιχεία για τη χαρτογράφηση των επιπέδων θορύβου εδώ και μια δεκαετία, ενώ όλες οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποχρεούνται από το 2002 να υποβάλλουν κάθε πέντε χρόνια στον ΕΟΠ στρατηγικούς χάρτες ηχορύπανσης.

Το 18% των Αμερικανών χρησιμοποιεί συσκευές ή εφαρμογές λευκού θορύβου, ενώ σχεδόν οι μισοί χρησιμοποιούν ανεμιστήρα τη νύχτα, ή μια γεννήτρια ήχου στην κρεβατοκάμαρα και ακουστικά ύπνου που στέλνουν λευκό θόρυβο στα αφτιά.

Ο όρος «λευκός θόρυβος» (2) χρησιμοποιείται συνήθως για να περιγράψει ηχητικά υπόβαθρα διαφόρων συχνοτήτων. Ο ροζ θόρυβος ακούγεται σαν απαλή βροχή. Ο καφέ θόρυβος μοιάζει με βουητό αεροπλάνου. Ο πραγματικός λευκός θόρυβος μοιάζει με παράσιτα ραδιοκυμάτων.

Επιβάλλεται ιδιαίτερο βάρος να δοθεί στον πολεοδομικό σχεδιασμό, στην οργάνωση της κυκλοφορίας και στη δημιουργία κινήτρων και υποδομών προκειμένου οι κάτοικοι να μην χρησιμοποιούν το αυτοκίνητό τους, αλλά τα μέσα μαζικής μεταφοράς ή το ποδήλατο.

Η ενίσχυση της μόνωσης των κτιρίων, η ρύθμιση και τήρηση ορίων ταχύτητας και η χρήση ηχοαπορροφητικής ασφάλτου αποτελούν επίσης πολύ αποτελεσματικές λύσεις. Είναι πολύ σημαντικό να προστατεύονται και, αν είναι δυνατόν, να επεκτείνονται οι ήσυχες γειτονιές και να μην καταστρέφονται στον βωμό της αστικής ανάπτυξης, καθώς δεν θα μετριάσει απλώς τα επίπεδα θορύβου, αλλά θα έχει θετικό αντίκτυπο στην ατμοσφαιρική ρύπανση και κατ’ επέκταση στην υγεία των πολιτών, θα μειώσει τον κίνδυνο πρόκλησης τροχαίων ατυχημάτων και θα συμβάλλει στην αύξηση της φυσικής δραστηριότητας.

Τεχνολογικά, το σύστημα μπορεί να βασιστεί σε σταθμούς μέτρησης θορύβου που χρησιμοποιούν αισθητήρες ήχου για τη συνεχή καταγραφή δεδομένων, διασυνδεδεμένους μέσω του Διαδικτύου των Πραγμάτων (Internet of Things), προκειμένου να αποστέλλονται τα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο. Παράλληλα, η χρήση τεχνικών μηχανικής μάθησης (ΑΙ) θα μπορούσε να επιτρέψει την ανάπτυξη αλγορίθμων πρόβλεψης θορύβου και τη βελτιστοποίηση πολιτικών μείωσης της ηχορύπανσης.

Σημείωσεις :

  1. Κωνσταντίνος Κουσκούκης : Γεννήθηκε στο Αιγίνιο Πιερίας το 1946. Εισήχθη στο Ιατρικό Τμήμα της Στρατιωτικής Ιατρικής Σχολής το 1964. Έλαβε την ειδικότητα Δερματολόγου.  Διετέλεσε
    Καθηγητής Δερματολογίας Δημοκριτείου Πανεπιστήμιο Θράκης- Αντιπρύτανης. Πτυχιούχος Νομικής ΑΠΘ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Νέας Υόρκης και Πανεπιστημίου Camerino. Γενικός Γραμματέας Υπουργείου Παιδείας. Πρόεδρος της Ακαδημίας Ελληνικής Ιαματικής Ιατρικής. Πρόεδρος της Παγκόσμιας Ακαδημίας Κινέζικης και Συμπληρωματικής Ιατρικής. Πρόεδρος Συνδέσμου Τουρισμού Υγείας. Βουλευτής ΝΔ 2000. Τελευταία θέση πριν την αποστρατεία Διευθυντής Δερματολογικής κλινικής 401 ΓΣΝΑ.
  2.  Ο λευκός θόρυβος συνδυάζει ένα μεγάλο φάσμα ακουστικών συχνοτήτων, από 20 μέχρι 20.000 Hertz, εύρος το οποίο μπορεί να αντιληφθεί ένας άνθρωπος με φυσιολογική ακοή. Με απλά λόγια, ο λευκός θόρυβος είναι ένας συνεχής ήχος που περιλαμβάνει κάθε συχνότητα, την οποία μπορεί να εντοπίσει το ανθρώπινο αυτί, σε υψηλούς και χαμηλούς τόνους. Με αυτόν τον τρόπο, οι ανεπιθύμητοι ήχοι παραμένουν έξω από το ακουστικό μας πεδίο. Δείτε περισσότερα εδώ
  3. Φωτογραφία : Σύνθεση από εφαρμογή Τεχνικής Νοημοσύνης (ΑΙ)

Επιμέλεια Ανάρτησης – Προσθήκη φωτογραφίας και σημειώσεων : Αργύρης Τασιόπουλος

Categories
2025 ΗΜΕΡΙΔΕΣ - ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΡΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΔΡΕΙΑΣ

  • – 2025.03.13
  • – Γεώργιος Γκόνης 

Η Επιστημονική Ένωση Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΕΥΕΔ) συμμετείχε στο 29ο Ιατρικό Συνέδριο Ενόπλων Δυνάμεων (29ο ΙΣΕΔ) με Διαλέξεις και Στρογγυλές Τράπεζες Μελών της. Μία από τις  διαλέξεις ήταν του  Γεωργίου Γκόνη  με θέμα την ανθρώπινη φύση και την αρετή της ανδρείας. Ο Γ. Γκόνης είναι Υποστράτηγος ε.α, Γενικός Χειρουργός, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ. Συγγραφέας πονημάτων τόσο στον τομέα της ειδικότητας του άλλα και ευρύτερα, με ένα φιλοσοφικό δοκίμιο τα “Αινίγματα λογικών Προσεγγίσεων” και ένα βιωματικό παιδικό βιβλίο  με τίτλο “ ΡΙΖΕΣ από την πλάκα και το κονδύλι στο διαδίκτυο“. 

30 Νοε.2024 στο 29ο Ιατρικό Συνέδριο Ενόπλων Δυνάμεων.

Ήταν μια εξαιρετική διάλεξη. Η διερεύνηση της ανθρώπινης φύσης και ανθρώπινη συμπεριφορά στην μάχη και τον πόλεμο απαιτούν βαθιά κατανόησή και λεπτές ισορροπίες . Παρά το μέγεθος εκτιμούμε ότι αξίζει τον κόπο να παρακολουθήσουμε την φιλοσοφική του σκέψη μέχρι τέλους. Η ομιλία υπάρχει  στην Ηλεκτρονική Βιβλιοθήκη της ΕΕΥΕΔ σε εκτυπώσιμη μορφή εδώ 

Αργύρης Τασιόπουλος

ΔΙΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΡΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΔΡΕΙΑΣ

Ξεχωριστή για εμένα η τιμή να είμαι ομιλητής στο Ιατρικό συνέδριό μας. Η συμμετοχή μου στην παρούσα συνεδρία πολλαπλασιάζει αυτή την τιμή.

Πολλά και ποικίλα τα ερεθίσματα να διερευνήσω και να μιλήσω μαζί σας για την ανθρώπινη φύση και την αρετή της ανδρείας.

Από την μια η θαυμαστή τεχνοεπιστημονική πρόοδος που, σχεδόν θεοποιούμενη, υπόσχεται σε όλους τα πάντα.

Και από την άλλη η βαρβαρότητα των συγκρούσεων, των πολέμων , των απειλών. Δυστυχώς ξεχάσθηκε η οδυνηρή εμπειρία των πολέμων του προηγούμενου αιώνα. Αγνοούνται οι ανθρωπιστικές αξίες, αποσιωπάται η ισχύς του δικαίου και προβάλλεται το δίκαιο της ισχύος. Οπισθοδρόμηση! Επιστροφή στη βαρβαρότητα της αρπαγής και κατάκτησης!

Το διαχρονικό, «εις οιωνός άριστος αμύνεσθαι περί πάτρης» γίνεται πάλι, δραματικά επίκαιρο.

Ο Ισλαμοφασισμός που γιγαντώνεται δίπλα μας δεν επιτρέπει κανένα εφησυχασμό.

Απόλυτα δικαιολογημένοι οι σύγχρονοι εξοπλισμοί της πατρίδας μας.

Όμως τα όπλα αποκτούν πραγματική και πολλαπλασιαστική αξία αν οι άνθρωποι που τα χειρίζονται είναι ελεύθεροι, ευδαίμονες και γενναίοι, όπως μας διδάσκει ο Θουκυδίδης. «οὓς νῦν ὑμεῖς ζηλώσαντες καὶ τὸ εὔδαιμον τὸ ἐλεύθερον, τὸ δ᾽ ἐλεύθερον τὸ εὔψυχον κρίναντες μὴ περιορᾶσθε τοὺς πολεμικοὺς κινδύνους». Στο επίκεντρο πάντα ο άνθρωπος και όχι τα έξυπνα όπλα, όσο έξυπνα και αν είναι.

Σκοπός της εισήγησής μου είναι:

  • Να θυμηθούμε πως προσεγγίζεται διαχρονικά η ανθρώπινη φύση.
  • Να συμπεριλάβουμε στη σκέψη μας σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα και προβληματισμούς.
  • Να διερευνήσουμε το νόημα και το σημερινό περιεχόμενο της αρετής της ανδρείας.

Αρχίζω με τον πρώτο. Τι είναι ο άνθρωπος;

Διευκρινίζω, μακριά από εμένα η οίηση ότι θα απαντήσω στα αναπάντητα της φιλοσοφίας.

Εντελώς, επιλεκτικά, υπαινικτικά και σχεδόν επιγραμματικά, θα σας θυμίσω πως διαμορφώνονταν με το πέρασμα των αιώνων, οι αντιλήψεις για την φύση και κατάσταση του ανθρώπου.

Στα ομηρικά έπη ο άνθρωπος εμφανίζεται θνητός προσπαθώντας να διατηρήσει βαθμό αθανασίας μέσα από το κλέος αθάνατων έργων και ηρωικών πράξεων, ενώ η ψυχή του κατέληγε αμετάκλητα στα σκοτάδια του Άδη.

Άφθιτον κλέος ήταν η επιλογή των ηρώων.

Οι πυθαγόρειοι συνέλαβαν και προσπάθησαν να κατανοήσουν την μαθηματική οργάνωση του κόσμου, ενώ την αθανασία και την κρίση της ψυχής του ανθρώπου την παρέπεμπαν στην μετενσάρκωση.

Ο Πλάτωνας, με τον ιδεαλισμό και την διαλεκτική του, υποστήριξε την αθανασία της ψυχής, σε αντίθεση με το φθαρτό του σώματος. Η συνακόλουθη εξιδανίκευση του κόσμου τον Ιδεών ευνόησε την μεταφυσική αναζήτηση και τελικά μάλλον απομάκρυνε τον άνθρωπο από την γήινη πραγματικότητα.

Ο Αριστοτέλης, μέσα από την παρατήρηση και την λογικότητα που τον διέκρινε, απέρριψε τον πλατωνικό δυϊσμό και την αθανασία της ψυχής. Ο άνθρωπος είναι ενιαίος και φθαρτός. Έχει νου και λογική. Έχει ικανότητες επικοινωνίας με τους άλλους, με τον λόγο, τα έπεα. Είναι πολιτικό ζώο, που θαυμάζει, απορεί και

«φύσει ορέγεται του ειδέναι»! «δια γαρ το θαυμάζειν ήρξατο φιλοσοφείν» Είναι το μοναδικό όν που θέτει ερωτήματα για το πως και τα γιατί της ύπαρξής του.

Οι τραγικοί ποιητές αναδεικνύουν, με τα έργα τους, την τραγικότητα, την πολυσημία, τις ικανότητες την δημιουργικότητα, την καταστροφικότητα και το απρόβλεπτο του ανθρώπου. «Έχουσιν γαρ ταραγμόν αι φύσεις των βροτών» επισημαίνει ο Ευριπίδης στην «Ηλέκτρα», ενώ ο χορός στην «Αντιγόνη» του Σοφοκλή μας τρομάζει με τις προειδοποιήσεις του: «πολλά τα δεινά κουδέν ανθρώπου δεινότερον πέλει».

Είναι φανερό, ότι και αν ακόμα δεχθούμε ως ορθολογική και αγαθή την φύση του ανθρώπου, θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι πολλές φορές επικρατούν ανορθολογικά και παράλογα στοιχεία.

Ο Επίκουρος, μέσα από ανθρωπιστική οπτική, συνδύασε την ατομική θεωρία του Δημόκριτου και την λογική σκέψη του Αριστοτέλη. Δίδαξε την αισθησιοκρατική- εμπειρική προσέγγιση του κόσμου, απορρίπτοντας τον πλατωνικό ιδεαλισμό.

Αποκτούμε αντίληψη του κόσμου μέσα από τις αισθήσεις μας. «παν γαρ λόγος από των αισθήσεων ήρτηται» . Υπάρχουμε και εξελιχθήκαμε επειδή φοβόμαστε, πονάμε και αναζητούμε ευχαρίστηση.

Η ελαχιστοποίηση του πόνου και η μεγιστοποίηση της ηδονής ενυπάρχει στη φύση μας ως αδιάλειπτη ροπή και αξία.

Η επικούρεια δόξα «πάντα κατ’ ανάγκην, κατά προαίρεσιν και κατά τύχην γίνεται » τα λέει όλα. Ο άνθρωπος έχει την ευθύνη των επιλογών του. Συνεπώς, κουβάρι αναγκών, τύχης και επιλογών είναι η ζωή μας!

Η υπαινικτική αναφορά στη ευαγγελική περικοπή: «ουκ ανέγνωτε ότι ο ποιήσας απ’ αρχής άρσεν και θήλυ εποίησεν αυτούς;», από το κατά Ματθαίο Ευαγγέλιο, γίνεται για να τονισθεί ότι ο άνθρωπος δεν είναι ποτέ μόνος. Το άρρεν και θήλυ εξασφαλίζει την συμπληρωματικότητα, την ολότητα και την διαιώνιση. Δεν μπορεί να υπάρξει μόνος του ο άνθρωπος. Άνθρωπος μόνος ή Θεός ή θηρίο.

Η Χάνα Άρεντ, η Γερμανοεβραία Αμερικανίδα φιλόσοφος, θεωρούσε το θέμα αυτό κομβικό για την κατανόηση των ανθρωπίνων. Πίστευε ότι αποτελεί διαχρονικό σφάλμα της φιλοσοφίας να μελετά την φύση και κατάσταση του ανθρώπου ως μεμονωμένου όντος και όχι των ανθρώπων ως πλήθος, ως κοινωνικά ή πολιτικά σύνολα.

Στον αντίποδα βέβαια της βιβλικής γενέσεως, βρίσκεται η θεωρία του Δαρβίνου για την εξέλιξη των ειδών, της οποίας η επιστημονική ορθότητα δεν αμφισβητείται. Βέβαια, παρά τις συνεχείς γονιδιακές μεταβολές, είμαστε πρακτικά αναλλοίωτοι με τους ανθρώπους τους οποίους περιγράφει ο Θουκυδίδης «γινόμενα μεν και αεί εσόμεθα, έως αν η αυτή φύσις ανθρώπων ή…».

Δεν αποτελεί έκπληξη ότι ο Μάρξ αναζητώντας τις διαφορές μεταξύ ανθρώπου και ζώου παρατήρησε ότι η εργασία είναι εκείνη που διακρίνει τον άνθρωπο από το ζώο και όχι η λογική, δεδομένου ότι και τα ζώα, διαθέτουν ευφυία και βαθμό λογικής επεξεργασίας των δεδομένων.

Βέβαια η Χάνα Άρεντ, που προαναφέραμε, διερμηνεύοντας και αντλώντας κυρίως από τον Θουκυδίδη, υποστήριξε ότι η πράξη, δηλαδή η πολιτική δράση και η ομιλία, αποτελούν το αποφασιστικό διακριτικό γνώρισμα ανάμεσα στην ανθρώπινη και ζωώδη ύπαρξη. Μόνον ο άνθρωπος, με την νόηση και τον λόγο του, οργανώθηκε στον κοινό βίο των πόλεων, διαμορφώνοντας αυτό που αποκαλείται πολιτισμός.

Ο άνθρωπος διασώζεται ιστορικά μόνον μέσα από τον λόγο και τις πράξεις που αφορούν τον κοινό βίο. Η βιολογική μας ύπαρξη μόνον ως συνεισφορά στα κοινά αποκτά ιστορικό ενδιαφέρον. Μπορούμε να εκτιμήσουμε το μέγεθος της προτεραιότητας που έδιναν οι Έλληνες στη δημόσια σφαίρα εμβαθύνοντας στην ετυμολογία και το νόημα λέξεων όπως: δημιουργία, δόξα, ιδιωτεία.

Η δημόσια σφαίρα εξισώνει, εξανθρωπίζει, ηθικοποιεί.

Βέβαια με την έμφαση στη δημόσια σφαίρα δεν αναιρείται ότι η βάση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας βρίσκεται στην ιδιωτική ζωή του καθενός. Το κάθε εγώ, πασχίζει να είναι καλά κρυμμένο, αυθεντικό και αυτεξούσιο. Συντίθεται από πολλά. Εκείνο όμως που προεξάρχει στην διαμόρφωση της ταυτότητάς του, είναι η υποκειμενικότητα των συναισθημάτων του. Τι αισθάνεται!

Φαίνεται ότι η θρησκεία, η γενετήσια συμπεριφορά, οι πολιτικές απόψεις, η γλώσσα και ο τόπος, είναι τα κύρια ερεθίσματα, οι κύριες πηγές, διαμόρφωσης ταυτότητας.

Σε κάθε περίπτωση κάθε άνθρωπος συνιστά αυταξία που διεκδικεί ύπαρξη, αναγνώριση, αξιοπρέπεια και σεβασμό. Το ιερό και απαραβίαστο του ιδιωτικού εξασφαλίζει την αξιοπρέπεια όχι μόνον του ατόμου αλλά και της όποιας συλλογικότητας. Οι αγώνες για αναγνώριση και αξιοπρέπεια είναι εντονότεροι από τους αγώνες για οικονομικά οφέλη.

Η ιστορική εμπειρία διδάσκει ότι ο απόλυτος ολοκληρωτισμός συμβαίνει όταν ο ιδιωτικός βίος των ανθρώπων ρυθμίζεται από κάποια εξουσία, όταν δηλαδή γίνεται πολιτική υπόθεση. Δυστυχώς έχουμε τέτοια παραδείγματα στις μέρες μας!

Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός ήταν ατομοκεντρικός. Μέσω της δημοκρατίας, ανέδειξε το άτομο, τον πολίτη.

Εκείνος όμως ο ατομοκεντρικός πολιτισμός, που στηριζόταν στα θεία δώρα, την αιδώ και τη δίκη, έδινε έμφαση στις υποχρεώσεις και στα καθήκοντα του πολίτη προς την πόλη. Αντίθετα, o σημερινός ατομοκεντρισμός, του δυτικού μας πολιτισμού, δίνει έμφαση στα ατομικά δικαιώματα, φθάνοντας στους παραλογισμούς της «αφύπνισης» και της “woke” κουλτούρας!

Σε όλα αυτά τα φιλοσοφικά, εμπειρικά και ιστορικά δεδομένα θα πρέπει να προσθέσουμε σύγχρονες επιστημονικές γνώσεις και προβληματισμούς.

Οι τωρινές γνώσεις για τον εγκέφαλο είναι εντυπωσιακές χωρίς όμως να δίνουν απαντήσεις σε όλα. Σε κάθε περίπτωση, είμαστε ο εγκέφαλός μας

Δεν έχει νόημα και είναι αδύνατο να συνοψίσουμε τα του εγκεφάλου. Μερικές μόνον επισημάνσεις για το συνειδητό.

Ο εγκέφαλος με τις δομές και λειτουργίες του, κάτω από τις γονιδιακές εντολές και μέσα από ερεθίσματα, συναισθήματα, σκέψεις, μνήμες, οδηγεί σε επίγνωση της ύπαρξης. Σε γνώση του εαυτού και του κόσμου. Δηλαδή δημιουργείται αυτό που αποκαλείται ροή συνείδησης, ως αποτέλεσμα της εγκεφαλικής δραστηριότητας.

Πώς όμως, ένα πολυποίκιλο, συνεχές και αλληλοεπηρεαζόμενο άθροισμα βιοχημικών μεταβολών, ηλεκτροχημικών εκφορτίσεων και νευροδιαβιβαστών στους νευρώνες του εγκεφάλου, οδηγεί στην αντίληψη της ύπαρξης;;.

Ακριβής επιστημονική απάντηση δεν έχει δοθεί.

Οι υποθέσεις ότι ο εγκέφαλος είναι ορχήστρα χωρίς μαέστρο και ότι η νοημοσύνη ακόμη ίσως και τα συναισθήματα είναι βιοχημικοί αλγόριθμοι επεξεργασίας δεδομένων, μένει να τεκμηριωθούν. Επίσης, το πολυκεντρικό και η ευελιξία του ανθρώπινου εγκεφάλου, επιτρέπουν διαρκή προσαρμογή κανόνων λειτουργίας. Με άλλα λόγια, ο άνθρωπος μπορεί να ενεργήσει λογικά και προγραμματισμένα αλλά και ασύμβατα. Δηλαδή, αντίθετα από τις γονιδιακές του εντολές, από την λογική επεξεργασία των δεδομένων, από τις επιθυμίες και τα συναισθήματά του. Σημειώστε, τα ρομπότ και οι υπολογιστές ενεργούν μόνον όπως έχουν προγραμματισθεί.

Σίγουρα ο άνθρωπος έχει όλα τα βασικά λειτουργικά χαρακτηριστικά των ζώων. Έχει όμως αναπτύξει Συνείδηση Ανωτέρας Τάξεως ως αποτέλεσμα του ιδιαίτερα ανεπτυγμένου εγκεφαλικού φλοιού. Ίσως το σημαντικότερο είναι η ανάπτυξη των κέντρων του λόγου. Η ικανότητα ομιλίας.

Με την ομιλία καθίσταται εφικτή η μετατροπή των σκέψεων σε σύμβολα, σε λέξεις. Τούτο βοήθησε στην ανταλλαγή των πληροφοριών με τους άλλους. Επιπλέον οι ίδιες οι λέξεις προήγαγαν και προαγάγουν την σκέψη, ιδιαίτερα αν έχουν εννοιολογική βάση όπως στην ελληνική γλώσσα. Η δυνατότητα συνεργασίας στη βάση ισότητας, με πειθώ και δικαιοσύνη, για το κοινό καλό, ήταν και είναι το σημαντικότερο πλεονέκτημα του ανθρώπου.

Όμως θα πρέπει να αναγνωρίσουμε το εύθραυστο των ανθρωπίνων σχέσεων. Κάθε ανθρώπινη πράξη, ως έκφραση ελευθερίας και παρά την όποια αίσθηση δικαίου, έχει την τάση να υπερβαίνει κάθε όριο και να ανατρέπει κάθε περιορισμό.

Επίσης, ο διαφορετικός βαθμός ευφυίας και αντίληψης επιτείνει το εύθραυστο των σχέσεων.

Τελικά, η ξεχωριστή διάπλαση του σώματος, η θαυμαστή πολυπλοκότητα του εγκεφάλου και το διαφορετικό φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον καθιστούν κάθε άνθρωπο, μοναδικό, ανεπανάληπτο και απρόβλεπτο.

Μετά από αυτά, τα σχεδόν απλοποιητικά, για το ιδιαίτερα περίπλοκο, πολυσύνθετο, και δαιδαλώδες της ανθρώπινης φύσης, ας σταθούμε διερευνητικά στην ανθρώπινη συμπεριφορά στον πόλεμο. Δεν θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε τι είναι η αρετή της ανδρείας αν δεν εμβαθύνουμε και δεν απαντήσουμε στα παρακάτω ερωτήματα:

Γιατί κάποιος πρέπει να πολεμήσει; Δηλαδή για ποιους λόγους ένας πολίτης πρέπει να γίνει οπλίτης και να βρεθεί στη δίνει του πολέμου;

  • Τι λογίζεται ως αρετή;
  • Πως προέκυψε η λέξη ανδρεία;

Αρχίζω με το πρώτο ερώτημα. Γιατί να πολεμήσω;

Ανεξάρτητα από το «πατήρ πάντων πόλεμος» του Ηράκλειτου, βάσιμα υποστηρίζεται σήμερα ότι κανείς πόλεμος δεν είναι αναπόφευκτος. Συνεπώς θα πρέπει να δεχθούμε ότι ο πόλεμος αποτελεί σύμπτωμα ανθρώπινης ατέλειας, και ακόμα πιο αυστηρά, τρόπο επίλυσης διαφορών για αυταρχικά καθεστώτα και υποανάπτυκτους λαούς. Γιατί επομένως ένας σύγχρονος άνθρωπος να πρέπει να θυσιασθεί στον πόλεμο;

Οι απαντήσεις δεν μπορεί να είναι εύκολες. Σύμφωνα με τα όσα μέχρι τώρα σκιαγραφήσαμε, κάθε άνθρωπος, όντας μοναδικός και ανεπανάληπτος, ταυτοποιείται από την εμφάνιση, τα συναισθήματα, τις δράσεις και αντιδράσεις του. Όμως, η ολοκλήρωση και πληρότητά του βρίσκονται στις σχέσεις του με τους άλλους και στη δημόσια σφαίρα.

Οι κοινές ρίζες, τα κοινά βιώματα, οι κοινές αξίες, τα κοινά ήθη, οι κοινές επιδιώξεις, μέσα από τα συνοδά συναισθήματα, σφυρηλατούν την ταυτότητα και το ανήκειν. Αυτό το ανήκειν, δεν καταργεί την ετερότητα, την ιδιωτικότητα του ατόμου. Δεν συνιστά περιορισμό ελευθερίας, αλλά ενισχύει την ταυτότητα. Αποτελεί ισχυρή επιβεβαίωση και διασφάλιση της ύπαρξης. Υπάρχουμε επειδή συνυπάρχουμε! Οι γονείς, τα παιδιά, τα αδέλφια, οι φίλοι, η κοινωνία, η πόλις, το έθνος, είναι κομμάτι της ύπαρξής μας.

Είναι λογικό όταν κινδυνεύει το συλλογικό, η ύπαρξη του κάθε ατόμου, που συνθέτει το σύνολο, να περνάει σε δεύτερη μοίρα. Με βάση τα παραπάνω είναι εύλογη και αυτονόητη η θετική ανταπόκριση στο «υπέρ βωμών και εστιών» πολεμικό κάλεσμα.

Πράγματι, η προάσπιση της ακεραιότητας της πατρίδας είναι αυτονόητη, διαχρονική και πανανθρώπινη αντίδραση. Η συμμετοχή αναβιβάζεται σε υπέρτατο καθήκον. Ο αμυντικός πόλεμος έχει πάντα υπαρξιακή και ταυτοτική διάσταση.

Παρένθεση. Κάθε επιθετικός πόλεμος στοχεύοντας στην κατάκτηση, στην επιβολή και στην προώθηση οικονομικών συμφερόντων, είναι ηθικά καταδικασμένος. Ο αμυντικός όμως πόλεμος είναι πάντα ηθικός και νόμιμος και ασφαλώς συμπεριλαμβάνει και την προάσπιση των οικονομικών συμφερόντων.

Στην προάσπιση της πατρίδας ο κατακλυσμός συναισθημάτων, συνεγείρουν όλους, ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας. Το ζήσαμε το 1940.

Κάθε απουσία, κάθε υπεκφυγή, ηθικά απαράδεκτη. Βαρύς ο χαρακτηρισμός δειλός και ρίψασπις. Σκληρό και αμείλικτο το «ή ταν ή επί τας», των λακαιδαιμονίων. Ατιμωτικές και δια βίου οι επιπτώσεις της δειλίας, τότε.

Σε κάθε περίπτωση όμως, δεν αρκούν νόμοι και ρυθμίσεις. Δεν μπορεί να ξεκινήσει κάποιος για τον πόλεμο, αν το συναίσθημα, αν η ψυχή, δεν οπλίσει με φτερά το σώμα ! Τούτο μην περιμένουμε ότι θα συμβεί την ώρα του κινδύνου, αν, από τον καιρό της ειρήνης και μέσα από την παιδεία, δεν σφυρηλατηθεί η έννοια του «ανήκειν». Δηλαδή αν δεν γνωρίζεις ποιος είσαι και δεν αισθάνεσαι υπερήφανος για αυτό που είσαι! Η λεγόμενη παγκοσμιοποίηση, ανεξάρτητα από τις όποιες οικονομικές παραμέτρους, εμπεριέχει επικίνδυνη ουτοπία υποβιβάζοντας τον άνθρωπο σε αδιαφοροποίητη μονάδα ενός ομοειδούς συνόλου. Ο παγκόσμιος ανθρώπινος «χυλός» προφητικά χαρακτηρίζεται από τον μεγάλο Ντοστογιέφσκι ως το τελευταίο μαρτύριο της ανθρωπότητας.

Ας επανέλθουμε όμως στον άνθρωπο με ταυτότητα και ας προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε το λογικά παράδοξο που βρίσκεται στην φράση του Καζαντζάκη: «η ζωή είναι το υπέρτατο αγαθό και τίποτα δεν αξίζει περισσότερο από τη ζωή, αλλά αν δεν υπάρχει και κάτι άλλο που να τοποθετείται ψηλότερα και από την ζωή, τότε η ζωή δεν αξίζει τίποτα».

Αυτό, το κάτι άλλο, δεν θα μπορούσε να αναζητηθεί στο τυφλό μίσος. Ο ανώνυμος Έλληνας στο βιβλίο «Ελληνική Νομαρχία», το 1806, το προσδιορίζει επακριβώς.

«η ζωή του αληθούς πολίτου πρέπει να τελειώνει ή δια την ελευθερία του ή με την ελευθερία του».

Στις μέρες μας, η αειθαλής Γλύκατζη – Αρβελέρ το λέει: «να μπορείς να πεθάνεις όρθιος για να μην ζήσεις γονατιστός».

Όλα τα παραπάνω προϋποθέτουν σκεπτόμενο πολίτη, με αίσθηση ταυτότητας και ανήκειν, με αρχές και υπερατομικές αξίες. Δηλαδή πολίτη που επιδίδεται στο άθλημα της αρετής κάτι που είναι εντελώς ξένο και ακατανόητο για τον αγελαίο μαζάνθρωπο της ακόρεστης κατανάλωσης, τον εθνομηδενιστή, τον απαίδευτο φανατικό, τον τυφλωμένο θρησκόληπτο.

Δεν είναι ανδρείος ο ζωσμένος με εκρηκτικά τρομοκράτης. Μάρτυρας γίνεται! Δηλαδή η πράξη του μαρτυράει, το μέγεθος του παραλογισμού στον οποίο οδηγεί ο θρησκευτικός σκοταδισμός!

Ας μη αναλωθούμε όμως στην μελέτη φαινομένων παρακμής και ας προσπαθήσουμε να εμβαθύνουμε στο τι είναι αρετή! Η απαρίθμηση των αρετών όπως τις προσδιόριζαν στην κλασσική αρχαιότητα, δηλαδή ανδρεία, μετριοπάθεια, ευλάβεια, σοφία, δικαιοσύνη, δεν απαντά στο ερώτημα που τέθηκε, τι είναι δηλαδή η αρετή Θα κατανοήσουμε επομένως καλύτερα το πολυσήμαντο της αρετής αν καταφύγουμε στον Αριστοτέλη, που προφανώς για λόγους πληρότητας, οδηγήθηκε στο να δώσει, σε ελεύθερη απόδοση, δύο ορισμούς.

  • «αρετή είναι η μεσότης μεταξύ ελλείψεως και υπερβολής»,
  • «αρετή είναι η συνειδητή έξις στην εκτέλεση επαινετών πράξεων»

Σύμφωνα λοιπόν με τον Αριστοτέλη, ο μαχόμενος, για να είναι ανδρείος, θα πρέπει πρωτίστως να υπερνικήσει τον φόβο, να γίνει ατρόμητος, αλλά και να μην παρασυρθεί από το θάρρος του. Σε κάθε περίπτωση μέσα από το είδος της ανθρώπινης αυθορμησίας, στη μάχη, αποκαλύπτονται τα ενδότερα του είναι. Όμως, με δεδομένο ότι σκοπός είναι η αποτελεσματική αντιμετώπιση των εχθρών, ο ανδρείος θα πρέπει να συνδυάζει θάρρος και σύνεση. «εάν μεν γαρ τινά λίαν ποιήσεις άφοβον, ώστε μηδέ τους θεούς φοβείσθαι, ουκ ανδρείος αλλά μαινόμενος, αν δε φοβούμενος πάντα, δειλός. Ανδρείος άρα έσται ούτε ο φοβούμενος πάντα ούτε ο μηθέν» Η άσκοπη θυσία δεν συνιστά ανδρεία.

Οι τρέχουσες προτροπές «ο τολμών νικά» και «θαρσείν χρη» αποτελούν συμπύκνωση και ισχυρή ενθάρρυνση της βούλησης για αγώνα. Τούτο είναι απόλυτα απαραίτητο σε ειδικές περιπτώσεις σύγχρονης μάχης. Η επίδειξη αποφασιστικότητας και θάρρους, μέσα από σωστή εκπαίδευση και καθοδήγηση, δημιουργεί προϋποθέσεις επίδειξης ανδρείας.

Ο χαρακτηρισμός της αρετής ως συνειδητή έξη, δεν παραπέμπει σε κάποια βιολογική εγγραφή και ένστικτο που καθιστά κάποιον ανδρείο. Αλλά υποδηλώνει και συνεπάγεται ελεύθερη επιλογή η οποία βέβαια βασίζεται και πηγάζει από την ποιότητα της παιδείας. Με άλλα λόγια η ανδρεία δεν είναι προϊόν της φύσης μας αλλά πηγάζει από την αγάπη για την πατρίδα και την συνετή αξιολόγηση των δεδομένων ώστε να βελτιστοποιήσουμε τις όποιες ικανότητες και δυνατότητές μας για να νικήσουμε τον εχθρό.

Η θυσία, αν συμβεί, στις πλείστες των περιπτώσεων είναι αποτέλεσμα τύχης και ανάγκης, σπάνια προκύπτει ως επιλογή. Δηλαδή, η θυσία δεν μεθοδεύεται, προκύπτει μέσα από την τύχη, την ανάγκη και την ανθρώπινη αυθορμησία.

Αυτονόητο ότι άλλοι θα αποτιμήσουν και θα κρίνουν την συνεισφορά στη μάχη και τον πόλεμο. Κανείς δεν μπορεί να αυτοχαρακτηρισθεί ανδρείος! Άλλοι θα τον κρίνουν και θα τον κατατάξουν στην χορεία των ηρώων, με την ουσιαστική, καταχρηστική ή μεταφορική έννοια του όρου Ήρωας.

Εύκολα αναγνωρίζεται η κοινή ρίζα της λέξης ανδρεία με τον άνδρα. Πράγματι, μόνον ο άνδρας, με την δεδομένη σωματική του διάπλαση θα μπορούσε να είναι αποτελεσματικός στην μάχη σώμα με σώμα. Η άμεση εμπλοκή και συμπλοκή στη μάχη δεν ήταν τότε θεωρητική άσκηση επί χάρτου, ούτε γνωσιακή αντιπαράθεση. Απαιτούσε ωμή και αποτελεσματική άσκηση βίας. Η σωματοδομή της γυναίκας δεν είναι τέτοια για να μπορέσει να καταβάλλει τον άνδρα. Για αιώνες, λοιπόν, ανδρική υπόθεση η μάχη και ο πόλεμος.

Έρχομαι τώρα στις σύγχρονες συνθήκες μάχης και πολέμου. Όλοι και όλες μπορούν να πολεμήσουν. Η σωματική ρώμη μόνον σε ειδικές επιχειρήσεις είναι ο σημαντικότερος παράγοντας. Τούτο βέβαια δεν υποβιβάζει την ανάγκη για άριστη σωματική φυσική κατάσταση όλων. Η αντοχή και ευελιξία στον χειρισμό των όπλων, κάτω από δύσκολες και παρατεταμένες συνθήκες, απαιτούν σωματική ευρωστία.

Στον σύγχρονο πόλεμο απαιτείται ακριβής γνώση του τρόπου λειτουργίας, του χειρισμού και των δυνατοτήτων των όπλων. Απαιτείται ευελιξία, συντονισμός, συνεργασία και προσαρμοστικότητα. Μόνον με προσεκτική, επίπονη, επαναλαμβανόμενη και διαρκώς προσαρμοζόμενη εκπαίδευση μπορεί να επιτευχθεί η αξιοποίηση των δυνατοτήτων των όπλων. Απαιτείται οργάνωση και πρόβλεψη του τρόπου απόκτησης υπεροχής, στο χώρο και τον χρόνο. Με άλλα λόγια τα σύγχρονα όπλα απαιτούν αφοσιωμένο, αποφασισμένο και εξειδικευμένο προσωπικό.

Μήπως οι επαγγελματίες μισθοφόροι θα μπορούσαν να το κάνουν καλύτερα;

Αιώνες πριν, ο Μακιαβέλι, είχε απαντήσει αρνητικά. Η πρόσφατη ιστορία των μισθοφόρων της Wagner το επιβεβαιώνει. Η άμυνα της πατρίδας είναι κοινή υπόθεση όλων των Ελλήνων! Για εκείνους όμως που με επαγγελματισμό φέρουν το βάρος της ευθύνης για την οργάνωση της άμυνας, θα πρέπει να υπάρχει ηθική και υλική αναγνώριση.

Ο φόβος θανάτου πάντα είναι κυρίαρχος. Δεν έχει όμως την δραματικότητα που είχε η πάλη σώμα με σώμα. Ο σημαντικότερος τρόπος ελέγχου του φόβου είναι η αποφασιστικότητα για αγώνα, η πίστη στη νίκη, και η καλή προετοιμασία προς τούτο. Απαιτείται ηγεσία και διοικητές που να εμπνέουν, να συνεγείρουν, να παρέχουν την σιγουριά της επαγγελματικής τους επάρκειας.

Κάθε μαχόμενος, αλλά και όλος ο λαός, θα πρέπει να ενστερνιστούν το «υπερ βωμών και εστιών» και να πιστεύουν στην δυνατότητα νίκης. Ταυτόχρονα να είναι έτοιμοι να πεθάνουν όρθιοι για να μη ζήσουν γονατιστοί. Βέβαια, σκοπός δεν είναι η θυσία αλλά η νίκη. Δεν γίνεσαι ανδρείος χωρίς τα φτερά της ψυχής!

Δεν μπορείς να νικήσεις χωρίς ορθολογική προετοιμασία από τον καιρό της ειρήνης.

Η ανδρεία σήμερα δεν μετριέται με την σωματική ρώμη και αλκή αλλά κυρίως από την ετοιμότητα, την τελειότητα, την ακρίβεια του χειρισμού των όπλων. Ας μην περιμένουμε την ώρα του πολέμου να αποτιμήσουμε την επάρκειά μας.

Ο πατριωτισμός δεν μετριέται με λόγια αγάπης, αφοσίωσης και κομπασμού! Μετριέται με το πόσο καλά γνωρίζω και κάνω τη δουλειά μου από την περίοδο της ειρήνης.

Στο ελληνικό «υπέρ βωμών και εστιών» κάλεσμα εμπεριέχεται βαρύ φορτίο. Ζούμε στο τόπο όπου αναπτύχθηκε πολιτισμός που σφράγισε την πορεία του ανθρώπου. Με έργα, με λόγια, με ιδέες. Η ελληνική γλώσσα, και κατά την αρχαιότητα και μέσα από τον Χριστιανισμό, ήταν το όχημα και εργαλείο με το οποίο εξημερώθηκε και σμιλεύθηκε ο άνθρωπος για να αναζητήσει το κάλλος και την αρμονία. Να προσπαθήσει να προσομοιάσει, να μιμηθεί την αγαθότητα του Δημιουργού του, του Θεού.

Μιλάμε την γλώσσα που πιστώνεται με λέξεις όπως δημοκρατία, κάλλος, αρμονία, τραγωδία.

Αν σώμα της Ελλάδας είναι οι στεριές, τα νησιά, οι θάλασσες, η ψυχή της Ελλάδας είναι η γλώσσα μας!

Απαιτείται «καύση καρδίας» για μια τέτοια πατρίδα!

Κανένας ακρωτηριασμός, καμιά υποβάθμιση, καμιά ακηδία!

Ο δικός μας πατριωτισμός, δεν θα πρέπει να έχει ανάγκη από αντίβαρα και αντίδωρα για να εκδηλωθεί!

Η προσταγή έρχεται λιτή και νωπή από τον Νομπελίστα Οδυσσέα Ελύτη. «Την γλώσσα μου έδωσαν Ελληνική».

Τούτο αποτελεί, τιμή, ευθύνη και διαρκές κάλεσμα σε άθλημα αρετής και κατά την διάρκεια της ειρήνης και στον πόλεμο!

Είθε!

Ευχαριστώ για την προσοχή σας!

Δρ. Γεώργιος Γκόνης

Επιμέλεια Ανάρτησης

Αργύρης Τασιόπουλος

Categories
2025 ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΕΦΥΓΑΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΗΛΙΑΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (1930-2024)

Μέλος της ΕΕΥΕΔ μας απέστειλε άρθρο της Δημοσιογράφου Μάρω Βασιλειάδου, στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ με τον τίτλο :

Ηλίας Χ. Παπαδημητρακόπουλος (1930-2024): Ένα αντίο στον ανατόμο του ελάχιστου

Τα λιτά διηγήματα, η Στρατιωτική Ιατρική και ο Πύργος Ηλείας. 

Ο Ηλίας ήταν Μέλος της ΕΕΥΕΔ. Τελευταίο άρθρο που δημοσίευσε στην Ιστοσελίδα μας το 2023.10.05 αφορούσε το Α΄ Στρατιωτικό Νοσοκομείο στου Μακρυγιάννη. Μόνος σκοπός της  αναδημοσίευσης είναι η ενημέρωση των Υγειονομικών των Ενόπλων Δυνάμεων για τον Συνάδελφό τους, που η φήμη του διαπέρασε ή και διαπαιδαγώγησε  αρκετές γενιές  Αξιωματικών. Ζητούμε συγνώμη για την χωρίς άδεια αναδημοσίευση του άρθρου της Καθημερινής.

Μάρω Βασιλειάδου

03.12.2024 • 12:04

Αν μας παρακολουθούσε από κάπου, σίγουρα θα μας προειδοποιούσε: «Μη γράψετε βεβαίως κάποια ανεκδιήγητη δημοσιογραφική κοινοτοπία για τον θάνατό μου». Παρ’ όλα αυτά εξακολουθούσε να διαβάζει καθημερινά εφημερίδες, πάντοτε το μεσημέρι πριν από τον μεσημεριανό υπνάκο.

Ο Ηλίας Χ. Παπαδημητρακόπουλος έφυγε από τη ζωή την Παρασκευή σε ηλικία 94 ετών, μετά από σύντομη παραμονή στο νοσοκομείο.

Όπως σημειώνει η εκδότριά του Γιώτα Κριτσέλη, διευθύντρια της Κίχλης, «θα τον διαβάζουμε με απόλαυση και θα τον θυμόμαστε πάντοτε με αγάπη». Τα πολλά σημειώματα που αναρτήθηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μετά την είδηση της εκδημίας του δείχνουν ότι είχε πάρα πολλούς φίλους κάθε ηλικίας που τον γνώριζαν κυρίως μέσω των διηγημάτων του, καθώς ο ίδιος δεν αναλωνόταν στην πολλή συνάφεια του πλήθους.

Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους διηγηματογράφους της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας, μέλος της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς, λιτός στη γραφή του, ακριβής, τρυφερός αλλά και είρων, απόμακρος και εξαιρετικά προσηνής όταν το επιθυμούσε. Εως τα γεράματά του η συνομιλία μαζί του υπήρξε μια άσκηση ακρίβειας στη χρήση της ελληνικής γλώσσας. Εργάστηκε ως στρατιωτικός γιατρός, αποστρατεύθηκε ως ανώτερος γενικός αρχίατρος, έχοντας στο μεταξύ συμβάλει στην προώθηση προγραμμάτων προληπτικής ιατρικής. Ηταν υπερήφανος γι’ αυτό. Για το σύνολο του συγγραφικού του έργου έλαβε το Βραβείο Ιδρύματος Πέτρου Χάρη Ακαδημίας Αθηνών 2010 και το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Γραμμάτων το 2015. Τα διηγήματά του του κυκλοφορούν σε έξι κομψούς τόμους από τις εκδόσεις Κίχλη. Πριν από την κυκλοφορία των δοκιμίων του θα προηγηθεί η νέα έκδοση του βιβλίου «Γράμματα από την Αμερική» του Γιώργη Παυλόπουλου προς τον Ηλία Χ. Παπαδημητρακόπουλο.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ
Ποιητής, συγγραφέας
Τελευταίος χαιρετισμός από τον «Μαστραπά…»

Ενα συγγραφέα τις περισσότερες φορές τον γνωρίζουμε από τα βιβλία του ή από τις παρουσιάσεις, καλύτερα, των έργων του. Ετσι κι εγώ, τη μακρινή δεκαετία του 1970, γνώρισα τον Η. Χ. Παπαδημητρακόπουλο. Ηταν αρχές του καλοκαιριού το 1977. Εργαζόμουν στον Κέδρο. Δειγματισμός και τροφοδοσία των βιβλιοπωλείων. Μια μέρα, οδεύοντας προς την έξοδο της στοάς προς Πανεπιστημίου, βλέπω να εισέρχονται σε αυτήν δύο τύποι. Ενας κοντός κι ένας ψηλός. Μυστακοφόροι και οι δύο. Ο Ηλίας Πετρόπουλος, πολύ γνωστός εκείνη την εποχή. Ο άλλος, «άγνωστος». Ένας συνάδελφος ερχόταν πίσω τους. Μου λέει διακριτικά: «Ο Πετρόπουλος και ο Παπαδημητρακόπουλος. Οι δύο Ηλίες…».

Ο «άγνωστος» φορούσε ένα παρδαλό πουκάμισο. Μου έκανε εντύπωση η ατημέλητη εμφάνισή του. Έμοιαζε με τουρίστα. Αναζήτησα τα βιβλία του. Μετά από κάνα χρόνο τον ξανασυνάντησα μέσα στο κατάστημα του Κέδρου, αυτή τη φορά με τον Τάκη Σινόπουλο. Είχε κρεμασμένη μια φωνογραφική μηχανή στον ώμο.

Την τρίτη φορά τον συνάντησα σε μια καφετέρια της Φωκίωνος Νέγρη. Ήθελα να του προτείνω την έκδοση ενός αφιερώματος από τις σελίδες του «Οροπεδίου». Είχα διαβάσει πια αρκετά διηγήματά του. Αγαπούσα πολύ τον πυκνό, σύντομο και περιεκτικό λόγο του. Τον ξεχώριζα από άλλους με τον χαρακτηρισμό «ο δικός μου, ο Πυργιώτης».

Τα μιλήσαμε, δεν τα συμφωνήσαμε. Δημιουργήθηκε εκατέρωθεν μια συμπάθεια. Παρούσα και η αγαπημένη Νιόβη, η οποία ενθουσιάστηκε από την ιδέα. Μετά από λίγες ημέρες με κάλεσε και με ευχαρίστησε, ορίζοντας νέα συνάντηση. Έθεσε τους αυστηρούς όρους του. Ενθουσιασμένος του απάντησα: «Έτσι θα γίνουν όλα, αρχηγέ μου!». Γύρισε στη Νιόβη και της είπε: «Αυτός δεν με αποκάλεσε στρατηγέ μου. Μου έδωσε προαγωγή! Με έκανε αρχηγό του στρατεύματος!!!».

Αφού τελειώσαμε, αναζήτησε την ατζέντα του. Ηθελε το τηλέφωνο του κ. Φίλιππου Δρακονταειδή. Δεν την είχε μαζί του. Του είπα από μνήμης τον αριθμό. Με κοίταξε έκπληκτος. Με ρώτησε: «Τον ξέρεις απέξω;». «Μάλιστα», του απήντησα. «Μήπως ξέρεις και το τηλέφωνο του Μηλιώνη;». Του το λέω κι αυτό. Γυρίζει στη Νιόβη και της λέει με θαυμασμό: «Τι είναι τούτος, παιδί μου; Πραγματικός “Μαστραπάς!”». Και γυρίζοντας σε μένα, μου εξηγεί πως ο Μαστραπάς ήταν ο επί 42 χρόνια ληξίαρχος του Πύργου, ο οποίος ήταν γνωστός σε ολόκληρη την πόλη για την τρομερή μνήμη που διέθετε, γνωρίζοντας σχεδόν όλα τα ονοματεπώνυμα των δημοτών της πόλης, τα πατρώνυμα, την ημερομηνία γεννήσεως του καθενός, καθώς και τον τόπο κατοικίας του! Έκτοτε απέκτησα στη μεταξύ μας σχέση το προσωνύμιο Μαστραπάς…

Δύο ημέρες πριν αναχωρήσει, στο νοσοκομείο. Έμεινα έως αργά. Ήταν ανήσυχος, αλλά έδειχνε καλά. Μιλήσαμε ώρες. Αργά το απόγευμα κατάλαβα ότι έπρεπε να φύγω. Σήκωσε το χέρι λέγοντας: «Ο,τι είπαμε, Μαστραπά. Αν βγω από εδώ, που δεν το βλέπω, θα σε καλέσω εγώ στο τηλέφωνο…». Την Παρασκευή το απόγευμα ήρθε το μαντάτο. Κι ο Μαστραπάς θρηνεί για την απώλεια της πατρικής στοργής…

ΗΛΙΑΣ ΠΑΠΑΜΟΣΧΟΣ
Συγγραφέας
Η δεκαοχτούρα (μνήμης χάριν)

Ξέρω ότι θα χαιρόταν που θα μιλήσω περισσότερο για εκείνη. Η Νιόβη αγαπάει τα λουλούδια και τα ζωντανά. Ο Ηλίας παραδέχθηκε πως εκείνη τον μετέστρεψε, αγαπητικά, προς τα ζώα. Μιλάει για τα τριαντάφυλλα σαν να είναι παιδιά τους, για τις γάτες τους, για τα πουλάκια που ταΐζει, μου λέει παλιές ιστορίες, όπως για εκείνο το αρνάκι που συνάντησε κάποτε σ’ ένα νησάκι, που δέθηκε τόσο μαζί της ώστε όταν επιβιβάστηκε σ’ ένα βαρκάκι για να φύγει, το αρνάκι βούτηξε για να την ακολουθήσει. Λυπημένη τη θυμάμαι. Τάιζε τις δεκαοχτούρες στο μπαλκόνι της, αλλά μια μικρή είχε μέρες να φανεί. Ο Ηλίας μου είπε ψιθυριστά στο τηλέφωνο πως βγαίνοντας από την πολυκατοικία τους την είδε στον δρόμο πεσμένη. Τη μάζεψε, την έθαψε. Καθώς μου τα ‘λεγε ο Ηλίας την άκουγα κάπου απ’ το βάθος να την καλεί. Μου είπε κάποτε η Νιόβη για μια νευρολόγο, τότε που δούλευε ως διευθύντρια στη δευτεροβάθμια επιτροπή υγείας. Η νευρολόγος τάιζε όλα τα αδέσποτα της περιοχής. Κοντά στην υπηρεσία ήταν ένα άδειο οικόπεδο όπου μαζεύονταν. Όταν γεννήθηκαν κάτι γατιά στον ακάλυπτο της οικοδομής όπου στεγαζόταν η υπηρεσία, η νευρολόγος ανέλαβε να τα ταΐζει κι αυτά. Και μου περιέγραψε η Νιόβη το πάθος της, πώς ροβολούσε στα σκαλιά για να πάει στο ημιυπόγειο, απ’ όπου, ανοίγοντας ένα παραθυράκι, τους έβγαζε φαΐ. Η λέξη «αυτοθυσία» τριγύριζε στο μυαλό μου όσο την άκουγα, είχα ψυχανεμιστεί την κατάληξη. Τα τραύματα στο κεφάλι αποδείχθηκαν μοιραία.

Όποτε ήταν να κατέβουν στο νησί η Νιόβη κι ο Ηλίας μου περιέγραφαν το λώλαμα της Λόλας, της μιας απ’ τις γάτες τους. Κάνουν ό,τι είναι δυνατό για να αποκρύψουν την επικείμενη αναχώρηση, εις μάτην όμως. «Γιατί μετά άντε να το βγάλεις κάτω από το κρεβάτι το τρελόγατο!» λέει ο Ηλίας. «Ενώ η Πηνελόπη, “το γλυκό μου”, υποτάσσεται αδιαμαρτύρητα και υπομονετικά σε αυτή τη βάσανο των αιλουροειδών: την αλλαγή τόπου», συμπληρώνει η Νιόβη. Τους επισκέφθηκα στο νησί. Με υποδέχθηκε ο Ηλίας στην είσοδο του κτήματος. Βγήκε κι εκείνη να με καλωσορίσει. Μια σεβάσμια θεά. Φορούσε ένα αέρινο φόρεμα, που έκανε να μοιάζει ακόμη πιο εύθραυστο το ισχνό κορμί της. Ενιωσα πως την αγκάλιασα για να μην αναληφθεί. Ο Ηλίας την κοίταζε με θαυμασμό, με έγνοια. Πίσω από το μποστάνι ψιθύριζε η θάλασσα. Από την καλαμοσκεπή της βεράντας βγήκαν οι νυχτερίδες. Σήκωσα το κινητό να τις απαθανατίσω. Σκιές στο λυκόφως. «Δεν πιάνονται αυτές, παιδί μου», είπε με τη βαθιά και βραχνή φωνή του ο Ηλίας. Προχθές κατάλαβα τι εννοούσε.

Μάρω Βασιλειάδου

Δημοσιογράφος

Η Μάρω Βασιλειάδου γεννήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε Φιλολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, από όπου αποφοίτησε το 1990. Αρχισε να εργάζεται ως δημοσιογράφος στον περιοδικό Τύπο από το εβδομαδιαίο περιοδικό ΕΝΑ (1991), και συνέχισε ως μέλος της συντακτικής ομάδας των περιοδικών ΕΙΚΟΝΕΣ, MARIE CLAIRE, VOGUE, ΓΥΝΑΙΚΑ. Υπήρξε αρχισυντάκτρια του ταξιδιωτικού περιοδικού PASSPORT που εξέδιδε ο όμιλος της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ, και συντάκτρια των ενθέτων ΕΠΤΑ ΗΜΕΡΕΣ και ΚΑΠΑ της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ. Διετέλεσε σύμβουλος επικοινωνίας στην ανεξάρτητης αρχή του Συνηγόρου του Πολίτη (Καλλιόπη Σπανού, 2014-2015). Έχει ασχοληθεί με την δημοσιογραφική έρευνα για τη συγγραφή σεναρίων, και συνεργάστηκε στην παραγωγή κινηματογράφου και τηλεόρασης. Έχει βραβευτεί από το Ίδρυμα Προαγωγής Δημοσιογραφίας Αθανασίου Βότση για την προβολή και προώθηση ζητημάτων Ισότητας των φύλων. 

Επιμέλεια ανάρτησης :

  • Αργύρης Τασιόπουλος
  • Υποστράτηγος ε.α
Categories
2024 ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΗΜΕΡΙΔΕΣ - ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΕΝΙΑΙΑ ΥΓΕΙΑ, ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

  • – 2024.11.28
  • – Αναστάσιος Γερμενής (Πλήρες Βιογραφικό εδώ)

Εναρκτήρια ομιλία κατά το 29ο Ιατρικό Συνέδριο Ενόπλων Δυνάμεων, Θεσσαλονίκη 2024 από τον Αναστάσιο Γερμενή.

Ο Α. Γερμενής είναι ομότιμος Καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Αντεπιστέλλον Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιδρυτικό Τακτικό Μέλος της Ιονικής Ακαδημίας 1808 και Τακτικό Μέλος της Rencontres Interdisciplinaires Franco-hellénique. Πλήρες Βιογραφικό εδώ

ΕΝΙΑΙΑ ΥΓΕΙΑ, ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

Το ερώτημα αν η ύπαρξη ζωής στον Πλανήτη μας αποτελεί μοναδικό φαινόμενο σε ολόκληρο το σύμπαν, είναι μάλλον βέβαιο ότι θα συνεχίσει να απασχολεί την επιστήμη για πολλά ακόμη χρόνια.

https://geektyrant.com/news/nasa-releases-stunning-awe-inspiring-photos-of-distant-galaxies-from-the-james-webb-space-telescope

Μια από τις υποθετικές απαντήσεις, που προβάλλεται όλο και περισσότερο τελευταία, υποστηρίζει ότι ο αριθμός των πλανητών που υπάρχουν στο σύμπαν, είναι τόσο μεγάλος, ώστε είναι απίθανο να μην υπάρχουν κι άλλοι πλανήτες που να φιλοξενούν παρόμοια ζωή και παρόμοιους πολιτισμούς όπως η Γη. Κι επειδή πολλοί από αυτούς τους πλανήτες έχουν ηλικία πολύ μεγαλύτερη από αυτή της Γης, οι πολιτισμοί τους δεν αποκλείεται να είναι πολύ πιο προηγμένοι από τον ανθρώπινο. Τόσο προηγμένοι, ώστε να έχουν τη δυνατότητα να εντοπίσουν και να επισκεφθούν τη Γη. Γιατί τότε αυτό δεν έχει συμβεί μέχρι στιγμής; Η απάντηση που δίνεται, είναι ότι η ανεξέλεγκτη τεχνολογική πρόοδος είναι καταστροφική και ότι οι τόσο προηγμένοι πολιτισμοί που θα είχαν τη δυνατότητα να φτάσουν στη Γη, έχουν ήδη εξαφανιστεί από τα ίδια τους τα επιτεύγματα.

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι, στη σύγχρονη τουλάχιστον πραγματικότητα, η πρόοδος της επιστήμης συναρτάται άμεσα από τις δυνατότητες και τη χρησιμοποίηση της τεχνολογίας. Χωρίς τεχνολογική παρέμβαση δεν υφίσταται παραγωγή νέας γνώσης. Μετά τα μέσα του 20ού αιώνα, όμως, παρατηρείται μια τάση προς ολοένα στενότερη διαπλοκή ανάμεσα στην επιστήμη και την τεχνολογία. Πρόκειται για μια συνθήκη, όπου η επιστήμη εκλαμβάνεται μάλλον ως πρακτική δραστηριότητα παρά ως θεωρητική αφαίρεση. Αντίθετα, η τεχνολογία αποκτά σιγά-σιγά τη δική της γνωστική αξία κι έτσι αποκτά προβάδισμα έναντι της επιστήμης στη λήψη των αποφάσεων που καθορίζουν την εξέλιξη του πολιτισμού. Σ’ αυτό το υβρίδιο τεχνολογίας και επιστήμης που διαμορφώθηκε στην εποχή μας και φέρεται ως τεχνοεπιστήμη, η διάκριση μεταξύ τεχνολογίας και επιστήμης είναι πλέον αδύνατη.

Η τεχνοεπιστήμη φαίνεται ότι ασκεί φοβερή επίδραση στο θεμελιώδες επίπεδο της ανθρώπινης σκέψης, ενώ, παράλληλα, διαθέτει μια τεράστια δυνατότητα αναδιαμόρφωσης των κοινωνικών πρακτικών και σχέσεων. Όταν η τεχνολογία προηγείται της επιστήμης, όταν η ωφελιμότητα είναι το κριτήριο της αλήθειας, όταν «τα πάντα υποτάσσονται στην εφαρμοσμένη έρευνα που άμεσα μετατρέπεται σε εμπορεύσιμη καινοτομία», τότε οι συνέπειες για τη δημοκρατία, για τα ανθρώπινα δικαιώματα, για την ουσιαστική ανθρώπινη ευημερία και για την οικολογική ισορροπία μπορεί να είναι καταστροφικές. Πρόκειται για μια αντιφατικότητα που εγκλωβίζει την ανθρωπότητα μέσα στα ίδια τα θαυμαστά επιτεύγματά της. Πρόκειται για την αντιφατικότητα που διαμορφώνει και χαρακτηρίζει τον σύγχρονο τεχνοπολιτισμό. Έναν πολιτισμό που «προτάσσει την αποδοτικότητα, την ανταγωνιστικότητα, την εκμετάλλευση, τον ατομικισμό και το πάση θυσία κέρδος εις βάρος των ηθικών προβληματισμών, των κοινωνικών ευαισθησιών και των οποιωνδήποτε ουσιαστικών ανθρώπινων αξιών».

Μετά απ’ αυτά και καθώς η ανθρωπότητα γίνεται, ολοένα και εντονότερα, μάρτυρας των αρνητικών επιπτώσεων της τεχνολογικής προόδου (βλ. κλιματική αλλαγή), δημιουργείται η απορία μήπως ο ανθρώπινος πολιτισμός ακολουθεί τη μοίρα, θύματα της οποίας εικάζεται ότι υπήρξαν οι προηγούμενοι υποθετικοί πολιτισμοί του σύμπαντος.

Η Ιατρική, από τη φύση της, είχε ανέκαθεν χαρακτηριστικά τεχνοεπιστήμης. Τυπική έκφραση του τεχνοεπιστημονικού χαρακτήρα της Ιατρικής αποτελεί η διαμόρφωση του βιοϊατρικού μοντέλου μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η ενσωμάτωση των κατακλυσμικών ανακαλύψεων των βασικών επιστημών που έλαβε χώρα μεταπολεμικά, είχε ως αποτέλεσμα τη θεαματική διεύρυνση των θεραπευτικών της δυνατοτήτων, αλλά και τη μεγιστοποίηση της κοινωνικής εξουσίας της.

Παράλληλα, όμως, δημιούργησε ένα πρωτοφανές ανθρωπιστικό έλλειμμα. Η υποκειμενικότητα του αρρώστου θυσιάστηκε στο όνομα της αντικειμενικοποίησης των οργανικών χαρακτηριστικών της νόσου. Η νόσος, ως μετρήσιμο μέγεθος, ως ένα σύνολο συμπτωμάτων που αναφέρονται σε σώματα, όργανα και ιστούς, αποδεσμεύτηκε από την υποκειμενική εμπειρία της αρρώστιας. Η θεραπεία και η φροντίδα κατανοούνται πλέον ως δύο διαφορετικά μέρη της θεραπευτικής διαδικασίας.

Η έκφραση του ιατρικού ανθρωπισμού περιορίζεται σήμερα στην επικοινωνία του γιατρού με τον άρρωστο και μας αρκεί να είναι, συναισθηματικά και ηθικά, στοιχειωδώς αποδεκτή. Γι’ αυτό και κανένας δεν ενδιαφέρεται για το πώς θ’ αποκτήσουν οι γιατροί δεξιότητες ανθρωπιστικής συμπεριφοράς.

Ως αποτέλεσμα, οι δείκτες ποιότητας της φροντίδας υγείας και η ικανοποίηση των ασθενών ανευρίσκονται αντιστρόφως ανάλογοι προς την αλματώδη αύξηση των θεραπευτικών δυνατοτήτων της Ιατρικής. Αποδεικνύεται, μάλιστα, ότι η ελάττωση της ικανοποίησης των ασθενών συναρτάται περισσότερο από τη φροντίδα υγείας και λιγότερο από την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.

Και καθώς διευρύνεται η σύγκλιση της Ιατρικής με τη βιοτεχνολογία, καινούριες ανθρωπιστικές ανάγκες εμφανίζονται και το ανθρωπιστικό έλλειμμα διαρκώς διογκώνεται. Σε… αρμονική συνεργασία, η Ιατρική με τη βιοτεχνολογία δημιουργούν πληθυσμούς με ιδιαίτερες ανθρωπιστικές ανάγκες, όπως οι ηλικιωμένοι, οι χρόνιοι άρρωστοι, οι γυναίκες που κάνουν υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και τόσοι άλλοι. Η ιατρικοποίηση του κινδύνου, επίσης, ειδικά μετά από την τεράστια διάδοση των γενετικών δοκιμασιών, έχει δημιουργήσει πλήθη ανθρώπων γεμάτων άγχος και αβεβαιότητα. Οι διαστάσεις του προβλήματος είναι τέτοιες που γίνεται πλέον λόγος για τεταρτογενή πρόληψη, για δράσεις, δηλαδή, που αποσκοπούν στην προστασία των ατόμων από ιατρικές παρεμβάσεις, οι οποίες είναι πιθανότερο να προκαλέσουν βλάβη παρά όφελος.

Στην αθέατη πλευρά του προβλήματος βρίσκεται η επαγγελματική εξουθένωση των γιατρών που θεωρείται σήμερα ως η πιο επικίνδυνη απειλή που δέχεται η ανθρωπιστική Ιατρική. Η επαγγελματική εξουθένωση των γιατρών οδηγεί σε χαμηλότερη ικανοποίηση των ασθενών και σε αποτυχία του συστήματος υγείας που, με τη σειρά τους, προκαλούν χαμηλή επαγγελματική ικανοποίηση, μειωμένη παραγωγικότητα και αυξημένα ιατρικά λάθη, τροφοδοτώντας έτσι μια καταστροφική σπείρα.

******

Ακραία τεχνοεπιστημονική έκφραση της Ιατρικής αντιπροσωπεύει η Ιατρική Ακριβείας (Precision Medicine, PM). Το παράδειγμα της Ιατρικής που διαμορφώθηκε με σκοπό την αποτελεσματικότερη απορρόφηση του τεράστιου όγκου των βιολογικών δεδομένων, με τα οποία «περιγράφεται» πλέον ο σύγχρονος ασθενής.

Κύριο χαρακτηριστικό της PM είναι η μετακίνηση του ενδιαφέροντος από τη θεραπεία προς την πρόληψη της νόσου και τη διασφάλιση της υγείας. Έτσι, πέρα από την αλματώδη πρόοδο που επιτυγχάνεται ως προς την αντιμετώπιση της νόσου, η PM αλλάζει τους ορισμούς, τις πρακτικές και τους ελέγχους, μέσα σε ένα βιοϊατρικό τεχνοεπιστημονικό πλαίσιο που εξαρτάται από εξαιρετικά εξειδικευμένες γνώσεις, από τον πολλαπλασιασμό των νέων μεθόδων υψηλής τεχνολογίας, από την επέκταση της βιοϊατρικής παρακολούθησης της υγείας και των κινδύνων που διατρέχει, αλλά και από τη μεταμόρφωση αυτού του ίδιου του σώματος και της ταυτότητας των υποκειμένων. Στο πλαίσιο αυτής της βιοϊατρικοποίησης, τα όρια μεταξύ υγείας και νόσου αμβλύνονται και η εμβέλεια της σύγχρονης Ιατρικής επεκτείνεται πολύ πιο πέρα από το ιατρικό επάγγελμα, από τα συστήματα υγείας ή από την παροχή ιατρικής θεραπείας.

Σημείο καμπής αναφορικά με τη διαμόρφωση των ανθρωπιστικών προτύπων της σύγχρονης Ιατρικής αποτελεί η συμμετοχικότητα του αρρώστου που προτείνει το P4 medicine μοντέλο της ΡΜ. Αυτή η παράμετρος της ΡΜ είναι συμπληρωματική προς τη φιλοσοφία της ασθενοκεντρικότητας που διέπει πλέον αρκετά συστήματα φροντίδας υγείας του δυτικού κόσμου. Η από κοινού λήψη αποφάσεων, που βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της πρότασης, αλλάζει ριζικά τις ισορροπίες στη σχέση γιατρού-αρρώστου. Και ενώ, εκ πρώτης όψεως, φαίνεται να ενισχύει την αυτονομία και την ελευθερία των ασθενών, να λειτουργεί δηλαδή εξόχως ανθρωπιστικά, παράλληλα αφήνει ανοικτά μια σειρά άλλων ανθρωπιστικών θεμάτων που σχετίζονται με τον επιμερισμό της εξουσίας και της ευθύνης κατά την ιατρική πρακτική.

******

Όλη αυτή η απόλυτη σύγκλιση της Ιατρικής με τη βιοτεχνολογία κάνει την Ιατρική δομική συνιστώσα του σύγχρονου τεχνοπολιτισμού. Ουσιαστικά, η Ιατρική έχει πλέον εξελιχθεί σε ένα πεδίο ανθρώπινης δραστηριότητας, όπου διασταυρώνεται πλήθος επιστημολογικών, ηθικών και πολιτικών ζητημάτων και όπου διεξάγονται μερικές από τις πιο σημαντικές εννοιολογικές και πολιτικές μάχες της εποχής μας. Κατά συνέπεια, η κατεύθυνση προς την οποία θα κινηθεί στο μέλλον η Ιατρική, θα επηρεάσει καθοριστικά τη μοίρα του ανθρώπινου πολιτισμού.

Η μελλοντική πορεία της Ιατρικής θα εξαρτηθεί από τη δυνατότητά της να ανταποκριθεί σε δυο μεγάλες προκλήσεις. Πρώτον, από το κατά πόσο θα μπορέσει να επαναδιαπραγματευτεί τη σχέση της με τη βιοτεχνολογία, όχι μόνο βιοηθικά, αλλά και οντολογικά, μέσα στο πλαίσιο μιας αναθεωρημένης θεώρησης της έμβιας φύσης. Και δεύτερον, από την ικανότητά της να ξεκαθαρίσει τι πρόκειται να χαθεί αναγκαστικά και τι θα επιλέξει να διαφυλάξει από όλα εκείνα τα στοιχεία που μέχρι σήμερα καθόριζαν την ανθρωπιστική της φύση. Για να δομήσει πάνω τους ένα σύστημα αξιών και να διαμορφώσει έναν ανθρωπισμό που θα καλύπτει τις ανάγκες του σύγχρονου αρρώστου και θα υπηρετεί την υγεία του σύγχρονου ανθρώπου, τόσο σε ατομικό όσο και σε πλανητικό επίπεδο.

Υποστηρίζω και θα επιχειρήσω να σας πείσω στα επόμενα λεπτά ότι η Ιατρική βρίσκεται πράγματι σε μια πορεία μεταλλαγής της τεχνοεπιστημονικής της φυσιογνωμίας, η οποία μάλιστα διαθέτει μια δυναμική ικανή να επηρεάσει θετικά τη γενικότερη εξέλιξη του τεχνοπολιτισμού.

******

Η τεχνοεπιστημονική φύση της Ιατρικής αποτυπώνεται στη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στη διαρκώς αυξανόμενη επίπτωση των αλλεργικών και αυτοάνοσων νοσημάτων απ’ τη μια μεριά και στη συρρίκνωση της βιοποικιλότητας του Πλανήτη από την άλλη.

Οριστικά συμπεράσματα αναφορικά με την αιτιολογία αυτού του φαινομένου δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής. Όπως δεν υπάρχει και οριστική θεραπεία των νοσημάτων της ανοσολογικής φλεγμονής. Κι αυτό παρά τις εξαντλητικές προσπάθειες που καταβάλει η βιοτεχνολογία για την κατανόηση της παθοφυσιολογίας τους. Η προσπάθεια, δηλαδή, να αντιμετωπιστεί, με μια αμιγώς τεχνοεπιστημονική προσέγγιση, το πρόβλημα (δηλ. η βλάβη της υγείας) που δημιούργησε και επιμένει καθημερινά να διογκώνει η τεχνολογία (δηλ. η συρρίκνωση της βιοποικιλότητας) παραμένει, κατά βάση, άκαρπη. Όπως συμβαίνει και με πολλά άλλα νοσήματα, η αναζήτηση απαντήσεων στο εμμονικό παθοφυσιολογικό ερώτημα «πώς δημιουργούνται τα νοσήματα» δεν μπορεί να οδηγήσει στην οριστική θεραπεία τους.

Τα τελευταία χρόνια, όμως, η αναζήτηση απαντήσεων στο παραγνωρισμένο ερώτημα «γιατί» διατηρήθηκε εξελικτικά το νοσολογικό στίγμα της ανοσολογικής φλεγμονής, έχει οδηγήσει σε μια ριζικά διαφορετική προσέγγιση του προβλήματος. Συγκεκριμένα, διαπιστώθηκε ότι η αιτιολογία του φαινομένου ανάγεται στην αλλαγή του τρόπου ζωής του ανθρώπου που επισυνέβη κατά τη Νεολιθική Επανάσταση, πριν από 8.000 χρόνια. Αποτέλεσμα αυτής της αλλαγής ήταν μια τεράστια και σχετικά απότομη διαταραχή της συμβιωτικής σχέσης του ανθρώπου με τα μικρόβια. Η διαταραχή αυτή οδήγησε στον αποσυντονισμό των ανοσορρυθμιστικών μηχανισμών που, με τη σειρά του, είχε ως συνέπεια την εμφάνιση των χρόνιων φλεγμονωδών νοσημάτων. Καθώς ο σύγχρονος αστικός τρόπος ζωής επιδεινώνει τη συρρίκνωση της βιοποικιλότητας, η υποκείμενη διαταραχή και η επίπτωση αυτών των νοσημάτων συνεχίζει να αυξάνεται.

Η σημασία της παραπάνω διαπίστωσης ξεπερνά κατά πολύ την ερμηνευτική της ισχύ. Μετά από πολλά χρόνια δυσπιστίας και αμφισβήτησης της σχέσης και του ρόλου που θα μπορούσε να διαδραματίσει η εξελικτική βιολογία στην Ιατρική, πάνω στη βάση αυτών των ευρημάτων διαμορφώνεται ένα νέο πεδίο, αυτό της Εξελικτικής Ιατρικής. Ο νέος αυτός κλάδος της Ιατρικής επιχειρεί την εκμετάλλευση της εξελικτικής δυναμικής προς την κατεύθυνση της αναζήτησης νέων προσεγγίσεων για την ευπάθεια, την ανθεκτικότητα και την αντίσταση σε διάφορες ασθένειες, όπως ο καρκίνος, η αντιµικροβιακή αντοχή κ.ά. Εστιάζεται, επίσης, στη χρήση των εξελικτικών αρχών για την κατανόηση και την αντιμετώπιση πτυχών της ανθρώπινης συμπεριφοράς που εμποδίζουν τη βιοϊατρική καινοτομία και τη δημόσια υγεία.

******

Η θεώρηση αυτή πλειοδοτεί υπέρ μιας συμβιωτικής, οικολογικής συνθήκης της φύσης που υποδεικνύει ότι η τύχη της παγκόσμιας ανθρώπινης υγείας είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την τύχη της βιόσφαιρας. Είναι αυτή ακριβώς η θέση, πάνω στην οποία διαμορφώθηκαν οι έννοιες της Ενιαίας (One Health) και της Πλανητικής Υγείας (planetary health).

Η Ενιαία Υγεία προτείνει την επίτευξη της υγείας του ανθρώπου ή των ζώων ή του περιβάλλοντος µε την επίτευξη και των τριών μαζί, σε μια μορφή ολοκληρωμένου αμοιβαίου χαρακτήρα, και αναγνωρίζει ότι η υγεία και στους τρεις τομείς πρέπει να επιτευχθεί ταυτόχρονα και μαζί ή καθόλου. Εκ πρώτης όψεως, αυτή η θέση φαίνεται να υποκρύπτει κάποια αποστασιοποίηση από τον κλασικό ιατρικό ανθρωπισμό. Στην πραγματικότητα, όμως, αυτό που προβάλει δεν είναι άλλο από την επανεξέταση της ανθρωποκεντρικότητας. Σ’ αυτή την «ανθρωποκεντρική ύβρη» της σύγχρονης βιοϊατρικής πραγματικότητας, η Ενιαία Υγεία αντιπαραθέτει μια δική της ανθρωπιστική πρόταση, μια πρόταση που διαμορφώνεται πάνω στην ηθική βάση της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση.

Η αντίληψη του οικολογικού ανθρωπισμού επιτρέπει μια αρκετά διαφορετική πραγμάτωση του ανθρώπινου δυναμικού, όπου η ολοκλήρωση του ατόμου θεωρείται ικανοποιητικά εφικτή μόνο μέσα σε συλλογικά πλαίσια. Ουσιαστικά, ο οικολογικός ανθρωπισμός αντιπροσωπεύει ένα κίνημα προώθησης μιας εξελιγμένης, συντονισμένης παγκόσμιας οικονομίας που θα είναι οικολογικά φιλική, κοινωνικά ειρηνική και δίκαιη και η οποία θα επιτυγχάνεται μέσα από την εφαρμογή της λογικής, της αξιοπρέπειας, της ανεκτικότητας, της ενσυναίσθησης και της ελπίδας.

Στο πλαίσιο της Ενιαίας Υγείας, η ανθρωποκεντρικότητα επαναπροσδιορίζεται με τη διαμόρφωση της έννοιας της ανθρώπινης λειτουργικότητας. Πρόκειται για έναν νέο δείκτη υγείας που ενσωματώνει τη βιολογική με τη βιωμένη υγεία, δηλαδή με την πραγματική δραστηριοποίηση του ατόμου σε αλληλεπίδραση µε το περιβάλλον του. Τόσο ο οικολογικός ανθρωπισμός όσο και η ανθρώπινη λειτουργικότητα υποδηλώνουν ότι η Ιατρική έχει πράγματι τη δυνατότητα να παρέμβει στο κοινωνικο-πολιτικό τοπίο με παραδείγματα που υπόσχονται τη ριζική αναδιαμόρφωση του ανθρωπιστικού της προτύπου.

******

Προϋπόθεση, βέβαια, για την πραγμάτωση τόσο των παραπάνω προβλέψεων, όσο και των εξατομικευμένων παρεμβάσεων της ΡΜ, είναι η δυνατότητα διαχείρισης της πολυπλοκότητας των οικοσυστημάτων, της διαχείρισης των ογκωδών δεδομένων (big data) που τα περιγράφουν και των πρωτόγνωρων ρυθμών, με τους οποίους αυτά μεταβάλλονται. Είναι απολύτως βέβαιο ότι αυτή η συνθήκη είναι αδύνατο να εξυπηρετηθεί με οποιουδήποτε είδους συμβατικές προσεγγίσεις.

Η τεχνητή νοημοσύνη (artificial intelligence, AI) δεν είναι πλέον επιλογή αλλά αναπόφευκτη αναγκαιότητα. Γι’ αυτό και οι επενδύσεις στην ΑΙ αποτελούν πλέον ένα από τα διακριτικά χαρακτηριστικά του σημερινού κόσμου της υγειονομικής περίθαλψης και της προαγωγής της υγείας. Η χρησιμοποίηση εργαλείων και μεθόδων της ΑΙ και της Επιστήμης των Δεδομένων για την συλλογή καλύτερων πληροφοριών, για τη μείωση της σπατάλης και του χρόνου αναμονής και για την αύξηση της ταχύτητας, της αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών, του επιπέδου ακρίβειας και της παραγωγικότητας στην υγειονομική περίθαλψη και την Ιατρική, φέρεται υπό τον όρο νοημοσύνη υγείας (health intelligence, HI). Πρόκειται για μια πολυεπίπεδη δράση που ξεκινάει από τη συγκέντρωση των πολυμορφικών στοιχείων που δομούν τον ηλεκτρονικό φάκελλο υγείας και φτάνει μέχρι τις εφαρμογές της γεωχωρικής ΑΙ αναφορικά με τη βελτίωση της υγείας και της ευημερίας των πληθυσμών.

Το ερώτημα που τίθεται είναι:

  • Τι μπορεί να περιμένει η ανθρωπότητα από αυτή τη ραγδαία εισβολή της ΑΙ στον χώρο της υγείας;

Αν μπορούσε κανείς να ομαδοποιήσει τις προσδοκίες της ανθρωπότητας από τη ΗΙ, η πρώτη θα ήταν το ενδεχόμενο πραγμάτωσης του παραδείγματος της ΡΜ, να κάμει δηλαδή τα omics υγεία. Αντιστοίχως, η ΗΙ αναμένεται να αναπτύξει την απαραίτητη διασυνδεσιμότητα των στοιχείων που περιγράφουν τον άνθρωπο, τα ζωικά είδη και το περιβάλλον, ώστε να διαμορφωθεί και να υλοποιηθεί το όραμα της Ενιαίας Υγείας.

Σε ένα δεύτερο πολύ πιο πρακτικό επίπεδο, η ΗΙ αναμένεται να αντιμετωπίσει μια σειρά προβλημάτων που απειλούν άμεσα τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έως το 2030, προβλέπεται έλλειψη 18 εκατομμυρίων εργαζομένων από τον τομέα της υγείας. 5,7 εκατομμύρια θάνατοι ετησίως, στις χώρες χαμηλού και μέσου εισοδήματος, οφείλονται στην κακή υγειονομική περίθαλψη ή στην έλλειψή της. Το ¼ των δαπανών για την υγεία στις ΗΠΑ οφείλεται σε σπατάλη. Με τις εφαρμογές ΗΙ θα αντιμετωπιστεί, επίσης, η διαρκής μείωση των χρόνου των ιατρικών επισκέψεων και οι αρνητικές επιπτώσεις που έχει αυτό το φαινόμενο στην ικανοποίηση των ασθενών.

Το ερώτημα που προκύπτει μετά από αυτά, είναι:

  • Ποιος μας εγγυάται ότι η ΗΙ θα μπορέσει να εκπληρώσει αυτές τις προσδοκίες;

Μια σειρά δεδομένων και βραχυπρόθεσμων προβλέψεων επιβεβαιώνει τη θετική κατεύθυνση, προς την οποία οδηγεί την ιατρική πρακτική η ΑΙ. Επιπλέον, από τη μελέτη των δυνατοτήτων της ΑΙ να καλύψει τους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης της ατζέντας των Ηνωμένων Εθνών για το 2030, προκύπτει ότι 134 από αυτούς τους στόχους μπορούν πράγματι να καλυφθούν, συμπεριλαμβανομένων των περισσότερων στόχων που αφορούν την υγεία. 59 όμως στόχοι φαίνεται ότι παραμένουν ακόμη ακάλυπτοι.

Τα αίτια αυτής της υστέρησης προφανώς και δεν επιτρέπεται να αναζητηθούν στα συνωμοσιολογικά σενάρια αντικατάστασης του ανθρώπου από την ΑΙ. Τέτοια ήταν και τα σενάρια του Άμμωνα για τη γραφή, όπως τουλάχιστον αναφέρει ο Πλάτωνας! Ο προβληματισμός αναφορικά με την ΑΙ, αυτή τη στιγμή τουλάχιστον, δεν είναι αν θα αντικαταστήσει ή όχι τον άνθρωπο, αλλά πώς θα επικουρήσει με τον καλύτερο τρόπο τη σκέψη του .

Από την άλλη πλευρά, όμως, υπάρχει πράγματι μια σειρά αναγνωρισμένων προβλημάτων αναφορικά με τις εφαρμογές της ΗΙ και ιδιαίτερα με την ανθρωπιστικά αποτελεσματική χρήση τους. Σημαντικότερα ανάμεσα σ’ αυτά είναι η αλγοριθμική μεροληψία, τα κενά ευθύνης που δημιουργούνται από την αδιαφάνεια, σε συνδυασμό με την πολυπλοκότητα και την απρόβλεπτη φύση των συστημάτων ΑΙ, καθώς και η απουσία πλουραλισμού αξιών. Το γεγονός ότι οι αποφάσεις των συστημάτων ΑΙ δεν συνυπολογίζουν την άποψη του αρρώστου, παρεμποδίζει την από κοινού λήψη αποφάσεων, περιορίζει την αυτονομία του αρρώστου και ενθαρρύνει την επιστροφή σε έναν ιδιότυπο πατερναλισμό, ο οποίος αυτή τη φορά επιβάλλεται από την ΑΙ.

Η ανθρωπότητα φαίνεται ότι αντιμετωπίζει με αυξημένη ετοιμότητα αυτού του είδους τα προβλήματα και ιδιαίτερα εκείνα που αφορούν την ανθρωπιστική τους διάσταση.Ήδη από το τέλος της περασμένης δεκαετίας το Μανιφέστο της Βιέννης διατύπωσε το όρισμα και τις αρχές του ψηφιακού ανθρωπισμού. Η ετοιμότητα της Ιατρικής, σ’ αυτόν τον τομέα, είναι χαρακτηριστικά εντυπωσιακή. Εξειδικευμένες κατευθυντήριες οδηγίες έχουν ήδη διαμορφωθεί πάνω στις αρχές του ψηφιακού ανθρωπισμού, αναφορικά με τις προϋποθέσεις ανάπτυξης ιατρικών εφαρμογών της ΑΙ.

Τελικά, στην εποχή της ΑΙ, θα υπάρχει ιατρικός ανθρωπισμός; Η απάντηση είναι ότι μπορεί πράγματι να υπάρξει αρκεί να κατανοήσουμε ότι: «Ο ανθρωπισμός, γενικά, και ειδικότερα ο ιατρικός ανθρωπισμός μπορεί να μην είναι μια νέα ιδέα· είναι ωστόσο μια ιδέα που πρέπει να επαναπροσδιορίζεται σε κάθε νέο βήμα στην ιστορία της εξέλιξης του ανθρώπου και της Ιατρικής, αντίστοιχα».

Αναστάσιος Γερμενης

Ομότιμος Καθηγητής Ανοσολογίας και Αντεπιστέλλον Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών

Συντομογραφίες

  • AI : Artificial Intelligen – Τεχνητή Νοημοσύνη.
  • ΗΙ : Ηealth Ιntelligence – Νοημοσύνη Υγείας.
  • PM : Precision Medicine – Ιατρική Ακριβείας.

Επιμέλεια Ανάρτησης και επιλογή φωτογραφιών Αργύρης Τασιόπουλος, Γεν. Γραμματέας ΕΕΥΕΔ

Categories
2024 ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΟΤΑΝ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕ ΤΟΝ ΛΟΡΔΟ ΜΠΑΥΡΟΝ

  • – 2024.05.30
  • – Λάμπρος Βαζαίος

Πλήν όλα, εκτός του ηλίου των, έδυσαν

Τα βουνά βλέπουν κατά τον Μαραθώνα

Και ο Μαραθών βλέπει κατά την θάλασσαν.

Εκεί ρεμβάζων μίαν ώραν μόνος

Ωνειρεύθην ότι η Ελλάς θα ημπορούσεν να είναι ακόμη ελευθέρα

Διότι επάνω εις τον Τύμβον των Περσών όπου ιστάμην

Δεν ημπορούσα να νομίζω τον εαυτόν μου δούλον.

Μην περιμένετε ελευθερίαν από τους Φράγκους

Έχουν βασιλέα όπου πωλεί και αγοράζει

Εις τα εντόπια στίφη εις τας εντοπίους φάλαγγας

Είναι η μόνη ελπίς της Ανδρείας σας

Αλλ’ η Τουρκική βία και ο Λατινικός δόλος

Θα θραύσει την ασπίδα σας όσον ευρεία και αν είναι.

Είναι εμφανής ο μόχθος του μεταφραστή να δαμάσει την τόσο ξένη γι’ αυτόν γλώσσα του ποιητή! Είναι όμως πολύ φανερή η συγκινησιακή φόρτιση και τελικά η συναισθηματική ταύτιση των δύο. Δεν αποφεύγει όμως τον πειρασμό του σχολιασμού ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Ολοκληρώνοντας την μεταγραφή της μετάφρασης, μας τονίζει:

«Αι λέξεις αυταί δεν είναι ιστορικόν σύμβολον παραστατικόν της τύχης του πολυπαθούς Ελληνισμού; Πόσον ενδομύχως ησθάνετο και κατενόει ο μέγας Βρετανός την θέσιν της Ελλάδος, την τότε και την διαρκή και την παντοτεινήν; Και πόσο απέχομεν ημείς να την εννοήσομεν και να την αισθανθώμεν;»!

Όλα αυτά δια χειρός Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη!**

Και ο Μπάϋρον; Τελείωσε την θυελλώδη ζωή του στο Μεσολόγγι «θέλοντας να κάμει κάτι περισσότερον για την κοινωνία από το να γράφει στίχους!»

Πρόλαβε να μιλήσει όμως…..

Μίλησε πικρά για την Τουρκική βία και τον Λατινικό δόλο!

Η μετάβαση της νεοελληνικής ποίησης από την «λογία καθαρεύουσα» και την αρχαΐζουσα συγγένισσα της, στην Δημοτική άρχισε δειλά-δειλά με την εγκατάσταση του Ελεύθερου Ελληνικού Κράτους. Το δημοτικό τραγούδι λειτουργώντας ως σταθερή αξία, είχε προετοιμάσει ομαλή πορεία. Η πρώτη φάση της μετάβασης δεν ήταν εύκολη και χρειάστηκε καιρός και αγώνες για να εδραιωθεί η παρουσία του ελεύθερου στίχου στον χώρο που κυριαρχούσε μέχρι τότε ο έμμετρος στίχος και λόγος στην λόγια καθαρεύουσα.

Ο Αργύρης Εφταλιώτης (Κλεάνθης Μιχαηλίδης) νεότατος το 1870 από το Μάντσεστερ όπου εργαζόταν, δημοσίευσε στο λογοτεχνικό περιοδικό της Αθήνας «Εθνική Βιβλιοθήκη» μετάφραση του ποιήματος του Λόρδου Μπάϋρον. Ήταν η πρώτη εμφάνιση του ποιητικού ταλέντου του Εφταλιώτη την εποχή μάλιστα που η μετάβαση του ποιητικού λόγου από την καθαρεύουσα στην Δημοτική βρισκόταν στην πρώτη της φάση.

Έχοντας ήδη περάσει, μαζί με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, το δύσκολο μονοπάτι της απόδοσης στην γλώσσα μας του ποιήματος του Μπάϋρον, ας προσπαθήσουμε να διακρίνουμε το άλλο πρόσωπο, την γραφή του Εφταλιώτη. Δεν θα επιχειρήσω να συγκρίνω τις δύο γραφές, θα τις βάλω δίπλα-δίπλα για να ολοκληρώσω την εικόνα της ενιαίας γλώσσας, του πλούτου της.

Απ’τους Φράγγους τους ψεύτες λευθεριά μη ζητάτε

Πονηροί βασιλιάδες κυβερνούν τη Φραγκιά

Π’ τα δικά σας χέρια λευτεριά καρτεράτε!

Αν σε δύναμη Τούρκου και Λατίνου ψευτιά

Αφεθείτε, θα σπάσει η ασπίδα σας τότες

Και οι μέρες σας θάναι πλειό πικρές απ’τις πρώτες.

Δημοτική γλώσσα με στέρεη βάση την ντοπιολαλιά της Λέσβου, της πατρίδας του βάζει ο Εφταλιώτης για να ζωντανέψει την απόδοση των στίχων στην γλώσσα μας. Αυτά το 1870.

Η τελική όμως μορφή της μετάφρασης δημοσιεύτηκε το 1890 επιβεβαιώνοντας το ταλέντο του Εφταλιώτη που είχε όμως στραφεί οριστικά πλέον στην πεζογραφία. Έχουμε τώρα την ευκαιρία να βάλουμε δίπλα στην μετάφραση του Παπαδιαμάντη, την πρώτη γραφή του Εφταλιώτη και την τελική απόδοση στην τρέχουσα πλέον Δημοτική από τον ίδιο, των στίχων του Λόρδου Μπάϋρον.

Απ’ τους άπιστους Φράγκους λευτεριά μη ζητάτε!

Εκεί ζουν ηγεμόνες που πουλούν κι’αγοράζουν.

Με δικό σας τουφέκι και σπαθί πολεμάτε!

Αυτού θα βρείτ’ ελπίδα κι’ότι θέλουν ας τάζουν

Ζυγός Τούρκου με Φράγκου πονηριά σαν ταιριάσουν

Την ασπίδα όσο νάναι δυνατή, θα την σπάσουν!

Τρείς μεταφραστικές εκδοχές της ίδιας στροφής του ποιήματος, που απετέλεσε την υψηλότερη έκφραση του Ευρωπαϊκού Φιλελληνικού πνεύματος για τον Αγώνα, δοσμένες από δύο κορυφαίους πεζογράφους, που θέλησαν να αναμετρηθούν με την ποίηση κορυφαίου ποιητή! Είναι από τις στιγμές που δεν υπάρχουν συγκρίσεις, δεν μπορούν να γίνουν συγκρίσεις. Διαβάζοντας τις στροφές αυτές την μία δίπλα στην άλλη, νιώθουμε πως είναι η ώρα να δεχθούμε χωρίς επιφύλαξη τον πλούτο που ντύνει κάθε τι που είναι φτιαγμένο με λέξεις Ελληνικές!

Δεν είχε τελειώσει ακόμη ο 19ος αιώνας και ο Ησυχασμός, η διανόηση που τον υπηρετούσε και η γραμματεία του, προσπαθούσαν να εμψυχώσουν όσους κρατούσαν ακόμη αναμμένο το ταπεινό πλέον λυχνάρι της αντίθεσης Ανατολής και Δύσης. Η διαφορά στην ισχύ και η έκταση της επιρροής της Δύσης, ή έστω σε ό,τι ορίζεται έτσι, ήταν πλέον αβυσσαλέα. Ο Διαφωτισμός, η βιομηχανική επανάσταση, τα άλματα που αντικατέστησαν τα βήματα στις επιστήμες και τα γράμματα, δεν άφησαν σχεδόν καθόλου ελεύθερο ζωτικό χώρο. Όσοι από τους μαθητές του Γρηγορίου του Παλαμά και του Αθανασίου του Πάριου, όπως ήταν ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης το έκαναν και το μπόρεσαν, αυτοί στάθηκαν σταθερά αρνητικοί στα ήθη της Λατινικής Δύσης, τουλάχιστον σ’αυτά. Ήταν θρήσκοι με την λαϊκή έννοια του όρου, αυστηρά ευσεβείς και πιστοί. Ήταν πεπεισμένοι, ταπεινοί με την πενία, την υλική πενία παρούσα πάντα στην ζωή, στον βίο τους.

Αυτός ήταν ο πνευματικός χώρος του μονήρους Σκιαθίτη. Πολύ νωρίς είχε με σαφήνεια ορίσει την θρησκευτική και την όλη τελικά θέση του:

« Η ατομική βούληση του ανθρώπου μένει ελευθέρα και ανεξάρτητος από της θείας βουλήσεως. Όπως έπλασεν ο Θεός τον άνθρωπον απαρχής λογικόν και ελεύθερον, ούτω μέχρι τέλους καταλείπει αυτόν λογικόν και ελεύθερον».

Η βαθιά όμως γνώση της Δυτικής Λογοτεχνίας και ο σεβασμός που είχε για τους δημιουργούς, τον προφύλαξαν από ακρότητες και άκριτες μισαλλοδοξίες. Διδάχθηκε από τον Σωκράτη «να μετέχει της ουσίας του αληθούς και να μεταδίδει αυτήν εις πάντας».

Η «συνάντηση» με τον λόρδο Μπάϋρον, ήρθε σε στιγμή που ο Παπαδιαμάντης είχε αποκρυσταλλώσει θέσεις και απόψεις για όσα γινόταν γύρω του, στην κοινωνία, στην πατρίδα του. Αυτοί οι τόσο διαφορετικοί άνθρωποι, ο Άγγλος αριστοκράτης ο ποιητής με τον θορυβώδη και δύσκολο βίο και ο πάμπτωχος Σκιαθίτης λόγιος, είχαν τελικά την ίδια αγωνία για την μοίρα της Ελλάδας! Συναντήθηκαν σε κάτι ελεγειακό, σε κάτι καθόλου ηρωικό. Μίλησαν για τα νησιά της Ελλάδας, για την μοίρα της. Ο υπαινικτικός Αλέξανδρος αγωνίζεται με τον μόχθο του μεταφραστή, με το λεξικό στο χέρι, να βρει το δρόμο που τράβηξε το πνεύμα του ποιητή όπως ο ίδιος μας σημειώνει. Τον ένιωσε όμως τόσο, τον κατανόησε τόσο, που του επιδαψιλεύει έπαινο, τον κότινο του Έλληνα του ΙΘ΄ αιώνα! Κατάλαβε πως ο ποιητής ένωσε την προσωπική του αγωνία, την αγωνία του κατατρεγμένου της μοίρας όπως ο ίδιος, με τον σπαραγμό του κουρελιασμένου και διαλυμένου Έθνους.

Οι στίχοι του Μπάϋρον όμως έπρεπε να βρουν την επίσημη στιγμή τους, τον ταιριαστό τρόπο μεταφοράς τους στην Ελληνική γλώσσα για να πάρουν την θέση τους στην Ιστορία. Τα Ελληνικά του Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη, όπως φαίνεται, κατάφεραν να δώσουν χρώμα και αισθήσεις στους στίχους του κυνηγημένου από την μοίρα και τα φαντάσματα του βίου του ποιητή:

Αφιερώνεται στον Η.Χ.Παπαδημητρακόπουλο τον καλό φίλο που μας έκανε να αγαπήσουμε τον Παπαδιαμάντη.

Λάμπρος Βαζαίος

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο 3ο βιβλίο του Λάμπρου Βαζαίου “Ασυνήθιστες ημέρες – Απόκρημνα Χρόνια”

Επιμέλεια ανάρτησης

Αργύρης Τασιόπουλος

Categories
2024 ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΑΕΙ – ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

  • Λ.ΒΑΖΑΙΟΣ
  • 29/2/2024 *
    • *του Δίσεκτου!

Αγαπητοί φίλοι

Αναρρώνοντας από πρόσφατη αρθροπλαστική και έχοντας έτσι ακόμη περισσότερο χρόνο για ξεκοκάλισμα του Τύπου αλίευσα στατιστικά στοιχεία που επιβεβαίωσαν κάποιες προσωπικές απόψεις και προβληματισμούς. Πρόκειται για το θέμα της ίδρυσης ιδιωτικών ΑΕΙ. Η Πανεπιστημιακή Κοινότητα στην μεγάλη πλειοψηφία της, ο Επιστημονικός Κόσμος επίσης και οι περισσότεροι φορείς της Κοινωνίας αναστατωμένοι. Εμείς οι παλιότεροι προβληματισμένοι. Αξίζει τον κόπο αυτή η αναστάτωση; Έχοντας ήδη 27 περίπου Πανεπιστήμια κάθε είδους λειτουργούντα διερωτώμαι αν αντικειμενικά χρειαζόμαστε και άλλους νομικούς, παραπάνω φιλολόγους , φυσικούς, θεολόγους , γιατρούς , μηχανικούς κλπ; Οι γενιά μου είχε να κάνει μόνο με τα ΑΕΙ της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης! Είμαστε Λαός 10.000.000 με πολύ αμυδρή πιθανότητα αυξητικής τάσης (είμαι επιεικής!).

Κινδυνεύουμε να βρεθούμε με ιδιωτικά ΑΕΙ που δεν θα μπορούν να επιβιώσουν οικονομικά και το Κράτος να αναγκαστεί να τα στηρίξει προστατεύοντας τους σπουδαστές που τα έχουν επιλέξει. Aς υπολογίσουμε ακόμη και τα δάνεια που θα έχουν πάρει από τις Τράπεζες για την ίδρυση τους . Αν δεν φτουρήσουν τα οικονομικά τους το Κράτος (η κοινωνία δηλαδή) θα πληρώσουν πάλι. Οι χορηγίες, οι δωρεές και λοιπές πηγές εσόδων έχουν ημερομηνίες λήξεως και δεν είναι σταθερές ίδίως σε χώρες μικρού πληθυσμιακού αναπτύγματος όπως η δική μας. Αν υπολογίσουμε όμως, (ως υπόθεση εργασίας και όχι πιθανότητα δυστυχώς) το αποτέλεσμα της διάθεσης των πόρων αυτών στα υπάρχοντα ΑΕΙ θα εκπλαγούμε! Πιστεύω πως θα ζήσουμε επιστημονική-ερευνητική κοσμογονία με την ποιότητα των επιστημόνων που διαθέτουμε!

Στον λογαριασμό όμως αυτόν δεν θα μπούν οι χορταστικές αμοιβές, τα κέρδη και κυρίως τα Bonus των πολυπληθών CEO, MANAGERS, κολλητών, μεσαζόντων και πάσης φύσεως στελεχών που θα σιτίζονται στα Πρυτανεία των «Μη κερδοσκοπικών ιδιωτικών ΑΕΙ». Είναι πολύ απαιτητικός αυτός ο κόσμος και δεν αστειεύεται. Θα κερδίσει και θα τα πάρει σίγουρα, ο κόσμος να χαλάσει!

Μίλησαν οι αρμόδιοι για την αξιολόγηση των «μητρικών» ΑΕΙ του εξωτερικού που εικάζεται ότι θα ιδρύσουν παραρτήματα στην χώρα μας. Στην πραγματικότητα φοβάμαι ότι θα γίνουν διάφορα παζαρέματα με τα υπάρχοντα «Κολλέγια» που έχουν «έγκαιρα» αποβιβασθεί, ήδη λειτουργούν και πιέζουν με κάθε τρόπο για την «μεταρρύθμιση» της Παιδείας.
Σημείωσα ενδεικτικά κάποια στοιχεία:

  • Το ΕΚΠΑ είναι στην 49 η θέση στην ΕΕ και στην θέση 180 παγκοσμίως! καθόλου
  • άσχημα!
  • Το ΑΠΘ στην 59 Η θέση στην ΕΕ και στην θέση 205 παγκοσμίως! Καθόλου άσχημα.
  • Τα περιφερειακά Πανεπιστήμια και αυτά σε καλές θέσεις.
  • Το DEREE που θεωρείται και είναι ό,τι καλλίτερο στον χώρο των « Κολλεγίων»
  • κατατάσσεται 625 ο θέση στην ΕΕ και στην θέση 2811 παγκοσμίως..
  • Το Metropolitan 992 στην ΕΕ και 6188 παγκοσμίως.

Οι συγκρίσεις εξόφθαλμα προφανείς.

Αξίζει λοιπόν να ξαναδούμε κάποια πράγματα για την Παιδεία. Οι συγκρίσεις είναι καθοριστικές. Θέλει πολλή μελέτη και σοβαρότητα το θέμα της Ανώτατης Παιδείας. Οι υπάρχουσες δομές ΑΕΙ με όλα τα αρνητικά που έχουν φορτωθεί και τις μεγάλες ανάγκες που η Πολιτεία δεν καλύπτει, έχουν δώσει γενιές καλών επιστημόνων που αναγνωρίζονται ευρύτατα. Ας τα βοηθήσουμε να λύσουν τα προβλήματα τους και να καλύψουν τίς μεγάλες ανάγκες τους . Αν επιμείνουμε στην ίδρυση (πάσης
φύσεως ) μη δημοσίων ΑΕΙ, θα πρέπει η αδειοδότηση τους να γίνει με ιδιαίτερα αυστηρά κριτήρια. Λίγο ουτοπικό μου μοιάζει αυτό! Δεν θα πρέπει προς Θεού να δημιουργηθούν συνθήκες παραγωγής «πτυχίων ευκαιρίας»!!!

Είναι δυνατό να πεισθεί εχέφρων πολίτης που ζει στην «πιάτσα» πως θα είναι στ’αλήθεια «μη κερδοσκοπικά» τα ιδιωτικά ΑΕΙ; Είμαστε Ευρωπαϊκή χώρα και κοινωνία. Γιατί δεν κοιτάμε τι γίνεται στον Ευρωπαϊκό χώρο Παιδείας! Γιατί καθορίζουν αυτά τα θέματα σχεδόν αποκλειστικά άνθρωποι σπουδασμένοι σε Αμερικανικά Ιδρύματα;; Άλλη η Ευρωπαϊκή Πανεπιστημιακή ιστορία και παράδοση και τελείως άλλη, τελείως διαφορετική η Αμερικάνικη. Διαφορετικά μεγέθη, διαφορετική κοινωνική πρόσληψη της έννοιας Παιδεία.

Ήδη όμως η κριτική αποκαθήλωση των καλών αλλά πανάκριβων Αμερικανικών ΑΕΙ έχει προχωρήσει πολύ. Ο καθηγητής Μ.Σαντελ «σαρξ εκ της σαρκός» του Χάρβαρτ, δίνει την εικόνα των ΑΕΙ της χώρας του με το βιβλίο «Τυραννία της Αξίας». Είναι συγκλονιστικά όσα περιγράφει και ανατρέπουν πολλές σταθερές και εμμονές. Η προσωπική του σχέση με το σύστημα της Ανώτατης Παιδείας και η τεκμηρίωση που παραθέτει δεν επιτρέπουν αμφισβήτηση των δυσοίωνων συμπερασμάτων που παραθέτει. Ας το μελετήσουμε όσοι μπορούμε, θα μας βοηθήσει. Είναι όσα δεν ξέρουμε η καλλίτερα όσα δεν μας επιτρέπουν να μάθουμε οι ημεδαποί «πάσης φύσεως κυβερνώντες» που κραδαίνουν απειλητικά παντός είδους εντυπωσιακά «πτυχία» από τα Αμερικανικά ΑΕΙ.

Για να μην υπάρξει παρεξήγηση εξαιρούνται αυτόματα και αναγνωρίζονται οι συμπατριώτες που μόχθησαν πραγματικά και πήραν θέσεις ζηλευτές παγκόσμια. Είναι πολλοί και τους τιμούμε. Είναι σεμνοί και μάλλον δεν φιλοδοξούν να κυβερνήσουν την χώρα, που την αγαπούν και την σέβονται! Στα βιογραφικά των περισσότερων από αυτούς ο βασικός τίτλος σπουδών είναι από το ΕΚΠΑ η το ΑΠΘ, η το Κρήτης, η το της Πάτρας, ας μην το ξεχνάμε!

Κίνδυνος λοιπόν η υπερπαραγωγή πτυχιούχων που θα διογκώσουν τα ποσοστά του «προλεταριάτου του λευκού κολλάρου»! Ο επαγγελματικός προσανατολισμός των μαθητών του Λυκείου ακούγεται ότι έχει ατονήσει και οι Τεχνικές Σχολές δεν ξέρω αν έχουν επικεντρωθεί όσο θα έπρεπε στις ταχύτητες των νέων δεδομένων της πληροφορικής των ρομπότ της τεχνητής νοημοσύνης και όσων σήμερα κυριαρχούν. Χρειαζόμαστε καλά καταρτισμένους τεχνολόγους για να αποδώσει ο εξοπλισμός που στον Δημόσιο και Ιδιωτικό τομέα καθημερινά εξελίσσεται και γίνεται πιο απαιτητικός. Χρειάζονται καλά καταρτισμένοι τεχνίτες σε όλους τους κλάδους που ταχύτατα πλέον εξελίσσονται. Αυτοί δεν βγαίνουν από Πανεπιστημιακά Ιδρύματα. Φοιτούν σε δυναμικές, σύγχρονες, απαιτητικές πολυδιάστατες τεχνικές Σχολές που καταρτίζουν στελέχη ποιότητας που πήραν καλή εκπαίδευση και πλατιά μόρφωση. Αυτό διδάσκει η διεθνής εμπειρία.

Χρειάζεται όμως τελικά η δυναμική παρέμβαση ολόκληρης της Επιστημονικής κοινότητας στην διαμόρφωση του μοντέλου του σύγχρονου ανθρώπου. Έχουμε μείνει πολύ πίσω. Τα σημερινά «μοναχοπαίδια» μας δεν νομίζω ότι τα ενημερώνουμε (δεν λέω ανατρέφουμε!!!) για το πως θα μπορέσουν να σταθούν στα πόδια τους την ενήλικη ζωή τους, Το «χαρτί» το πτυχίο με τα συμπαρομαρτούντα πλέον πληθωριστικά μεταπτυχιακά, μάλλον θα πρέπει να πάψει να είναι το «ιερό Δισκοπότηρα» των οικογενειακών αγώνων και των ονείρων κοινωνικής καταξίωσης των γονιών που επενδύουν στον «επιστήμονα» βλαστό τους για να ξορκίσει δικές τους εμμονές, τα στερητικά τους,, ακόμη και τα συμπλέγματα. που τους καταδιώκουν και τους βασανίζουν!

Αυτός είναι ο προβληματισμός απόμαχου επιστήμονα που πέρασε ΟΛΕΣ τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και «οδοιπόρησε» σε όλη την διαδρομή μέχρι την ανώτατη βαθμίδα.
Λ.Β.

Categories
2023 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΟΒΙΔΙΟΥ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ

  • – ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ
  • – ΟΒΙΔΙΟΥ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ, Θ. ΤΣΟΧΑΛΗ
  • – ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΝΑΡΤΗΣΗΣ : ΤΑΣΙΟΠΟΥΛΟΣ ΑΡΓΥΡΗΣ
  • Οβιδίου Μεταμορφώσεις
  • Εμετρη απόδοση στη Νέα Ελληνική από τον Θ. Τσοχαλή
  • Σελίδες 1310 (35×25)
  • ISDN13 : 9789609125734
  • Εκδοση 2005
  • Οβιδίου Μεταμορφώσεις
  • Εμετρη απόδοση στη Νέα Ελληνική από τον Θ. Τσοχαλή
  • Σελίδες 802 (24×17)
  • ISDN13 : 9789609125741
  • Εκδοση 2009

Ο Λατίνος ποιητής Πόπλιος Οβίδιος Νάσων (Publius Ovidius Naso) γεννήθηκε στην πόλη Σούλμο (Sulmo) της κεντρικής Ιταλίας το έτος 43 π.Χ. Το άριστο έργο του, το οποίο αναδεικνύει το ποιητικό του ταλέντο και τον κατέστησε διάσημο επαληθεύοντας τις προβλέψεις του, είναι οι «Μεταμορφώσεις». Το έργο αποθησαυρίζει περίπου 250 μύθους και θρύλους, γράφτηκε μετά το 1 μ.X. σε δεκαπέντε βιβλία και 12.000 εξάμετρους στίχους.

Publis Ovidius Naso

Το πλήθος των ποιημάτων του επιβεβαιώνει τη γονιμότητα του στοχασμού του και την ευχέρεια που είχε στον έμμετρο λόγο. Το άριστο έργο του, το οποίο αναδεικνύει το ποιητικό του ταλέντο και τον κατέστησε διάσημο (…) είναι οι Μεταμορφώσεις. Το πολύτιμο αυτό πνευματικό δημιούργημα ευτυχώς διεσώθη από αντίγραφα τα οποία είχαν φίλοι του, αφού ο ίδιος παρέδωσε το πρωτότυπο στη φωτιά θεωρώντας το πλημμελές. Το έργο αποθησαυρίζει περίπου 250 μύθους και θρύλους, οι οποίοι αναπτύσσονται με θαυμαστή μεθοδικότητα και λογοτεχνική δεξιοτεχνία. Ο ποιητής άντλησε τα θέματά του κυρίως από αρχαίες Ελληνικές και Λατινικές παραδόσεις, μύθους και θρύλους θαυμάσιους. Η κομψότης του ύφους, η παραστατικότης και η ποικιλία των εικόνων, (…) η πλοκή και η αλληλουχία των γεγονότων, η σαφήνεια της περιγραφής, η φυσικότης και η απλότης της αφηγήσεως, καθιστούν τις Μεταμορφώσεις έργο πρωτότυπο και ελκυστικό, πραγματικό ποίημα. (Από την παρουσίαση της έκδοσης)

Μεταμορφώσεις του Οβιδίου έμελλε να συντηρήσουν τη μεγάλη του φήμη στους αιώνες, ξεπερνώντας σε σημασία το υπόλοιπο έργο του, ενισχύοντας την επίδρασή του τόσο στην Αναγέννηση όσο και στους αιώνες που ακολούθησαν, φτάνοντας μέχρι σήμερα. Ένα είδος εγκυκλοπαίδειας της ελληνικής μυθολογίας για την Ευρώπη αλλά και για τη νεότερη Ελλάδα, καθώς ήταν η κύρια πηγή πληροφοριών για περίπου 250 μύθους, αξιομνημόνευτες ιστορίες μυθικών προσώπων, το πανόραμα μιας ολόκληρης παγανιστικής εποχής. Γιατί όταν ο Οβίδιος τους έγραφε, αποτελούσαν ήδη «μυθολογία», κανείς δεν είχε την ψευδαίσθηση ότι όλα αυτά είχαν συμβεί στην πραγματικότητα. Διάσημοι μύθοι, όπως αυτοί του Νάρκισσου, του Ορφέα και του Πυγμαλίωνα, που έφτασαν μέχρι τις μέρες μας χάρη στον Οβίδιο, συμπληρώνουν μια σειρά άλλοτε πιο σκοτεινών και βλοσυρών και άλλοτε φωτεινών και περιπαικτικών μύθων που επηρέασαν τη δυτική λογοτεχνία και τέχνη ανά τους αιώνες. 

Με τις μεταμορφώσεις του ο Οβίδιος προσπάθησε να ξεπεράσει τον τότε εθνικό ποιητή της Ρώμης Βιργίλιο με την περίφημη Αινειάδα του, αλλά και τον Όμηρο. Για τη διαμόρφωση του έργου του χρησιμοποίησε κυρίως ελληνικούς μύθους και ως βάση του ήταν τα έργα : Ετεροιούμενα του Νίκανδρου, Ορνιθογονία του Βοίου και οι Μεταμορφώσεις του Παρθενίου από τη Νίκαια. Εξάλλου οι Μεταμορφώσεις του Οβιδίου αποτέλεσαν και αποτελούν μία γέφυρα ανάμεσα στην Ελλάδα της αρχαιότητας και στην Ευρώπη, στον χριστιανισμό και το ρωμαϊκό και ελληνικό πάνθεο δημιουργώντας έναν θρησκευτικό συγκρητισμό. (απόσπασμα από Wikipedia)

Ενα μικρό ταξίδι σε μερικούς από μύθους – παραμύθια ……..

Ο Μύθος της Αράχνης

Η Αράχνη ήταν μια εργατική κοπέλα, μια ακαταπόνητη υφάντρα, που προσβάλλει τη θεά Αθηνά κι εκείνη τη μετατρέπει σε έντομο, η Δάφνη ήταν μια νύμφη που αντιστάθηκε στον Απόλλωνα, ο Κυπάρισσος, ένα ωραίο αγόρι πριν γίνει πένθιμο δέντρο, ο Αχελώος νικήθηκε σε μονομαχία από τον Ηρακλή, ο Ακταίων, από κυνηγός ελαφιών, μεταμορφώνεται σε ελάφι ο ίδιος, επειδή είχε την ατυχία να αντικρίσει τη θεά Άρτεμη γυμνή, και κατασπαράσσεται από τα σκυλιά του. (Εικόνα, Ο μύθος της αράχνης από τον Ντιέγκο Βελάσκεθ 1644-1648)

Ο Μύθος της Ιούς

Η Ιό ήταν θυγατέρα του Ίασου, βασιλέα του Άργους και απογόνου του Ίναχου ή κατά άλλη εκδοχή του ιδίου του βασιλέα Ίναχου ή κατά τρίτη εκδοχή του Κορίνθιου Πειρήνα, θείου του ήρωα Βελλεροφόντη. Μητέρα της ήταν η Μελία ή η Λευκάνη. Ήταν ιέρεια της Ήρας και έγινε ερωμένη του Δία.

Σύμφωνα με τις διάφορες πηγές, η περιπέτειά της άρχισε όταν η Ήρα αντιλήφθηκε την παράνομη σχέση. Τότε ο Ζευς, για να την προστατεύσει από το μένος της συζύγου του, τη μεταμόρφωσε σε αγελάδα. Κατά μία εκδοχή η ίδια η Ήρα μεταμόρφωσε την Ιώ σε αγελάδα και το σώμα της είχε τρία χρώματα: λευκό, ρόδινο και μαύρο. Κατά μία εκδοχή το σώμα της άλλαζε χρώμα. Άλλοτε γινόταν λευκό, άλλοτε μαύρο και άλλοτε ρόδινο.….. Μεταμορφώσεις που είχαν αστείρευτη γοητεία, αφού περιέγραφαν έρωτες και πάθη θεών, ηρώων και απλών θνητών, γεγονότα και αξιοπερίεργα συμβάντα, μεταμορφώσεις σωμάτων που άλλαζαν όψη. Άνθρωποι μετατρέπονταν σε ζώα, πτηνά, έντομα, φυτά και άψυχες πέτρες, ενίοτε άλλαζαν φύλο, κυρίως όσοι είχαν την ατυχία να περιπέσουν σε σφάλματα ή να μπουν στο μάτι κάποιας πανίσχυρης θεότητας. Είναι σαν η Ρώμη να υποδέχεται την παγανιστική Ελλάδα, εντάσσοντάς τη στην κλασική παιδεία.

Εμπνευσμένο από το Μύθο που σχετίζεται με το Κάδμο, Ο Κάδμος κατέληξε στη Βοιωτία, όπου ίδρυσε την πόλη της Θήβας, αφού πρώτα ακολούθησε μία ξεχωριστή αγελάδα με μια ημισέληνο στα πλευρά της (έπειτα από χρησμό του μαντείου των Δελφών) και στη συνέχεια σκότωσε ένα δράκοντα κι έσπειρε τα δόντια του, με αποτέλεσμα να ξεφυτρώσουν οι πρώτοι κάτοικοι (Σπαρτοί)

Eδώ έρχεται ο Θεόδωρος Τσοχαλής να συμπληρώσει ένα κενό στις εκδόσεις του έργου στην Ελλάδα μια που σήμερα στα βιβλιοπωλεία κυκλοφορεί μόνο μία ολοκληρωμένη μετάφραση του συνολικού έργου – αυτή του Τσοχαλή (την ώρα που στα αγγλικά κυκλοφορούν περί τις 280 μεταφράσεις).

Έχει μεταφράσει το έργο, παραθέτει το λατινικό κείμενο και την μετάφραση στα νέα Ελληνικά. Το κείμενο συνοδεύουν εικόνες με έργα εμπνευσμένα από τους μύθους. Δεν μπορούμε να κρίνουμε  το έργο του, μόνο απλά  να πούμε πως ανοίγοντας το βιβλίο μας μεταφέρει στον παραμυθένιο κόσμο των μύθων που με αυτούς μεγαλώσαμε.

ISBN139789609125741
ΕκδότηςΙΔΙΩΤΙΚΗ
Χρονολογία ΈκδοσηςΑπρίλιος 2009
Αριθμός σελίδων802
Διαστάσεις24×17
ΜετάφρασηΤΣΟΧΑΛΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ
ΕπιμέλειαΤΣΟΧΑΛΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ
Συγγραφέας/Δημιουργός (Ελληνικά)ΟΒΙΔΙΟΣ
Κωδικός Πολιτείας1985-2480
ΘέμαΚΛΑΣΣΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ – ΦΙΛΟΛΟΓΙΑarrow
Θέση στο κατάστημαΕίσοδος Γ

Σχετικοί Συνδεσμοι – Πηγές

  1. ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ: Μεταμορφώσεις
  2. Οι «Μεταμορφώσεις» του Οβίδιου στο ελληνικό βιβλιοπωλείο (Χρήστος Παρίδης)
  3. Βιβλοπωλείο Πολιτεία, Μεταμορφώσεις του Οβιδίου, Εκδοση 2009
  4. Βιβλοπωλείο Πολιτεία, Μεταμορφώσεις του Οβιδίου, Εκδοση 2005 
Categories
2023 ΒΙΒΛΙΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΑΠΟΥΛΗΙΟΥ ΕΡΩΣ ΚΑΙ ΨΥΧΗ

  • 2023.03.21
  • ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ
  • ΑΠΟΥΛΗΙΟΥ, ΕΡΩΣ ΚΑΙ ΨΥΧΗ – Θ. ΤΣΟΧΑΛΗ
  • ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΤΑΣΙΟΠΟΥΛΟΣ ΑΡΓΥΡΗΣ

Ο Θεόδωρος Τσοχαλής, Αντιστράτηγος ΥΙ (εα) δώρισε στην βιβλιοθήκη της ΕΕΥΕΔ μια σειρά βιβλίων του. Μεταξύ αυτών το “Έρως και Ψυχή”, ένα κλασσικό έργο του Apuleius που υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής και ρήτορας, έργο που γράφτηκε τον 2ο αιώνα μ.Χ (123-170). Η ιστορία αυτή στις μέρες μας ξαναζωντανεύει μέσα από την μετάφραση του Θεόδωρου Τσοχαλή.  σε μία πολυτελή έκδοση 250 σελίδων περιλαμβάνονται το λατινικό κείμενο του «Έρωτα και της Ψυχής», με έμμετρη μετάφραση στην νέα ελληνική, εικόνες χαρακτικών του 17ου έως 19ου αιώνα, σχόλια και ευρετήριο κύριο ονομάτων. (Real.gr)

  • APULEIUS : Έρως και Ψυχή
  • Έμμετρη απόδοση στην Νέα Ελληνική από τον ΤΣΟΧΑΛΗ ΘΕΟΔΩΡΟ.

Η έμμετρη απόδοση του Λατινικού κειμένου στην Νέα Ελληνική είναι εκπληκτική, μαγεύει από την πρωτη στιγμή τον αναγνώστη.

ΘΕΜΑ 

Η ιστορία αγάπης του Θεού Έρωτα και της Ψυχής αποτελεί ίσως το ωραιότερο παραμύθι της μυθολογίας. Πολλοί ήταν αυτοί που καταπιάστηκαν με το μύθο αυτό Αρχαίοι Έλληνες αλλά και Λατίνοι συγγραφείς-, με κυριότερο το Ρωμαίο συγγραφέα, Λούκιο Απουλήιο. Άξιο αναφοράς αποτελεί το γεγονός, πως το Έρως και Ψυχή είναι μια διήγηση μέσα σε μια άλλη. Αυτή η μεγαλύτερη διήγηση, αποτελεί το λεγόμενο «μυθιστόρημα», Ο Χρυσός Γάιδαρος ή Οι Μεταμορφώσεις, που γράφτηκε περί το 161 μ.Χ.

Ο ΜΥΘΟΣ

Μία ωραία κοπέλα την απήγαγαν ληστές. Καθώς ήταν απελπισμένη και απαρηγόρητη, μία γριά δούλα για να την ενθαρρύνει, της είπε την ακόλουθη ιστορία:
“Κάποιος βασιλιάς είχε τρεις κόρες, από τις οποίες η μικρότερη, η Ψυχή, όντας πανέμορφη εξόργισε την Αφροδίτη, επειδή λατρευόταν από τον κόσμο σαν θεά για την ομορφιά της. Η Αφροδίτη πρόσταξε τον γιο της Έρωτα να εμβάλει στην Ψυχή πόθο για άνθρωπο τιποτένιο, ο οποίος θα την κάνει δυστυχισμένη. Επειδή η Ψυχή έμενε άγαμη, ενώ οι αδελφές της παντρεύθηκαν, οι γονείς της, σύμφωνα με χρησμό, την εξέθεσαν σε βράχο όπου θα εμφανιζόταν ο μνηστήρας. Ο Ζέφυρος τη μετέφερε σε μυστηριώδες έρημο ανάκτορο, όπου τη νύχτα εμφανιζόταν ο άγνωστος μνηστήρας και την ημέρα εξαφανιζόταν. Η Ψυχή τον παρακαλεί να επιτρέψει να την επισκεφθούν οι αδελφές της, για να καθησυχάσουν οι γονείς της. Αυτός αναγκάζεται να υποχωρήσει, αλλά τη συμβουλεύει να μη ζητήσει ποτέ να ιδεί τη μορφή του για να μην πάθει κακό η ίδια.

Ο Ζέφυρος μεταφέρει στο ανάκτορο τις αδελφές της, οι οποίες εντυπωσιάζονται από τον πλούτο που υπάρχει μέσα και προσπαθούν μάταια να μάθουν ποιος είναι ο σύζυγός της. Στην τελευταία τους επίσκεψη την πείθουν ότι ο σύζυγός της είναι τερατώδες φίδι και πρέπει να τον σφάξει. Η Ψυχή την επόμενη νύχτα, καθώς ετοιμάζονταν να τον σφάξει, υπό το φως του λύχνου αναγνωρίζει ότι είναι ο Έρως και μαγεύεται από την ομορφιά του. Όμως θερμή σταγόνα λαδιού του λύχνου έπεσε στον ώμο του παρακοιμωμένου Έρωτος, ο οποίος ξυπνά και πετά στον αιθέρα, ενώ η Ψυχή προσπαθώντας να τον κρατήσει από το πόδι, αιωρείται και τέλος πέφτει στη γη. Απογοητευμένη πασχίζει απεγνωσμένα να πνιγεί σε παρακείμενο ποταμό, ο οποίος με ελιγμούς τη μεταφέρει στην όχθη του. Αναζητώντας τον σύζυγό της περιπλανιέται μάταια, οπότε απελπισμένη προσφεύγει στην Αφροδίτη, η οποία ήδη έχει φυλακίσει τον Έρωτα, επειδή ερωτεύθηκε την Ψυχή. Η θεά προστάζει την ταλαίπωρη κοπέλα να εκτελέσει δυσκολότατα επικίνδυνα έργα, τα οποία φέρνει εις πέρας με τη βοήθεια αναπάντεχων συνεργών (μυρμηγκιών, αετού κ.λ.π.). Ο Έρως δραπετεύει από το δεσμωτήριο και πηγαίνει στον Δία για να τον παρακαλέσει. Ο ύπατος θεός κάνει την Ψυχή αθάνατη και στο συμπόσιο των θεών τελείται ο γάμος του Έρωτος και της Ψυχής, από τους οποίους γεννήθηκε η Ηδονή.” (Από την έκδοση)

ISBN139789608431669
ΕκδότηςΙΔΙΩΤΙΚΗ
Χρονολογία ΈκδοσηςΜάρτιος 2017
Αριθμός σελίδων258
Διαστάσεις24×17
ΜετάφρασηΤΣΟΧΑΛΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ
ΕπιμέλειαΤΣΟΧΑΛΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ
Συγγραφέας/Δημιουργός (Ελληνικά)ΑΠΟΥΛΗΙΟΣ
Κωδικός Πολιτείας1985-3496

ΣΧΕΤΙΚΟΙ ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ – ΠΗΓΕΣ

  1. Βιβλιοπωλείο “Πολιτεία” – Παρουσίαση Βιβλίου
  2. MaxMag – Μια δυνατή μυθολογία αγάπης
  3. Παραμυθένιος Κόσμος : Ερως και ψυχή ένας έρωτας βγαλμένος από τους μύθους
Categories
2022 ΒΙΒΛΙΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΓΡΑΜΜΑΤΑ & ΤΕΧΝΕΣ, ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟ ΕΔ

Μεγάλος αριθμός Στρατιωτικών του Υγειονομικού των Ενόπλων Δυνάμεως έχουν να επιδείξουν σπουδαίο έργο και σε άλλους τομείς, εκτός του επιστημονικού, όπως τα γράμματα και τις τέχνες.  

Δείτε τους στην Ιστοσελίδα της Επιστημονικής ‘Ενωσης Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΕΥΕΔ) εδώ ή με click πάνω στην παρακάτω φωτογραφία.

Categories
2022 ΑΡΘΡΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Ανδρέας Καρκαβίτσας. Ο γιατρός, ο λογοτέχνης

Θεόδωρου Φιλιππίδη

5 Απριλίου 2022

H διαχρονική σχέση των γιατρών με τη λογοτεχνία είναι ευρέως γνωστή και έχει επισημανθεί από πολλούς κριτικούς. Και είναι αμέτρητοι οι γιατροί που έμειναν στην ιστορία για το λογοτεχνικό τους κυρίως έργο, μολονότι υπηρέτησαν ευσυνείδητα και την ιατρική, ενίοτε μάλιστα με εξαιρετική επιτυχία που επισφραγίστηκε ακόμα και με βραβεία επιπέδου Nobel.

Πολλοί κριτικοί επίσης έχουν γράψει για την ευεργετική αλληλεπίδραση Ιατρικής-Λογοτεχνίας. O γιατρός και μέγας δραματουργός Αντον Τσέχωφ είπε το χαρακτηριστικό «η Ιατρική είναι η σύζυγός μου, αλλά πραγματικό έρωτα κάνω με τη Λογοτεχνία».

Βέβαια, από φιλοσοφική θεώρηση, η Ιατρική και η Λογοτεχνία χαρακτηρίζονται από μια κοινή κυρίαρχη ανθρωπιστική διάσταση και μοιάζουν μεταξύ τους, τόσο όσον αφορά στο αντικείμενο που διακονούν, όσο και στις ενέργειες, στις συμπεριφορές τους και στους επιδιωκόμενους στόχους. Έχει αποδειχθεί ότι αυτές οι δύο «Τέχνες» μπορούν να συμπορευτούν θαυμάσια και να αποτελούν πηγές έμπνευσης και ευαισθητοποίησης, αλληλεπιδρώντας στα επιστημονικά επιτεύγματα και στις ανθρωπιστικές αξίες. Η συνύπαρξη Ιατρικής και Λογοτεχνίας συνιστά ένα αδιάσπαστο «δίδυμο» που διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ίδια τη ζωή και τη σταδιοδρομία του γιατρού ως θεραπευτή του σώματος και της ψυχής των συνανθρώπων του. Και πάλι ο ανεπανάληπτος Αντόν Τσέχοφ, στη σύντομη αυτοβιογραφία του, αναφέρει επί λέξει:«Είμαι βέβαιος πως το γεγονός ότι ασχολήθηκα με την Ιατρική έχει επηρεάσει σοβαρά τη λογοτεχνική μου δραστηριότητα. Αυτό έχει διευρύνει σημαντικά το πεδίοτων παρατηρήσεών μου και εμπλουτίσει τις γνώσεις μου, των οποίων την πραγματική αξία για μένα μόνον εκείνος που είναι ο ίδιος γιατρός μπορεί να καταλάβει».

Οι γιατροί που μεγαλούργησαν στα παγκόσμια λογοτεχνικά πεδία είναι πάρα πολλοί και ενδεικτικά μόνο αναφέρω (σε παρένθεση το [πιο γνωστό τους έργο) τους Φρανσουά Ραμπελέ (Γαργαντούας), Σόμερσετ Μομ, Άρτσιμπαλντ Κρόνιν, Άρθουρ Κόναν Ντόιλ (Σέρλοκ Χόλμς), Βασίλι Αξιόνοφ, Μάικλ Κράιτον (Τζουράσικ Παρκ), Στάνισλαβ Λεμ (Σολάρις), Ρίτσαρντ Χούκερ (συγγραφέας του ΜΑSH), Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, Άξελ Μούντε (το χρονικό του Σαν Μικέλε), Φρήντριχ Σίλλερ, Άντον Τσέχωφ και Σελίν Φερνάν (Ταξίδι στην άκρη της νυχτας). Στα δικά μας Ελληνικά Γράμματα άφησαν το δημιουργικό στίγμα τους επίσης πολλοί γιατροί και ενδεικτικά αναφέρω τους Αδαμάντιο Κοραή, Ιωάννη Βηλαρά, Παύλο Νιρβάνα, Μανώλη Αναγνωστάκη, Τάκη Σινόπουλο, Στέλιο Σπεράντσα, Γιώργο Χειμωνά, Ηλια Παπαδημητρακόπουλο. Ίσως όμως ο διασημότερος όλων να είναι ο Ανδρέας Καρκαβίτσας, διαπρεπής διηγηματογράφος, από τους πλέον άξιους εκπροσώπους της Ελληνικής ηθογραφίας και λαογραφίας και ένας από τους πατέρες της Ελληνικής αφηγηματικής πεζογραφίας.

Ο Ανδρέας Καρκαβίτσας γεννήθηκε στα Λεχαινά Ηλείας το 1865, σε μια περιοχή που εκείνη την εποχή ήταν ιδιαίτερα φτωχή, την μάστιζε η ελονοσία και επιβίωνε με την παραγωγή και το εμπόριο της σταφίδας. Ήταν ο μεγαλύτερος από τα συνολικά 8 άλλα αδέλφια του (4 αγόρια και 4 κορίτσια). Τελείωσε το Δημοτικό Σχολείο στα Λεχαινά και το Γυμνάσιο στην Πάτρα, όπου γνωρίστηκε με τον Αριστοτέλη Βαλαωρίτη. Πιθανώτατα επηρεάστηκε σημαντικά από τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης των συμπατριωτών του και από τα προβλήματα που προέκυπταν από την ελονοσία και έτσι το 1883 άρχισε να φοιτά στην Ιατρική Σχολή Αθηνών από την οποία αποφοίτησε τον Δεκέμβριο του 1888. Κατά τη διάρκεια της φοιτητικής ζωής είχε την ευκαιρία να γνωρίσει λογοτέχνες όπως τον Κωστή Παλαμά, τον Κωνσταντίνο Χατζόπουλο και τον Γρηγόριο Ξενόπουλο.

Το 1889 στρατεύτηκε (κληρωτός γιατρός) και κατά τη διάρκεια της θητείας του στο Μεσολόγγι και στη Λάρισα κυρίως, επιδιώκει να γνωρίσει από κοντά τη φτώχεια, τη μιζέρια, τις δεισιδαιμονίες και γενικότερα τις άθλιες συνθήκες ζωής της ελληνικής υπαίθρου. Επισκέπτεται πολλές φορές τα Κράβαρα και τη Θεσσαλική ύπαιθρο, συλλέγει λαογραφικό υλικό, πεποιθήσεις, εικόνες ζωής, ως γιατρός καταγράφει τις μύχιες επιθυμίες και ανησυχίες ενός λαού που έχει εγκαταλειφθεί στην τύχη του και αποτυπώνει την θλίψη του σε «Οδοιπορικές σημειώσεις», που δημοσιεύει σε έντυπα της εποχής, κυρίως με ψευδώνυμα. Η απογοήτευσή του γίνεται μεγαλύτερη από την διαπίστωση ότι στην παραγκωνισμένη επαρχία απουσιάζει πλήρως η στοιχειώδης ιατρική περίθαλψη, με αποτέλεσμα να λυμαίνονται τους χωρικούς οι τσαρλατάνοι και οι «μάγοι».

Την περίοδο της παραμονής του στο Μεσολόγγι αποθησαυρίζει από τα Κράβαρα υλικό που θα χρησιμοποιήσει αργότερα, σέ ένα από τα σπουδαιότερα έργα του, τη νουβέλα «Ο Ζητιάνος» που δημοσιεύεται αργότερα (το 1897). Οι επισκέψεις του στα Κράβαρα και στην υπόλοιπη ορεινή Ρούμελη διευκολύνονται και από τη συμμετοχή του στο «Συμβούλιο Επιλογής Οπλιτών».

Τις πρώτες εντυπώσεις του από το φαινόμενο της ζητιανιάς τις δημοσίευσε αμέσως στην Εφημερίδα προκαλώντας σφοδρές αντιδράσεις από τους απανταχού Κραβαρίτες, κάποιοι μάλιστα τον κάλεσαν σε μονομαχία, ενώ κάποιοι άλλοι έστειλαν επιστολές διαμαρτυρίας στην εφημερίδα του. Μάλιστα από το Στράτευμα του επιβλήθηκε και ποινή φυλάκισης 20 ημερών «διότι εξύβρισε ολόκληρον επαρχίαν». Από τη θητεία του στη Λάρισα, άντλησε επίσης χρήσιμο υλικό για τον Ζητιάνο, από τη Θεσσαλική και Ευρυτανική ύπαιθρο. Στον Ζητιάνο ο Καρκαβίτσας βγάζει πολύ θυμό και στηλιτεύει με άτεγκτο ρεαλισμό τους πολιτικούς της εποχής, τον χρηματισμό των κρατικών υπαλλήλων, τα δικαστήρια, τους τσιφλικάδες. Παράλληλα όμως προσφέρει ανεκτίμητης αξίας πληροφορίες για την ένδυση της εποχής, τις οικογενειακες σχέσεις, τα ήθη και έθιμα και τις δεισιδαιμονίες που κατακλύζουν την ελληνική επαρχία …

Κατά διάρκεια της θητείας του υπηρέτησε επίσης στην Αθήνα και στην Κέρκυρα, όμως φαίνεται ότι επεδίωκε μεταθέσεις στην επαρχία, όπου μπορούσε να συλλέξει υλικό για ό,τι ετοίμαζε. Την τάση του να ζητά μεταθέσεις και να μη «στεριώνει» σε ένα τόπο, ο ίδιος την ονόμασε «αειφυγία» και υπήρξε χαρακτηριστικό σχεδόν όλης της ζωής του.

Το 1891 τελειώνει η στρατιωτική του θητεία, απολύεται ως έφεδρος δόκιμος ιατρός, εγκαθίσταται για λίγο στα Λεχαινά ασκώντας το επάγγελμα του γιατρού και ταυτόχρονα περιοδεύει στην Πελοπόννησο στέλνοντας σχετικά άρθρα στο περιοδικό Εστία (του Γ. Δροσίνη) με διακριτή την κριτική ανθρωπιστική του ματιά στα κοινωνικά φαινόμενα της εποχής. Μάλιστα, σε ένα από τα άρθρα του για τις φυλακές του Ναυπλίου παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη εικόνα για το τότε σωφρονιστικό σύστημα της Ελλάδας. Έχει καταγραφεί και συμμετοχή του σε συλλαλητήριο των σταθερά αδικημένων σταφιδοπαραγωγών της Ηλείας.

Από τα τέλη του 1891 μέχρι και το 1894 τον βρίσκουμε γιατρό στο ατμόπλοιο Αθήναι της Πανελληνίου Ατμοπλοϊκής Εταιρείας, που εκτελεί δρομολόγια στη Μεσόγειο, στα παράλια της Μικράς Ασίας και στη Μαύρη Θάλασσα. Οι εμπειρίες από αυτά τα τέσσερα χρόνια συνεχών ταξιδιών καταγράφηκαν αρχικά στο ταξιδιωτικό ημερολόγιο του, με τον τίτλο Σ’ Ανατολή και Δύση και στη συνέχεια τροφοδότησαν την συλλογή διηγημάτων «Λόγια της πλώρης», που δημοσιεύτηκαν το 1899.

Η συλλογή αυτή είναι το γνωστότερο έργο του και ίσως η καλύτερη συλλογή του από τις συνολικά πέντε που δημοσίευσε. Σ΄’ αυτήν περιγράφει γλαφυρά αλλά και με ρεαλισμό τη βασανισμένη ζωή των ναυτικών μιας λίγο παλαιότερης εποχής. Απαθανατίζει ένα κόσμο που χανόταν και ζωντανεύει τις προλήψεις των ναυτικών, τον σκληρό αγώνα τους, τις παραδόσεις τους, τις χαρές και τις λύπες τους, φθάνοντας στην αποκορύφωση της διηγηματικής τέχνης. Όταν η Ατμοπλοϊκή Εταιρεία χρεωκοπεί, ο γιατρός Καρκαβίτσας, που είναι ήδη γνωστός και στους λογοτεχνικούς κύκλους, βρίσκεται για ένα διάστημα ως Γιατρός στην Άμπλιανη της Ευρυτανίας.

Το 1896 κατατάσσεται στον Ελληνικό Στρατό ως Ανθυπίατρος, σε ηλικία 31 ετών. Από τον Αύγουστο του 1896 και ως το 1921 υπήρξε μόνιμος αξιωματικός του ελληνικού στρατού, φθάνοντας ως το βαθμό του γενικού αρχίατρου (συνταγματάρχη). Με την ιδιότητα του Στρατιωτικού Γιατρού συνέχισε να ταξιδεύει με συνεχείς μεταθέσεις, που επιδίωκε ο ίδιος , όμως έζησε και τα μεγάλα γεγονότα που συντάραξαν τον Ελληνισμό.

Ως ανθυπίατρος ζεί το δράμα της ήττας του 1897 και πληγώνεται ανεπανόρθωτα επειδή επιπλέον ήταν και δεδηλωμένος οπαδός της Μεγάλης Ιδέας και είχε τον κρυφό και φανερό πόθο της εξύψωσης του Ελληνισμού και της πλήρους απελευθέρωσης των Ελλήνων. Την ίδια χρονιά βρέθηκε και ως Ανθυπίατρος στο Εκστρατευτικό Σώμα στην Κρήτη.

Ο Καρκαβίτσας ήταν σχετικά μικρόσωμος και ασθενικός. Στο Μητρώο του καταχωρούνται συχνά νοσήματα του ανώτερου αναπνευστικού, προβλήματα πνευμόνων κλπ, αργότερα όμως πιστοποιείται και γενικότερο πρόβλημα υγείας λόγω φυματίωσης, που βέβαια ήταν η μάστιγα της εποχής. Τα προβλήματα υγείας λίγο μόνον επηρέασαν τις δραστηριότητές του και συνέχισε με πάθος να επιτελεί τα καθήκοντά του ως Στρατιωτικός γιατρός και –θα έλεγα- με μεγαλύτερο πάθος να νοιάζεται και να δρά (και πολιτικά) για μια καλύτερη και μεγαλύτερη Ελλάδα, για μια καλύτερη γλώσσα, για καλύτερες συνθήκες Παιδείας και διαβίωσης των Ελλήνων. Ασπάζεται την προτροπή του Νικολάου Πολίτη και συμμετέχει στη συλλογή και δημοσίευση σπουδαίου Λαογραφικού έργου, καταγράφει Δημοτικά Τραγούδια (και τραγούδια του περιθωρίου). Παράλληλα ολοκληρώνει τον εν πολλοίς αλληγορικό Αρχαιολόγο (το 1904), προάγεται σε Υπίατρο, σιγά σιγά μειώνεται η λογοτεχνική παραγωγή του, όμως επιτελεί τα στρατιωτικά ιατρικά του καθήκοντα, επισκέπτεται το 1909 τη Σκιάθο (ως μέλος Στρατολογικής Επιτροπής) και εκεί συναντάται με τον Παπαδιαμάντη, οργανώνεται ως ενεργό μέλος στην ομάδα των Αξιωματικών (Στρατιωτικός Σύνδεσμος) που υποστήριξε το Κίνημα στο Γουδί του 1909, ενώ το 1910 συμμετέχει στην ίδρυση του Εκπαιδευτικού Ομίλου, μαζί με τον Ίωνα Δραγούμη, τον Λορέντζο Μαβίλη και άλλους, με σκοπό την αναμόρφωση της Παιδείας των Ελλήνων. Αγωνίζεται για την επιβολή της Δημοτικής Γλώσσας χωρίς ακρότητες, είναι ενεργό μέλος στην Εταιρεία της Εθνικής Γλώσσας και το 1911 επιβραβεύεται, μαζί με άλλους λογοτέχνες, με Κρατικό Βραβείο. Στα 1912 είναι ήδη Λοχαγός-Ιατρός και επί δύο χρόνια ζεί την εποποιία των Βαλκανικών Πολέμων. Βρίσκεται σε συναισθηματική έξαρση, όμως ω στρατιωτικός γιατρός ζεί και την φρίκη των μαχών, αντιμετωπίζοντας νυχθημερόν τραυματίες με τα υποτυπώδη μέσα της εποχής.

Ο Σπύρος Μελάς τον συνάντησε στο μέτωπο και ο Καρκαβίτσας του διηγείται τις τρομακτικές στιγμές στη φονική μάχη των Γιαννιτσών, όπου περισυλλέγει και περιθάλπει τραυματίες κάτω από συνεχή πυρά πυροβολικού. Την ίδια περίοδο τα στρατεύματα ταλαιπωρούνται αφάνταστα και αποδεκατίζονται από επιδημία χολέρας. Στα έγγραφα της εποχής αναφέρεται η μετάβαση του Καρκαβίτσα στο Δεμίρ-Ισάρ (Σιδηρόκαστρο) για παραλαβή εμβολίων χολέρας. Η λήξη αυτών των πολέμων τον βρίσκει με επιδείνωση των προβλημάτων υγείας που πάντοτε είχε, επιβραβεύεται όμως το 1914 με προαγωγή στο βαθμό του Επιάτρου και το 1917 με το βαθμό του Αρχίατρου. Εν τω μεταξύ έχει αρχίσει η οδυνηρή περίοδος του Διχασμού και ο Καρκαβίτσας δεν αποδέχεται την προσχώρηση στην Προσωρινή Κυβέρνηση της Εθνικής Άμυνας του Βενιζέλου, αντιδρά και ως αποτέλεσμα της αντίδρασής του εκτοπίζεται πρώτα στην πατρίδα του τα Λεχαινά, μετά στη Γέρα της Μυτιλήνης κα, αμέσως μετά μεταφέρεται/φυλακίζεται στο Γεντί Κουλέ της Θεσσαλονίκης απ’ όπου σύντομα αποφυλακίζεται και αποστρατεύεται αυτεπάγγελτα με το Βαθμό του Αρχίατρου.

Τη διετία 1918-1920, παρά τα προβλήματα υγείας, δεν παραμένει αδρανής και με τον Ε. Παπαμιχαήλ, εκπονούν και παραδίδουν τα εξόχως διδακτικά Αναγνωστικά Δ’ και Ε’ Δημοτικού, που τις επόμενες δεκαετίες γαλούχησαν γενεές Ελληνοπαίδων.

Το 1920, μετά την εκλογική ήττα του Βενιζέλου, επανήλθε στο στρατό προαγόμενος σε Γενικό Αρχίατρο αλλά δύο χρόνια μετά με αίτησή του αποστρατεύτηκε για λόγους υγείας. Η υγεία του είχε επιδεινωθεί δραματικά κατά της περίοδο της εκτόπισης και στις 22 Οκτωβρίου του 1922 απεβίωσε στο σπίτι του στο Μαρούσι, πιθανώτατα από φυματίωση του λάρυγγα, σε ηλικία 57 ετών και αφού πρόλαβε να πληροφορηθεί την τραγική για τον Ελληνισμό κατάληξη της Μικρασιατικής Εκστρατείας και την κατάρρευση της Μεγάλης Ιδέας που τόσο τον είχε εμπνεύσει.

Ο Καρκαβίτσας δεν έκανε δική του οικογένεια. Για αρκετά χρόνια δεν παντρευόταν, επειδή κατά τα ήθη της εποχής έπρεπε να παντρευτούν πρώτα οι 4 αδερφές του, αργότερα δόθηκε με πάθος στην λογοτεχνία και στην ιατρική και ακολούθησαν οι εμπόλεμοι περίοδοι και τα προβλήματα της υγείας του. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του σύντροφός του στάθηκε η Δέσποινα Σωτηρίου, την οποία όρισε γενική κληρονόμο του, με διαθήκη που συνέταξε τέσσερις ημέρες πριν από τον θάνατό του.

Ο Ανδρέας Καρκαβίτσας, παρά τις αντιξοότητες, αγωνίστηκε σθεναρά και με πάθος και κατόρθωσε να καταγράψει τη ζωντανὴ Ελλάδα της εποχής του, την απεικόνισε πιστὰ καὶ μὲ ἐνάργεια στὶς σελίδες του και συνολικά θεμελίωσε τὸ διήγημα στην Ελλάδα, μαζὶ μὲ τὸν Παπαδιαμάντη, τον Βιζυηνό, τον Βλαχογιάννη καὶ τὸν Κονδυλάκη. Η ταπεινή και βασανισμένη Ελλάδα στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου στο έργο του Ανδρέα Καρκαβίτσα αποτυπώθηκε με τις χαρές και τους καημούς της, τη φτώχεια και τις πίκρες της, αλλά και με τα οράματά της. Ο νευρώδης, παραστατικός, γλαφυρός και ρεαλιστής Καρκαβίτσας άφησε σιην αιωνιότητα τις υπέροχες σελίδες του Ζητιάνου, αλλά και τα μοναδικά Λόγια της Πλώρης, χωρίς να υποτιμάται η συνεισφορά της Λυγερής, του Αρχαιολόγου και των Ταξιδιωτικών εντυπώσεών του.

ΚΥΡΙΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΑ ΚΑΡΚΑΒΙΤΣΑ

  • Η Λυγερή
  • Ο Ζητιάνος
  • Λόγια της Πλώρης
  • Παλιές Αγάπες
  • Ο Αρχαιολόγος
  • Διηγήματα του Γυλιού
  • Ταξιδιωτικά
  • Το παραπάνω άρθρου σε μορφή pdf αναρτήθηκε στην Ηλεκτρονική Βιβλιοθήκη μας, εδώ
  • Το Βιογραφικό Σημείωμα του Συγγραφέα Θ. Φιλιππίδη, εδ΄ώ .
  • Τεχνική επιμέλεια ανάρτησης Α. Τασιόπουλος.

Categories
2022 ΑΡΘΡΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Κωστής Παλαμᾶς (28 Φεβρουαρίου 1943)

Ευάγγελος Καλαμπαλίκας

2022 Φεβ. 28

Φωτογραφία από Wikipedia

Ο θάνατος του μεγάλου εθνικού ποιητή Κωστή Παλαμά το 1943 υπήρξε τραγικό συμβάν για την ήδη υποταγμένη και βασανισμένη Ελλάδα της Κατοχής.  Η κηδεία του όμως υπήρξε αφορμή εθνικής ανάτασης.  Ο ποιητής Άγγελος Σικελιανός εκφώνησε το ακόλουθο επικήδειο ποίημα:

Ἠχῆστε οἱ σάλπιγγες… Καμπάνες βροντερές,
δονῆστε σύγκορμη τὴ χώρα πέρα ὡς πέρα…
Βογκῆστε τύμπανα πολέμου… Οἱ φοβερὲς
σημαῖες, ξεδιπλωθεῖτε στὸν ἀέρα!

Σ᾿ αὐτὸ τὸ φέρετρο ἀκουμπᾶ ἡ Ἑλλάδα! Ἕνα βουνὸ
μὲ δάφνες ἂν ὑψώσουμε ὡς τὸ Πήλιο κι ὣς τὴν Ὄσσα,
κι ἂν τὸ πυργώσουμε ὡς τὸν ἕβδομο οὐρανό,
ποιὸν κλεῖ, τί κι ἂν τὸ πεῖ ἡ δικιά μου γλώσσα;

Μὰ ἐσὺ Λαέ, ποὺ τὴ φτωχή σου τὴ μιλιά,
Ἥρωας τὴν πῆρε καὶ τὴν ὕψωσε ὡς τ᾿ ἀστέρια,
μεράσου τώρα τὴ θεϊκὴ φεγγοβολιὰ
τῆς τέλειας δόξας του, ἀνασήκωσ᾿ τον στὰ χέρια

γιγάντιο φλάμπουρο κι ἀπάνω ἀπὸ μᾶς
ποὺ τὸν ὑμνοῦμε μὲ καρδιὰ ἀναμμένη,
πὲς μ᾿ ἕνα μόνο ἀνασασμόν: «Ὁ Παλαμᾶς!»,
ν᾿ ἀντιβογκήσει τ᾿ ὄνομά του ἡ οἰκουμένη!

Ἠχῆστε οἱ σάλπιγγες… Καμπάνες βροντερές,
δονῆστε σύγκορμη τὴ χώρα πέρα ὡς πέρα…
Βογκῆστε τύμπανα πολέμου… Οἱ φοβερὲς
σημαῖες, ξεδιπλωθεῖτε στὸν ἀέρα!

Σ᾿ αὐτὸ τὸ φέρετρο ἀκουμπᾶ ἡ Ἑλλάδα! Ἕνας λαός,
σηκώνοντας τὰ μάτια του τὴ βλέπει…
κι ἀκέριος φλέγεται ὡς μὲ τ᾿ ἄδυτο ὁ Ναός,
κι ἀπὸ ψηλὰ νεφέλη Δόξας τόνε σκέπει.

Τί πάνωθέ μας, ὅπου ὁ ἄρρητος παλμὸς
τῆς αἰωνιότητας, ἀστράφτει αὐτὴν τὴν ὥρα
Ὀρφέας, Ἡράκλειτος, Αἰσχύλος, Σολωμὸς
τὴν ἅγια δέχονται ψυχὴ τὴν τροπαιοφόρα,

ποὺ ἀφοῦ τὸ ἔργο της θεμέλιωσε βαθιὰ
στὴ γῆν αὐτὴν μὲ μίαν ἰσόθεη Σκέψη,
τὸν τρισμακάριο τώρα πάει ψηλὰ τὸν Ἴακχο
μὲ τοὺς ἀθάνατους θεοὺς γιὰ νὰ χορέψει.

Ἠχῆστε οἱ σάλπιγγες… Καμπάνες βροντερές,
δονῆστε σύγκορμη τὴ χώρα πέρα ὡς πέρα…
Βόγκα Παιάνα! Οἱ σημαῖες οἱ φοβερὲς
τῆς Λευτεριᾶς ξεδιπλωθεῖτε στὸν ἀέρα!

Categories
2021 ΑΡΘΡΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ

Η Επιστημονική Ενωση Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων στα πλαίσια προβολής πονημάτων συναδέλφων και στον πολιτιστικό τομέα, παρουσίαζει επτά  ποιήματα του Ανγου ε.α Ιορδάνη Αθανασιάδη.

  • Αριστείδης Πατήρ
  • Πηνελόπη
  • Ένυλο φως του φεγγαριού
  • Επειγόντως
  • Σώμα επιστρέφει χώμα
  • Γενέτειρα γη
  • Γαλανή ανθοφορία

Ένυλο φως του φεγγαριού

Μικρό παιδί στα χέρια του κρατεί το φως του φεγγαριού
στράτα τη στράτα περπατεί
μοιράζει μόρια φωτός στους βιαστικούς ανθρώπους
τα παίρνουν γρήγορα,  καίγονται τα πετούν
ποιό όνειρο να κρατήσει τόσην αθωότητα στο νου
ποιός πόθος να επωάσει ελπίδα στη χθόνια παράλυση
πολύς ακόρεστος, ο πλούτος της αυτάρκειας.

Διάχυτο το φως γλυστρά από τα χέρια  του
σκορπίζουν  αμέτρητα μόρια στους γαλαξίες του ονείρουΆγγελοι διακομιστές του θαύματος υπηρετούν την αθωότητα 
εκτοξεύουν ριπές φλογώδεις
να πυρπολήσουν το ανιερο
ικετεύουν το Φως με φως να λούσει
τα λαβωμένα όνειρα.

Το μικρό παιδί χαμόγελα σκορπίζει
τη λευκότητα του φωτός  διανέμει
πόσιμες σταγόνες αειζωίας σε όλους
που καρτερούν

 της ζωης το ανέσπερο θάμβος.

Πλήρης Συλλογή των Ποιημάτων εδώ