Κορυφαία μορφή της Μικρασιατικής Καταστροφής υπήρξε ο τελευταίος Επίσκοπος Σμύρνης, της μιας από τις επτά Εκκλησίες της Αποκαλύψεως, Μητροπολίτης Χρυσόστομος Καλαφάτης. Ο μαρτυρικός του θάνατος από τον τουρκικό όχλο είναι άρρηκτα δεμένος με τις τελευταίες στιγμές της ελληνικής Σμύρνης και του Μικρασιατικού Ελληνισμού. Αν και του προσφέρθηκαν πολλές ευκαιρίες να εγκαταλείψει τη Σμύρνη αυτός προτίμησε να μείνει και να συμμεριστεί την τύχη του ποιμνίου.
Το 1992 η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος προχώρησε στην αγιοκατάταξη του Χρυσοστόμου και των ιεραρχών Γρηγορίου Κυδωνιών, Αμβροσίου Μοσχονησίων, Προκοπίου Ικονίου, Ευθυμίου Ζήλων και των κληρικών και λαϊκών, που σφαγιάσθηκαν κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Επίσης, όρισε να τιμάται η μνήμη του Χρυσοστόμου Σμύρνης και των «συν αυτώ Ιεραρχών» την Κυριακή προ της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, η οποία φέτος συμπίπτει με τη σημερινή. Η Ιερά Σύνοδος προχώρησε στην αγιοκατάταξη του Χρυσοστόμου
Ο γνωστός Έλληνας λογοτέχνης και ακαδημαϊκός Ηλίας Βενέζης, ο οποίος έζησε τη λαίλαπα της Μικρασιατικής Καταστροφής, στο βιβλίο του «Μικρασία Χαίρε» γράφει για τον Σμύρνης Χρυσόστομο: «Η δράση του στον καιρό του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, στον καιρό των διωγμών των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, και στη διετία 1920-22 , τον είχε αναδείξει πρώτο στόχο. Αυτός ήταν ο ηγέτης, ο εθνάρχης, η ψυχή της Ελληνικής Μικρασίας». Ο Βενέζης τονίζει ότι ο Χρυσόστομος με το βίο και το μαρτυρικό του τέλος «υπηρέτησε το Γένος και την Εκκλησία γράφοντας μια σελίδα χρυσή». Στις 9 Σεπτεμβρίου του 1922 (με το νέο ημερολόγιο, 27 Αυγούστου με το παλιό) ο Νουρεντίν Πασάς του απήγγειλε την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας και τον παρέδωσε στο πλήθος που είχε συγκεντρωθεί έξω από το διοικητήριο της Σμύρνης. Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η εξιστόρηση των γεγονότων από τον Τούρκο καθηγητή ΒilgeUmar που στηρίζεται σε μαρτυρίες ανθρώπων, οι οποίοι διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στη δολοφονία του Χρυσόστομου όπως αυτή του δήμιου Αli Αge, στον οποίο τον παρέδωσε ο Νουρεντίν. Σύμφωνα με τον Ουμάρ, ο Νουρεντίν επέλεξε να απαλλαγεί το συντομότερο από τον Χρυσόστομο, επειδή ήθελε να αποφύγει τη διαδικασία μιας δίκης που θα έδινε τη δυνατότητα σε ευρωπαϊκές χώρες να παρέμβουν για να αποτραπεί η καταδίκη του ιεράρχη.
Ο Γάλλος δημοσιογράφος και ιστορικός Rene Ρuaux, απεσταλμένος στη Σμύρνη της εφημερίδας «Le Τemps», στο βιβλίο του «Ο θάνατος της Σμύρνης» επιρρίπτει ευθύνη για το μαρτύριο του Χρυσόστομου στην τουρκική στρατιωτική και πολιτική ηγεσία. Γράφει μεταξύ άλλων: «Ο στρατηγός Νουρεντίν πασάς, όταν τον έφεραν μπροστά του, τον εξύβρισε με αισχρό τρόπο και τον κατηγόρησε για τη φιλελληνική του στάση και πρόσθεσε ότι η επόμενη ενέργειά του ήταν να τον παραδώσει στη λαϊκή κρίση. Ο Χρυσόστομος, λοιπόν, παραδόθηκε στο μανιασμένο μουσουλμανικό όχλο. Του ξερίζωσαν τη γενειάδα, τον μαχαίρωσαν, διαμέλισαν και έσυραν το σώμα του μέχρι την τουρκική συνοικία, όπου και τον πέταξαν στα σκυλιά…». Ο Ρuaux καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η εκτέλεση του Χρυσοστόμου ήταν προαποφασισμένη. Ο τότε Αμερικανός πρόξενος στη Σμύρνη G. Ηorton στο βιβλίο του «Η κατάρα της Ασίας» γράφει για τον Χρυσόστομο:«Πέθανε σαν μάρτυρας και αξίζει να του απονεμηθούν ύψιστες τιμές από την Ελληνική Εκκλησία και την Ελληνική Κυβέρνηση…» “
Ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος εκρεουργήθη”, γράφει στις 2 Σεπτεμβρίου 1922 η εφημερίδα ¨Ελεύθερον Βήμα” Συγκλονιστική περιγραφή της δολοφονίας από τον Τούρκο εκτελεστή ΣΤΙΣ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ1982, με την ευκαιρία της συμπληρώσεως 60 χρόνων από την καταστροφή, σε έκτακτη συνεδρίαση της Ακαδημίας Αθηνών, ο διαπρεπής ακαδημαϊκός Γ. Μυλωνάς, τελείωσε την ομιλία του με μία συγκλονιστική περιγραφή του μαρτυρίου και της θανατώσεως του Χρυσοστόμου. «Κατά τις τελευταίες ημέρες του Σεπτεμβρίου 1922 μια ομάδα φοιτητών του Ιnternational College της Σμύρνης και εγώ βρεθήκαμε φυλακισμένοι σε απαίσιο υπόγειο, σ’ ένα από τα μπουντρούμια του Διοικητηρίου της Σμύρνης. Σ’ αυτό ήταν ασφυκτικά στριμωγμένοι Έλληνες Χριστιανοί αιχμάλωτοι, μάλλον άνθρωποι προωρισμένοι για θάνατο. Στις 5 το απόγευμα της τελευταίας ημέρας του θλιβερού Σεπτεμβρίου, ένας τουρκοκρής με διέταξε να τον ακολουθήσω στην αυλή. “Είσαι δάσκαλος;”, με ρωτά. “Αυτήν την τιμή είχα” του απαντώ. “Και οι άλλοι που ήσαν μαζί σου είναι φοιτητές;”. ”Ναι”, του λέγω. “Γρήγορα μάζεψέ τους και φέρε τους εδώ”. “Ελάτε μαζί μου έξω”, λέγω στους συντρόφους μου. “Φαίνεται ότι ήρθε η ώρα μας. Εμπρός με θάρρος”. Ποια ήταν η έκπληξή μας όταν ακούσαμε τον Τουρκο-κρητικό να λέει: “Θα σας σώσω σήμερα, γιατί ελπίζω αυτό να με βοηθήσει να λησμονήσω μια τρομερή σκηνή που αντίκρυσαν τα μάτια μου, σκηνή στην οποία έλαβα μέρος”. Και συνέχισε: “Παρακολούθησα το χάλασμα του Δεσπότη σας.Ήμουν μ’ εκείνους που τον τύφλωσαν, που του βγάζαν τα μάτια και αιμόφυρτο, τον έσυραν από τα γένια και τα μαλλιά στα σοκάκια του Τουρκομαχαλά,τον ξυλοκοπούσαν,τον έβριζαν και τον πετσόκοβαν. Από καιρού σε καιρό, όταν μπορούσε, ύψωνε κάπως το δεξί του χέρι και ευλογούσε τους διώκτες του. Κάποιος πατριώτης μου αναγνωρίζει τη χειρονομία της ευλογίας, μανιάζει, μανιάζει και με το τρομερό μαχαίρι του κόβει και τα δυο χέρια του Δεσπότη. Εκείνος σωριάστηκε στη ματωμένη γη με στεναγμό που φαινόταν ότι ήταν μάλλον στεναγμός ανακουφίσεως παρά πόνου. Τόσο τον λυπήθηκα τότε, που με δύο σφαίρες στο κεφάλι τον αποτελείωσα. Αυτή είναι η ιστορία μου. Τώρα που σας την είπα ελπίζω πως θα ησυχάσω. Γι’ αυτό σας χάρισα τη ζωή”. “Και πού τον έθαψαν;” ρώτησα με αγωνία. “Κανείς δεν ξέρει πού έριξαν το κομματιασμένο του κορμί”»..
Η απαρχή της κτηνιατρικής χειρουργικής στην Ελλάδα εντοπίζεται στα μέσα του 20ου, αιώνα όταν ο καθηγητής Ι. Βικελίδης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης οργάνωσε και ανέπτυξε ακαδημαϊκή κτηνιατρική χειρουργική. Με το παρόν άρθρο γίνεται μια απόπειρα σύντομης περιγραφής και ανασκόπησης όσον αφορά τις ιστορικές, τις επιστημονικές εξελίξεις και την πρακτική εφαρμογή της ελληνικής κτηνιατρικής χειρουργικής κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα.
Πρώιμα χρόνια (1920-1950)
Στρατιωτικές κτηνιατρικές κλινικές είχαν δομηθεί στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και τη Λάρισα και αναλάμβαναν τη διάγνωση και θεραπεία των ίππων του Ελληνικού στρατού.
Πρώτη χρονική περίοδος. Η απαρχή (1950-1970)
Εικόνα 1. Ο καθηγητής Ι. Βικελίδης, ο ιδρυτής της Ελληνικής κτηνιατρικής χειρουργικής (αρχείο του συγγραφέα ΛΠ).
H έλευση της εκμοντερνισμένης κτηνιατρικής χειρουργικής στην Ελλάδα αποδίδεται στον καθηγητή Ιωάννη Βικελίδη (1899-1978) του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Εικόνα 1). Ο καθηγητής Βικελίδης, απόφοιτος του πανεπιστημίου του Αλφόρ της Γαλλίας (1919-1923), έγινε ο πρώτος καθηγητής και ιδρυτής του τμήματος κτηνιατρικής χειρουργικής στην ηλικία των 52 ετών, στη νεοϊδρυθείσα τότε Κτηνιατρική Σχολή της Θεσσαλονίκης, στην Ελλάδα το 1951 (Georgakis 2002).
Ο Βικελίδης ήταν αντισυνταγματάρχης του Κτηνιατρικού Σώματος του Ελληνικού Στρατού πριν να του ανατεθεί η θέση του καθηγητή κτηνιατρικής χειρουργικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης (Georgakis 2002). Κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας, ο Βικελίδης ασκούσε χειρουργική ιπποειδών και είχε αναλάβει καθήκοντα διευθυντή των Κτηνιατρικών Στρατιωτικών Κλινικών στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Στο διάστημα αυτό αναλάμβανε επίσης χειρουργικές επεμβάσεις σε ιπποειδή σε ιδιωτική βάση αποκτώντας φήμη στην πόλη της Θεσσαλονίκης (Georgakis 2002).
Εικόνα 3. Τα εγχειρίδια κτηνιατρικής χειρουργικής του καθηγητή Βικελίδη (αρχείο του συγγραφέα ΛΠ).
Πολύ πριν εργασθεί ως ακαδημαϊκός, το 1930 ο Βικελίδης δημοσίευσε περιστατικά με παράλυση του πνευμονογαστρικού νεύρου σε δύο ίππους και νευρίτιδα της ιππουρίδας σε έναν ίππο (Petropoulos & Vikelidis 1930a, Petropoulos & Vikelidis 1930b). Ο καθηγητής Βικελίδης οργάνωσε και ανέπτυξε τη χειρουργική κλινική από την αρχή (Georgakis 2002). Το 1955 και 1956 ο Βικελίδης εκπόνησε τα πρώτα τρία εγχειρίδια κτηνιατρικής χειρουργικής στην Ελληνική γλώσσα (Εικόνα 3). Το 1958 δημοσίευσε την πρώτη ελληνική εργασία κτηνιατρικής ορθοπεδικής που αναφερόταν στη χειρουργική σταθεροποίηση καταγμάτων στα ζώα συντροφιάς (Vikelidis 1958). Δύο έτη αργότερα δημοσίευσε άλλη μία μονογραφία που αναφερόταν στη θεραπεία των καταγμάτων στα παραγωγικά ζώα (Vikelidis 1960). Το 1964 το ενδιαφέρον του για την ουρολιθίαση οδήγησε σε μια δημοσίευση τριών περιστατικών σε σκύλους με λίθους στην ουροδόχο κύστη και στην ουρήθρα (Vikelidis 1964).
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 νέο αίμα εισήλθε στην κλινική: οι κτηνίατροι Φώτης Παπαδόπουλος και Ιωάννης Τσιαμίτας, πολλά υποσχόμενοι ως βοηθητικό διδακτικό προσωπικό. Η συσχέτιση μεταξύ ανθρώπινης ιατρικής και κτηνιατρικής οδήγησαν στη δημιουργία ειδικοτήτων συμπεριλαμ-βανομένων της χειρουργικής, ακτινολογίας και αναισθησιολογίας. Οι Παπαδόπουλος και Τσιαμίτας σύντομα μετά την ανάληψη των καθηκόντων τους ανέπτυξαν ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ακτινολογία και την οφθαλμολογία, εξέταζαν κλινικά περιστατικά και παρέδιδαν μαθήματα στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο 424 και στην Ιατρική Σχολή, αντίστοιχα.
Το 1960 ο Burns περιέγραψε διάφορες τεχνικές χειρουργικής του θώρακα στο σκύλο και τη γάτα και οι Lumb et al. περιέγραψαν την πρώτη λοβεκτομή πνεύμονα στο σκύλο το 1965 (Burns 1960, Lumb και συν., 1965). Το 1963 ο Knight δημοσίευσε διαθωρακική οισοφαγοτομή σε 75 περιστατικά σε σκύλο για τη χειρουργική αφαίρεση ξένων σωμάτων (Knight 1963). Το 1963 ο Παπαδόπουλος δημοσίευσε τη διδακτορική του διατριβή με τίτλο «Χειρουργική του θώρακα στο σκύλο» (Papadopoulos 1963) (Εικόνα 4). Η χειρουργική αντιμετώπιση της πυλωρικής στένωσης στο σκύλο περι- γράφεται πρώτη φορά από τους Archibald και Mitton το 1954 (Archibald & Mitton 1954). Το 1964 τα δυο πρώτα περιστατικά πυλωρικής στένωσης σε σκύλο στην Ελλάδα δημοσιεύτηκαν από τους Βικελίδη και Παπαδόπουλο (Vikelidis & Papadopoulos 1964a). Το 1940 ο Hoflund περιέγραψε το σύνδρομο πνευμονογαστρικής δυσπεψίας στα μηρυκαστικά (Rosenberger 1979). Το 1964 οι Βικελίδης και Παπαδόπουλος δημοσίευσαν δύο περιστατικά λειτουργικών διαταραχών του στομάχου σε μηρυκαστικά οι οποίες προκλήθηκαν από τρώση του πνευμονογαστρικού νεύρου (Vikelidis & Papadopoulos 1964b). Το 1961 ο Espersen δημοσίευσε περιστατικό διάτασης και στροφής του τυφλού εντέρου σε αγελάδα (Espersen 1961). Το 1965 ο Παπαδόπουλος περιέγραψε ένα παρόμοιο περιστατικό σε αγελάδα (Papadopoulos 1965). Το 1965 ο κτηνίατρος Νικόλαος Γκαγκάτσης προσλήφθηκε ως βοηθητικό διδακτικό προσωπικό στην κλινική. Ο Γκαγκάτσης ασχολήθηκε με την χειρουργική των βοοειδών. Το 1957 ο Gibbens περιέγραψε την χρήση δερματικού μοσχεύματος για την αντικατάσταση του πρόσθιου χιαστού συνδέσμου κατόπιν ρήξης του σε σκύλο (Gibbens 1957). Το 1967 ο Παπαδόπουλος δημοσίευσε δύο περιστατικά ρήξης πρόσθιου χιαστού συνδέσμου σε σκύλους που αντικαταστάθηκαν με δερματικό μόσχευμα (Papadopoulos 1967). Το 1949 ο Zepp ανέφερε την εκτομή του έξω ακουστικού πόρου για την διαχείριση της έξω ωτίτιδας στο σκύλο (Zepp 1949). Το 1966 ο Παπαδόπουλος δημοσίευσε τέσσερα περιστατικά σκύλων που υπέστησαν εκτομή του πλάγιου τοιχώματος του έξω ακουστικού πόρου για τη διαχείριση της έξω ωτίτιδας (Papadopoulos 1966). Το 1961 εξάρθρημα της επιγονατίδας προς τα άνω περιγράφηκε σε βοοειδή (Curtis 1960). Το 1967 οι Παπαδόπουλος και Γκαγκάτσης ανέφεραν ένα περιστατικό εξαρθρήματος προς τα άνω της επιγονατίδας σε αγελάδα που ανατάχθηκε με χειρουργική επέμβαση εκτομής του μέσου επιγονατιδοκνημιαίου συνδέσμου (Papadopoulos & Gagatsis 1967) (Εικόνα 5).
Εικόνα 5. Προς τα άνω εξάρθρημα της επιγονατίδας στο αριστερό οπίσθιο άκρο αγελάδας (Papadopoulos & Gagatsis 1967).
Το 1967 ο Leighton περιέγραψε την τεχνική εκστροφής του βλεννογόνου, εντερεκτομής και τελικοτελικής εντεροαναστόμωσης στο σκύλο και ο Grier αξιολόγησε τεχνικές δημιουργίας εγκολεασμού κατά την εντεροαναστόμωση στο σκύλο το 1968 (Leighton 1967, Grier 1968). Το 1968ο Τσιαμίτας δημοσίευσε τη διδακτορική του διατριβή με τίτλο «Μία πειραματική μέθοδος τελικοτελικής εντεροαναστόμωσης στο σκύλο» (Tsiamitas 1968) (Εικόνα 6).
Εικόνα 6. Σ υνθετικός δακτύλιος για τελικοτελική εντεροαναστόμωση σε σκύλο (Tsiamitas 1968).
Η πρώτη επιτυχημένη προσπάθεια για την σταθεροποίηση καταγμάτων της κεφαλής του μηριαίου δημοσιεύτηκε από τους Cawley et al. το 1956 (Cawley et al. 1956). Το 1968 ο Παπαδόπουλος δημοσίευσε τη διατριβή του επί υφηγεσία, αναφορικά με την πειραματική χειρουργική σταθεροποίηση των καταγμάτων της κεφαλής του μηριαίου στο σκύλο (Papadopoulos 1968). Η χειρουργική αντιμετώπιση του εξαρθρήματος του ισχίου στο σκύλο δημοσιεύτηκε από τους Knowles et al. το 1953 (Knowles και συν. 1953). Το 1969 οι Παπαδόπουλος και Δεσίρης δημοσίευσαν την τεχνική με ήλο κεκαμμένο σε ορθή γωνία κατά τη χειρουργική αντιμετώπιση εξαρθρήματος του ισχίου σε δύο σκύλους (Papadopoulos & Dessiris 1969). Το 1970 ο κτηνίατρος Άγγελος Δεσίρης ανέλαβε καθήκοντα ως βοηθητικό διδακτικό προσωπικό στη μονάδα χειρουργικής. Ο Δεσίρης σύντομα εξέφρασε ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως προς την ακτινολογία, το οποίο τον οδήγησε σε μετεκπαίδευση στην ακτινολογία σε ανθρώπινο νοσοκομείο για ένα χρόνο. Το 1966 ο Clemente ανέφερε μια τεχνική για τον ακρωτηριασμό τη 3ης φάλαγγας στα βοοειδή (Clemente 1966). Το 1969 οι Δεσίρης και Παπαδόπουλος δημοσίευσαν 7 περιστατικά σε βοοειδή που υπέστησαν ακρωτηριασμό της 3ης φάλαγγας ως θεραπευτική αντιμετώπιση χρόνιων παθήσεων του άκρου ποδός (Dessiris & Papadopoulos 1969). Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1950 ο αριθμός χειρουργικών περιστατικών της κλινικής ήταν μικρός, περιλάμβανε κυρίως ιπποειδή και παραγωγικά ζώα και οι επεμβάσεις γίνονταν συχνότερα υπό τοπική, στελεχιαία ή ενέσιμη αναισθησία (Εικόνα 7). Από το 1980 και έπειτα, με την η εισαγωγή της γενικής αναισθησίας με εισπνεόμενα αναισθητικά, διευκολύνθηκε η ανάπτυξη πιο περίπλοκων και εκλεπτυσμένων χειρουργικών τεχνικών στα ιπποειδή (Εικόνα 8).
Εικόνα 8. Α ναισθητική συσκευή για παραγωγικά ζώα που αγοράστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και χρησιμοποιήθηκε κυρίως σε ιπποειδή (αρχείο του συγγραφέα ΛΠ).
Ο Βικελίδης ήταν κυρίως χειρουργός ιπποειδών και τα περισσότερα εκπαιδευτικά μέλη της κλινικής αναλάμβαναν επεμβάσεις σε μεγάλα ζώα (Εικόνες 9-12).
Εικόνα 9. Τ εχνική ακινητοποίησης με σκοινί για την τοποθέτηση αγελάδας σε πλάγια κατάκλιση στα μέσα της δεκαετίας του 1970 (αρχείο του συγγραφέα ΛΠ).
Εικόνα 10. Ο Δημήτριος Ιγγλέσης, ζωοκόμος της μονάδας χειρουργικής, εφαρμόζει ρινοσφιγκτήρα σε αγελάδα (αρχές της δεκαετίας του 1970 – αρχείο του συγγραφέα ΛΠ).
Εικόνα 11. Ο Καραγιάννης, ζωοκόμος της χειρουργικής κλινικής χρησιμοποιεί την ουρά συγγραφέα ΛΠ). για να επιτύχει ακινητοποίηση του οπίσθιου άκρου (αρχές της δεκαετίας του 1970, αρχείο του συγγραφέα ΛΠ).
Οι πανεπιστημιακοί χειρουργοί δίσταζαν να επεκταθούν προς τη θεραπεία παθήσεων στα ζώα συντροφιάς καθώς δεν διέθεταν την εξειδίκευση. Η ανάγκη για νέες εγκαταστάσεις στην κλινική για να εξυπηρετήσουν την επέκταση της γνώσης και του φόρτου των περιστατικών είχε ήδη διαπιστωθεί από το 1958. Ωστόσο, η ανανεωμένη χειρουργική κλινική μαζί με το εργαστήριο ακτινολογίας ολοκληρώθηκε στις αρχές του 1970. Οι εγκαταστάσεις της χειρουργικής κλινικής και ιδίως του εργαστηρίου ακτινολογίας ήταν συγκρίσιμες με τις αντίστοιχες άλλων Κτηνιατρικών Σχολών της Δυτικής Ευρώπης. Η νεόκτιστη διώροφη κλινική είχε, μεταξύ άλλων, χειρουργικές αίθουσες για ορθοπεδικές επεμβάσεις και επεμβάσεις μαλακών ιστών ζώων συντροφιάς, μία μεγάλη χειρουργική αίθουσα ιππο- ειδών και πολλούς χώρους νοσηλείας. Ωστόσο, σημαντική αύξηση στον αριθμό των χειρουργικών περιστατικών στα ζώα συντροφιάς σημειώθηκε τελικά στα τέλη της δεκαετίας του 1960. Οι εξελίξεις αυτές οδήγησαν τον Παπαδόπουλο να επισκεφτεί το Royal Veterinary College του Λονδίνου το 1963. Εκεί ο Παπαδόπουλος πέρασε τουλάχιστον 18 μήνες ως ειδικευόμενος, ασκώντας χειρουργική των ζώων συντροφιάς, οφθαλμολογία, ακτινολογία και αναισθησιο- λογία, υπό την επιτήρηση του καθηγητή Formston. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Λονδίνο οι Παπαδό- πουλος και Formston δημοσίευσαν ένα άρθρο που αφορούσε στην επίδραση της αλφα-χυμοθρυψίνης στον φακό και τον αμφιβληστροειδή των σκύλων (Papadopoulos & Formston 1965). H εργασία αυτή παρουσιάστηκε επίσης στο Συνέδριο της Βρετανικής Εταιρείας Μικρών Ζώων που έλαβε χώρα στο Λονδίνο το 1965. Μετά την ολοκλήρωση της μετεκπαίδευσής του ο Παπαδόπουλος έκανε σύντομες επισκέψεις στις Κτηνιατρικές Σχολές της Κοπεγχάγης στη Δανία και της Στοκχόλμης στη Σουηδία, όπου και έλαβε περαιτέρω εκπαίδευση στη χειρουργική, τόσο των ζώων συντροφιάς όσο και των παραγωγικών ζώων. Στη Δανία και τη Στοκχόλμη ο Παπαδόπουλος πέρασε τέσσερεις μήνες όπου συνεργάστηκε με τους καθηγητές Obel και Espersen. Ο Παπαδόπουλος έγινε καθηγητής κτηνιατρικής χειρουργικής το 1968 κατόπιν συνταξιοδότησης του καθηγητή Βικελίδη. Ο καθηγητής Παπαδόπουλος ήταν ο ιδρυτής της ορθοπεδικής των ζώων συντροφιάς, της νευροχειρουργικής και της οφθαλμολογίας στην Ελλάδα, και κατά τη διάρκεια της καριέρας του η κτηνιατρική χειρουργική εισήλθε σε μια νέα εποχή (Εικόνες 13-19).
Εικόνα 13. Ο καθηγητής Παπαδόπουλος εξετάζει σκύλο στη νεόκτιστη χειρουργική κλινική τις αρχές του 1970 (αρχείο του Συγγραφέα ΛΠ).
Εικόνα 15. Το χειρουργείο μαλακών ιστών της Κλινικής στις αρχές του 1970 (αρχείο του συγγραφέα ΛΠ).
Εικόνα 16. Ο καθηγητής Παπαδόπουλος με άλλους καθηγητές της Κτηνιατρικής Σχολής Θεσσαλονίκης. Από αριστερά οι Χριστοδούλου, Ασπιώτης, Τσιρογιάννης και Βλάχος (στο βάθος – αρχείο του συγγραφέα ΛΠ).
Το 1970 οι Γκαγκάτσης και Δεσίρης δημοσίευσαν ένα σπάνιο περιστατικό περισφιγμένης κήλης διαμέσου ρήξης του επιπλόου σε μία αγελάδα (Gagatsis & Dessiris 1970). Το 1930 ο Bosshart ανέφερε πρώτος εντερικό εγκολεασμό σε βοοειδή (Bosshart 1930). Το 1970 ο Παπαδόπουλος δη- μοσίευσε τέσσερα περιστατικά εντερικού εγκολεασμού σε βοοειδή που αντιμετωπίστηκαν χειρουργικά (Papadopoulos et al. 1970). Το 1955 οι Seibold et al. δημοσίευσαν πιθανή συσχέτιση μεταξύ των νεοπλασμάτων του οισοφάγου και της λοίμωξης από Spirocerca lupi στο σκύλο (Seibold et al. 1955). Το 1971, ο Δεσίρης δημοσίευσε περιστατικό μεγαοισοφάγου σε σκύλο εξαιτίας της Spirocerca lupi (Dessiris 1971). Το 1969 οι Pelug και Calnan μελέτησαν για πρώτη φορά τη φυσιολογική ανατομία των λεμφαγγείων του οπίσθιου άκρου του σκύλου (Pelug & Calnan 1969). Το 1971 οι Βλαχάκης-Μιλιαράς και Δεσίρης μελέτησαν τα φυσιολογικά λεμφαγγεία στο οπίσθιο άκρο του σκύλου μέσω άμεσης λεμφαγγειογραφίας (Vlachakis-Miliaras and Dessiris 1971). Το 1971 οι κτηνίατροι Νικόλαος Μουστάρδας και Θεόδωρος Παπαδόπουλος ανέλαβαν καθήκοντα βοηθητικού διδακτικού προσωπικού στη μονάδα χειρουργικής. Το 1952 οι Wiessner και Wiessner δημοσίευσαν το πρώτο περιστατικο επιφυσιόλυσης της κεφαλής του μηριαίου σε μια αγελάδα (Wiessner & Wiessner 1952). Το 1971 οι Σαουλίδης και Δεσίρης δημοσίευσαν περιστατικό επιφυσιόλυσης της κεφαλής του μηριαίου σε χοίρο (Saoulidis & Dessiris 1971). Η μυελογραφία στο σκύλο μελετήθηκε για πρώτη φορά το 1936 (Brook 1936). Το 1972 ο Δεσίρης δημοσίευσε τη διδακτορική του διατριβή με θέμα τη μελέτη της μυελογραφίας σε φυσιολογικούς σκύλους (Dessiris 1972). Το 1962 ο Vitums περιέγραψε συγγενή έκτοπη προέλευση δεξιάς υποκλείδιας αρτηρίας και κοινής καρωτίδας σε σκύλο (Vitums 1962). Το 1973 ο Δεσίρης δημοσίευσε ένα περιστατικό αγγειακού δακτυλίου σε σκύλο με παγίδευση του οισοφάγου από τις δύο κοινές καρωτίδες αρτηρίες (Dessiris 1973). Το 1957 ο Worthman ανέφερε την παράλυση των περιφερικών νεύρων στο σκύλο (Worthman 1957). Το 1973 οι Δεσίρης και συνδημοσίευσαν παραλύσεις εξαιτίας κακώσεων των περιφερικών νεύρων στο σκύλο (Dessiris et al. 1973a). Η ουρογραφία στο σκύλο περιγράφηκε πρώτη φορά από τους Borthwick και Robbie το 1969 (Borthwick & Robbie 1969). Το 1973 οι Δεσίρης και Παπαδόπουλος έκαναν απεκκριτική ουρογραφία σε σκύλους με τη χορήγηση αυξανόμενης δόσης σκιαγραφικού (Dessiris & Papadopoulos 1973). Το 1972 ο κτηνίατρος Δημήτριος Ραπτόπουλος ανέλαβε καθήκοντα βοηθητικού διδακτικού προσωπικού στη χειρουργική κλινική. Ο Leslie Hall από το Πανεπιστήμιο του Cambridge ήταν ο πρώτος που περιέγραψε αναισθησία με αλοθάνιο στην κτηνιατρική πράξη (Hall 1957). Το1973 οι Δεσίρης και συν. δημοσίευσαν την χρήση αναισθησίας με φλουοθάνιο στη χειρουργική του σκύλου (Dessiris και συν. 1973b). Το 1974 οι Δεσίρης και Βλαχάκης- Μηλιαράς δημοσίευσαν την επίδραση της μερικής και ολικής σπληνεκτομής σε σκύλους (Dessiris & Vlachakis-Miliaras 1974). Το 1974, οι Δεσίρης και Ραπτόπουλος δημοσίευσαν περιστατικό σπαστικού συνδρόμου σε αγελάδα (Dessiris & Raptopoulos 1974). Το ίδιο έτος οι Μουστάρδας και συν. μελέτησαν την επίδραση της οξυτετρακυκλίνης στην πώρωση των καταγμάτων στο σκύλο (Moustardas et al. 1974). Το 1974, ο Νικόλαος Μουστάρδας δημοσίευσε τη διδακτορική του διατριβή με θέμα την επίδραση των κορτικοστεροειδών στην πώρωση των καταγμάτων στο σκύλο (Moustardas 1974). Το 1973, ο Nunamaker περιέγραψε την αποκατάσταση των καταγμάτων της κεφαλής του μηριαίου οστού με συμπιεστική οστεοσύνθεση των καταγματικών άκρων (Nunamaker 1973). Το 1974, ο Δεσίρης δημοσίευσε τη διατριβή του επί υφηγεσία σχετικά με την συμπιεστική οστεοσύνθεση στο σκύλο (Dessiris 1974). Το 1958, οι Patterson και Munson περιέγραψαν μετατραυματικό χυλοθώρακα σε σκύλους που αντιμετωπίστηκε με απολίνωση του θωρακικού πό- ρου (Patterson & Munson 1958). Το 1976, οι Πεγιάς και συν. δημοσίευσαν διάφορες μεθόδους λεμφαγγειογραφίας στον πειραματικά προκαλούμενο χυλοθώρακα στο σκύλο (Pejas et al. 1976). Η δυσπλασία του ισχίου στο σκύλο αναφέρεται στην κτηνιατρική βιβλιογραφία πρώτη φορά το 1959 (Schnelle 1959). Το 1976, οι Μιχαηλίδης και Δεσίρης δημοσίευσαν δυο περιστατικά δυσπλασίας του ισχίου σε σκύλους (Michailidis & Dessiris 1976). Το 1975, ο κτηνίατρος Χαρίλαος Καρατζιάς προσελήφθη ως βοηθητικό διδακτικό προσωπικό στη χειρουργική κλινική. Το 1976, ο Δημήτρης Ραπτόπουλος δημοσίευσε τη διδακτορική του διατριβή σχετικά με την μελέτη οστικών μοσχευμάτων στο σκύλο (Raptopoulos 1976). Το 1977, οι Καρατζιάς και Ραπτόπουλος ανέφεραν περιστατικό οστεοχόνδρωσης του μηριαίου κονδύλου σε σκύλο (Karatzias & Raptopoulos 1977). Το 1978, οι Καρατζιάς και Δεσίρης περιέγραψαν πέντε περιστατικά καταγμάτων του μηριαίου που αντιμετωπίστηκαν με συμπιεστική οστεοσύνθεση σε σκύλους (Katazias & Dessiris 1978). Το 1981, οι Δεσίρης και Παπαδόπουλος ανέφεραν επιπλοκές οστεοσύνθεσης των διαφυσιακών καταγμάτων σε 55 σκύλους και το ίδιο έτος οι Δεσίρης και Μουστάρδας δημοσίευσαν δύο περιστατικά με παραμόρφωση της γραμμής των άκρων σε σκύλους (Dessiris & Papadopoulos 1981, Dessiris & Moustardas 1981). Το 1981 οι κτηνίατροι Γεώργιος Τσιμόπουλος και Μαρία Καραγιαννοπούλου ανέλαβαν καθήκοντα βοηθητικού διδακτικού προσωπικού στην μονάδα χειρουργικής.
Εικόνα 20. Ο καθηγητής Ραπτόπουλος (αριστερά) αναισθητοποιεί έναν χιμπατζή για οδοντιατρική επέμβαση και ο καθηγητής Μουστάρδας (δεξιά) κάνει ακρόαση των καρδιακών ήχων (η φωτογραφία λήφθηκε το 1987 – αρχείο του συγγραφέα ΛΠ).
Εικόνα 21. Ο καθηγητής Δεσίρης αριστερά με τον καθηγητή Παπαδόπουλο στην τελετή συνταξιοδότησης του τελευταίου το 1999 (αρχείο του συγγραφέα ΛΠ).
Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, ο Ραπτόπουλος επισκέφθηκε το Bristol στο Ηνωμένο Βασίλειο για να ειδικευθεί στην Κτηνιατρική Αναισθησιολογία. Κατόπιν της ολοκλήρωσης της εκπαίδευσής του, ο Ραπτόπουλος έγινε διπλωματούχος Κτηνιατρικής Αναισθησιολογίας του Βασιλικού Κτηνιατρικού Κολλεγίου και ήταν ο ιδρυτής της κτηνιατρικής αναισθησιολογίας στην Ελλάδα. Επίσης συνέβαλε σημαντικά στην εγκατάσταση της εξειδίκευσης στην κτηνιατρική αναισθησιολογία στην Ευρώπη με το να γίνει δεκτός ως προσκεκλημένος ειδικός και υπηρέτησε ως Πρόεδρος και μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής για τα πρώτα 13 έτη του Ευρωπαϊκού Κολλεγίου Κτηνιατρικής Αναισθησίας και Αναλγησίας (Εικόνα 20).
Ο Καρατζιάς επισκέφθηκε το Ανόβερο της Γερμανίας το 1980 για να εκπαιδευτεί στην παθολογία και χειρουργική των βοοειδών. Το 1982, ο Καρατζιάς δημοσίευσε τη διδακτορική του διατριβή στο Ανόβερο που αναφερόταν στην μελέτη της αρθρίτιδας των βοοειδών (Karatzias 1982). Ο Καρατζιάς έγινε καθηγητής το 1997. Ο καθηγητής Καρατζιάς κατέστησε την χειρουργική των παραγωγικών ζώων ως χωριστή ειδικότητα. Η έμφραξη του εντέρου στα βοοειδή μελετήθηκε από τον Harold Pearson της Κτηνιατρικής Σχολής του Bristol (Pearson 1973). Στα μέσα της δεκαετίας του 1980 οι Παπαδόπουλος και συν. μελέτησαν πειραματικές χειρουργικές τεχνικές για την έμφραξη του εντέρου στα βοοειδή (Papadopoulos et al. 1985a, Papadopoulos et al. 1985b, Papadopoulos et al. 1987). Ο Δεσίρης έγινε Καθηγητής Χειρουργικής-Ακτινολογίας το 1988 και ο Παπαδόπουλος συνταξιοδοτήθηκε το 1999 (Εικόνα 20). Ο Δεσίρης συνταξιοδοτήθηκε το 2007. Ο Ραπτόπουλος έγινε Καθηγητής κτηνιατρικής Χειρουργικής και Αναισθησιολογίας το 1995 (Εικόνα 21).
Η νέα εποχή
Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 μια νέα εποχή για την κτηνιατρική χειρουργική ξεκίνησε και επήλθε η μεταμόρφωση της Κτηνιατρικής Σχολής. Νέο αίμα εισήλθε στο πανεπιστήμιο και συνεισέφερε στην βελτίωση της ορθοπεδικής των ζώων συντροφιάς, της χειρουργικής μαλακών ιστών, της νευροχειρουργικής, της χειρουργικής του ίππου, της χειρουργικής οφθαλμολογίας και της οδοντιατρικής ταυτόχρονα με άλλα άτομα στην αναισθησιολογία, αναλγησία και εντατική θεραπεία. Εξελιγμένα χειρουργεία στον ίππο συμπεριλαμβανομένης της αρθροσκόπησης και της χειρουργικής της κοιλίας επίσης ξεκίνησαν να παρέχονται στην κλινική ίππων του ιπποδρόμου στην Αθήνα. Πολλά από αυτά τα νέα μέλη του πανεπιστημίου έλαβαν μετεκπαίδευση και εξειδίκευση στο εξωτερικό.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 άλλη μια κτηνιατρική σχολή ιδρύθηκε στην Ελλάδα στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Αυτή η αύξηση του αριθμού των σχολών που διέθεταν μοντέρνες χειρουργικές μονάδες επέτρεψε μια αύξηση στον αριθμό των κλινικών κτηνιάτρων που διενεργούσαν εξελιγμένες χειρουργικές επεμβάσεις καθώς και στον αριθμό των χειρουργικών κλινικών δεύτερης γνώμης που εντοπιζόταν κυρίως στις δύο μεγαλύτερες πόλεις της χώρας, την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Οι πανεπιστημιακές κλινικές συνέβαλλαν σημαντικά στην διασπορά της γνώσης της χειρουργικής σε όλη την Ελλάδα οργανώνοντας σεμινάρια συνεχούς εκπαίδευσης και συνέδρια σε συνεργασία με άλλους κτηνιατρικούς οργανισμούς. Στις αρχές του 21ου αιώνα η χειρουργική των ζώων συντροφιάς και των ίππων συνεχίζει να δίνει το παράδειγμα και να γίνεται όλο και πιο εξελιγμένη, καθώς ο αριθμός των ζώων σε αυτά τα είδη συνεχίζει να αυξάνεται. Η χειρουργική των παραγωγικών ζώων θα μειωθεί σε όγκο, ωστόσο η ποιότητά της θα βελτιωθεί ακολουθώντας την πρόοδο της κτηνιατρικής χειρουργικής.
Σύγκρουση συμφερόντων
Οι συγγραφείς δηλώνουν ότι δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων.
Στην αναδημοσίευση του παραπάνω ειδικού αξιολογημένου άρθρου παραλήφθηκε το αγγλικό κείμενο μερικές από τις εικόνες και η βιβλιογραφία. Τα παραληφθέντα είναι διαθέσιμα στο πρωτότυπο άρθρο (πλήρες) εδώ
“Στον χώρο μας υπάρχουν ή υπήρξαν Συνάδελφοι που το όνομά τους ξεχωρίζει, μόνο που πολλές φορές η εκτίμηση αυτή δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Ένας Συνάδελφος που πραγματικά ξεχώρισε και άξιζε ήταν ο Γρηγόρης Σκαμπαρδώνης”.
Δανείστηκα την δήλωση αυτή από μία συνομιλία μου με τον Συνάδελφο Κων/νο Κυριακόπουλο ο οποίος και μου έστειλε το Βιβλίο του Σκαμπαρδώνη “ΛΗΘΗΣ ΑΝΤΙΔΟΤΟ”, (Εκδόσεις ΟΡΟΠΕΔΙΟ, ΚΠ 8121-0008 2016, 320 σελ.), με την προτροπή να το φέρουμε σε ηλεκτρονική μορφή ώστε να είναι προσβάσιμο όχι μόνο από όλους τους Συναδέλφους αλλά και ευρύτερα από τους αναγνώστες της Ιστοσελίδας μας. Το βιβλίο είναι “εξαντλημένο στον εκδότη” και αποτελεί μια συρραφή βιωματικών ιστοριών του. Είναι ένα συναρπαστικό ταξίδι στην ζωή του, όπου μας δίνεται η ευκαιρία να πορευτούμε νοερά μαζί του και να τον γνωρίσουμε. Δείτε – κατεβάστε το στην Ηλεκτρονική μας Βιβλιοθήκη (Διάφορα).
Το Βιβλίο αποκτά ιδιαίτερη αξία δίοτι γράφηκε όταν ο Σκαμπαρδώνης έδινε την τελευταία μάχη της ζωής του, παλεύοντας επί επτά χρόνια, από το 2013, με οξεία λευχαιμία. Aπεβίωσε στις 12 Οκτωβρίου 2020. Θα αναφερθώ μόνο στον επίλογο του Βιβλίου του όπου μας γράφει :
“Ειλικρινώς δεν θα χαρακτήριζα τον εαυτό μου “επιτυχημένο”. Υπήρξα υπέρμετρα – θα έλεγα σκανδαλωδώς – ευνοημένος από συγκυρίες, ή από άνωθεν εύνοια, και ίσως έτσι έδωσα στούς γύρω μου την εντύπωση κάποιας “αξίας”, την ύπαρξη και το μέγεθος της οποίας ειλικρινά αγνοώ. Λάθη, αστοχίες, αποτυχίες, υπήρξαν ουκ ολίγες, θα μπορούσα σε αρκετά ζητήματα να ήμουν πιο σώφρων και συνετός, πιό έντιμος με τον εαυτό μου και με τους άλλους, σε άλλα ζητήματα πιο επίμονος κι αποτελεσματικός. Αν για κάτι θα μπορούσα να πιστώσω θετικά τον εαυτό μου, είναι ότι προσπάθησα να μην βλάψω. Δεν ξέρω όμως πόσο και όσους είχαν κάποια σχέση μαζί μου. Πόση συγκατάβαση και ανεκτικότητα έδειξα στις αδυναμίες και στα λάθη τους, πόσο φρόντισα να τα προλάβω, πόση αγάπη τους έδωσα. Ζητώ την κατανόηση και τη συγχώρεσή τους.”
Δεν θεωρώ το άρθρο αυτό “Παρουσίαση Βιβλίου”, δεν χρειάζεται διότι είναι πλέον προσβάσιμο από όλους στην Ηλεκτρονική μας Βιβλιοθήκη. Είναι μια αναφορά, με σεβασμό, σε ένα εκλεκτό Συνάδελφο που έβαλε το λιθαράκι του στην δόμηση της “Μηθικής Πραγματικότητας“. Θα αφήσω δύο οικεία πρόσωπα σε αυτόν, την κόρη του Λίνα Σκαμπαρδώνη και τον Συμμαθητή του Γιώργο Ψημένο να μας μιλήσουν.
“ΛΗΘΗΣ ΑΝΤΙΔΟΤΟΝ” Για τον πατέρα μου Γρηγόριο Σκαμπαρδώνη
Λίνα Σκαμπαρδώνη
Από το Περιοδικό Ιστορίας της Ελληνικής Ιατρικής “δέλτος”
Τεύχος 48 Δεκ. 2020
Κάθομαι στην πολυθρόνα σου, ανάβω το φως στο γραφείο σου κι εκεί είναι η ήρεμη γωνιά μου. Όλα τριγύρω μου δικά σου. Βιβλία, χαρτιά, σημειώσεις, ο υπολογιστής…
Κάπου μες τα συρτάρια, ένας φάκελος τραβάει την προσοχή μου: “Σκόρπια φύλλα γράφει απ’ έξω. Τον ανοίγω, τα “λιμερίκια” σου, έτσι τα έλεγες. Ιστορίες της ζωής σου, γραμμένες κάποια χαράματα που ξύπναγες κι αναπολούσες.
Φυλλομετρώ, διαβάζω, πιάνω τη μυρωδιά σου στον αέρα, χάνομαι στις μνήμες…
Ο πατέρας μου
Γεννήθηκε στις 10.12.1935 στη Λάρισα. Οι γονείς του άνθρωποι απλοί, μορφωμένοι, θεοσεβούμενοι, μεγάλωσαν τα τέσσερα παιδιά τους με αγάπη, αρχές, ήθος, αλλά και βαθειά πίστη στο Θεό.
Μνήμες από τα δύσκολα χρόνια της κατοχής, των δυσκολιών και της μεγάλης πείνας που έζησε σαν παιδάκι, ήταν πάντα μέσα στο μυαλό του. Θυμάμαι να μας διηγείται τα μαγειρικά τεχνάσματα της γιαγιάς Σταυρούλας, που κατάφερνε με μια χούφτα χαλασμένα όσπρια, λίγα βρασμένα χόρτα κι ένα κομμάτι καλαμποκόψωμο, να ημερέψει την πείνα στα παιδικά στομαχάκια τους.
Δε λείπει ποτέ από την βεράντα μου ένα γλαστράκι με την αγαπημένη του αρμπαρόριζα! Το έβαζε η γιαγιά στο βαζάκι με το γλυκό κουταλιού (όταν υπήρχε), και μούλιαζε στο σιροπάκι. Κι ύστερα του το έδινε αντί για γλειφιτζούρι, μικρή γλυκειά παρηγοριά…
Τελείωσε το Α’ Γυμνάσιο Αρρένων Λαρίσης και αποφοίτησε αριστούχος στην Ιατρική Σχολή Αθηνών. Εκεί γνωρίστηκε και με τον Γεώργο Ψημμένο, αδελφό της μητέρας μου, φίλο ζωής όπως τον αποκαλούσε. Με την μητέρα μου έκαναν μιά πολύ αγαπημένη οικογένεια. Απέκτησαν τρία παιδιά, τον Γιάννη, εμένα και τον μικρότερο τον Στέφανο, που γεννήθηκε στην Αμερική κατά τη διάρκεια της τριετούς μετεκπαίδευσης του πατέρα μου.
Άσκησε την ιατρική σε όλη του την ζωή με απαράμιλλο σεβασμό. Δεν ήταν η δουλειά του, γι’ αυτόν ήταν λειτούργημα.
Είναι τόσες οι ιστορίες από την εμπειρία του στα νοσοκομεία, πάντα δίπλα στους ασθενείς του, κοντά τους, ζεστός, ανθρώπινος, ήρεμος, προσιτός, φιλικός.Η κληρονομιά που μας άφησε σε μας τα παιδιά του και στην μητέρα μας, είναι ο σεβασμός και η εκτίμηση που έχουν τα λόγια αυτών που τον γνώρισαν και τον θυμούνται.
Η Δέλτος
Το περιοδικό ήταν ένα σημαντικό κεφάλαιο στη ζωή του, και το μεγάλο καμάρι του. Επιδίωκε την τελειότητα όσον αφορούσε την ύλη του. Είχαμε συνεργαστεί για λίγο στο ξεκίνημα της “Δέλτου”, σχεδιάσαμε μαζί το λογότυπο και κάναμε ένα αρχικό “στήσιμο” των σελίδων. Του γκρίνιαζα για την χρήση του πολυτονικού, γέλαγε, και μου έλεγε “μα αυτά είναι τα σωστά Ελληνικά”.
Θυμάμαι την αγωνία του όποτε ερχόταν το καινούριο τεύχος. Το μελετούσε, σελίδα-σελίδα, λέξη-λέξη. Κι ύστερα όλο χαρά μου το έδειχνε: “Έλα να το δεις! Σου αρέσει το εξώφυλλο; Πώς σου φαίνεται το τεύχος;” ρωτούσε πάντα τη γνώμη μου.
Ο πατέρας μου ήταν άνθρωπος με πολύ βαθειά πίστη, που τον βοήθησε σε όλη του τη ζωή. Σκοπός του πάντα ήταν πως να βοηθήσει όποιον είχε ανάγκη. Σημαντικό κομμάτι της ζωής του, ήταν και η συνεισφορά του για φιλανθρωπικά έργα στο Καμερούν. Σε συνεργασία με την Ορθόδοξη Ελληνική Εκκλησία, του ανατέθηκε ο τομέας της εξωτερικής ιεραποστολής. Πρότεινε την υποστήριξη του έργου της Ιεράς Μητρόπολης Καμερούν, και την συλλογή χρημάτων για την ανέγερση ναού αλλά και σχολείου, καθώς και διάνοιξη πηγαδιών για πόσιμο νερό, έργα που πραγματοποιήθηκαν λίγα χρόνια μετά.
Το 2011, σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Ειρηνουπόλεως (Dar el Salaam), μαζί με τρεις ακόμα γιατρούς επισκέφτηκαν την Τανζανία και προσέφεραν ιατρική βοήθεια σε ασθενείς της κεντρικής περιοχής της χώρας, για τρεις εβδομάδες. Απίστευτος φόρτος εργασίας, εξέταζαν περί τα 100 άτομα ημερησίως. Μοναδική όμως εμπειρία. Οταν επέστρεψε από την Αφρική, τον ρώτησα πώς του φάνηκε το ταξίδι και η εμπειρία. Το σκέφτηκε λιγο, με κοίταξε και μου είπε “Πώς μπορώ να βρώ λόγια για να περιγράψω αυτό που έζησα;”
Η αρρώστια
Το 2013 ξεκίνησε ο αγώνας του με τη λευχαιμία. Αμέτρητες οι θεραπείες, εφτά χρόνια εισαγωγές σε νοσοκομεία, παροχή αίματος, αιμοπετάλια, οι τιμές του να κατρακυλάνε σε απίστευτα χαμηλά επίπεδα. Ο οργανισμός του εξασθενημένος κι ευαίσθητος σε κάθε μικρόβιο. Κι όμως ακόμα και στα δύσκολα, έβρισκε χαρά με ένα τραγούδι που μπορεί να θυμότανε, με ένα πιάτο ζεστό σπιτικό φαγητό, με ένα ωραίο όνειρο που είχε δει. Δεν θα ξεχάσω ποτέ μιά μέρα στο νοσοκομείο την ώρα που ήρθαν να του χορηγήσουν αίμα, μου είπε: “Τώρα γιατί μου το δίνουν αυτό σε μένα, γέρο άνθρωπο; Τόσος νέος κόσμος έχει ανάγκη…” Και μονολογούσε: “Δόξα τω Θεώ που τα κατάφερα μέχρις εδώ, μόνο ευχαριστίες ωφείλώ”.
Ελεγε λοιπόν ο πατέρας μου κάνοντας μια αυτοκριτική:
“Ειλικρινώς δεν θα χαρακτήριζα τον εαυτό μου “επιτυχημένο”. Υπήρξα υπέρμετρα – θα έλεγα σκανδαλωδώς – ευνοημένος από συγκυρίες, ή από άνωθεν εύνοια, και ίσως έτσι έδωσα στούς γύρω μου την εντύπωση κάποιας “αξίας”, την ύπαρξη και το μέγεθος της οποίας ειλικρινά αγνοώ. Λάθη, αστοχίες, αποτυχίες, υπήρξαν ουκ ολίγες, θα μπορούσα σε αρκετά ζητήματα να ήμουν πιο σώφρων και συνετός, πιό έντιμος με τον εαυτό μου και με τους άλλους, σε άλλα ζητήματα πιο επίμονος κι αποτελεσματικός. Αν για κάτι θα μπορούσα να πιστώσω θετικά τον εαυτό μου, είναι ότι προσπάθησα να μην βλάψω. Δεν ξέρω όμως πόσο και όσους είχαν κάποια σχέση μαζί μου. Πόση συγκατάβαση και ανεκτικότητα έδειξα στις αδυναμίες και στα λάθη τους, πόσο φρόντισα να τα προλάβω, πόση αγάπη τους έδωσα. Ζητώ την κατανόηση και τη συγχώρεσή τους.
Η τάξη του ’59 της Στρατιωτικής Ιατρικής Σχολής αποχαιρετούμε σήμερα τον αγαπητό συμμαθητή μας και αρχηγό της τάξεως, υποστράτηγο Γρηγόρη Σκαμπαρδώνη.
Ο Γρηγόρης γεννήθηκε στη Λάρισσα το 1935. Άριστος μαθητής στο 1ο Γυμνάσιο Αρρένων Λαρίσης, επρώτευσε στις εξετάσεις για υποτροφία δύο ετών και παρακολούθησε τα μαθήματα των δύο τελευταίων τάξεων του Γυμνασίου στο Αμερικανικό Κολλέγιο Αθηνών απ’ όπου απεφοίτησε με άριστα.
Τον Οκτώβριο του 1953 εισήχθη πέμπτος στη σειρά επιτυχίας από τους 50 εισαχθέντες στη Στρατιωτική Ιατρική Σχολή.
Η συντροφική, κοινοβιακή, ομαδική ζωή των έξι ετών στη Σχολή υπό συνθήκες στρατιωτικής πειθαρχίας και ταυτόχρονης φοίτησης στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, μας μεταμόρφωσαν από ανώριμους εφήβους σε ώριμους άνδρες αξιωματικούς/επιστήμονες, διαμόρφωσαν το χαρακτήρα μας, έδωσαν στον καθένα μας την ιδιαίτερη ταυτότητά του και σφυρηλάτησαν δεσμούς φιλίας που μας συνόδευσαν σε όλη μας τη ζωή.
Ο Γρηγόρης ήταν πάντα στην ηγετική ομάδα της τάξεως, αναγνωρισμένος από όλους μας για την αριστεία του στο Πανεπιστήμιο (περνούσε όλα τα μαθήματα την πρώτη εξεταστική περίοδο), το ήθος του, τη σεμνότητα, την αντοχή του στην καταπόνηση, την πολυμάθειά του, την φιλική διάθεσή του προς όλους, την ηρεμία του και την αυτοπεποίθησή του, που πήγαζε από την άδολη παιδική πίστη και θρησκευτικότητά του, τις οποίες είχε διατηρήσει ανέπαφες από την επίδραση του κόσμου της επιστήμης και της γνώσεως. Οι αρετές αυτές τον συνόδευαν και τον κοσμούσαν σε όλη τη ζωή του «άχρι θανάτου».
Σταδιοδρόμησε ως αξιωματικός στο Υγειονομικό Σώμα του Στρατού Ξηράς, με κορύφωση της σταδιοδρομίας του τη θέση του Προέδρου της Ανωτάτης του Στρατού Υγειονομικής Επιτροπής, απεστρατεύθη εξαντλήσας την ιεραρχία, με τον βαθμό του υποστρατήγου το 1989.
Διέπρεψε στη σταδιοδρομία του ως γιατρός, επέλεξε τη δύσκολη και απαιτητική ειδικότητα της καρδιολογίας, την οποία άσκησε με επιτυχία τόσο ως νοσοκομειακός γιατρός σε στρατιωτικά νοσοκομεία και στο Νοσηλευτικό Ίδρυμα Ταμείου Στρατού σε όλες τις βαθμίδες από βοηθός επιμελητής έως διευθυντής κλινικής, όσο και ως απλός οικογενειακός γιατρός στην πρωτοβάθμια περίθαλψη στο ιδιωτικό ιατρείο του. Χαιρόταν σχεδόν καθημερινά την απλή χαρά και ικανοποίηση που προσφέρει η άσκηση της ιατρικής, τη χαρά να ανακουφίζεις τον πόνο του αρρώστου, μερικές φορές να απαλύνεις την αγωνία του απ’ την ανίατη νόσο και το επικείμενο τέλος.
Με δυό λόγια απολάμβανε τη χαρά του Καλού Σαμαρείτη. Την ειδικότητά του τη συμπλήρωσε με τριετή μετεκπαίδευση στις ΗΠΑ στο αιμοδυναμικό εργαστήριο του Νοσοκομείου HANEMAN.
Για να καταπιάνεσαι καθημερινά με τον ανθρώπινο πόνο και τη δυστυχία που φέρνει η σοβαρή καρδιοπάθεια και ο κίνδυνος θανάτου, που τη συνοδεύει, πρέπει από κάπου να παίρνεις δύναμη και κουράγιο,
Ο Γρηγόρης έπαιρνε δύναμη από την πίστη του και την συμμετοχή του στην εκκλησιαστική ζωή, που είχε φθάσει ως τη συμμετοχή του στην εξωτερική Ιεραποστολή της Εκκλησίας στην Τανζανία και στο Καμερούν.
Έπαιρνε δύναμη από τη διαρκή ενημέρωσή στις εξελίξεις της καρδιολογίας από τα ιατρικά περιοδικά και συγγράμματα κι από τη συμμετοχή του στα ετήσια ελληνικά και διεθνή καρδιολογικά συνέδρια.
Τέλος έπαιρνε δύναμη από την ήρεμη οικογενεική ζωή του, τη γυναίκα του Ρούλα και τα τρία παιδιά τους, Γιάννη, Λίνα, Στέφανο και αργότερα τα εγγόνια τους Γρηγόρη, Μαριάλις και Αλέξη.
Χαρά και δύναμη του έδιναν και μερικές κοινωνικές και πολιτιστικές δραστηριότητες, όπως η συμμετοχή του στη συντακτική ομάδα του περιοδικού Ιατρική Επιθεώρηση των Ενόπλων Δυνάμεων, η συμμετοχή του ως εταίρου στις δραστηριότητες της Εταιρείας Φίλων του Λαού και του Αμερικανικού Κολλεγίου Καρδιολογίας, η συμμετοχή του ως προέδρου στην Ένωση Επιστημόνων Χολαργού-Παπάγου και στις εκδηλώσεις της, η ιδιότητά του ως Γενικού Γραμματέα της Εταιρείας Φίλων του Μουσείου Ελληνικής Ιατρικής και η επίπονη δραστηριότητά του, από το 1991, ως επιμελητού έκδοσης του περιοδικού Ιστορίας της Ελληνικής Ιατρικής «Δέλτος».
Μετά την αποστρατεία μας χαρά παίρναμε όλοι μας από τις ετήσιες συναντήσεις της τάξεως στην επέτειο της εισόδου μας στη Σχολή (18-10-1953) που οργάνωσε ο Γρηγόρης. Οι συναντήσεις με την πάροδο του χρόνου αραίωσαν και όταν φτάσαμε τα 85 και μείναμε στη ζωή οι μισοί, σταμάτησαν εντελώς. Τώρα, συναντιόμαστε στις κηδείες, καθώς ο ένας μετά τον άλλο αποφοιτά απ’ την επίγεια ζωή και μεθίσταται, ελπίζουμε, στην άλλη, την επουράνια, την αιώνια.
Όπως στις εξετάσεις του μαθήματος της Ειδικής Νοσολογίας τραβούσαμε κλήρο μέσα από κληρωτίδα με 100 νοσήματα και εξεταζόμασταν στο μάθημα που έγραφε το χαρτάκι-κλήρος, έτσι και στη ζωή τραβάμε κλήρο για το νόσημα που θα μας αποτελειώσει, άλλος έμφραγμα, άλλος εγκεφαλικό κι άλλος καρκίνο.
Ο Γρηγόρης τράβηξε το χειρότερο, το δυσκολότερο κλήρο: οξεία λευχαιμία. Πρόγνωση για την ηλικία του το πολύ έξι μήνες ζωή. Πάλαιψε με σθένος και καρτερικότητα, σαν άλλος Ιώβ, δέχθηκε όλες τις δοκιμασίες, με υπομονή και ελπίδα, χημειοθεραπείες, κρίσεις απλασίας-λευκοπενίες, απειλητικές λοιμώξεις, θρομβοπενίες-μεταγγίσεις, πολυάριθμες νοσηλείες στην αρχή στο ΝΙΜΙΤΣ τον τελευταίο χρόνο στο Νοσοκομείο Αεροπορίας. Οι έξη μήνες, το πολύ επιβίωσης, έγιναν 7 χρόνια, εφτά χρόνια δοκιμασίας με τη Ρούλα δίπλα του να τον στηρίζει και τη βαθιά του πίστη να τον παρηγορεί: «καν αποθάνω ζήσομαι».
Το απόγευμα της Κυριακής 11 Οκτωβρίου έμεινε ξαπλωμένος. Δεν ήθελε να σηκωθεί, ούτε ήθελε να φάει. Είπε στην Ρούλα «άσε με να κοιμηθώ». Κοιμήθηκε κατάκοπος από εφτά χρόνων ταλαιπωρία και δεν ξύπνησε ξανά. Πέθανε, «έκοιμήθη», την επομένη 12 Οκτωβρίου στις 4 το απόγευμα.
Τώρα Γρηγόρη θα γνωρίζεις την απάντηση στο ερώτημα που θέτεις στον πρόλογο του βιβλίου σου «Λήθης Αντίδοτο» θα περισωθεί κάτι απ’ την περιπέτεια της ύπαρξής μας;».
Κάτι μου λέει πως δεν θα χαθούν όλα. Πιστεύω πως ότι αγαπήσαμε θα μείνει στη μνήμη του Θεού. Αυτό απ’ όλα όσα κάναμε φαίνεται είναι το μόνο που δεν υπήρξε μάταιο. Κι αυτό είναι το μόνο που μπορεί να μας κάνει να ελπίζουμε στην Άλλη Μέρα. Τη Μέρα του Θεού την «αβασίλευτη».
Όταν χρειαστεί κάποιος να μιλήσει για την ζωή και ακόμη περισσότερο για την ιστορία του βίου φίλου ακριβού, συνήθως με κόπο τα καταφέρνει. Η συγκίνηση που προκαλεί η ανάμνηση του προσώπου και η υποκειμενική θέαση της ζωής του φίλου, δυσκολεύουν τα πράγματα. Δεν είναι όμως καθόλου δύσκολο να μιλήσει κάποιος για τον Γρηγόρη, εδώ βρίσκεται η διαφορά που σε ότι με αφορά έχω συναντήσει ιδιαίτερα σπάνια. Δεν βρήκα στα πολλά χρόνια συνεργασίας και φιλίας μας τίποτε, ούτε μια στιγμή, ούτε ένα ψίχουλο λόγου αρνητικό. Ας μην μου καταλογισθεί υπερβολή, ούτε μεροληπτική διάθεση, αυτή είναι η πραγματικότητα. Ο Στρατιωτικός Γιατρός Γρηγόρης Σκαμπαρδώνης ήταν υποδειγματικός Αξιωματικός έχοντας τιμήσει όσο λίγοι από εμάς το πρώτο συνθετικό του τίτλου της ιδιότητας μας. Ο Καρδιολόγος Σκαμπαρδώνης είχε διανύσει με συνέπεια και επιτυχία τον δρόμο της επιστημονικής διαδρομής της εποχής του, στην Ελλάδα και την Αμερική. Ήταν από τους καλλίτερους κλινικούς και ο σεβασμός που εκδηλώνουνε οι «μαθητές» και συνεργάτες του δεν είναι συνηθισμένος. Δεν έμεινε όμως μόνο εκεί. Ανήσυχος και φιλομαθής δεν σταμάτησε να ακολουθεί όποιο δρόμο η και μονοπάτι ακόμη ενδιαφέρουσας δραστηριότητας πνευματικής και πολιτισμικής του ανοιγόταν. Μάθαινε Ισπανικά και δεν σταματούσε να ψάχνεται με τα Γαλλικά και τα Γερμανικά εκτός βέβαια από τα Αγγλικά που δεν είχαν κρατήσει μυστικά στη σχέση μαζί του! Την δεκαετία του 1980 με τον Γρηγόρη και μικρή αρχικά ομάδα φίλων και συναδέλφων ξεκινήσαμε την πλοήγηση στην περιπέτεια του Μουσείου της Ελληνικής Ιατρικής. Με συνταξιδιώτες αρχικά την Σοφία Κιάππε που είχε την πρώτη ιδέα, τον Αντώνη Κομνηνό, το Γιώργο Αντωνακόπουλο, τον Η.Χ.Παπαδητρακόπουλο, τον καθηγητή Πεντόγαλλο και ακόμη λίγους στην αρχή «εραστές της Ουτοπίας του Μουσείου», αρχίσαμε να λειτουργούμε. Ο Γρηγόρης Σκαμπαρδώνης κράτησε την νευραλγική θέση του Γραμματέα. Ήταν για 30 περίπου χρόνια η «ψυχή» του Συλλόγου και συγχρόνως της Δέλτου. Μαζί με τον Γ. Αντωνακόπουλο ήταν ο κινητήριος μοχλός του ιστορικού πλέον περιοδικού «Ιστορίας της Ιατρικής», που μέχρι σήμερα λειτουργεί με ποιότητα και επιστημονική συνέπεια. Στο ΔΣ του Συλλόγου συνεργαστήκαμε άψογα, μοιραστήκαμε καλές στιγμές και ξεπεράσαμε δυσκολίες μερικές φορές τόσο μεγάλες που ακόμη απορούμε οι παλαιότεροι πως τα καταφέραμε! Το πρώτο Νοσοκομείο της νεώτερης Ελλάδας, το Α΄Στρατιωτικό Νοσοκομείο ήταν η πρώτη επιλογή για την οργάνωση του Μουσείου της Ελληνικής Ιατρικής. Το κτίριο που σχεδίασε και κατασκεύασε ο Βάϊλερ ήταν για την εποχή του η επιτομή της πρωτοπορείας. Ακόμη και σήμερα (μέχρι τουλάχιστον πριν 30 χρόνια), εντυπωσιάζει η κεντρική θέρμανση που χρησιμοποιεί την εκλυόμενη θερμότητα από τα μαγειρεία του υπογείου μοιράζοντας την με έξυπνο τρόπο σε όλο το κτίριο. Παρά τις επικλήσεις της Σοφίας Κιάππε, κατ’ευθείαν απογόνου του Τράϊμπερ και όλων μας στις διάφορες αρχές και εξουσίες, το κτίριο αποδόθηκε τελικά στο Μουσείο της Ακροπόλεως! Το Μουσείο της Ιατρικής παρά τις πολλές προσπάθειες όλων μας δεν βρήκε στέγη και ο Σύλλογος των Φίλων περιορίστηκε στην μελέτη, έρευνα και ανάδειξη θεμάτων της Ιστορίας της Ιατρικής. Ο Γρηγόρης Σκαμπαρδώνης ήταν πάντα παρών, ως σημείο αναφοράς κάθε προσπάθειας, ως κύριος συντονιστής όλων των δραστηριοτήτων του Συλλόγου και ως η ήρεμη δύναμη για την ζωή της Δέλτου. Δεν ησύχασε όμως! Το υστέρημα του χρόνου του έπρεπε να το διαθέσει σε έργο προσφοράς. Εκεί τον βοήθησε το περίσσευμα της καρδιάς του. Από κοντά και η βαθιά Χριστιανική του Πίστη. Όσοι τον ζήσαμε από κοντά συμφωνούμε πως ήταν από πολύ σπάνιο μέταλλο το δέσιμο του με την Χριστιανική Πίστη. Ήταν απίστευτη η χαρά του, η ικανοποίηση του όταν μας διηγείτο την ζωή του στις Ιεραποστολές της Αφρικής. Η σχέση του με την αρρώστια που προέκυψε πριν λίγα χρόνια δεν είναι εύκολο να περιγραφεί. Ήξερε πολύ καλά ότι τον οδηγούσε σταθερά να αφήσει τον μάταιο κόσμο μας. Ήξερε ακόμη καλλίτερα πως τον περίμενε μεγάλη δοκιμασία, δεν είχε αυταπάτες ούτε ζήτησε θαυματουργές παρεμβάσεις του Θείου! Καρτερικά, ψύχραιμα με την αρχοντιά του παλιού καλού γιατρού εξάντλησε όλα τα χρονικά περιθώρια ζωής που του άφηνε η αρρώστια και κατά την άποψη μουακόμη παραπάνω. Όλο αυτό το διάστημα μέχρι την τελευταία εβδομάδα ασχολιόταν με την Δέλτο και με όλες σχεδόν τις παράλληλες δραστηριότητες του. Η Πανδημία με τους περιορισμούς που μας επέβαλε, περιόρισε την επαφή μας σε καθημερινή τηλεφωνική κουβέντα που εμένα τουλάχιστον λείπει πολύ τώρα που ο Γρηγόρης δεν είναι μαζί μας. Η κατάληψη της εξουσίας από τον άθλιο ιό, δεν μας επέτρεψε να τον αποχαιρετίσουμε. Δεν έμεινε όμως μόνος. Η αγάπη και η θύμηση του μέσα στην οικογένεια του και η Μνήμη που δεν θα κάνει τσιγγουνιές σε καλές εικόνες του φίλου μας, είναι ό,τι σπουδαίο μένει από τον Γρηγόρη Σκαμπαρδώνη τον «καλό και αγαθό» συνάδελφο και φίλο.
Ο υπολοχαγός Φον Βάϊλερ, (Wilhelm von Weiler) εξαίρετος μηχανικός της Οθωνικής εποχής, σχεδίασε και κατασκεύασε το Α’ Στρατιωτικό Νοσοκομείο της Ελλάδας. Ήταν ουσιαστικά το πρώτο Νοσοκομείο της χώρας και το «Πρώτο σπίτι της Ελληνικής Στρατιωτικής Ιατρικής Οικογένειας». Ιδιαίτερα πρωτοποριακό λειτουργικά για την εποχή του, λειτούργησε αρκετά χρόνια ως Νοσηλευτικός σχηματισμός. Οι Εθνικές περιπέτειες και η διαχρονική αδυναμία να προστατεύεται η Ιστορική Μνήμη και η Παράδοση, του άλλαξαν την χρήση για έναν περίπου αιώνα! Έφθασε να γίνει ακόμη και στρατώνας του Συντάγματος Χωροφυλακής!
Η Ιδρυτική Ομάδα του Συλλόγου Φίλων Μουσείου Ιατρικής λειτούργησε δυναμικά στην κατεύθυνση της αποκατάστασης της Ιστορικής Πραγματικότητας με την δημιουργία εκεί του Μουσείου. Δεν τελεσφόρησαν όμως οι προσπάθειες απόδοσης του κτιρίου και έμεινε μόνο η “Δέλτος” να υπηρετεί με συνέπεια την ανάγκη του να μην ξεχνάμε την Ιστορία του χώρου της Ιατρικής και ιδιαίτερα της Στρατιωτικής Ιατρικής.
Το κτίριο που κατασκεύασε ένας από τους πολύ λίγους άξιους και πραγματικά φίλους της Ελλάδας Βαυαρούς, είχε ευτυχώς καλή τύχη. Είναι σήμερα άψογα διατηρημένο και αποτελεί σημαντικό στοιχείο του εκπληκτικού Μουσείου της Ακρόπολης. Η Στρατιωτική Ιατρική Οικογένεια και η Ιστορική της Συνέχεια, δικαιώνονται έτσι με την ένταξη του κτιρίου Α΄ Στρατιωτικού Νοσοκομείου στο κτιριακό σύνολο του Μουσείου της Ακρόπολης!
Αναδημοσίευση από Βιβλίο, Ιατρική Στην Σύγχρονη Ελληνική Ιστορία, της Εταιρείας Μελέτης Ελληνικής Ιστορίας.
Δημοσιέυουμε Στοιχεία ή αποσπάσματα από τις «Εκθέσεις πεπραγμένων» διαφόρων Υγειονομικών Υπηρεσιών του Ελληνικού Στρατού κατά τον πρώτο Βαλκανικό πόλεμο του 1912-13, στις οποίες περιγράφεται η αντιμετώπιση των αιχμαλώτων Τούρκων τραυματιών και ασθενών και του Τουρκικού υγειονομικού προσωπικού από τους Ελληνες Υγειονομικούς.
Στη μάχη του Σαρανταπόρου (9-10 Οκτωβρίου 1912) το 4ο Ορεινό Χειρουργείο (Α.4 Χειρουργείο) της ΙΙ Μεραρχίας περιέθαλψε 69 τραυματίες. Από αυτούς οι 17 ήταν Τούρκοι. (1)
Ο Jean Laine, ανταποκριτής του περιοδικού «L’ illustration», σε ανταπόκρισή του από την Αθήνα στις 12-10-1912, καταχωρεί απόσπασμα επστολής του Τούρκου δεκανέα Μεχμέτ Μουσταφά προς τη μητέρα του στα Ιωάννινα, όπου αναφέρει:
«Ευρίσκομαι εις τας Αθήνας. Είμαι εις το νοσοκομείον. Είμαι ολίγον πληγωμένος, αλλά εντός ενός μηνός θα είμαι καλά, ενώ εις την χώραν μου θα μου εχρειάζοντο περισσότεροι των δέκα μηνών δια να θεραπευθώ. Με περιποιούνται πολύ. Η ευχή την οποίαν έκαμες όταν ανεχώρησα επραγματοποιήθη. Οι Έλληνες είναι πολύ ευγενείς και ιδιαιτέρως οι ιατροί και οι κυρίαι του Ερυθρού Σταυρού» (21).
Στις 7 Δεκεμβρίου 1912 η ΙΙ Μεραρχία απελευθέρωσε την Κορυτσά. Μια από τις πρώτες προτεραιότητες του Αρχιάτρου Γεωργίου Βλησμά, Διευθυντή Υγειονομικού της ΙΙ Μεραρχίας, ήταν η περίθαλψη των αιχμαλώτων ασθενών και τραυματιών. Παρά τις επείγουσες ανάγκες νοσηλείας Ελλήνων τραυματιών και ασθενών, όχι μόνο δεν εκτοπίσθησαν οι αιχμάλωτοι από το νοσοκομείο τους, αλλά αντιθέτως εξασφαλίσθηκε γι’ αυτούς και το προσωπικό τους η καλύτερη δυνατή περίθαλψη και μεταχείριση. Αξίζει να τονισθεί ότι πολύ πρόσφατες ήταν οι ωμότητες των Τούρκων, οι οποίοι από συστήματος, υποχωρώντας, εκτός άλλων βιαιοπραγιών κατά των κατοίκων τους, πυρπολούσαν τα χριστιανικά χωριά, όπως σημειώνεται και στην έκθέση αυτή από την οποία είναι τα παρακάτω χαρακτηριστικά αποσπάσματα:
«8 Δεκεμβρίου
Επεσκέφθην το Στρατ. Νοσοκομείον των Τούρκων ενώ εγκαταλείφθησανυπέρ τους 300 ασθενείς, εξ ων 115 τραυματίαι. Μεταξύ τούτων υπήρχον και4 Αξιωματικοί, ων 3 τραυματίαι. Πάντες οι Τούρκοι ιατροί εκ φόβου, ως μεδιεβεβαίωσαν, μη κακοποιηθώσιν, εκρύβησαν εν ταις οικίαις της πόλεως. Παρέμεινεν όμως εις ιατρός, Τουρκοκρής, όστις καίτοι λίαν αξιεπαίνως ειργάζετο δεν επήρκε εις την πολλήν εργασίαν, εξ άλλου δε εστερείτο και πολλώνεφοδίων.Διέταξα τον ιατρόν τούτον, Αμοιράκην Βέην ονομαζόμενον, να παρουσιάση και τους άλλους ιατρούς, ίνα τακτοποιηθή η νοσηλεία των αστόργωςεγκαταλειφθέντων ασθενών».
9 Δεκεμβρίου
Επεσκέφθην αύθις το Τουρκικόν Νοσοκομείον, εν ω παρουσιάσθησαν τρεις εισέτι ιατροί, δύο φαρμακοποιοί και δύο αξιωματικοί, ο μεν του οικονομικού, ο δε διοικητής των νοσοκόμων. Παρουσιάσθη επίσης και ο Χότζας, δεν παρουσιάσθη όμως ο Αρχίατρος, όστις επεφυλάχθη να παρουσιασθή την επωμένην.
Κατήρτισα αμέσως πρόγραμμα εργασίας, αποσπάσας συνάμα ένα τωνημετέρων ανθυπιάτρων Χειρουργών προς βοήθειαν.Η μεγάλη έλλειψις εφοδίων (στο Τουρκικό Νοσοκομείο) ηνάγκασεν ημάςνα φροντίσωμεν δια την τροφοδοσίαν των αρρώστων και την θέρμανσιν των Καταστημάτων.
11 Δεκεμβρίου – 16 Φεβρουαρίου
Βαθμηδόν ο αριθμός των αρρώστων Οθωμανών ηλαττούτο, πολλών εξ αυτῶν κατόπιν θεραπείας αποσταλέντων ως αιχμαλώτων εις Θεσσαλονίκην.Μετά των αρρώστων τούτων απήλθον και τινες πλεονάζοντες ΥγειονομικοίΑξιωματικοί και νοσοκόμοι,
Ενεκεν τούτων το εν των Καταστημάτων εξυκενώθη τελείως από τους αρρώστους Οθωμανούς εις δε το έτερον απέμειναν περί τους 25 μόνον, ουςεφροντίσαμεν να διακομίσωσιν εις έτερον οίκημα μικρότερον, παραχωρηθένυπό της Οθωμανικής Κοινότητος και ν’ αναθέσωμεν την διεύθυνσιν του Θεραπευτηρίου εις Οθωμανόν ιατρόν ανήκοντα εις την υπηρεσίαν του Δήμου,προς τούτο συγκατανεύσαντος και του Μουφτή, ούτινος εζητήθη η γνώμη.
Μετά τον καταρτισμόν του Θεραπευτηρίου τούτου οι υπολειφθέντεςΟθωμανοί ιατροί, μη έχοντες υπηρεσίαν, εζήτησαν ν’ αναχωρήσωσι, παρακαλέσαντές με όπως χορηγήσω αυτοίς πιστοποιητικά ότι ειργάσθησαν. Τοιαυτα εχορήγησα αυτοίς και το Χότζα και ανεχώρησαν, εκφράσαντες προφορικώς και εγγράφως τας πολλάς ευχαριστίας των δι ην συνδρομήν παρέσχοναυτοίς εν τη εκτάκτως δυσκόλω αυτών υπηρεσία.(3)»
Τμήμα του 15ου Ορεινού Χειρουργείου (τύπου Α’) του Στρατού Ηπείρου μετέσχε στην επιχείρηση απελευθερώσεως της Πρέβεζας (20 Οκτωβρίου 1912). Μετά την περίθαλψη και διακομιδή 70 Ελλήνων τραυματιών στη Φιλιππιάδα, με διαταγή του Διευθυντού της Υγειονομικής Υπηρεσίας Στρατού Ηπείρου Αρχιάτρου Σταματίου Αντωνιάδη, το Χειρουργείο προωθήθηκε στην Πρέβεζα για να περιθάλψει Τούρκους αιχμαλώτους, οι οποίοι και διακομίσθησαν στο εσωτερικό της χώρας μαζί με τους Ελληνες για πληρέστερη περίθαλψη: «22-30 Οκτωβρίου: Το Χειρουργείον κατά το χρονικόν τούτο διάστημα παρέμεινεν εις Πρέβεζαν περιθάλπον τους 37 Τούρκους τραυματίας, ων δύο Αξιωματικοί και 4 παθολογικούς. Κατόπιν προφορικής διαταγής του κ. Αρχιάτρου μετεφέρθησαν οι τραυματίαι επί του διερχομένου επιτάκτου ατμοπλοίου «Ελένης», μεταφέροντος τραυματίας εις Πάτρας και Πειραιά. (4)
Η Υγειονομική Μοίρα της VI Μεραρχίας στο μέτωπο της Ηπείρου κατά την μάχη του Μπιζανίου προσέφερε τις υπηρεσίες της σε 27 εγκαταλειφθέντες Οθωμανούς αιχμαλώτους. «Εν Μπαρημάδι περισυλλέξαντες και περιθάλψαντες εις το χειρουργείον εγκαταλειφθέντας επί της Γαστρίτζης ασθενείς Οθωμανούς εμεριμνήσαμεν περί της διακομιδής 23 διασωθέντων εξ αυτών εις Ιωάννινα δια της Μοίρας Τραυματιοφορέων, οι δε λοιποί τέσσαρες απέθανον εκ δυσεντερίας, τύφου και εις εξ αιτίας άμα τη περισσυλογή.» (5)
Αξίζει να σημειωθεί ότι στις καταληφθείσες από τον Ελληνικό Στρατό πόλεις τα υπάρχοντα Στρατ. Οθωμανικά Νοσοκομεία δεν έπαυσαν να λειτουργούν κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών και μετά από αυτές και μάλιστα με την πλήρη συνδρομή των Ελληνικών Υγειονομικών Υπηρεσιών σε συνεργασία με την Ερυθρά Ημισέληνο. Το παρακάτω απόσπασμα από την έκθεση πεπραγμένων της Υγειονομικής Υπηρεσίας της Στρατιάς Ηπείρου (Διευθυντής ο Αρχίατρος Σταμάτιος Αντωνιάδης) περιγράφει τον τρόπο αντιμετωπίσεως “υπερτετρακισχιλίων” αιχμαλώτων ασθενών και τραυματιών στα Ιωάννινα, αμέσως μετά από την απελευθέρωσή τους (22 Φεβρουαρίου 1913):
«Μετά την αποχώρησιν εξ Ιωαννίνων του Γεν. Στρατηγείου… κύριον ημώνμέλημα ως Υγειονομική Υπηρεσία των Μετόπισθεν, ήτο αφ’ ενός μεν όπωςαραιώσωμεν την μεγάλην συγκέντρωσιν των εν τοις Στρατ, Οθωμ. Νοσοκομείοις (Κουραμπά και Φρουρίω) και τους διαφόροις οικήμασι και κτιρίοις(ως νοσοκομείων λειτουργούντων) υπερτετρακισχιλίων νοσηλευομένων ασθενών και τραυματιών, υπό λίαν προφανώς δυσμενείς συνθήκας, και αφ’ ετέρου όπως ληφθώσι πάντα τα δυνατά μέτρα δια τε την καθαριότητα της πόλεως και την άμεσον εκκένωσιν των εν τοις Στρατώσιν εισέτι παραμενόντωναιχμαλώτων (ων η θνησιμότης εξακολουθεί πάντοτε μεγάλη) και έναρξιν τηςαπολυμάνσεως αυτών, εστίας όντων πάσης ρυπαρότητος και επικινδύνου μολύνσεως.
Ούτω δε εν τη θέσει «Κατσικά» (1 ώραν μακράν της πόλεως) και υπό σκηνάς, διεκομίσθησαν υπέρ τους δισχιλίους, οι εν αναρρώσει σχεδόν διατελούντες ως και οι τραυματίαι του Μπιζανίου, έτεροι δε βαρύτερον πάσχοντες εις το εν «Κουραμπά» Νοσοκομείον. Πλείστοι δ’ υγιείς εξήλθον των Νοσοκομείων και τοιουτοτρόπως βαθμηδόν εξεκενώθησαν και το Στρατ. Νοσοκομείον του Φρουρίου ως και πολλά έτερα καταληφθέντα οικήματα και περιωρίσθη επομένως η νοσηλεία εις τα δύο μόνον εν τη πόλει Οθωμ. Σχολεία (θηλέων και αρρένων), το Νοσοκομείον του Κουραμπά και το του Κατσικά, έως ου βραδύτερον η δύναμις των νοσηλευομένων αιχμαλώτων ηλαττώθη επαισθητώς, αποδοθέντων εις την Αιγυπτιακήν Ερυθράν Ημισέληνον προς μεταφοράν εις την Τουρκίαν πάντων των αναπήρων και ανικάνων καταστάντων ως εκ των παθήσεών των Αξιωματικών και οπλιτών. Και η μεν νοσηλεία αυτών εξετελείτο υπό του ιδίου αυτών ανωτέρου και κατωτέρου προσωπικού, τα δε μέσα της νοσηλείας παρείχοντο υπό της υπηρεσίας ημών, συμφώνως τω κανονισμώ των Νοσοκομείων. (6)
Στην έκθεση απολογισμού της δραστηριότητας του Πολεμικού Νοσοκομείου του Ιταλικού Ερυθρού Στρατού, το οποίο λειτούργησε στην Αρτα και κατόπιν στη Φιλιππιάδα από 27/10/1912 μέχρι 11/4/1913, αναφέρεται ότι κατά παράκληση της Βασιλίσσης «να νοσηλεύσει τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ασθενών αιχμαλώτων Τούρκων» («…S. M. la Reine m’ avait prié d’ accepter le plus grand nombre de prisonniers turcs malades.») το Νοσοκομείο αυτό νοσήλευσε 111 από αυτούς, οι περισσότεροι μάλιστα από τους οποίους παρουσίαζαν βαριά συμπτώματα πελλάγρας, λόγω των αθλίων συνθηκών διατροφής τους κατά την πεντάμηνη πολιορκία των Ιωαννίνων.
Εφιαλτική περιγράφεται από τον Αρχίατρο Γ. Βλησμά εικόνα του λήφθη από τις ελληνικές δυνάμεις στις 23 Φεβρουαρίου 1913,κατά τις επι Τουρκικού Στρατιωτικού “Νοσοκομείου” στο Λιασκοβίκι, το οποίο κατεχειρήσεις εκκαθαρίσεως της Β. Ηπείρου από τα τουρκικά στρατεύματα. Εκατό ασθενείς άσιτοι, υπό άθλιες συνθήκες, χωρίς γιατρούς ή νοσοκόμους, σε πλήρη εγκατάλειψη, περίμεναν μαρτυρικά το τέλος τους. Και πάλι θα εκδηλωθεί η ανθρωπιά των Ελλήνων Υγειονομικών. Παρά την έλλειψη υγειονομικών εφοδίων και τροφίμων στις ελληνικές μονάδες, οι οποίες δρούσαν μέσα σε εχθρικό περιβάλλον, θα “εξοικονομηθούν” τα απαραίτη τα για την καθαριότητα, τη διανομή τροφής και τη νοσηλεία των αιχμαλώτων ασθενών.
«24-25 Φεβρουαρίου
Πληροφορηθείς ότι περί τους 100 Οθωμανοί στρατιώται εγκαταλείφθησαν εις μίαν οικίαν πάσχοντες, μετέβην προς επίσκεψιν αυτών. Πάντες ούτοι ρυπαροί και εξηντλημένοι ανεξαιρέτως εις το έπακρον τινές τούτων μόλις ηδύναντο να εγείρωνται και να βαδίζωσι· οι πλείστοι εν απελπισία κατέχειντο επί δαπέδου πλήρους πάσης ακαθαρσίας, ζώντες και νεκροί αναμίξ. Φρικώδης αποφορά εκ της μεγάλης ακαθαρσίας. Ούτε κλίναι, ούτε ιατρός, ούτε νοσοκόμος, ούτε φάρμακα, ούτε τροφή, ούτε τίποτε, πάντες οι άρρωστοι ούτοι ήσαν καταδικασμένοι εις προσεχή και βέβαιον θάνατον. Εγνώριζον οι δυστυχείς ότι εξακόσιοι περίπου συνάδελφοί των εν διαστήματι μηνός ετάφησαν, θανόντες οι πλείστοι εξ ασιτίας. Την παραμονήν της αφίξεώς μας εις Λιασκοβίκι ετάφησαν εις ον χώρον και οι 600, άλλοι 18 εξαχθέντες εκ του λεγομένου Νοσοκομείου των.
Κατά την επίσκεψίν μου ανεύρον άλλα 6 πτώματα και δύο ψυχορραγούντες.
Διέταξα την ταχείαν μεταφοράν των πτωμάτων και τον δια μεγάλης αγγαρείας καθαρισμόν του οικήματος. Εφρόντισα περί χορηγήσεως τροφής καθ’ εκάστην. Φάρμακα δεν είχαν (στο Τουρκικό «Νοσοκομείο») παντάπασι· ούτε εις το εν τη πόλει υπάρχον πενιχρότατον φαρμακείον υπήρχον τοιαῦτα.
Εις αιχμάλωτον Επίατρον Οθωμανόν οδηγηθέντα σήμερον ενταύθα ανέθεσα την φροντίδα της νοσηλείας, καθόσον επείγουσα η αναχώρησις ημών.(8)
Το Οθωμανικό Στρατ. Νοσοκομείο στη Θεσσαλονίκη συνέχισε να λειτουργεί μέχρι το τέλος Απριλίου 1913, δηλαδή έξι μήνες μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, «μέχρις αποθεραπείας όλων των εν αυτώ νοσηλευομένων Τούρκων αιχμαλώτων, (9)» με το προσωπικό του, παρά την μεγάλη έλλειψη νοσοκομειακών κλινών στη Θεσσαλονίκη, τα δε μέσα νοσηλείας παρείχοντο από την Υγειονομική Υπηρεσία των Μετόπισθεν Μακεδονίας (Διευθυντής ο Αρχίατρος Σόλων Ν. Χωματιανός).
Τέλος, στην Εκθεση περί της Στρατιωτικής Υγειονομικής Υπηρεσίας κατά τους πολέμους 1912-1913 του Γεν. Αρχιάτρου Αιγ. Αιγιαλείδου, αναφέρεται ότι: …κατηρτίσθησαν εις διάφορα μέρη του Κράτους, …33 θεραπευτήρια μεθ’ όλων των αναγκαιούντων αυτοίς ειδών νοσηλείας, φαρμάκων, κ.λπ, προς νοσηλείαν ειδικώς των ασθενούντων αιχμαλώτων, (10)
Τα αφορώντα στην εκτέλεση της υγειονομικής υπηρεσίας για τους αιχμαλώτους είχαν κωδικοποιηθεί σε λεπτομερεστάτη εγκύκλια διαταγή του Υπουργείου των Στρατιωτικών.”(11)
Οι μικρές αυτές ιστορίες ανθρωπιάς και πολιτισμού μέσα στη δίνη τουπολέμου «αφιερώνονται εξαιρετικά» στην προσπάθεια ελληνοτουρκικής συνεννόησης!
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Βιβλίο Τραυματιών Α.4 Χειρουργείου/Υπηρεσία Στρατιωτικών Αρχείων.
2. Αναφέρεται στο βιβλίο Χρ. Ι. Γκιών-Στ. Γ. Θηραίου: «Η Ελλάς εις τους Βαλκανικούς πολέμους 1912-1913», Αθήναι 1970, Εκδ. Οίκος «Κέκροψ», σελ. 218.
10. Αιγιαλέως Αιγιαλείδου: Εκθεσις περί της Υγειονομικής Υπηρεσίας κατά τουςπολέμους 1912-1913. Αρχεία Διευθύνσεως Στρατού, Φ. 1679/H/1, σελ. 23.
11. Ε.Δ.Υ.Σ. (Επίσημον Δελτίον Υπουργείου Στρατιωτικών) – Αριθ. 4398, 14 Ιανουαρίου 1913: Περί εκτελέσεως της Υγειονομικής Υπηρεσίας παρά τοις αιχμαλώτους.
Επιμέλεια ψηφιοποίησης του άρθρου : Τασιόπουλος Αργύρης Γ. Γραμματέας ΕΕΥΕΔ
(Απομαγνητοφωνημένη συνέντευξή της στους Γ. Ν. Αντωνακόπουλο και Γρ. Ι. Σκαμπαρδώνη).
Αναδημοσίευση από “Δέλτος” 15 (1998)
ΕΕΥΕΔ 2022.09.07
ΓΙΑΤΡΟΙ ΣΤΑ ΓΙΑΝΝΕNA ήταν αρκετοί. Ένας από τους γιατρούς ήταν ο πατέρας μου. Ονομαζόταν Παναγιώτης Μίνως. Το πραγματικό του όνομα ήταν Κιούρης. Τον πατέρα του τον έλεγαν Μηνά Κιούρη και, όπως συνηθιζόταν στα χωριά, έλεγαν μαζί όνομα και επίθετο: «είναι παιδί του Μηνοκιούρη». Το Μηνάς έγινε Μίνως και μετά αυτό το Μίνως έμεινε σαν επίθετο. Ήτανε και άλλοι γιατροί βέβαια στα Γιάννενα. Τόπος συγκέντρωσής τους ήταν τα φαρμακεία. Ένα φαρμακείο που είχε αφήσει εποχή ήταν του Ζωή Παπανικολάου, ο οποίος σαν φυσιογνωμία ήταν ολόφτυστος ο Τολστόη με τα γενια του, με τα ζυγωματικά λιγάκι εξογκωμένα, αλλά και πατριώτης άριστος. Η καταγωγή του ήταν από την Αρίστη. Στο φαρμακείο του κυρ Ζώη μαζεύονταν όλοι οι γιατροί και σε άλλα φαρμακεία, αλλά κυρίως στου κυρ. Ζώη. Είχε και άλλα φαρμακεία στα Γιάννενα, του Λαμπρινού, του Ιωαννίδη… Δεν μπορώ να θυμηθώ άλλα. Το φαρμακείο του Ζώη Παπανικολαου ήτανε απέναντι από το Ορφανοτροφείο Γεωργίου Σταύρου, λίγο παρακάτω. Εκεί γίνονταν όλα.
Ο πατέρας μου ανακατευόταν πολύ στην αντίσταση της εποχής του εναντίον των Τούρκων. Κάποια εποχή μάλιστα αναγκάσθηκε να εκπατρισθεί, πηγαίνοντας στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, όπου εργάσθηκε επί 2 περίτου χρόνια. Ήταν πάρα πολύ δραστήριος σε αυτό. Ήταν και στα κομιτάτα βέβαια. Τούρκος τον ειδοποίησε. Του λέει: «Παραξανοίχτηκες. Ξέρω ότι θέλετε την πατρίδα σας δική σας. Έχετε δίκηο. Δεν σας αδικώ. Αλλά, πως να το κάνουμε. Κινδυνεύεις. Έχεις τέσσερα παιδιά». Σήκω φύγε. Πήγαινε αλλού να δουλέψεις». Τι να κάνει τώρα ο πατέρας μου, πληροφορήθηκε ότι τα Δολιανά, κεφαλοχώρι ανέκαθεν εύπορο, είχε ανάγκη από γιατρο. Σηκώνεται ο πατέρας μου και πάει. Κηρύσσεται ο πόλεμος εν τω μεταξύ, οπότε κατέφθασαν και Αυστριακοί δημοσιογράφοι στην Ήπειρο για να παρακολουθήσουν την εξέλιξη του πολέμου. Αυτοί οι δημοσιογράφο που να μείνουν στα Δολιανά; Ξενοδοχεία δεν υπήρχαν. «Ελάτε να μείνετε σπίτι μου», τους προσκάλεσε ο πατέρας μου. Λοιπόν πραγματικά έμειναν στο σπίτι του και εκεί έγιναν πολλές συζητήσεις για τον πόλεμο. Ο πατέρας μου τους είπε: «Οι Τούρκοι τον έχουν χαμένο τον πόλεμο. Η Ήπειρος θα γίνει ελληνική» και τα λοιπά. Κάθησαν 2-3 ημέρες και κατέβηκαν στα Γιάννενα, Πρώτη τους δουλειά ήταν να πάνε στους Τούρκους και να πουν: «Εκείνο τον γιατρό εκεί πάνω πως τον έχετε ελεύθερο;»
Δίπλωμα Παναγιώτη Μ. Μίνω
Πηγαίνουν οι Τούρκοι και τον συλλαμβάνουν. Στην αρχή τον περιόρισαν στο σπίτι, σ’ ένα μικρό δωματιάκι. Είχε ένα παλικάρι στην υπηρεσία του ο πατέρας μου, το έστειλε στα Γιάννενα και ειδοποίησε τη μητέρα μου. Νοικιάζει η μάννα μου ένα αμάξι και φεύγει, μαζί με έναν ανηψιό της, μεγάλο στα χρόνια, για τα Δολιανά. Στο δρόμο συναντούν τον πατέρα μου έφιππο, με συνοδεία Τούρκων αξιωματικών. Πολλοί Τούρκοι αξιωματικοί τότε είχαν σπουδάσει στη Γερμανία και είχαν ευγενικούς τρόπους. Η μητέρα μου, γερμανομαθής ούσα, τους μίλησε γερμανικά και τους παρακάλεσε αν είναι δυνατόν να τον πάρει στο αμάξι, να μην ταλαιπωρηθεί. Της είπανε: «Κυρία μου, η εντολή ήτανε να τον φέρουμε ξυπόλυτο και δεμένον, αλλά δεν το κάναμε Όμως, να σας επιτρέψουμε να τον πάρετε και στο αμάξι, πάει πολύ». Τέλος πάντων. Γυρίζει η μητέρα μας στα Γιάννενα και μας λέει: «Παιδιά, θα φέρουν τον μπαμπά σε λίγο. Βγείτε στο παράθυρο να τον ιδείτε. Τον πάνε στη φυλακή». Πραγματικά τον είδαμε και μάλιστα για πρώτη φορά να φοράει κόκκινο φέσι. Μέχρι τότε, όπως και τους άλλους γιατρούς, οι Τούρκοι του επέτρεπαν να φοράει καπέλο. Τέλος πάντων, τον πήγανε στη φυλακή, αλλά γλύτωσε τη ζωή του, ενώ οι κακόμοιροι οι χωρικοί πλήρωναν με τη ζωή τους τη συμμετοχή τους στον αγώνα, την αντίσταση κατά των Τούρκων.Τους πηγαίναν δεμένους σε ένα μέρος, μια δενδροστοιχία –δεν ξέρω αν υπάρχει τώρα- και τους κρεμούσαν. Τον Μίνω τον γιατρό και μερικούς άλλους, οι οποίοι κατείχαν μια θέση μέσα στην κοινωνία, δεν τους φτάσανε σ’ αυτό το σημείο, όμως στους κακόμοιρους τους χωρικούς, οι οποίοι κουβαλούσαν όπλα, ψωμί κ.λπ. δεν τους τη χάριζαν. Ήταν πάντως μια φοβερή εμπειρία για μας τα παιδιά, αν και δεν του φέρθηκαν άσχημα, ούτε τον έδειραν.
Αξίζει να πω εδώ ότι κατά τη διάρκεια της πολιορκίας των Ιωαννίνων είχε πέσει μεγάλη πείνα στον τουρκικό στρατό. Στο σπίτι μας συχνά έρχονταν Τούρκοι στρατιώτες σε άθλια κατάσταση και ζητιάνευαν «εκμέκ», δηλαδή ψωμί. Η μητέρα μου τους λυπόταν και τους έδινε. Όταν ελευθερώθηκαν τα Γιάννενα βγήκε και ο πατέρας μου από τη φυλακή. Θυμάμαι ότι είχε μαζευτεί στην πλατεία όλος ο κόσμος. Στην πλατεία αυτή, μετά την απελευθέρωση, γινόταν ο περίπατος των Γιαννιωτών. Πριν όμως όχι –ιδιαίτερα οι γυναίκες– δεν πατούσαν στην πλατεία. Εκείνην την ημέρα, όπως ήταν συγκεντρωμένοι όλοι οι Γιαννιώτες μίλησαν πολλοί και διάφοροι. Μίλησε και ο Τραχίλης, ένας γιατρός στρατευμένος από την Αθήνα, ο οποίος τους είπε: «τώρα τι τα θέλετε αυτά τα φέσια που φοράτε;» Και βγάζουν όλοι τους τα φέσια, τα σκίζουν και έγινε η πλατεία κατακόκκινη από τα σχισμένα φέσια. Τα έχω γράψει αυτά και στο περιοδικό “Ηπειρωτική Εστία”. Ο τίτλος του άρθρου ήταν: «Πως ένοιωσαν τα παιδιά, όταν ελευθερώθηκαν τα Γιάννενα». Θυμάμαι λοιπόν, ο Τραχίλης(Πρόκειται για τον εφ. Λοχαγό-Ιατρό Αθανάσιο Τραχίλη, υφηγητή των Μεταδοτικών Νοσημάτων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών) μας ανέβασε, εμένα και μια φίλη μου, κόρη γιατρού και αυτή, σε ένα παράθυρο της νυν Μεραρχίας και μας λέει: «Μην το κουνήσετε από αυτού, θα δείτε το βασιλόπουλο». Το βασιλόπουλο ήταν ο Κωνσταντίνος, ο γιος του Γεωργίου. Τα θυμάμαι, τα αναπολώ πολλές φορές… Μετά την απελευθέρωση ο πατέρας μου επέστρεψε στα Γιάννενα, αλλά δυστυχώς δεν έζησε πολύ. Εδώ είναι της μοίρας τα παράξενα. Θεραπεύοντας ένα γυφτόπουλο, ένα τουρκάκι που είχε εξανθηματικό [εννοεί τύφο] κόλλησε κι αυτός και πέθανε. Δεν ήταν περισσότερο από 52 χρόνων.
Αδεια εξασκήσεως επαγγέλματος στην Οθωμανική επικράτεια
Άλλοι γιατροί ήτανε ο Δημοσθένης Χατζής και ένας άλλος Χατζής, γιατρός επίσης, που νομίζω λεγόταν Στέφανος. Ύστερα, αργότερα, ήταν ο Μιχαηλίδης, πατέρας του μετέπειτα καθηγητού της Καρδιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Γεωργίου Μιχαηλίδη (ο οποίος με τη διαθήκη του κληροδότησε 150 εκατομμύρια για την ανέγερση του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων), ο Μολυβάδας και ο Κιτσάκης. Αυτοί ήταν μεταγενέστεροι. Υπήρχαν και κλινικές, όπως η κλινική του Δάνου. Ο Δάνος ήταν ονομαστός χειρουργός. (Αλλά ήταν επί τουρκοκρατίας ή μετά; Εδώ τα μπερδεύω). Ό,τι ανελάμβανε το έβγαζε πέρα. Η κλινική του ήτανε στο Σαράι-μαχαλά, που λέγαμε. Στο δρόμο της αγοράς προς τα έξω.
Οι Εβραίοι είχαν τους δικούς τους γιατρούς, αλλά αυτό δεν τους εμπόδιζε να έρχονται και στους δικούς μας. Ήταν η οικογένεια Λεβή. Ένας ήταν ο Ιωσήφ Λεβή. Αυτός ήταν φαρμακοποιός. Και η άλλη οικογένεια Λεβή ήταν πολύ πλούσιοι. Οι Εβραίοι βέβαια έπαιζαν ένα ρόλο… έτσι κι έτσι. Πότε καλό και πότε…, τέλος πάντων. Δεν μπορούμε να πούμε ότι ήταν φιλότουρκοι. Ανάλογα πως παρουσιαζόταν η κατάσταση. Στην Κατοχή πάντως, την ημέρα που έπιασαν οι Γερμανοί τους Εβραίους, όλα τα Γιάννενα θρυνούσαν. Θυμάμαι και ενα ανέκδοτο “ πήγαινε ας πούμε μια γυναίκα του χώριού.του ψωνίσει σε εβραϊκό κατάστημα. Ο Εβραίος είχε αυτό το ελάττωμα, πως να σου πάρει χρήματα. Λοιπόν, έπαιρνε εκείνη, ξέρω γω, δυο κουβαρίστρες και εβγαζε να πληρώσει. Ο Εβραίος της έλεγε: «πες πέντε». «Πέντε», έλεγε εκείνη. Της έδινε ένα τάλληρο και της έλεγε: «δέκα και δέκα που κάνει το πράγμα, είκοσι, αει κυρά μου στο καλό!». Με το «πες πέντε” τις ΄τρωγε δηλαδή ένα τάλληρο
Νοσοκομεία δεν υπήρχαν παραπάνω από δύο. Άλλωστε, η νοσηλεία γινόταν στο σπίτι. Ο γιατρός ερχόταν στο σπίτι, κάθε μέρα, δυο φορές την ημέρα κ.λπ. Τα Νοσοκομεία ήταν μόνο για τους φτωχούς και τους ξένους. Δεδομένου ότι υπήρχαν και ξένα προξενεία νοσηλεύονταν στα νοσοκομεία και ξένοι υπήκοοι. Το Δημοτικό Νοσοκομείο του Κουραμπά ήταν έξω από το φρούριο σ’ έναν πολύ ωραίο κήπο, του Κουραμπά. Δέχονταν όλα τα περιστατικά, αλλά αν ήταν κάτι σοβαρό ή δύσκολο μεταφέρονταν έως την Πρέβεζα με τον αμάξια και από εκεί με καράβι στον Πειραιά. Όχι μόνο στην Αθήνα, αλλά και στο Παρίσι και στη Βιέννη. Οι άνθρωποι αρρώσταιναν συνήθως, από κοιλιακό τύφο. Λάβετε υπόψη ότι δεν υπήρχε ύδρευση. Είχαμε τα πηγάδια, τα οποία πηγάδια μπορεί να ήτανε κοντά σε κανένα βάθρο. Ο τύφος ήταν μια μάστιγα. Μήπως υπήρχαν και τα αντιβιωτικά; Ήταν οι πνευμονίες και όλα αυτά, Ελονοσία δεν ήταν πολύ. Παρ’ όλο που είχαμε τη Λίμνη δεν είχαμε ελονοσία. Έρριχναν πετρέλαιο στις όχθες γύρω-γύρω. Με αυτόν τον τρόπο εξουδετέρωναν τον κίνδυνο της ελονοσίας.
Ο πατέρας μου γεννήθηκε περί το 1866 και πέθανε το 1918. Δεν καταγόταν από ιατρική οικογένεια. Ο πατέρας του διατηρούσε ξενοδοχείο. Σπούδασε ιατρική πρώτα στην Αθήνα και μετά στο Παρίσι. Τότε δεν είχαν ειδικότητες. Με την ιδιαίτερη αγάπη που είχε στο παιδί, είχε ειδικευτεί, ας πούμε, ως παιδίατρος. Δεν βαρυέσαι. Τότε οι γιατροί ήταν της γενικής παθολογίας. Χειρουργός δεν ήταν, μικροεπεμβάσεις όμως έκανε.
Θυμάμαι και ένα άλλο περιστατικό, που δείχνει τον χαρακτήρα του: Στο σπίτι μας δίπλα ήταν το σπίτι του Δημοσθένη Χατζή του γιατρού. Είχε κι αυτός μια κόρη, Μοναχοπαίδι. Είμασταν συνομήλικες και φιλενάδες. Είχε γίνει η απελευθέρωση πλέον, οπότε, εκεί που παίζαμε, έρχεται μια μέρα η Μπάλω, μια τουρκοπούλα γειτόνισσα, για να παίξει μαζί μας. Η φίλη μου, η κόρη του Χατζή, ήταν φανατική. Της λέει λοιπόν: «Εσύ να φύγεις από ‘δω». «Γιατί μωρή; Δικό σου είναι το πεζοδρόμιο;» «Δικό μας είναι. Εσένα της βρωμότουρκας είναι;». Εκείνη, αντί να της απαντήσει, της έβγαλε τη γλώσσα. «Μου βγάζεις τη γλώσσα;» Να κι αυτήν, να κι εκείνη. Την ξεμαλλιάσαμε. Η Μπάλω πάλεψε, μας ξέφυγε και μας απείλησε ότι θα φέρει τον χωροφύλακα. Αυτό μας τρομοκράτησε. Λακίσαμε. Πάμε στα σπίτια μας. Εν τω μεταξύ έφτασε και το χαμπέρι. Φοβόμουν πως θα αντικρίσω τη μάννα μου, που δεν τα σήκωνε κάτι τέτοια, αλλά αντί γι’ αυτήν με περίμενε ο πατέρας μου. «Έλα ‘δω», μου λέει, «έχουμε κάτι να πούμε. Έμαθα τι κάνατε της Μπάλως. Δηλαδή σε τι διαφέρουμε τότε εμείς από τους Τούρκους, αν τους δέρνουμε και τους φερνόμαστε άσχημα. Όπως εμείς ξεσηκωθήκαμε για να τους τινάξουμε από πάνω μας το ίδιο θα μας κάνουν κι αυτοί αν τους κακομεταχειριζόμαστε. Λοιπόν, άλλη φορά να μην ξανασηκώσεις χέρι σε τουρκόπουλο και μάλιστα αδικαιολόγητα». Τότε ήμουν 7 χρονών.
Δέλτος 15 (1998) 4-6
Δέλτος, περιοδικό του Συλλόγου Φίλων Μουσείου Ελληνικής Ιατρικής, Περίοδος 1991-2000. Έκδοση της Εταιρείας Μελέτης Ελληνικής Ιστορίας» (Ε.Μ.Ε.ΙΣ)“
Συμπληρώνονται 110 χρόνια από την είσοδο της Ελλάδας στους νικηφόρους για αυτήν Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-13, χάριν των οποίων απελευθερώθηκαν η Μακεδονία και η Ήπειρος, ύστερα από μακρά δουλεία και ανελέητο ζυγό αιώνων. Ένας αιώνας και πλέον από την ημέρα που ο Ελληνικός Στρατός έγραψε σελίδες δόξας μπαίνοντας ελευθερωτής στη Θεσσαλονίκη.
«Τύχη αγαθή» σε όλους εμάς που υπηρετήσαμε και σε αυτούς που υπηρετούν σήμερα στο Γˊ Κτηνιατρικό Νοσοκομείο, να εορτάζουμε τα 110 χρόνια συνεχούς και αδιάλειπτης λειτουργίας του, όσα και τα χρόνια από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης και των ιερών χωμάτων της Μακεδονίας. Εορτάζουμε ένα και πλέον αιώνα συνεχούς προσφοράς στην Πατρίδα και στην Κτηνιατρική Επιστήμη.
Το «Κτηνιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης», συγκροτήθηκε με τη γενική επιστράτευση του Σεπτεμβρίου 1912, υπαγόμενο στην Κτηνιατρική Υπηρεσία της Υπηρεσίας Μετόπισθεν Μακεδονίας. Aπό την ίδρυσή του μέχρι σήμερα, υπαγόμενο αρχικά στο Κτηνιατρικό και κατόπιν στο Υγειονομικό Σώμα, έδωσε το παρόν σε όλους τους μεγάλους αγώνες τους έθνους.
Στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, η αποστολή του κατά την προέλαση, ήταν η υποστήριξη των μαχόμενων Μεραρχιών και της Ταξιαρχίας Ιππικού, με τη συγκρότηση κτηνιατρικών θεραπευτηρίων για την περίθαλψη των μονόπλων ζώων. Με την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, εγκαταστάθηκε στο στρατόπεδο «Μακεδονομάχου Κόδρα», στη περιοχή Μικρού Εμβόλου Καλαμαριάς, με τίτλο «Νοσοκομείο Κτηνών Φρουράς Θεσσαλονίκης». Κατά τον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο, το Κτηνιατρικό Νοσοκομείο αποτελούνταν από 7 κτηνιάτρους και 85 οπλίτες, επιφορτισμένοι με την περίθαλψη των ιδιαίτερα αυξημένων απωλειών σε μόνοπλα. Διακομίσθηκαν ατμοπλοϊκά στο Κτηνιατρικό Νοσοκομείο Αθηνών 703 ίπποι και 161 ημίονοι.
Στη Μικρασιατική Εκστρατεία, είχε τη δυνατότητα καθημερινά να εκπαιδεύει 80-100 πεταλωτές και να κατασκευάζει 1000 πέταλα την ημέρα για τις ανάγκες του Μικρασιατικού Μετώπου.
Στον Ελληνοιταλικό πόλεμο του 1940, επιλέχθηκαν και αγοράσθηκαν από επιτροπές ιππωνειών και ταυτόχρονα επιτάχθηκαν για τις ανάγκες του μετώπου, χιλιάδες μόνοπλα ζώα (ίπποι, ημίονοι) ενώ διακομίσθηκαν από το μέτωπο για νοσηλεία παραπάνω από 1500.
Κατά την τριπλή κατοχή, οι εγκαταστάσεις του Νοσοκομείου χρησιμοποιήθηκαν από τις κατοχικές δυνάμεις ως Γερμανικό Νοσοκομείο Κτηνών. Οι αξιωματικοί του Νοσοκομείου διατέθηκαν κυρίως στο Υπουργείο Γεωργίας και στο Υπουργείο Εσωτερικών, για κάλυψη των αναγκών σε αγροτικά κτηνιατρεία και στην αγορανομία ως αστυκτηνίατροι. Ηρωική υπήρξε, η ενεργή συμμετοχή αξιωματικών του Νοσοκομείου σε εθνικές αντιστασιακές οργανώσεις, με αποκορύφωμα τους θανάτους δύο διευθυντών του, του επικτηνιάτρου Ανανιάδη Βασιλείου από τις κακουχίες το 1941 και τη στυγερή δολοφονία του επικτηνιάτρου Αποσυητολίδη Αγαμέμνονα από την Ο.Π.Λ.Α. το 1944. Με την αποχώρηση των Γερμανών οι εγκαταστάσεις του Νοσοκομείου χρησιμοποιήθηκαν πρόσκαιρα για τη νοσηλεία των ζώων μιας Αγγλικής Ταξιαρχίας κτηνών.
Το 1945 επαναλειτούργησε με τίτλο «973 Νοσοκομείο Κτηνών». Στις επιχειρήσεις 1946-1949, κατατάχθηκαν για τις ανάγκες του μετώπου, παραπάνω από 5000 μόνοπλα ζώα ενώ διακομίσθηκαν για νοσηλεία παραπάνω από 1000, εξασφαλίζοντας την παρατακτή δύναμη και την υγεία των ζώων του στρατεύματος αλλά και την υγιεινή της διατροφής του στρατιωτικού προσωπικού. Εξίσου σημαντική η διαρκής προσφορά στην Κτηνιατρική επιστήμη, με τη διεξαγωγή πρωτοπόρων επιστημονικών ερευνών, που δημοσιεύθηκαν σε διεθνούς φήμης περιοδικά κατά τα έτη από το 1928 έως το 1933, με τη δημιουργία το 1929 του πρώτου Μικροβιολογικού εργαστηρίου στη Θεσσαλονίκη διάγνωσης λοιμωδών νοσημάτων και παρασκευής εμβολίων, με τη συγγραφή σπουδαίων τεχνικών εγχειριδίων και άλλων επιστημονικών συγγραμμάτων που μέχρι και σήμερα διατηρούν την επικαιρότητά τους, με την εκπαίδευση εκατοντάδων οπλιτών σε γεωργοκτηνοτροφικά θέματα και βέβαια με την πρωτοπόρα συμμετοχή των αξιωματικών κτηνιάτρων ως συνιδρυτών των πρώτων επιστημονικών συλλόγων αλλά και της Κτηνιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ.
Βέβαια, ποιος μπορεί να λησμονήσει την συμβολή στην ανάπτυξη του αθλητικού ιδεώδους και της αγάπης του αθλήματος της ιππασίας, με τη συγκρότηση το 1966 του Ιππικού Ομίλου Βορείου Ελλάδος και του κέντρου ιππασίας του Γ΄ΣΣ. Σήμερα, το Γ΄ Κτηνιατρικό Νοσοκομείο, εκσυγχρονισμένο και πλήρως εξοπλισμένο, καλείται να εκτελέσει πολλαπλές και σύνθετες αποστολές, όπως:
α. Η αναπαραγωγή και εκτροφή, η εκπαίδευση και η νοσηλεία στρατιωτικά εργαζόμενων σκύλων, με σκοπό την απόκτηση ικανών τετράποδων στρατιωτών που με τους εκπαιδευμένους συνοδούς τους αποτελούν ένα ευέλικτο και ισχυρό στοιχείο φύλαξης ευαίσθητων στρατιωτικών εγκαταστάσεων, επιτήρησης των συνόρων και ανίχνευσης ουσιών.
β. Ο υγειονομικός και ποιοτικός έλεγχος των πάσης φύσεως τροφίμων, ποτών και υδάτων που προορίζονται για τις ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων.
γ. Η εφαρμογή προγραμμάτων προληπτικής ιατρικής του στρατεύματος και υγιεινής του περιβάλλοντος, καθώς και η μελέτη και η διάγνωση των ζωοανθρωπονόσων.
δ. Η υποστήριξη των Ελληνικών αλλά και Συμμαχικών Ενόπλων Δυνάμεων κατά τις επιχειρήσεις υποστήριξης ειρήνης, σε αντικείμενα ανίχνευσης και προστασίας από Πολεμικές Βιολογικές και Χημικές Ουσίες. Ταυτόχρονα όταν αυτό ζητηθεί από την Πολιτεία, το Γ΄ΚΝΟ συνδράμει με προσωπικό και μέσα άλλους κρατικούς φορείς για την αντιμετώπιση διατροφικών και περιβαλλοντικών κρίσεων, καθώς επίσης σοβαρών επιδημιών και ενζωοτιών. Το τεράστιο αυτό έργο, που εκτελείται από άξιο και υψηλού επιπέδου επιστημονικό προσωπικό, έχει καταξιώσει το Γ΄ΚΝΟ και γενικότερα το Κτηνιατρικό, στη συνείδηση της στρατιωτικής ιεραρχίας και της κοινωνίας και αποτελούν τις βασικές αιτίες που το Α.Π.Θ. και άλλα πανεπιστήμια, στο πλαίσιο εφαρμογής συμφωνιών συνεργασίας, εμπιστεύονται μέρος της εκπαίδευσης των φοιτητών της Κτηνιατρικής Σχολής, της Γεωπονικής Σχολής, του Χημικού Τμήματος και του Τμήματος Χημικών Μηχανικών σε αυτό.
Σήμερα, μια εποχή ιδιαίτερα δύσκολη, παραμένουμε θεματοφύλακες μιας μεγάλης και ένδοξης ιστορίας, συνεχίζουμε το έργο άξιων και ικανών επιστημόνων αξιωματικών και εργαζόμαστε ακατάπαυστα για την εκπλήρωση της αποστολής μας, προβάλλοντας το σπουδαίο έργο μας. Τιμούμε τους Μακεδονομάχους στρατιωτικούς κτηνιάτρους, τις μεγάλες προσωπικότητες που εδραίωσαν το Στρατιωτικό Κτηνιατρικό Σώμα και την Κτηνιατρική επιστήμη στην Ελλάδα και φυσικά τους αθάνατους ηρωικούς νεκρούς μας στους αγώνες του Έθνους.
Όλο και πιο επίκαιροι είναι οι λόγοι ενός εκ των πολυγραφότερων στρατιωτικών κτηνιάτρων του αειμνήστου Αρχικτηνιάτρου Γεωργίου Πιλάβιου, σε εισηγητική του έκθεση που δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ του 1909, καταδεικνύοντας τη βαρύτητα που απέδιδε η Υπηρεσία στο ρόλο της στρατιωτικής κτηνιατρικής υπηρεσίας :
Με διαταγή του ΓΕΣ, ως γενέθλια ημέρα καθιερώθηκε η ημερομηνία αρχικής συγκρότησης του Γ΄ΚΝΟ, αυτή της 7 ης Σεπτεμβρίου 1912.
Με τη βοήθεια του Θεού και την μεσιτεία των προστατών αγίων μας Γεωργίου του Τροπαιοφόρου και Μοδέστου, πιστοί στην αποστολή μας και υπηρέτες της επιστήμης μας, Χρόνια Πολλά.
Μερικές φωτογραφίες εκτός κειμένου ……..
1954 – Επιθεώρηση1955 Διαφρόντιση ΚτηνώνΣτρατόπεδο Κόδρα. Τα εργαστήρια του Γ’ΚΝΟ και ο Ι.Ν Αγίου Μοδέστου στο κέντροΔιεύθυνση Πολεμικών Χημικών Ουσιών (ΠΧΟ), Γ’ΚΝΟΔιεύθυνση Πολεμικών Χημικών Ουσιών (ΠΧΟ), Γ’ΚΝΟ
Ο Ι.Π. Πύρλας (1817-1901) αποτελεί μια από τις πλέον σημαντικές και ασυνήθεις μορφές της νεοελληνικής ιατρικής του 19ο αιώνα. Πολυγραφότατος, κατέλιπε, μεταξύ των πολλών άλλων έργων του, και τρίτομη «Συvέκδημο Ιατροδικαστική» (Αθήναι, 1870, 1872), στις σελίδες της οποίας αφθονούν οι περιγραφές ιατροδικαστικών περιπτώσεων, που συχνά, εκτός από το σημαντικό επιστημονικό, έχουν και ιστορικό ενδιαφέρον. Μία από αυτές παρατίθεται κατωτέρω.
«ΤΑ ΕΠΙ ΤΟΥ ΚΡΑΝΙΟΥ τοιαύτα (τραύματα) εν γένει εισί θανατηφόρα οσάκις η σφαίρα εισέλθη εις τον εγκέφαλον. Ο θάνατος είχε τόσον ταχύτερος, όσον το τραύμα κείται εγγύτερα τη βάσει του εγκεφάλου. Τοιοῦτον τραύμα τάχιστα θανατηφόρον υπέστη ο Πάνος Θ. Κολοκοτρώνης το 1823. Γνωστόν εστίν ότι ο πρωτότοκος ούτος υιός του Θ. Κολοκοτρώνου, όστις διεκρίνετο τω καιρώ εκείνω επί παιδεία και ικανότητι, εφονεύθη παρά την Τρίπολιν μετά την λήξιν εμφυλίου μάχης, συναφθείσης παρά τω χωρίῳ Θάνα, καθ’ ην ήττηθείς μετέβαινεν εις το χωρίον Σιλίμνα, ένθα ήτο στρατοπεδευμένος ο πατήρ αυτού. Ενω εβάδιζεν έφιππος επί της αγοῦσης εν χωρίου Μπεσρίου εις Σιλίμναν, συνοδευόμενος παρ’ ολίγων σωματοφυλάκων, άνδρες εξ τον αριθμόν, ευρισκόμενοι μετά την μάχην επί της θέσεως Κλεισούρα καλουμένης όπισθεν πετρών, πολύ απέχουσαν αυτού, πυροβολούσι κατά των οπισθίων αυτού μάλλον προς ύβριν παρά πρὸς βλάβην, διότι μόλις η σφαίρα τουφεκίου έφθανεν, ότε μία σφαίρα τουφεκίου επιμήκους κρητικού, αφιχθείσα έτυχεν κακή μοίρα εξαιρετικώς μόνον τον Πάνον, ἥτις προσκρούσασα μετά κρότου επί του κρανίου διήλθεν αυτό εκ των απισθίων προς τα εμπρός και δεξιόθεν προς τ’ αριστερά πλαγίως, και επέφερεν αμέσως τον θάνατον, καταπεσόντος του φονευθέντος εκ του ίππου και εγκαταλειφθέντος εκεί παρά των εριήρων (=αγαπητών) εταίρων του, οίτινες ώχοντο φεύγοντες.
Φωτογραφία από ΕΡΤ-ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΥΝΟΥ
Το κρανίον του ατυχούς τούτου αρχηγού, το οποίον διατηρούμεν παρ’ ημίν, παρέχει λίαν περιέργους τας επ’ αυτού λυγράς (=ολεθρίας) οπάς της διελθούσης σφαίρας. Η μεν της εισόδου κείται επί της οπισθίας χώρας του δεξιού βρεγματικού οστού, 20 χιλιοστόμετρα απέχουσα της κορυφής του ινίου είχε κυκλική, και έχει διάμετρον κατά την εξωτερικήν πλάκα του κρανίου 19 χιλιοστόμετρα, άγει δε ευρυνομένη εκ των εκτός προς την εσωτερικήν πλάκα, εν η η διάμετρος της οπής είνε 24 χιλιοστ. Η δε της εξόδου κείται επί του μετωπικού οστού προς τα όπισθεν και υπέράνω της αριστεράς ζυγωματικής αποφύσεως, (επί του μηνιγκίου), απέχουσα της οφθαλμικής κόγχης 25 χιλιοστομ. Η οπή αύτη έχει σχήμα ωοειδές ως κομβοδόχης πλατείας εκ των άνω προς τα κάτω, ευρυνόμενον δε εκ της εντός προς την εκτός πλάκα του κρανίου και η μεν οπή της εντός πλακός έχει την μικροτέραν διάμετρον 7 χιλιοστ. την δε μείζονα 17 χιλιοστόμ. η δε της έξω πλακός έχει την μικροτέραν διάμετρον 22 χιλιοστόμ. και την μείζονα 30 ώστε η επί της έξω πλακός οπή, διατηρούσα το όμοιον σχήμα της εντός, υπάρχει πολύ ευρύτερα. Εκ της τοιαύτης διαθέσεως των οπών του-των έπεται εκ των προρρηθέντων ότι η σφαίρα προσέκρουσε καθέτως και τα του κρανίου εκ των οπισθίων, διόπερ και κυκλική εγένετο η οπή ότε διατρυπήσασα τας μήνιγκας του εγκεφάλου και αυτόν διαμπερές (sic), καθ’α απώλεσε μέρος της δυνάμεως αυτής, προσέκρουσεν αύθις πλαγίως επί της πλαγίας αριστεράς χώρας του μετωπικού οστού. Τούτων ἕνεκεν παρήχθη το τε επίμηκες ως κομβοδόχης σχήμα, η ευρύτης της όλης οπής, και το ευρύτερον της έξωθι πλακός. Εν συνόλω ειπείν αμφότεραι αι οπαί αύται της τε εισόδου, και της εξόδου διαφέρουσι πολύ προσαλλήλας (sic): η της εισόδου είχε κανονική, και μείζονος διαμέτρου της εξόδου ως προς την μετκροτέραν ταύτης διάμετρον. Ο δε θάνατος επήλθε τάχιστα διότι διῆλθε παρά την βάσιν αυτού».
(Συνέκδημος Ιατροδικαστική, Ι. Π. ΠΥΡΛΑ, εν Αθήναις.
Εκ του τυπογραφείου Ν. Γ. Πασσάρη, Τόμος Α’ 1870, σσ. 101-103).
Δέλτος, περιοδικό του Συλλόγου Φίλων Μουσείου Ελληνικής Ιατρικής, Περίοδος 1991-2000. Εκδοση της Εταιρείας Μελέτης Ελληνικής Ιστορίας» (Ε.Μ.Ε.ΙΣ)“
Με θλίψη σας ανακοινώνουμε, ότι έφυγε από την ζωή ο Ταξίαρχος (εα), Υγειονομικού Ιατρός, Νευρολόγος-Ψυχίατρος , Βουγιούκας Ανέστης.
ΟΑνέστης Βουγιούκας γεννήθηκε το 1943 στη Δράμα. Εισήλθε στην Στρατιωτική Ιατρική Σχολή το 1962, με ΑΜ 762.
Υπηρέτησε
Στο 212 ΤΥΓ στην Αλεξανδρούπολη.
Στο 403 ΓΣΝ, 424 ΓΣΝΕ, 401 ΓΣΝΑ στις αντίστοιχες Ψυχιατρικές Κλινικές.
Διετέλεσε Διευθυντής Υγειονομικού της 3ης ΤΑΞΥΠ.
Αποστρατεύθηκε 1996 με τον βαθμό του Ταξιάρχου.
Διετέλεσε Αντιπρόεδρος και Μέλος της Επιστημονικής Ένωσης Υγειονομικών ΕΔ επί σειρά ετών.
Πλήρες Βιογραφικό του στην Ιστοσελίδα της ΕΕΥΕΔ εδώ.
Εκφράζουμε τα θερμά μας συλλυπητήρια σε όλους τους συγγενείς , φίλους και Συναδέλφους του, που τον γνώρισαν και συνεργάστηκαν μαζί του.
Ο Θεός ας τον αναπαύσει
Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΕΥΕΔ Δρ. Παπαγιαννόπουλος Νικ.
Ο Γ. ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ Τασιόπουλος Αργύρης
ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ ΣΤΟΝ ΑΝΕΣΤΗ
Επικήδειος απο Υποστράτηγο εα Παπαγιαννόπουλου Νικ.
Το Διοικητικό Συμβούλιο της Επιστημονικής Ένωσης Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων μόλις πληροφορήθηκε το τραγικό γεγονός της αποδημίας από τα εγκόσμια του εκλεκτού Συναδέλφου μας Ανέστη Βουγιούκα, συνήλθε σε έκτακτη διαδικτυακή σύσκεψη και αποφάσισε :
Τη δημόσια έκφραση της οδύνης μας για την απώλεια του αγαπημένου μας φίλου, συναδέλφου και ενεργού μέλος της Ένωσης Ανέστη Βουγιούκα, που υπήρξε ιδρυτικό μέλος και χρημάτισε Αντιπρόεδρος κατά τις τέσσερις τελευταίες θητείες του ΔΣ.
Την παρουσία του Δ.Σ. στην εξόδιο ακολουθία.
Την εκφώνηση επικηδείου χαιρετισμού από τον Πρόεδρο της ΕΕΥΕΔ.
Την κατάθεση στεφάνου τη σορό του.
Την έκφραση της λύπης μας στη σύζυγό του Αριστέα και στα αδέρφια του Ευαγγέλο και Αναστασία.
Σε προσωπικό επίπεδο αισθάνομαι το βάρος της τιμής να αναφερθώ τον μεγάλο Ανέστη Βουγιούκα, μία ξεχωριστή προσωπικότητα στον χώρο του Υγειονομικού και της κοινωνίας της Θεσσαλονίκης.
Ο Ανέστης Βουγιούκας χαρακτηρίζονταν από τρεις κύριες αρετές, αγάπη προς τον άνθρωπο, αγάπη προς την Ιατρική και φιλοσοφική προσέγγιση σε κάθε έκφανση της ανθρώπινης δραστηριότητας. Ολα τα ανωτέρω διανθισμένα με θετική ενέργεια απόλυτη αφοπλιστική ειλικρίνεια, ανθρωπιά, πλατύ χαμόγελο και πολύ χιούμορ.
Ο Ανέστης ήταν η ανάλυση του κάθε προβλήματος, ήταν η επιβεβαίωση του σωστού, ήταν η πιστική φωνή που διόρθωνε μία πορεία προς το λάθος.
Ο Ανέστης Βουγιούκας ήταν από από τους κορυφαίους γιατρούς του 424ΓΣΝΕ, ήταν από τις μεγάλες προσωπικότητες της περιόδου της μακράς θητείας του, που μένουν ανεξίτηλες στη μνήμη όλων των Συναδέλφων και χαρακτηρίζουν μία ολόκληρη εποχή, στην οντότητα που λέγεται “Νοσοκομείο”. Το μίγμα της προσωπικότητός του τον έκανε άριστο νευρολόγο και ευέλικτο ψυχίατρο που “ξεκλείδωνε” με μαγικό τρόπο τις καρδιές των ασθενών του. Η φιλοσοφική του ωριμότητα και ο αξιακός του κόσμος τον έκαναν και λαμπρό ιδεολόγο Αξιωματικό.
Το αποτύπωμα της καριέρας του περιγράφεται με θερμά λόγια στις αναρτήσεις των Συναδέλφων Μελών και φίλων της ΕΕΥΕΔ κάτω από την δική μας ανάρτηση για την απώλεια του Ανέστη βουγιούκα, μερικές από τις οποίες σταχυολογώ και εντάσω στην ομιλία μου σαν ομαδικό κατευόδιο στον Ανέστη μας :
Ενας υπέροχος άνθρωπος που έδινε θάρρος και ζωή μέχρι τις τελευταίες στιγμές του.
Μεγάλη θλίψη από την απώλεια ενός σοφού Συναδέλφου. Μένει πάντα στην καρδιά μας.
Κοντά του ξεκίνησα ειδικότητα. Άρίστος δάσκαλος, εξαίρετος συνάδελφος, καλός φίλος. Προσέφερε πάρα πολλά στο Υγειονομικό.
Τον είχαν αγαπήσει όλοι τον Ανέστη ως σπουδαίο ιατρό και ως υπέροχο άνθρωπο.
Ο Ανέστης υπήρξε άριστος Συνάδελφος, καταπληκτικός άνθρωπος, υπέροχος συνεργάτης, εξαιρετικός και αγαπημένος φίλος .
Εξαίρετος άνθρωπος, γιατρός, δάσκαλος, φίλος, οικογενειάρχης, συνάδελφος. Τυχερός που το γνώρισα ! Έμαθα πολλά, ιατρικά και υπηρεσιακά δίπλα του. Πρωτοπόρος στις νευρολογικές εξετάσεις στο Νοσοκομείο
Εξαίρετη προσωπικότητα και ιαρτική και κοινωνική. Μέχρι πριν λίγους μήνες συνεχίζε να προσφέρει υπηρεσίες με ανεκτίμητες διαγνώσεις και θεραπείες, με αριστοφανική προσέγγιση στο κοινωνικό σκέλος .
Ολοι μας λείπουν όταν αφήνουν τα εγκόσμια. Μερικοί όμως παίρνουν μαζί τους ένα κομμάτι από τον εαυτό μας ! Τέτοια αίσθηση δίνει η απώλεια του Ανέστη μας. Ας είναι παρηγοριά στους οικείους του η μεγάλη αποδοχή από όσους τον γνώρισαν!
Ανέστη φίλε και αδερφέ, καλό παράδεισο! Θα μας λείψεις. Δεν θα σε ξεχάσουμε ποτέ!
Αριστέα μου, ούτε εσένα θα ξεχάσουμε! Σε ανακυρήσσουμε Αντεπιστέλλον Μέλος της ΕΕΥΕΔ και θα λαμβάνεις όλες τις ενημερώσεις μας, θα σε καλούμε σε όλες τις δραστηριότητές μας, στις εκδρομές μας, στις συνεστιάσεις μας, παντού και πάντα. Ο Ανέστης που τόσο αγάπησες θα εκπροσωπείται πλέον από σένα!
Αιωνία του η Μνήμη!
Επικήδειος απο Αντιστράτηγο εα Μπερμπερίδη Χαράλαμπο.
Πολυαγαπημένε μας Ανέστη, στεκόμαστε μπροστά στο σκήνωμα σου με δέος, η εκλεκτή σύζυγος σου, οι συγγενείς ,οι φίλοι σου και οι άνθρωποι που βρήκαν θεραπεία και λύσεις στα προβλήματα τους. Ζητήθηκε από τη σύζυγο σου να πω λίγα λόγια, ως φίλος της οικογένειας. Δύσκολο το εγχείρημα. Τι να πρωτοπεί κανείς;
Ο Ανέστης προσέφερε τα μέγιστα στους Στρατιώτες και στα Στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων, ως Νευρολόγος-Ψυχίατρος. Με την Αποστρατεία του άσκησε κατά βάση την Ειδικότητα της Ψυχιατρικής. Η άσκηση της Ιατρικής από τον Ανέστη είχε κάποια ιδιαιτερότητα. Έβλεπε τον ασθενή ως εικόνα του Θεού. Τον αγαπούσε, τον φρόντιζε, είχε συνεχώς την έγνοια του. Αφιέρωνε πολύ χρόνο στη συμβουλευτική. Πάρα πολλοί νέοι άνθρωποι, κοντά του βρήκαν λύση στα προβλήματά τους (προβλήματα της Εποχής). Ο λόγος του ανέπαυσε πολλές ψυχές. Η ευγνωμοσύνη αυτών των νέων ανθρώπων ήταν και είναι πολύ μεγάλη. Γίναμε μάρτυρες αυτής, πολλές φορές. Οι διακοπές του ήταν ολιγοήμερες. Έλεγε ότι οι ασθενείς μου έχουν ανάγκη και πρέπει να είμαι κοντά. Πορεύτηκε σαν λειτουργός του Υψίστου. Συμπαραστάτης σ΄αυτή του την πορεία, ήταν η εκλεκτή του σύζυγος. Η ανακοίνωση της αναχώρησης του απ΄αυτή τη ζωή, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, συνοδεύτηκε από πρωτοφανείς αντιδράσεις αγάπης, ευγνωμοσύνης και θλίψης. Είπαν τι θα κάνω τώρα, έχασα το σύμβουλο μου, τον είχα σαν πατέρα, με ανέπαυε με το λόγο του και πολλά άλλα. Απαρηγόρητοι οι ασθενείς του, αλλά και όλοι εμείς. Αυτός ήταν ο Ανέστης.
Πολυαγαπημένε μας, σε αποχαιρετούμε. Η αγάπη και η προσφορά σου στον άνθρωπο, θα σε συνοδεύουν στην Αιωνιότητα. Δύναμη και παρηγοριά να δώσει ο Θεός στην αγαπημένη σου σύζυγο.
Καλό ταξείδι, καλό κατευόδιο.
Μακαρία η οδός.
Καλόν Παράδεισο.
Καλή αντάμωση πολυαγαπημένε μας Ανέστη.
Γράμμα από την Αριστέα, σύζυγο του Ανέστη Βουγιούκα (6/9/22)
Για τον άνθρωπο της ζωής μου
Καθισμένη στο γραφείο σου μόνη μου πλέον και χωρίς την παρουσία σου, αναπόλησα τη ζωή μας.
Γνωριστήκαμε τυχαία σε πάρτυ συμμαθητών σου στις 3 Απριλίου 1966.
Δευτεροετής εσύ, πρώτη Λυκείου εγώ και ξεκινήσαμε έτσι για πλάκα όπως λέγαμε. Όμως η πλάκα αυτή κράτησε 56 ολόκληρα χρόνια, μέσα από χαρές και λύπες, μέσα από αγωνίες και ξένοιαστες στιγμές, όμως πάντα με πολύ αγάπη ο ένας για τον άλλον.
Μεγαλώνοντας μου έλεγες ότι κάποια στιγμή θα έρθει το μοιραίο, είτε για μένα, είτε για σένα και πάντα το διακωμωδούσαμε.
Εκείνο που θα μου λείψει θα είναι η ζεστή αγκαλιά σου, το χαμόγελο σου και η πάντα ανοικτή και ζεστή καρδιά σου.
Αν κάτι θα με κρατήσει όρθια, όσο ζω, θα είναι η γλυκιά προσμονή της αντάμωσης μας στον Παράδεισο και τότε δεν θα χωρίσουμε ποτέ.
Φυσικά δεν θα ξεχάσω τις τελευταίες σου στιγμές στο Νοσοκομείο, όπου μου έλεγες ότι φεύγεις και να προσέχω τον εαυτό μου, κρατώντας σφικτά το χέρι μου.
Καλό σου ταξίδι αγάπη μου.
Δεν θα σε ξεχάσω ποτέ…!!!
Καλή μας ΑΝΤΑΜΩΣΗ!!!
Η πάντα δική σου Αριστέα.
Αποχαιρετισμός Ιορδάνη Αθανασιάδη Αντγου εα
Άνεμος δροσερός νοήματα πυκνά στο νου καθηλώνει Σφενδάμι που αιμορραγεί σαν τη μνήμη που τη λαβώνουν τα όνειρα στα κλαδιά φιλοξενεί γέλια παιδικά Πολύ αθωότητα κρέμεται άγουρη στα λεπτά κλαδιά Πιο πέρα έλατα της ανδρείας εποπτεύουν τους ταπεινούς Πολύς πόνος στη λαγκαδιά κάθε εγκαρτέρησης Πόνος οξύς πόνος αψύς πόνος οστικός καθήλωσης σταυρικής Μελη κουρασμένα λογχίζουν ουρανό στην αρχοντική εκζήτηση δροσιάς Συρίζουν οι κέδροι άσμα μελιτόχροο και παρακλητικό Ουρανοί μακρυνής θωριάς γαλαξία των παθών ποτάμια του Σείριου τη μικρή φωνή στην αχανή απροσμέτρητη έκτασή σας αφήστε ν´απλωθεί σεντόνι ταπεινό για τους απεγνωσμένους Δεόμενη κουμαριά με άνθη και καρπούς ταυτόχρονα ερωτευμένη κόρη στο πολύ φως λιπόθυμη σήκω και λύσε τα πλοκάμια της αγάπης να βρέξει αρώματα από μενεξέδες στον κάμπο των ψυχών Ελισσόμενο γιασεμί των πόθων και των παθών στη λευκή οπτασία σου που μεθά τα όνειρα των εφήβων άφησε να χυθεί δάκρυ ευωδίας στα μάτια των παρθένων ψυχών Ποιός ζη ποιός πεθαίνει τη νύχτα των μεγάλων ωρών που κατεβαίνουν Άγγελοι και ρίχνουν αστέρια στα πεζοδρόμια των λυπηρών επαγωγών του κόσμου; Ροές των υδάτων που ταράζουν τα σπλάχνα που σιωπούν καταρράκτες των γηγενών που οι άνεμοι τους εξατμίζουν στην έρημο των δεήσεων στις αχανείς ερήμους ποτίσατε τα ταπεινά πτερωτά της αυλής των θαυμάτων Αέρας δροσερός κατεβαίνει από τους ουρανούς της ελπίδας Αύρα λεπτή υπογραμμίζει στο αλφάβητο των αγραμμάτων παιδιών τη σοφία της αθωότητας Ξημερώνει το φως
Στη μνήμη του αειμνήστου Φίλου και συναδέλφου Ανέστη Βουγιούκα που υπήρξε εν ζωή ανδρείος,οικείος, προσιτός, συνετός, αθώος έφηβος ,παρών στις ανάγκες πολλών,αφειδώλευτος, εικικρινής,επαρκής και δοτικός,ακριβής και ακριβός! Έκρυβε κάτω από το μουστάκι της λεβεντιάς του χαριέστατο χιούμορ! Ευτυχής που συνυπήρξαμε και συνεργασθήκαμε πολλές φορές στην Επιτροπή Απαλλαγών του Γ´ΣΣ Αιωνία του η μνήμη! Ιορδάνης Αθανασιάδης Αντγος εα
H Ευρωπαϊκή Πνευμονολογική Εταιρία (ERS) στα πλαίσια εορτασμού των 30 ετών παρουσίας της και συνεισφοράς των μελών της στην κοινωνία, βράβευσε Μέλη της για τα επιτεύγματα τους και τις δυνατότητες για περαιτέρω εξαιρετικές εξελίξεις σε όλους τους τομείς της Πνευμονολογίος και στην κοινωνία.
Το Ετήσιο Ευρωπαϊκό Βραβείο Διδασκαλίας, της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρίας απονεμήθηκε στον Στέλιο Λουκίδη, Καθηγητή Πνευμονολογίας στο ΕΚΠΑ στην Ιατρική Σχολή Αθηνών.
Ο Στέλιος Λουκίδης άρχισε την καριέρα του με την είσοδό του στο Ιατρικό Τμήμα της Στρατιωτικής Σχολή Αξιωματικών Σωμάτων το 1981. Από το 1990 έως το 1994 ειδικεύθηκε στην Πνευμονολογία (Β’ Παθολογική κλινική 401 ΓΣΝΑ και 4η Πνευμονολογική κλινική ΝΝΘΑ). Πλήρες Βιογραφικό εδώ
Συγκεκριμένα η ιστοσελίδα της ERS, με την παρουσίαση των βραβείων, για τον Στέλιο Λουκίδη αναφέρει :
Ο Στυλιανός Λουκίδης εργάζεται τα τελευταία 17 χρόνια ως Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, σε μεγάλο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο. Προσπαθεί να συνδυάζει σε καθημερινή βάση είτε κλινική πρακτική είτε/και εκπαίδευση. Συχνά είναι δύσκολο αλλά ταυτόχρονα είναι μια διαρκής πρόκληση από την οποία μόνο θετικά στοιχεία μπορούν να αντληθούν.
Η εκπαιδευτική του ενασχόληση με το ERS ξεκίνησε από το επίπεδο των ομάδων όπου άρχισε να κατανοεί πόσο σημαντική είναι η εκπαιδευτική διαδικασία για την κοινωνία.
Φυσικά, η μεγάλη πρόκληση ήταν τα 3 χρόνια της εξ’αποστάσεως εκπαίδευσης όπου, στις αρχές του 2020, συνειδητοποίησε τη σημασία αυτής της εκπαιδευτικής προσέγγισης. Η πανδημία άλλαξε ριζικά την εκπαίδευση και ουσιαστικά παρείχε νέες δυνατότητες που διαφορετικά μπορεί να είχαν υποτιμηθεί.
Η αντιμετώπιση τέτοιων επιστημονικών προκλήσεων δημιουργεί άγχος αλλά ταυτόχρονα μας εισάγει σε μια διαδικασία όπου μια πολλαπλή συνεργασία οδηγεί θετικά και δίνει τη δυνατότητα σε «συνεχή παραγωγή ιδεών». Η εκπαίδευση δεν είναι μια απλή διαδικασία. Η εκπαίδευση είναι μια πολυδιάστατη διαδικασία όπου η αξιολόγηση και η παραγωγικότητα έχουν σημαντικό και ταυτόχρονα μοναδικό ρόλο.
Αγαπητοι φίλες και φιλοι . Δεν είναι πια μαζί μας . Όλη η Ιορδανία και οι απόφοιτοι της Ελλάδος Θρηνούν τον γιατρό μπασειλ Αλ-τζμπουρ. Σήμερα η Ιορδανία χάνει και αποχαιρετάει έναν άνθρωπο, γιατρό από τους καλύτερους στην Ιορδανία, είναι ο αντιστρατηγος εα, γιατρός Αλ-Τζμπουρ Μπασειλ, που εισήλθε στην Στρατιωτική Ιατρική Σχολή (ΣΙΣ) το 1969. Ηταν παντρεμένος με Ελληνίδα και πάντα, στην μια πλευρά της καρδιάς του είχε την Ιορδανία και στην άλλη πλευρά είχε την Ελλάδα. Καλό ταξίδι να έχεις και Ο Θεός να αναπαύσει την ψυχή σου.
Εφυγε από κοντά μας ο Συνάδελφος Αρχιπλοίαρχος εα Αθανασόπουλος Νικόλαος, Τάξη ΣΙΣ 1962 και ΑΜ 784
Σας κοινοποιούμε επιστολή του Συναδέλφου και Μέλους της ΕΕΥΕΔ Διαμαντόπουλου Δημήτρη.
Με την παρούσα μου επιστολή και με μεγάλη μου λύπη, σας ανακοινώνω ότι την Παρασκευή 05-08-2022 έφυγε από την ζωή , νοσηλευόμενος στο Νοσοκομείο “ Άγιος Ανδρέας “ Πατρών , ο αγαπητός συνάδελφος και πολύ καλός φίλος , Αρχιπλοίαρχος – Φαρμακοποιός ΠΝ εα Αθανασόπουλος Νικόλαος.
Ο Νίκος υπηρέτησε στο Π. ΝΑΥΤΙΚΟ επί τριάντα και πλέον έτη και διακρίθηκε για την εντιμότητά και την προσφορά του από τις θέσεις που κάθε φορά τοποθετείτο.
Ήταν αγαπητός και είχε την εκτίμηση όλων των συναδέλφων. Η κηδεία του , με απόφαση της οικογένειάς του , έγινε την Παρασκευή 12-08-2022.Ας είναι ελαφρύ το χώμα που θα τον σκεπάσει και η μνήμη του αιωνία.
Με θλίψη σας ενημερώνουμε ότι έφυγε αναπάντεχα από την ζωή ο Συνάδελφος, Γενικός Αρχίατρος ε.α Μπούκης Δημήτριος.
Ο Δημήτριος Γ. Μπούκης, γεννήθηκε στο Μαρκόπουλο Μεσογείων Αττικής, το 1943. Το 1962, εισήχθη στην Στρατιωτική Ιατρική Σχολή (AM ΣΙΣ 773).
Έλαβε την ειδικότητα της Ακτινολογίας. Μετεκπαιδεύτηκε στο Ινστιτούτο Παθολογικής Ανατομίας ( ΑFIP) των ΗΠΑ.
Ως Στρατιωτικός Ιατρός υπηρέτησε σε πολλές μονάδες του Στρατού Ξηράς και Στρατιωτικά Νοσοκομεία. Υπήρξε βοηθός ακτινολογικού εργαστηρίου του 401 ΓΣΝΑ, Διευθυντής ακτινολογικού εργαστηρίου του 218 ΚΙΧΝΕ, Επιμελητής του ακτινολογικού εργαστηρίου του 401 ΓΣΝΑ, και Διευθυντής του Γραφείου Εκπαιδεύσεως της ΔΥΓ/ ΓΕΣ..
Υπήρξε δραστήριο μέλος της ΕΕΥΕΔ. Ήδη το Βιβλίο “ Μυθική Πραγματικότητα – Οι Στρατιωτικοί Ιατροί 1821-1972” των Δ. Μπούκη και Κ. Κυριακόπουλου, Έκδοση ΕΕΥΕΔ 2022, κοσμεί τηνηλεκτρονική της Βιβλιοθήκη. Πλήρες Βιογραφικό του Συναδέλφου στην Ιστοσελίδα της ΕΕΥΕΔ, εδώ.
Εκφράζουμε τα θερμά μας συλλυπητήρια σε όλους τους συγγενείς, φίλους και Συναδέλφους του, που τον γνώρισαν και συνεργάστηκαν μαζί του..
Μεγάλος αριθμός Στρατιωτικών του Υγειονομικού των Ενόπλων Δυνάμεως έχουν να επιδείξουν σπουδαίο έργο και σε άλλους τομείς, εκτός του επιστημονικού, όπως τα γράμματα και τις τέχνες.
Δείτε τους στην Ιστοσελίδα της Επιστημονικής ‘Ενωσης Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΕΥΕΔ) εδώ ή με click πάνω στην παρακάτω φωτογραφία.
Παρουσιάστηκαν συνολικά 56 Μαθητές τις παρακάτω ημερομηνίες :
18 OKT. 1953, 30 Μαθητές
05 NOE. 1953, 16 Μαθητές
16 ΔΕΚ. 1953 7 Μαθητές
ΑΛΛΕΣ ΗΜ. 1953, 3 Μαθητές
Στο Ιατρικό Τμήμα κατετάγησαν 50 και στο Κτηνιατρικό 6 Μαθητές. Περάτωσαν τις σπουδές των 52 (διαγράφηκαν 4) και κατανεμήθηκαν στους κλάδους των ΕΔ όπως παρακάτω :
Στρατό Ξηράς 46
Πολεμικό Ναυτικό 4
Πολεμική Αεροπορία 2
Μαθητές της Τάξης 1953 :
Καλαμπαλίκης Διονύσιος : Αρχηγός ΣΙΣ 1958-1959.
Ψημμένος Γεώργιος : Διετέλεσε Διευθυντής του 251 ΓΝΑ και ΔΥΓ/ΓΕΑ
Μαρτίνος Δημήτριος : Διετέλεσε Δντης ΔΥΓ/ΓΕΝ
Διένης Δημήτριος: Διετέλεσε Δντης ΔΥΓ/ΓΕΣ
Πεντούσης Πάρις : Διετέλεσε Διευθυντής 424 ΓΣΝΕ
Μουντούλας Χαρίσιος : Εξελέγη Καθηγητής Παθολογίας, Καρδιολογίας & Φαρμακευτικής του Ohio State Univerciry & Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.
Σφυρίδης Περικλής Διακεκριμένος Λογοτέχνης και Δοκιμιογράφος.
Η Επιστημονική Ένωση Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων έχει τη μεγάλη χαρά να Συνδιοργανώνει με το πρωτοπόρο Ιατρείο Λιπιδίων και Αθηροσκλήρωσης του 424 ΓΣΝΕ την Τρίτη Ημερίδα του με θέμα “Δυσλιπιδαιμίες – Ένας γνώριμος εχθρός με πολλά πρόσωπα”.
Το θέμα είναι επίκαιρο παρά ποτέ σε μία κοινωνία που καθιέρωσε έναν τρόπο ζωής μακράν του υγιεινού, από άποψη κίνησης και διατροφής. Αυτά και άλλα αίτια που εντόπισε η σύγχρονη επιστήμη θα αναπτυχθούν διεξοδικά από τους εκλεκτούς ομιλητές.
Όμως εμείς ως ΔΣ της Επιστημονικής Ένωσης Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων δεν μπορούμε παρά να εκφράσουμε τα θερμά μας συγχαρητήρια στον Γενικό Αρχίατρο κύριο Σφήκα Γεώργιο και στον Αρχίατρο κύριο Κουμαρά Χαράλαμπο, που με το μεράκι τους, την επιστημονική τους αρτιότητα και σκληρή δουλειά κατάφεραν να οργανώσουν και να θεσμοθετήσουν το πρώτο και μοναδικό για τις Ένοπλες Δυνάμεις Ιατρείο Λιπιδίων και Αθηροσκλήρωσης, που ήδη συμπληρώνει πέντε χρόνια δράσης!
Το διάστημα αυτό έχει να επιδείξει λαμπρά κλινικά και εκπαιδευτικά αποτελέσματα. Πάνω από 850 ασθενείς παρακολουθούνται εκ των οποίων 150 πάσχουν από Οικογενή Υπερχοληστερολαιμία. Τρεις Ειδικοί Ιατροί ολοκλήρωσαν την εξειδίκευσή τους στον τομέα της Λιπιδολογίας. Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης έχει εντάξει το Ιατρείο στα Αρχεία Καταγραφής Οικογενών Υπερχοληστερολαιμιών και ο Γενικός Αρχίατρος κύριος Σφήκας είναι Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ομάδας Εργασίας της Οικογενούς Υπερχοληστερολαιμίας τη διετία 2022-2023.
Για όλους αυτούς τους λόγους εμείς στην ΕΕΥΕΔ αισθανόμαστε υπερήφανοι για το Πρωτοποριακό Ιατρείο του 424 και για τους Συναδέλφους Μέλη μας, κυρίους Σφήκα Γεώργιο Γενικό Αρχίατρο, Παρδάλη Κωνσταντίνο Γενικό Αρχίατρο και Κουμαρά Χαράλαμπο Αρχίατρο, που στελεχώνουν το Ιατρείο και αποτελούν την Οργανωτική Επιτροπή της παρούσας ημερίδας.
Dr. Νικόλαος Παπαγιαννόπουλος
Υποστράτηγος (εα)
Πρόεδρος ΔΣ/ΕΕΥΕΔ
Χαιρετισμός Πρόεδρου Οργανωτικής Επιτροπής
Αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι, Ήρθε πάλι η στιγμή να ξαναβρεθούμε και να καταδυθούμε παρέα στα μυστικά της Λιπιδιολογίας στην 3η Ημερίδα Λιπιδίων & Αθηροσκλήρωσης. Έχοντας ζήσει ανεπανάληπτες δυσκολίες τα τελευταία δύο χρόνια, το μεγάλο στοίχημα ήταν να διατηρήσουμε την επαφή με τους ασθενείς μας σε αυτές τις πρωτόγνωρες συνθήκες και να μην χάσουμε την παρακολούθηση των χρόνιων νοσημάτων τους. Ένα πολύ δύσκολο έργο, το οποίο επιτύχαμε, παρά το γεγονός ότι η Δημόσια Υγεία βρέθηκε στα όρια της κατάρρευσης και όσοι την υπηρετούμε στα όρια των αντοχών μας.
Η εξέλιξη της επιστήμης δεν έμεινε όμως στάσιμη τα τελευταία χρόνια. Νέα καινοτόμα φάρμακα, καινοφανείς θεωρίες, πρωτοποριακές αντιλήψεις, νέες κατευθυντήριες οδηγίες ήρθαν να ταράξουν την καθημερινότητα τη δική μας και των ασθενών μας και να της δώσουν καινούριο νόημα. Πρέπει λοιπόν να αποδείξουμε ότι μπορούμε να είμαστε πάντα μπροστά από τις εξελίξεις για το καλό των ασθενών μας και να τις καθοδηγούμε.
Μετά τη μεγάλη επιτυχία των δύο προηγούμενων διοργανώσεών μας, πιστοί στο πνεύμα των καιρών, διοργανώνουμε την πρώτη μας υβριδική ημερίδα κι ευελπιστούμε να έρθουμε όλοι κοντά, με φυσική παρουσία ή διαδικτυακά και να γιορτάσουμε το θρίαμβο της επιστήμης.
Με συναδελφικούς χαιρετισμούς, Ο Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής
Την Παρασκευή 27 Μαίου 2022, στο παλαιό 424 ΓΣΝΕ πραγματοποιήθηκε εκδήλωση Ονοματοδοσίας του Στρατιωτικού Κέντρου Ψυχικής Υγείας προς τιμή του Μενέλεαου Βαδικόλια στα πλαίσια των 8 ετών λειτουργίας του Κέντρου.
Την εκδήλωση προσφώνησαν ο Διοικητής Γ΄ ΣΣ/NRDC-GR , o Διοικητής της ΣΣΑΣ, ο Διευθυντής του 424 ΓΣΝΕ, ο Μητροπολίτης Προύσης και εκ μέρους της ΕΕΥΕΔ ο Δημήτρης Σαρήπουλος. κ.α. Παρόντα ήταν τα παιδιά του Μενέλαου Βαδικόλια, Κώνσταντίνος και Χρυσάνθη που με τον Δκτη Γ’ΣΣ/NRDC-GR και τον Δντη του 424 ΓΣΝΕ αποκάλυψαν την Πλάκα Ονοματοδοσίας.
Ο Γενικός Αρχίατρος Φωτιάδης Πέτρος παρουσίασε τα πεπραγμένα του Κέντρου αναδεικνύοντας ένα πολύπλευρο έργο στον τομέα της Ψυχικής Υγείας, άγνωστο ακόμη στον χώρο μας. Για το έργο αυτό εκφράζουμε τα θερμά μας συγχαρητήρια, στον Διευθυντή, τα στελέχη και σε όλο το λοιπό προσωπικό του Κέντρου Ψυχικής Υγείας του 424 ΓΣΝΕ που δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από ανάλογα Κέντρα της Πολιτείας.
Ο Γενικός Αρχίατρος Νταφούλης Παύλος παρουσίασε το Βιογραφικό του Υποστρατήγου (ΥΙ) Μενέλαου Βαδικόλια με την παρουσίαση πολλών φωτογραφιών και αναφορών στην διαδρομή του στο Υγειονομικό σου Στρατού Ξηράς.
Ο Κων. Βαδικόλιας, γιός του Μενέλαου Βαδικόλια παρουσίασε τον πατέρα του, τον οικογενειάρχη που πάλευε να συμβιβάσει τις υποχρεώσεις του στην υπηρεσία και στην οικογένειά του.
Η ΕΕΥΕΔ εκπροσωπήθηκε από τον κ. τ. Πρύτανη Μάνθο Αναστάσιο, τον κ. Σαρήπουλο Δημήτρη και τον Γεν. Γραμματέα Τασιόπουλο Αργύρη.
Η από καρδιάς ομιλία του κ. Σαρήπουλου που εντυπωσίασε και συγκίνησε τους παρευρισκόμενους. Παρατίθεται, σε ακριβή απομαγνητοφώνηση, παραβλέποντας τυχόν συντακτικά λάθη που αναπόφευκτα συνοδεύουν τον προφορικό λόγο.
Η ΟΜΙΛΙΑ
Ως εκπρόσωπος της Επιστημονικής Ένωσης Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων, θέλω να μεταφέρω, Ταξίαρχε κύριε Γκουβά και Γενικέ Αρχίατρε κύριε Φωτιάδη, τα συγχαρητήριά αφενός και αφετέρου την σύμφωνη και ομόφωνη γνώμη όλων των Μελών του ΔΣ για την ονοματοθεσία αυτή. Πράγματι ο Μενέλαος Βαδικόλιας μεταξύ των αξιών Ιατρών που υπηρετούσαν στις θέσεις αυτές κατέχει θέση περίοπτη. Προ ημερών ο Πρόεδρος της ΕΕΥΕΔ κ Παπαγιαννόπουλος παρηπονέθει ότι δεν διαβάζω τα mail. Διαβάζω του τίτλους, απάντησα. Τίποτα δεν διαβάζεις, μου είπε και έτσι δεν γνωρίζεις ότι η Πτέρυγα της ψυχιατρικής του Παλαιού 424 ΓΝΝΕ θα ονομαστεί Πτέρυγα Μενέλαου Βαδικόλια. Έμεινα ενεός. Θέλω να παρευρεθώ, έχει ιδιαίτερη σημασία για μένα και ο Πρόεδρος της ΕΕΥΕΔ μου ανέθεσε την εκπροσώπηση λογω συμμετοχής του σε άλλη Επιστημονική Ημερίδα την ίδια ώρα. Μισό αιώνα μετά, η συγκυρία μου έδινε τη δυνατότητα να εκφράσω ένα μεγάλο ευχαριστώ δημοσίως. Εκείνο το βράδυ δεν κοιμήθηκα αναπόλησα τη ζωή μου σε σχέση με το Μενέλαο Βαδικόλια. Δυστυχώς ο χρόνος δεν μου επιτρέπει να μακρηγορήσω, συνοπτικά όμως επιθυμώ να αναφερθώ στον άνθρωπο Μενέλαο Βαδικόλια όπως εγώ τον γνώρισα. Έχασα τον πατέρα μου σε ηλικία 10 ετών ενώ ο αδερφός μου ή το 7 η οικογένεια Βαδικόλια χωρίς να έχει καμία υποχρέωση προς τούτο προσέφερε βοήθεια και αμέριστη συμπαράσταση. Ο Βαδικόλιας άνοιξε την προστατευτική αγκάλη του για να συμπεριλάβει άλλα δύο άτομα. Στάθηκε σαν πατέρας, με προστάτευσε, με συμβούλεψε, με κατεύθυνε με επέβλεπε, με έπέπληττε. Αλλά ακόμα και επίπληξη είχε τόνο χαμηλό και ήταν πολύ ήρεμη. Υπήρξε το καταφύγιο μου.
Όταν είχα την πρώτη μου επιπλοκή, έντρομος τον αναζήτησα. Χαμογέλασε μου είπε ένα ανέκδοτο σχετικό και μετά συνέχισε “και αυτό θα περάσει και άλλα θα έλθουν έτσι είναι η ιατρική, πρόσεξε μόνο να επιτελείς το έργο σου σύμφωνα με τους κανόνες της επιστήμης και να μην αμελήσεις ποτέ για τον άρρωστο”.
Πολλά τα βράδια που μετά το ιατρείο του, μου μετέφερε την εμπειρία του, μου διηγείτο ιστορίες από τη ζωή στο Στρατό και την Ιατρική. Θυμάμαι ακόμα τις προβλέψεις του και τις νουθεσίες του. Δυστυχώς πολλές από αυτές δεν τις ακολούθησα. Μία ημέρα τον βρήκα με κάτι έγγραφα, είναι τα σχέδια του νέου 424 ΓΣΝΕ, θα γίνει ή στη Σχολή Πολέμου ή στο Στρατόπεδο Καρατάσου, στην Ευκαρπία, εκεί που είναι σήμερα δηλαδή. Δυστυχώς όμως μου είπε συναντώ τέτοιες αντιδράσεις που πιστεύω ότι εσύ θα έχεις αποστρατευθεί και το Νοσοκομείο δεν θα έχει κατασκευαστεί.
Είχε πολλές γνωριμίες και προσέφερε βοήθεια αφειδώς. Τα αιτήματα του εγένοντο συνήθως αποδεκτά διότι και εύλογα ήταν και έπ’ αγαθώ εγένοντο. Από ασθενείς με οικονομική ανέχεια δεν λάμβανε αμοιβή και τούτο το λέω με γνώση γεγονότων και καταστάσεων.
Θυμάμαι το τελευταίο του ταξίδι από τον Άγιο Δημήτριο. Η πομπή σταμάτησε στη γωνία του 424 στην Παλιά Πτέρυγα περιθάλψεως και εψάλη Τρισάγιο. Στη συνέχεια θυμάμαι Αρχίατρους ολοκληρωμένους να ίστανται προ του τάφου. Θυμάμαι τον κύριο Σαρηγιάννη τον Χρήστο τον Χειρουργό, τον Μήνα τον Αρίστιππο τον μετέπειτα Κοσμήτορα. Ακούγοντας το “γοο” αντελήφθην ότι η προσφορά του ανθρώπου αυτού ήταν μεγάλη.
Ως επιτομή του Ανθρώπου, Μενέλαου Βαδικόλια, θα μου επιτρέψετε να χρησιμοποιήσω ένα απόφθεγμα του Τάσου Λειβαδίτη, χωρίς τα λόγια αυτά να αποτελούν ούτε φλινάφημα ούτε ψιμύθιο. “Υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι τόσο ξεχωριστοί που αξίζει κανείς να ζει για να τους συναντήσει στη ζωή του έστω και μία φορά”.
Κύριε Καθηγητά * Κωνσταντίνε Βαδικόλια κυρία Αρχίατρε ** Χρυσάνθη Βαδικόλια, για μένα Κωστή και Σάντυ χαρά και τιμή για εσάς και τον πατέρα σας η σημερινή ημέρα.
Κυρίε Φωτιάδη συνεχίζουμε να λέμε ότι οι άνθρωποι ζούνε όσο υπάρχουν άνθρωποι που τους θυμούνται. Με τις ενέργειές σας επεκτείνατε την μνήμη του Μενέλαου Βαδικόλια εις το διηνεκές. Τα μέλη της Επιστημονικής Ενώσεως Υγειονομικών ΕΔ αποτίουν φόρο τιμής. Όσο για μένα κλείνω το γόνυ ευλαβικά.
Ευχαριστώ
Δημήτρης Σαρίπουλος
* Ο Κωνσταντίνος Βαδικόλιας είναι τακτικός πρωτοβάθμιος Καθηγητής Νευρολογίας στο Δημοκτηριο Πανεπιστήμιο Θράκης και Αρχίατρος ε.α
** Η Γ. Αρχίατρος Χρυσάνθη Βαδικόλια είναι αιματολόγος, Διευθύντρια Αιματολογικής Κλινικής του 424 ΓΣΝΕ.
