• 2025.10.28
• Αργύρης Τασιόπουλος

28 Οκτωβρίου 1940 – Ημέρα Εθνικής Υπερηφάνειας

Η Ιταλία ζητά την παράδοση της χώρας και ολόκληρο το Έθνος απαντά με το ηρωικό του «ΟΧΙ». Οι άνδρες κατατάσσονται με απερίγραπτο ενθουσιασμό, αποφασισμένοι να υπερασπιστούν την Πατρίδα και να τιμωρήσουν τον εισβολέα.

Λύση: Μηχανισμός αναζήτησης λέξης μέσα στο άρθρο (όπως σε PDF) Κάνε επικόλληση αυτού του κώδικα σε μπλοκ Custom HTML μέσα στο άρθρο: Αναζήτηση

Οι πρώτες νίκες δεν αργούν να έρθουν – η Κορυτσά (22/11), Πρεμετή 3/12, το Δέλβινο 7/12, το Αργυρόκαστρο 8/12, Χειμάρα 22/12, απελευθερώνονται, ο λαός πανηγυρίζει, και η φωνή της Σοφίας Βέμπο ανυψώνει το φρόνημα, σατιρίζοντας τον Μουσολίνι.
Επικεφαλείς του Στρατού στην Ήπειρο, άξιοι ηγέτες, μετατρέπουν τον αυθόρμητο ενθουσιασμό των Ελλήνων στρατιωτών σε ακαταμάχητη δύναμη, γράφοντας σελίδες δόξας στην ιστορία του Έθνους μας. Όλα αυτά κράτησαν 5 μήνες, μετά φάνηκε ο νέος εισβολέας, οι Γερμανοί.

Η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της χώρας υποχώρησε στις πιέσεις των Άγγλων και αποστράτευσε τρεις στρατηγούς μεγάλων σχηματισμών στο μέτωπο της Ηπείρου (A’ΣΣ, Β’ΣΣ, ΤΣΗ), ενώ διαρκούσε ο πόλεμος και σχεδιαζόταν νέες επιχειρήσεις. Τέθηκαν έτσι τα θεμέλια για να έλθει σύντομα η διάλυση και η ήττα (20 Απρ.1941 συνθηκολόγησε το ΤΣΗ ⁷). Ας δούμε τα συμβάντα της της εποχής εκείνης μέσα από τα βιώματα του Αντιστράτηγου Γεωργίου Κοσμά, όπως αυτά τα έχει καταγράψει ο ίδιος σε βιβλίο του αλλά και η ιστορία . Θα αρχίσουμε με μια σκηνή κοντά στο στο τέλος του πολέμου.

Ήταν Φεβρουάριος του 1941, η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία ήταν προβληματισμένη εμπρός στην διαφαινόμενη Γερμανική εισβολή και στην απαίτηση των Αγγλων για συμβολική μόνο ενίσχυση των Ελληνικών Δυνάμεων. Ο Αντιστράτηγος Γεώργιος Κοσμάς, Διοικητής Α’ Σώματος Στρατού στο Αλβανικό μέτωπο τους προέτρεψε σε σύσκεψη Αντιστρατήγων “…….είναι καλύτερο η Ελλάδα να μείνει μόνη της (χωρίς την συμβολική συμμαχική ενίσχυση), για να αντιμετωπίσει τους δύο εισβολείς και να πέσει με τρόπο ένδοξο που και αυτό ακόμη το “πέσιμο” της να είναι για τους λαούς ανάσταση σωστή και μεσουράνημα δόξας. Για την δήλωση αυτή τον αποστράτευσαν εν καιρώ επιχειρήσεων!!.μαζί του αποστράτευσαν ακόμη δύο Αντιστρατήγους, Διοικητές Μεγαλων Σχηματισμών στο Μετωπο της Βορειου Ηπείρου, γιατί πίστευαν και αυτοί στην ορθότητα της δήλωσης του Κοσμά. Ποιός ήταν ο Γ. Κοσμάς.

Ο Γεώργιος Κοσμάς (1884–1964) δεν ήταν τυχαίος Αξιωματικός. Ήταν παρών, ως μάχιμος Αξιωματικός,  σε όλους τους αγώνες του Έθνους,  όπως στους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912–13, στο Μακεδονικό Μέτωπο (Α’ΠΠ),  την Μικρασιατική εκστρατεία, στον Ελληνο – Ιταλικό Πόλεμο στην αντίσταση κατά των κατακτητών. Η ιστορία του είναι συνυφασμένη με αγώνες αυτούς. Ιδιαίτερα οργανωτικός και αποτελεσματικός, συνέβαλε καθοριστικά στην νίκη των Ελληνικών στρατευμάτων στην Βόρειο Ήπειρο. Γενναίος και άφοβος μαχητής σε όλη του την ζωή,  χαρισματικός ως ηγέτης,  ταπεινός ως απόστρατος, αμετακίνητος στα πιστεύω  του. Θα έπρεπε το ονομά του να είναι ευρύτερα γνωστό, άδικα όμως είναι ελάχιστα προβεβλημένος.

Στο προσωπό του τιμούμε όσους πολέμησαν, όσους θυσιάστηκαν, τιμούμε τον άγνωστο Έλληνα μαχητή, που το 1940-1941, στάθηκε όρθιος απέναντι στις δύο υπερδυνάμεις της εποχής και απέδειξε πως το πνεύμα της Ελλάδας δεν υποτάσσεται. Από τον Μαραθώνα και τις Θερμοπύλες έως τα χιονισμένα βουνά της Ηπείρου, ο Έλληνας παραμένει αιώνες μετά ο ίδιος ανυπότακτος, γενναίος και εκπληκτικός μαχητής, που αγωνίζεται για την ελευθερία, την τιμή και την πατρίδα.

Ο Γεώργιος Κοσμάς  

1904 : Κατετάγη στο στρατό ως εθελοντής με το βαθμό του δεκανέα και τοποθετήθηκε στο Β’ πεδινό πυροβολικό. Ως δεκανέας αρχικά, ως λοχίας και επιλοχίας αργότερα, γνώρισε τη ζωή του στρατώνα, όποία μετέπειτα του χρησίμεψε ως κλείδα γνώσης και ψυχολογίας των αντρών του. Από τότε είχε τον τρόπο να “σαγηνεύει” τους άντρες του, να τους εξουσιάζει και να τους εμψυχώνει. Οι άντρες του λόχου του τον ονόμαζαν «μάγο».

1909 : Εισήχθη στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, δέκατος ανάμεσα σε 54 συναδέλφους του. Αποφοίτησε το 1912 ως Ανθυπολοχαγός Πυροβολικού.

1912 : Το Σεπτέμβρη του 1912 τον βλέπουμε να βαδίζει με το ηρωικό του Σύνταγμα (ως διοικητής τμήματος πολυβόλων) στη φωτιά του πολέμου με στόχο την ολοκλήρωση των Εθνικών ονείρων. ‘Έπρεπε να τελέψει το έργο του Κολοκοτρώνη. ‘Έπρεπε να λυτρωθούν οι αλύτρωτοι αδελφοί”. Ο Κοσμάς ήταν ένας από τους συντελεστάς της νίκης, σ’ αυτόν τον πόλεμο αψήφιστα έπεφτε στη φωτιά και με κάθε τρόπο προσπάθαγε να πετύχει τον αντικειμενικό του σκοπό. ‘Από τις πρώτες μέρες οι άντρες του, τον ονόμασαν «άντρα αληθινό” και “ήρωα”. Τον βλέπουμε να μάχεται στις μάχες της Πόρτας, της Καστανιάς, στην σκληρή μάχη των Γιαννιτσών να συμμετέχει στην απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, στην μάχη του Οστρόβου και να παρασημοφορείται.

1913 : Στον Έλληνο Βουλγαρικό πόλεμο διήυθυνε τότε τον 5ο Λόχο του 901 Συντάγματος. Έλαβε μέρος σ’ όλες του τις μάχες, στις τριήμερες μάχες του Κιλκίς ανδραγάθησε πάλι και προκάλεσε τον θαυμασμό των αξιωματικών και των στρατιωτών του. Το όνομα του αναφέρθηκε με εγκωμιαστικά λόγια στην ημερήσια Διαταγή της IV Μεραρχία. Τη ίδια τόλμη δείχνει στη μάχη του Κασσελίν και στις μάχες της περιοχής Χασάν Πασά που ήταν ένα αληθινό κυνηγητό των Βουλγάρων από ύψωμα σε ύψωμα και από κορυφογραμμή σε κορυφογραμμή.

Μετά την συνθηκολόγηση των Βουλγάρων, του ανατέθηκε αποστολή χαρτογράφησης μέσα στο Βουλγαρικό Κράτος, βόρεια του Μπέλες. Ήταν επικεφαλής ομάδας 5 Αξιωματικών και 5 Οπλιτών Είχανε κάμποσο προχωρήσει μέσα στο Βουλγαρικό έδαφος όταν έπεσαν σε ενέδρα κομιτατζήδων και μερικών χωρικών, περίπου 200 σε αριθμό. Ανάμεσα στις δύο ομάδες ξέσπασε σκληρή μάχη που κράτησε δύο ημέρες, υποχωρούσε από φαράγγι σε φαράγγι μέχρι που η ομάδα με την απώλεια ενός οπλίτη έφθασε στο Πετρίτσι. Οι απώλειες των Βουλγάρων ήταν πολύ περισσότερες. Το περιστατικό αυτό τον θεοποίησε στα μάτια των Στρατιωτών του.

1916 : Τον βλέπουμε να μάχεται σκληρά στην καμπή του Έριβώνος και στη μάχη του Περλεπέ (1), στη μάχη του Μπροντ (1), όπου και του δόθηκε ο Πολεμικός Σταυρός των μαχών του Μπρόντ, τον βλέπουμε να αλαλάζει στήν προέλαση της Μεραρχίας του και να φτάνει στα Σκόπια, στην Πρίστινα , στη Νίσσα και στο Πιρότ (ήταν η πρώτη συμμετοχή ελληνικών στρατευμάτων στο πλευρό της Αντάντ μετά τη δημιουργία του Κράτους της Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη) (2).

1919 – 1922: Συμμετείχε στη Μικρασιατική Εκστρατεία. Υπηρέτησε αρχικά ως αξιωματικός Πυροβολικού και στη συνέχεια σε επιτελικές θέσεις. Υπηρέτησε σε μονάδες που συμμετείχαν στην προέλαση προς το εσωτερικό της Μικράς Ασίας το 1920–1921. Διακρίθηκε ιδιαίτερα στις μάχες του Εσκί Σεχίρ και του Αφιόν Καραχισάρ, όπου έδειξε επιτελική ικανότητα και ψυχραιμία κάτω από πίεση. Κατά την κατάρρευση του μετώπου (Αύγουστος 1922), φέρεται ότι, διατήρησε την πειθαρχία στο τμήμα του, συνέβαλε στη συγκράτηση και οργάνωση της υποχώρησης προς τα δυτικά και διέσωσε μέρος του υλικού και προσωπικού της μονάδας του. Αυτό του χάρισε την εκτίμηση των ανωτέρων του και τον κατέστησε πρόσωπο εμπιστοσύνης των στρατιωτικών κύκλων μετά την Μικρασιατική Καταστροφή.

1923 : Μετά την επιστροφή της XIV Μεραρχίας του από τον Έβρο, γίνηκε το κίνημα της 22ας Οκτωβρίου 1923  για την ανατροπή της επανάστασης του 1922. Το κίνημα δεν πέτυχε, οι κυβερνητικοί το κατάπνιξαν αμέσως. Καταδικάσθηκε τότε ερήμην σε θάνατο από το στρατοδικείο Πατρών. Η καταδίκη αυτή του έφερε και την απόταξη η όποια κράτησε ως την εποχή της οικουμενικής κυβερνήσης.

1927 : Ανεκλήθη στο στρατό, πρώτος μεταξύ των ανακληθέντων με το βαθμό του συνταγματάρχη. Τοποθετήθηκε αμέσως Διοικητής του Συντάγματος Βοδενών και ύστερα από ενάμιση χρόνο γίνηκε Διοικητής του Συνοριακού τομέα ‘Έβρου. Λίγο αργότερα τον βλέπουμε επιτελάρχη του Δ’ Σώματος Στρατού, για να φύγει από αυτό μετά την άρτια οργάνωσή του και να γίνει επιτελάρχης του Γ’ Σώματος.

1934 : Προήχθη στον βαθμό του Υποστρατήγου, ανέλαβε την Διοίκηση της ΙΙΙ Μεραρχίας που είχε την έδρα της στην Πάτρα.

1939 : Διοικητής του Δ’ Σώματος Στρατού πού έδρευε στην Καβάλα.

1940 : Με την έναρξη του Β’ΠΠ απένατί μας ήταν η Ιταλία και η Βουλγαρία. Η Ιταλία έπαιξε αρκετά καλά το ρόλο της μιλούσε για ειρήνη ενώ η Βουλγαρία κράδαινε σ’ όλα τα τελευταία χρόνια απειλητικά, το σπαθί της πάνω από το κορμί της Ελλάδας. Δικαιολογημένα λοιπόν και προσοχή του Ελληνικού λαού και της Ελληνικής Κυβερνήσεως στράφηκε προς τα Ελληνο Βουλγαρικά σύνορα, ο κίνδυνος που μας απειλούσε φαίνονταν καθαρά. ‘Έτσι με την πίεση αυτή άρχισε η χώρα­ μας τους εξοπλισμούς και τα αμυντικά της έργα. ‘Ήθελε να φράξει τις πόρτες και να, εμποδίσει τούς Βάρβαρους να περάσουν. Ως Διοικητής λοιπόν του Δ’ Σώματος Στρατού έδειξε μια αφάνταστη δραστηριότητα. ‘Υπήρξε ταχύς και οργανωτικός σε όλα του. Ο ίδιος στάθηκε πάνω από τους εργάτες των αμυντικών έργων και τους καθοδηγούσε με την πολύτιμη πείρα του. Με την ένταση αυτή κατασκεύασε στην περιοχή του 400 πολυβολεία από μπετόν αρμέ και τόσα άλλα εμπόδια και παγίδες για τα άρματα. Η δουλειά του αυτή προσέχτηκε από το Γενικό Επιτελείο Στρατού που πού εξέδωσε μια επαινετική διαταγή.

Η κήρυξη του πολέμου της Ιταλίας κατά της Ελλάδας τον βρήκε Διοικητή του Δ’ Σώματος. Με ταχύτητα και μεθοδικότητα έκανε την επιστράτευση του και έπιασε τις επίκαιρες θέσεις στα Ελληνο Βουλγαρικά σύνορα. Περίμενε ανήσυχος εκεί για να κινηθούν οι προαιώνιοι εχθροί του γένους, οι Βούλγαροι, για να τούς δώσει το χρειαζούμενο χτύπημα. Φάνταζε σαν λιοντάρι, λένε οι αξιωματικοί και οι οπλίτες πού ήταν κοντά του. Ο χαρακτηρισμός είναι εύστοχος γιατί το κοντό και γεροδεμένο κορμί του έχει κάτι από το σχήμα και την όψη του λιονταριού. Και στα πιο απομακρυσμένα φυλάκια έκανε ίδιος προσωπικές εφόδους πού προκαλούσαν το θαυμασμό μα και το φόβο των στρατιωτών. Ξεκίναγε από τον κάμπο και έφτανε σε υψόμετρο 1800 και 2000 μέτρων χωρίς ίχνος κόπωσης.

28η Οκτωβρίου η εισβολή των Ιταλών άρχισε, οι Βούλγαροι ήταν ήσυχοι, δεν φαινόταν δραστηριότητα που να έδειχνε προετοιμασία για εισβολή. Όταν βεβαιώθηκε πώς οι Βούλγαροι δεν θα πραγματοποιούσαν εισβολή, θέλησε να φύγει από εκεί και να προσφέρει τις υπηρεσίες του στο μέτωπο της Αλβανίας. Ζήτησε από το Γενικό Στρατηγείο να τον μεταθέσει στην Αλβανία. Η αίτηση του έγινε δεκτή από τον Αρχιστράτηγο Παπάγο την νύκτα της 16ης του Νοέμβρη. Την ίδια νύχτα πήρε το μεγαλύτερο μέρος του επιτελείου του και τον Διοικητή του πυροβολικού του και πήγε στην Κοζάνη.

Την άλλη μέρα ανάλαδε την Διοίκηση των Μεραρχιών Χ και ΧΙ που ονομάστηκαν «Ομάς Μεραρχιών Κ» (Κοσμα). Ύστερα από γρήγορη αλλά προσεκτική μελέτη της κατάστασης έβγαλε την πρώτη διαταγή της “Ομάδος Μεραρχιών».

Απόσπασμα από την διαταγή :

«Απευθύνω χαιρετισμόν εις άπαντας και παρακαλώ όπως εκτελώσι το καθήκον των μετά ηρωισμού και αυτοθυσίας». Και παρακάτω υπάρχουν τα “Σπαρτιάτικα” λόγια

“Πας υστερών και διστάζων προ εχθρικής πιέσεως να αντικαθίσταται άνευ ετέρας διαταγής”,

Πρώτη του φροντίδα ήταν να αλώσει το ύψωμα 1878 (3) , το οποίο αποτελεί το κλειδί του νότιου συγκροτήματος της Moράβας και του οποίου η πτώση θα άνοιγε το δρόμο προς την κοιλάδα της Κορυτσάς και θα τσάκιζε την Ιταλική αντίσταση του βόρειου συγκροτήματος. Την «θυελλώδη” επίθεση, όπως την ονόμασε το Τ.Σ.Δ.Μ (Τακτικό Συγκρότημα Δυτικής Μακεδονίας), την εξαπέλυσε την 21 Νοεμβρίου έπειτα από μια έντονη προπαρασκευή του πυροβολικού και με ενίσχυση 55 πολυβόλων που ήχος τους γιόμισε τα γύρω φαράγγια. Η επίθεση αυτή ήτανε για τους ‘Ιταλούς κάτι το συντριπτικό. Μέσα μόλις σε μια μέρα. πέτυχε όλους στόχους πού είχε σχεδιάσει ο Κοσμάς. Κατελήφθη το φοβερό ύψωμα. 1878 που είχε δεχτεί τόσες Ελληνικές επιθέσεις κι είχε “φάει” τόσα παληκάρια. Το Γενικό Στρατηγείο βράβευσε αμέσως τον Στρατηγό Κοσμά και τις Μονάδες του, τού απένειμε τον Πολεμικό Σταυρό Α‘ Τάξεως.

Προς το βράδυ της 21 Νοεμβρίου φάνηκαν τα πρώτα Ιταλικά τμήματα να κατεβαίνουν άτακτα από τη Νότια Μοράβα και το ίδιο βράδυ οι Ιταλοί άδειασαν ολόκληρη την περιοχή της Κορυτσάς. την άλλη μέρα. μπήκαν μέσα θριαμβευτικά, τα Ελληνικά στρατεύματα.

Είναι αδύνατο στα πλαίσια μιας ανάρτησης να περιγραφεί ο τιτάνιος αγώνας των Ελληνικών δυνάμεων. Ο Κοσμάς δεν σταματούσε στις επιτυχίες αλλά απαιτούσε παρά τις όποιες δυσκολίες η κάθε επιτυχία να είναι η αρχή της επόμενης προσπάθειας. Χαρακτηριστικά, όταν στις 22/12/1940 η ΙΙΙ Μεραρχία καταλαμβάνει την Χειμάρα και συλαμβάνει στην Παπαθιά ενα Τάγμα μελανοχιτώνων (677 Οπλίτες και 27 Αξιωματικούς) δεν έγινε καμιά εκμετάλευση της επιτυχίας από το 6ο Σύνταγμα Πεζικού και προέβη στην αφαίρεση της Διοικησης του Συνταγματάρχου “επί ανεπάρκεια” που καταδείχθηκε τόσο στην κατάληψη της Χειμάρας αλλά και νωρίτερα. Εξακριβώθηκε ότι ο εν λόγω Συνταγματάρχης παρέμεινε κατά τις επιθέσεις του Συνταγματός του σε μεμακρυσμένους Σταθμούς Διοικήσεως πληροφορούμενος τελευταίος τα γεγονότα. Στις 27/12/1940 διέταξε την διάλυση των “πολυτελών Ομάδων Διοίκησης” και απαιτησε στους ηγήτορες να είναι κοντά στα μαχώμενα τμήματα.

Χαρακτηριστικά, με την Α.Π 405/1348/27.12.1940/Γ’ΣΣ/3ο ΕΓ Διαταγή, γράφει :

‘Εκ της μέχρι τούδε παρακολουθήσεως του αγώνος διεπίστωσα ώς ασφαλώς και υμείς διεπιστώσατε, ότι τα ευτυχή τούτου απoτελέσμα, οφείλονται κατα μέγιστον μέρος εις τον αυτόβουλον  δράσιν και αύτοθυσίαν φιλοτίμων στρατιωτών και  ουχί ώς έδει εις την έπέμβασιν κα διοίκησιν των κατωτέρων στελεχών ιδία διμοιριτών.

Τούτο κατέστει καταψανές, ωστε να ύποπέση και εις την αντίληψη του έχθρού του οποίου ανώτερα στελέχη εθαύμασαν  την πρωτοβουλίαν και ορμήν του στρατιώτου, εκφραζομένου δυσμενώς δια τα κατώτερα στελέχη ήμων, άτινα εχαρακτήρησαν ώς στερούμενα πρωτοβουλίας και διοικητικής ίκανότητος. Ολόκληρη η Διαταγή στην Σημείωση 5

Ο αγώνας κάτω από την στιβαρή Διοίκηση του Κοσμά συνεχίστηκε παρά τις μεγάλες απώλειες από το δριμύ ψύχος και τις χιονοπτώσεις (Σημείωση 6 – Μετεωρογικά δεδομένα). Όταν οι απώλειες από τα κρυοπαγήματα που ήταν περισσότερες από τις απώλειες μάχης, μείωσαν αισθητά την δύναμη των μάχιμων μονάδων διέταξε την αναπλήρωση με προσωπικό από τις μη μάχιμες υπηρεσίες. Η πολεμική προσπάθεια έπρεπε να συνεχισθεί. Ενδιαφέρον άρθρο στην Μηχανή του Χρόνου, εδώ

Είχε την πίστη ότι μπορούσε να πετάξει τους Ιταλούς στην Θάλασσα αρκεί η Αγγλία να βοηθούσε με τον στόλο της.

Οι Άγγλοι και ο Κοσμάς

Ο πρίγκιπας Πέτρος, γιος του βασιλιά Γεώργιου Β’ είχε επισκεφθεί πολλές φορές στο Α’ Σώμα Στρατού, συνοδεύοντας Άγγλους Στρατηγούς. Σε μια από τις επισκέψεις, Άγγλος Στρατηγός, είπε με την γνωστή αλαζωνία των Αγγλων στον Κοσμά :

«Πρέπει οι Έλληνες να ευγνωμονείτε την Αγγλία που σας βοήθησε να νικήσετε τους Ιταλούς».

Η απάντηση του Κοσμά.

«Στρατηγέ μου, πού και πώς μας βοηθήσατε. Μέχρι σήμερα (μέσα Ιανουαρίου 1941), ό,τι πετύχαμε έναντι των Ιταλών, το πετύχαμε μόνοι μας και με δικά μας μέσα. Κοιτάχτε προς τον δρόμο (Ιωαννίνων- Αργυροκάστρου) και θα δείτε όλη την Ελλάδα επιστρατευμένη. Θα δείτε αυτοκίνητα που έχουν επιταχθεί, με τις επιγραφές των εργοστασίων στα οποία χρησιμοποιούνταν πριν. Θα δείτε όλη την Ελλάδα και μόνο την Ελλάδα. Αν μας είχατε βοηθήσει με τον στόλο και την αεροπορία σας, θα τους είχαμε ρίξει στη θάλασσα. Εκείνος όμως δεν απάντησε».

Αργότερα ο Πρίγκηπας Πέτρος διευκρίνησε στον Κοσμά, παρουσία του Συνταγματάρχη Κλεάνθη Μπουλαλά, Διοικητή της IV Μεραρχίας.

«Ξέρεις, δεν ήθελαν οι Άγγλοι να ρίξετε τους Ιταλούς στη θάλασσα, γιατί πού θα πήγαιναν τότε οι 850.000 στρατιώτες που συγκρατούσατε εσείς στην Αλβανία; Ίσως στην Αφρική, όπου κατά την περίοδο εκείνη τα πράγματα ήταν άσχημα για τους Άγγλους. Είχαν απωθηθεί προς την Αίγυπτο».

Όπως γράφει ο Γ. Κοσμάς : “Τότε κατάλαβα τι θα πει αγγλική πολιτική και πονηριά. Ενώ οι Γερμανοί βοηθούσαν τους Ιταλούς, αυτοί -οι Άγγλοι- μας άφηναν σκόπιμα αβοήθητους για δικό τους όφελος. Αν οι Άγγλοι με τον στόλο τους στην Αδριατική και την Αεροπορία εμπόδιζαν τις ιταλικές μεταφορές (από το Μπάρι και άλλα λιμάνια), έστω και τις μισές, οι Ιταλοί θα ρίχνονταν αναμφίβολα στη θάλασσα. Και συνεχίζει: «Οι Ιταλοί ενισχυμένοι και με μεταφορικά αεροπλάνα από τους Γερμανούς κατόρθωσαν να μεταφέρουν (ενν. στην Αλβανία) τρεις μεραρχίες, κατά μέσο όρο κάθε εβδομάδα, βοηθούμενοι και από την έντονη χιονόπτωση και πέτυχαν να μας αναχαιτίσουν, μέσα στον χειμώνα και οι δυνάμεις τους να ανέλθουν στις 850.000», όπως είπε ο Μουσολίνι σε λόγο του, μετά την κατάληψη της Ελλάδας.

Μαζικές Αποστρατείες εν μέσω πολέμου. 

Βρισκόμαστε στις τελευταίες μέρες του Φεβρουαρίου 1941, ο Αντιστράτηγος Γεώργιος Κοσμάς ετοιμαζόταν να κάνει συνδυασμένες επιχειρήσεις με το Β’ Σώμα Στρατού, ήθελε να δώσει τη χαριστική βολή του στους Ιταλούς. 

Ο Μεταξάς έχει πεθάνει και η διαφαινόμενη Γερμανική εισβολή έχει δημιουργήσει φοβερές ανησυχίες.

Τις ημέρες εκείνες συγκροτήθηκε στην Αθήνα το Συμβούλιο Αντιστράτηγων. Είχαν προηγηθεί συσκέψεις και συζητήσεις της ελληνικής ανώτατης πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας μετά των αφιχθέντων εις Αθήνας Βρετανών πολιτικών και στρατιωτικών, όπου προφανώς είχαν ληφθεί και αποφάσεις.

Στο Συμβούλιο Αντιστράτηγων κλήθηκε και ο Κοσμάς φυσικά . Στο Συμβούλιο εξεταστήκανε όλα τα στρατιωτικά ζητήματα τα αφορώντα την διεξαγωγή του πολέμου. Ο Κοσμάς μίλησε απλά και τίμια, όπως λέει ο λαός δωρικά, δωρικός ήταν ο λόγος του όπως δωρική είναι και η μορφή του. Ενημέρωσε πως αν ερχόταν βοήθεια των Άγγλων θα έπρεπε να είναι αρκετή ώστε να εξασφαλίσει την Ιταλο – Γερμανικήν ανάσχεση αρχικά και προοδευτικά να επιτρέψει την ανάληψη αντεπίθεσης. Διαφορετικά ήταν καλύτερο η Ελλάδα να μείνει μόνη της, για να αντιμετωπίσει και τους δύο εισβολείς και να πέσει με τρόπο ένδοξο που και αυτό ακόμη το “πέσιμο” της να είναι για τους λαούς ανάσταση σωστή και μεσουράνημα δόξας.

Έλεγε πως αν η εξωτερική βοήθεια ήταν ανεπαρκής προτιμότερον είναι να μην έρθουν καθόλου διότι και δικαιολογία πολιτική δίνουν στους Γερμανούς για την επέμβαση και χωρίς να να μας βοηθήσουν αποτελεσματικά, δεσμεύουν την ελευθερία ενεργείας στα ελληνικά στρατεύματα με την δημιουργία προς αυτά (τα ξένα στρατεύματα) στρατιωτικών υποχρεώσεων. Οι εξελίξεις έδειξαν πως ο Κοσμάς είχε δίκαιο και τα μεταγενέστερα γεγονότα τον δικαίωσαν απόλυτα (4).

Δεν έφθανε που η Κυβέρνηση Κορυζή που από κακή εκτίμηση, είτε από διάφορες σκοτεινές (ΣΣ Αγγλικές) πιέσεις έκανε το σφάλμα να απορρίψει τη γνώμη του, προχώρησε και παραπέρα, την ίδια μέρα αποστράτευσε τον Αντιστράτηγο Κοσμά Διοικητή Α’ΣΣ και τους δύο άλλους Αντιστράτηγους που είχαν πάρει στο Συμβούλιο το μέρος του Κοσμά (τον Μάρκο Δράκο, Διοικητή του Τμήματος Στρατιάς Ηπείρου -ΤΣΗ (Σημείωση 7) και τον Δημήτρη Παπαδόπουλο, Διοικητή Β’ΣΣ), επώδυνες αλλαγές για την Πατρίδα εν μέσω πολέμου.

Εκεί στο Υπουργείο Στρατιωτικών υπηρετούσε ως προσωπάρχης, ο Συνταγματάρχης Ασημάκης Ζήρος, ο οποίος την ίδια μέρα, μετά τις κρίσεις, ενημέρωσε εγγράφως στον Στρατηγό Κοσμά για την αποστρατεία του.

Στρατηγέ μου, με την σημερινή απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου και διατάγματος δημοσιευθέντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, τίθεστε σε αυτεπάγγελτο αποστρατεία καθώς και οι Αντιστράτηγοι Δράκος και Παπαδόπουλος. Ο κύριος Υπουργός διέταξε να κοινοποιηθεί εδώ η αιτιολογία, είναι ότι η περαιτέρω παραμονή στο Στράτευμα δεν προάγει τα συμφέρονται της υπηρεσίας. 

Η απάντηση του Στρατηγού Κοσμά:

“Κύριοι υπουργοί ασχέτως των αιτιών δυνάμει των οποίων απεστρατεύτην λαμβάνω την τιμή να σας αναφέρω ότι είμαι πρόθυμος ως έφεδρος να υπηρετήσω την πατρίδα μου, αυτή την περίοδο όπου και όπως υπηρεσία κρίνει. Ενημέρωσε τον προσωπάρχη του Υπουργείου πως προτιμούσε να πάει στην περιοχή της Καβάλας και να πολεμήσει είτε ως έσχατος είτε ως πρώτος τους Γερμανούς.”

Θέλησε λοιπόν να υπηρετήσει την πατρίδα και οι “Υπερπατριώτες” του έκλισαν κατάμουτρα την πόρτα. Την αναφορά παρέδωσε, ο Προσωπάρχης, παραταύτα στον Υφυπουργό Στρατιωτικών Νικόλαο Παπαδήμα (1890-1964). Ο Παπαδήμας όμως μόλις είδε την αίτηση, ρώτησε τον Προσωπάρχη, τι είναι αυτά που θέλει αυτός, και “αυτός” δεν ήταν ένας οποιοσδήποτε “αυτός” αλλά ο Στρατιωτικός Διοικητής Συγκροτήματος Μεραρχιών του Α’ Σώματος Στρατού, ο Στρατηγός που διέσπασε τις εχθρικές γραμμές στον Μοράβα, που κατέλαβε την Κορυτσά και την Μοσχόπολη, που απώθησε τους Ιταλούς δυτικά της Οστροβίτσας, ήταν αυτός που κατέλαβε την περιοχή Χειμάρας – Κούτση, ο ένδοξος λοιπόν στρατηγός είχε γίνει τώρα απλά “αυτός”. 

(πηγή : η Βιογραφία του Γ.Κοσμά από τον Ιστορικό και Συγγραφέα Κ. Καλαντζή – Χρησιμοποιήθηκαν αυτούσια αποσπάσματα με την γλώσσα του Συγγραφέα)

Τραγικό το λάθος της τότε Κυβέρνησης. Αν ήταν στην υπηρεσία ο Κοσμάς οι Ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις δεν θα διαλυόταν στην Αλβανία και θα υπήρχε μια αξιοπρεπής – συγκροτημένη αντίσταση στην Γερμανική εισβολή και ίσως μια ακόμη ένδοξη σελίδα στην ιστορία μας.

Μετά τη Γερμανική Εισβολή στην Ελλάδα τον Απρίλιο του 1941 και τη συνθηκολόγηση της Ελλάδας, του προτάθηκε — όπως και σε άλλους ανώτερους αξιωματικούς— να αναλάβει θέση στο νεοσύστατο στρατιωτικό σχήμα της κυβέρνησης Τσολάκογλου ή να βοηθήσει στην αναδιοργάνωση του στρατού κατοχής (ο λεγόμενος «Ελληνικός Στρατός Κατοχής») Ο Κοσμάς αρνήθηκε κατηγορηματικά, δηλώνοντας ότι δεν αναγνωρίζει την κυβέρνηση της Κατοχής και ότι θα παραμείνει αδρανής μέχρι την απελευθέρωση.

1943 : Στη διάρκεια της Κατοχής συμμετείχε στην αντιστασιακή οργάνωση «Στρατιωτική Ιεραρχία», που ίδρυσε ο Αλέξανδρος Παπάγος. Οι Γερμανοί όμως συνέλαβαν τους Παπάγο, Κοσμά και τους επίσης Στρατηγούς Δέδε, Μπακόπουλο και Πιτσίκα και τους μετέφεραν σιδηροδρομικώς στη Γερμανία στις 3 Αυγούστου 1943. Ως αιχμάλωτοι πολέμου οδηγήθηκαν τελικά στο Νταχάου, απ’ όπου απελευθερώθηκαν από Αμερικανούς τον Μάρτιο του 1945. Τον ίδιο μήνα επέστρεψαν, μέσω Ιταλίας στην Ελλάδα.

1947 : Υπηρέτησε ως  Γενικός Κυβερνήτης της Δυτικής Θράκης για έναν χρόνο.

1949 : Επανήλθε στην Στρατιωτική Υπηρεσία, στις 21 Ιανουαρίου 1949, ως Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού , όπου συνέβαλε σημαντικά και με επιτυχία στην αναδιοργάνωση του Στρατού. Αποστρατευτηκε στις 16 Μαρτίου 1951.

1950 : Ο Κοσμάς είχε προσωπική επαφή με τον Συνταγματάρχη Γεώργιο Γρίβα, όταν ο δεύτερος είχε πάρει την απόφαση να ηγηθεί ένοπλου Απελευθερωτικού Αγώνα, στη γενέτειρά του Κύπρο, για την οποία οι επιλήσμονες Βρετανοί αρνούνταν να εκπληρώσουν τις υποσχέσεις τους στην Ελλάδα και επέμεναν να την καταδυναστεύουν. Ήταν Συμπολεμιστές στη Μικρασιατική Εκστρατεία και αργότερα στον πόλεμο εναντίον των Γερμανοϊταλών το 1940-1941, οι δύο αξιωματικοί είχαν αναπτύξει μια ιδιαίτερα στενή σχέση. Τους ένωναν κοινοί εθνικοί αγώνες, εθνικά ιδανικά και πατριωτικά αισθήματα.

Προσφώνηση Κοσμά στον Γρίβα «Γενναίε και αγέραστε συμπολεμιστή, φίλε. Σε συγχαίρω για τη μεγάλη απόφασή σου. Όχι μόνο σε ενθαρρύνω να συνεχίσεις τις προσπάθειές σου, αλλά σε διαβεβαιώνω ότι θα σε στηρίξω και θα σε στηρίξω. Καιρός είναι να καταλάβουν οι φίλοι μας Βρετανοί ότι οι Έλληνες της Κύπρου βαρέθηκαν τα παρακάλια και τις κούφιες υποσχέσεις τους. Είναι αποφασισμένοι να πάρουν τη λευτεριά τους με το σπαθί τους». Πηγή εδώ

1951 : Στη συνέχεια ο Γεώργιος Κοσμάς εντάχθηκε στον πολιτικό στίβο και εκλεγόταν συνεχώς βουλευτής, ενώ υπηρέτησε Γενικός Διοικητής Βορείου Ελλάδος στην Κυβέρνηση του Αλέξανδρου Παπάγου από τις 15 Δεκεμβρίου 1954 έως τις 24 Μαΐου 1955, όταν και έγινε ο πρώτος Υπουργός Βορείου Ελλάδος, παραμένοντας στο αξίωμα αυτό έως τις 6 Οκτωβρίου 1955.

Επίλογος

Οι Έλληνες αισθάνθηκαν ντροπή να βλέπουν τους ήρωες του Μετώπου της Ηπείρου –  Αλβανίας, των Οχυρών να επιστρέφουν άοπλοι με σκυμμένα τα κεφάλια, ήταν πολύ βαρύ για να το θυμούνται. Οι  Έλληνες γιορτάζουν τον “ηρωισμό και την νίκη”, τις ήττες συνήθως τις ξεχνούν, δεν παίρνουν διδάγματα από αυτές και επαναλαμβάνουν τα ίδια σφάλματα.

Αν στην Κύπρο ή στην Ελλάδα το 1974 είχαμε ένα Στρατηγό “Κοσμά” τότε με μαθηματική ακρίβεια η Τούρκοι θα είχαν υποστεί μια τεράστια ήττα.    

---

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Σ1. Οι Μάχες του Περλεπέ και του Μπροντ (1916). Το Περλεπέ (Prilep) είναι σημαντικό σημείο συγκοινωνιών μεταξύ Μοναστηρίου (Bitola) και Σκοπίων και το Μπροντ (Brod) είναι ορεινή διάβαση νότια του Περλεπέ, στρατηγικής σημασίας. Οι μάχες έλαβαν χώρα το Καλοκαίρι – Φθινόπωρο του 1916, κυρίως Αύγουστος–Σεπτέμβριος. Από τη μια πλευρά ήταν Βουλγαρικές και Γερμανικές δυνάμεις που είχαν εισβάλει στη βόρεια Μακεδονία και από την άλλη Σύμμαχες δυνάμεις (Γαλλικές, Σερβικές και ορισμένες Ελληνικές μονάδες του Προσωρινού Κράτους Θεσσαλονίκης, μετά την Εθνική Άμυνα). Οι Βούλγαροι, προέλασαν το 1916 και κατέλαβαν το Μοναστήρι (Bitola), προωθούμενοι προς το Περλεπέ και το Μπροντ. Οι Σύμμαχοι, με τη βοήθεια των Σέρβων, επιχείρησαν αντεπίθεση στην περιοχή του Μπροντ και του Περλεπέ, για να ανακόψουν την προέλαση. Οι μάχες ήταν σκληρές και ορεινές, με βαριές απώλειες και για τις δύο πλευρές. Τελικά, οι Βούλγαροι διατήρησαν το Περλεπέ έως το 1918, όταν οι συμμαχικές επιθέσεις (υπό τον Γάλλο στρατηγό Φρανσέ ντ’ Εσπεραί) διέσπασαν το μέτωπο και τους ανάγκασαν να υποχωρήσουν. Οι μάχες αυτές αποτελούν προοίμιο της μεγάλης Μάχης του Μοναστηρίου (1916). Εδραίωσαν τη γραμμή του Μακεδονικού Μετώπου, που έμεινε σταθερή μέχρι το 1918. Για την Ελλάδα, ήταν η πρώτη συμμετοχή ελληνικών στρατευμάτων στο πλευρό της Αντάντ μετά τη δημιουργία του Κράτους της Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη.

Σ2 Το Κράτος της Εθνικής Άμυνας συγκροτήθηκε στη Θεσσαλονίκη τον Αύγουστο του 1916, στη διάρκεια του Εθνικού Διχασμού, από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, τον ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη και τον στρατηγό Παναγιώτη Δαγκλή, με τη στήριξη των Συμμάχων της Αντάντ. Αντιτάχθηκε στη φιλοβασιλική κυβέρνηση της Αθήνας και στόχευε στη συνέχιση του πολέμου στο πλευρό της Αντάντ. Η νέα κυβέρνηση οργάνωσε τον Στρατό της Εθνικής Άμυνας, που πολέμησε στο Μακεδονικό Μέτωπο. Το 1917, μετά την απομάκρυνση του βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄, ο Βενιζέλος επανήλθε στην Αθήνα και επανένωσε τη χώρα υπό ενιαία κυβέρνηση, σηματοδοτώντας τη συμμετοχή της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων.

Σ3 Το “ύψωμα 1878” αναφέρεται κυρίως στο Στρατηγικό ύψωμα Μοράβα-Ιβάν (ή Μοράβα-Μπύρ-Ιβάν), το οποίο ήταν κρίσιμο για την κατάληψη της {Κορυτσάς} κατά τον Ελληνο-ιταλικό πόλεμο του 1940. Η κατάληψή του, που έγινε με ηρωικές μάχες, ήταν απαραίτητη για την προέλαση του ελληνικού στρατού, ενώ ονομάστηκε και “ύψωμα των χειροβομβίδων” λόγω της έντασης των συγκρούσεων.  Ιστορική σημασία : Ελληνο-ιταλικός πόλεμος Το ύψωμα 1878 ήταν μια κομβική στρατηγική θέση που έπρεπε να καταληφθεί για να μπορέσει ο ελληνικός στρατός να προχωρήσει προς την Κορυτσά. Η μάχη για την κατάληψή του χαρακτηρίστηκε από ηρωισμό, αλλά και μεγάλες απώλειες, με πολλούς στρατιώτες να χάνουν τη ζωή τους στην προσπάθεια. Λόγω της σφοδρότητας των συγκρούσεων, το ύψωμα απέκτησε το προσωνύμιο “ύψωμα των χειροβομβίδων”. Η κατάληψή του θεωρείται ένα από τα σημαντικά θετικά αποτελέσματα του πολέμου, αποτέλεσμα της ομοψυχίας και της σωστής προετοιμασίας του στρατού. 

Σ4. Όπως γράφει ο Νίκος Γιαννόπουλος στο βιβλίο του «Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. ΤΟ ΞΕΧΑΣΜΕΝΟ ΟΧΙ»  «μεταξύ των Ελλήνων και των Βρετανών ιθυνόντων υπήρχαν διαφορετικές εκτιμήσεις, γιατί αντιμετώπιζαν το πρόβλημα από διαφορετική σκοπιά, με αποτέλεσμα να εκδηλωθούν σοβαρές διαφωνίες κατά τις διαπραγματεύσεις για την αντιμετώπιση της επερχόμενης Γερμανικής επίθεσης κατά της Ελλάδας» και στη συνέχεια γράφει: «Έλληνες και Βρετανοί επιτελείς είχαν υποπέσει σε τραγικά τακτικά σφάλματα, τα οποία οι έμπειροι Γερμανοί στρατηγοί δεν επρόκειτο ν’ αφήσουν ανεκμετάλλευτα» O Παπάγος με τον Κοσμά συνελήφθησαν από τους Γερμανούς  λόγω συνεργασίας με την Αντίσταση και στάλθηκαν στον Νταχάου. Εκεί ο Κοσμάς ρώτησε τον Παπάγο “Γιατί δέχθηκε βοήθεια 1/2 Μεραρχίας από τους Άγγλους, δύναμη που δεν μπορούσε να προσφέρει τίποτα”.  Ο Παπάγος απάντησε πως πιέστηκε από τους Άγγλους,  διότι ήθελαν (οι Άγγλοι) με την συμβολική αυτή κίνηση να δώσουν θάρρος στους Σέρβους για να σπάσουν το Σύμφωνο με τους Γερμανούς και στους Τούρκους να τονίσουν την παρουσία τους στην περιοχή. Συνέχισε ο Κοσμάς στο Βιβλίο του “Επί πλέον μου τόνισε την πικρίαν (Ο Παπάγος)…..

Σημειωτέον ότι καμία νίκη, στον αγώνα κατά των Γερμανών, δεν υπήρξε υπό την Συμμαχική Διοίκηση. Δείτε το σχετικό μας άρθρο με τίτλο “Το ξεχασμένο ΟΧΙ“

Σ5. Από την σελίδα 203 του Βιβλίου του Γ. Κοσμά η Διαταγή με αριθμό Α.Π 405/1348/27.12.1940/Γ’ΣΣ/3ο ΕΓ

Σ6. Μετεωρολογικά δεδομένα της εποχής εκείνης είχε διασώσει ο παλαιός μετεωρολόγος της ΕΜΥ Στέφανος Παπαγιαννάκης που μάλιστα επιστρατεύτηκε ως έφεδρος ανθυπολοχαγός και υπηρέτησε στο μέτωπο.

Ορισμένες από τις χαμηλότερες θερμοκρασίες (οC) που καταγράφηκαν ήταν: Ιωάννινα: – 5.0 (20/12) , Καστοριά: -7.4 (18/12) -10.5 (30/12), Φλώρινα: -10.0 -17.0 (22/12) , Κορυτσά: -9.0 (30/12) -8.0 (14/1) -4.0 (15/3). Μοσχόπολη (ορεινό χωριό στην Κορυτσά -19.0 (30/12) -20.0 (14/1) -10.0 (15/3).

Ο Παπαγιαννάκης στην εκπομπή «Συνδέσεις» της ΕΡΤ τόνισε: «Άρα στα χιονισμένα βουνά που είχαν ύψος πάνω από 1500 μέτρα, θα υπήρξαν θερμοκρασίες και κάτω από -20οC ιδιαίτερα κατά τις νύχτες με αίθριο ουρανό».

Σ7. Το Τμήμα Στρατιάς Ηπείρου (ΤΣΗ) Το Τμήμα Στρατιάς Ηπείρου (ΤΣΗ) — στα αγγλικά Epirus Army Section — ήταν ανώτερος σχηματισμός (στρατιά/section) του Ελληνικού Στρατού που συγκροτήθηκε κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου και λειτούργησε στο αλβανικό μέτωπο. Ξεκίνησε τη δράση του στις 14 Φεβρουαρίου 1941 και παρέμεινε ενεργό μέχρι τις 20 Απριλίου 1941. Wikipedia+1. Γιατί σχηματίστηκε : Η ανάγκη για νέο, ανώτερο διοικητικό επίπεδο προέκυψε επειδή οι δύο κύριοι ελληνικοί σχηματισμοί (Α’ και Β’ Σώμα Στρατού) που μάχονταν στο Αλβανικό μέτωπο είχαν μέχρι τότε άμεση σύνδεση με το Γενικό Στρατηγείο στα Ιωάννινα. Η πιθανότητα Γερμανικής εισβολής από τα βόρεια ώθησε το ΓΕΣ να μετακινήσει το Γενικό Επιτελείο στην Αθήνα και να δημιουργήσει το Τμήμα Στρατιάς Ηπείρου ως νέο τοπικό ανώτερο επιτελικό όργανο. Wikipedia

Στα τέλη Μαρτίου 1941 το ΤΣΗ περιλάμβανε τα Α’ και Β’ Σώματα Στρατού, με σημαντικές μεραρχίες πεζικού (μεταξύ άλλων 2η, 3η, 8η, 1η, 4η, 5η, 6η, 11η, 15η, 17η) — δηλαδή μεγάλο μέρος των στρατευμάτων της Ηπείρου/Αλβανίας. (Πλήρης κατάλογος τάξεων/μεραρχιών φαίνεται σε στρατιωτικές καταγραφές της περιόδου). Wikipedia+1

Διοίκηση — βασικοί διοικητές : ο Υποστράτηγος/Αντιστράτηγος Μάρκος Δράκος ορίστηκε αρχικός διοικητής του ΤΣΗ όταν αυτό συγκροτήθηκε. Wikipedia+1. Τον Μάρτιο 1941, μετά από διαφωνίες με το ΓΕΣ, ο Δράκος αποστρατεύτηκε και στη θέση του τέθηκε ο Ιωάννης Πιτσίκας Wikipedia

Επιχειρησιακή δράση και κατάληξη : Το ΤΣΗ συνέχισε τις επιχειρήσεις που είχαν αρχίσει το φθινόπωρο/χειμώνα 1940–1941: αμυντικές και επιθετικές κινήσεις στο αλβανικό έδαφος, απώθηση/αντεπιθέσεις κατά των Ιταλών και αντιμετώπιση της Ιταλικής «Άνοιξης» (Italian Spring Offensive). Wikipedia+1

Με την γερμανική εισβολή (6 Απριλίου 1941) και την ταχεία προώθηση των γερμανικών δυνάμεων στο εσωτερικό της χώρας, η θέση των ελληνικών δυνάμεων στην Ήπειρο έγινε επισφαλής· μετά από ασφυκτικές συνθήκες προώθησης/αποκοπής, το Τμήμα Στρατιάς Ηπείρου συνθηκολόγησε στις 20 Απριλίου 1941, γεγονός που σήμανε την ουσιαστική διάλυση της τακτικής παρουσίας του Ελληνικού Στρατού στο ηπειρωτικό μέτωπο. stefanov.no-ip.org+1

Το ΤΣΗ αποτέλεσε το κεντρικό διοικητικό όργανο για το ελληνικό μέτωπο στην Ήπειρο την τελική φάση του Ελληνοϊταλικού Πολέμου και κατά το ξεκίνημα της γερμανικής επίθεσης. Η δημιουργία του αντικατοπτρίζει την προσπάθεια του ΓΕΣ να συγκροτήσει κεντρική διοίκηση στο κρίσιμο μέτωπο· η κατάρρευσή του τον Απρίλιο 1941 ήταν κομβική για την ήττα/κατάληψη της ηπειρωτικής Ελλάδας.

---

Πηγές 

Κύρια πηγή της ανάρτησης είναι το Βιβλίο του Γ. Κοσμά  ” ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ – ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ- ΕΛΛΗΝΟΙΤΑΛΙΚΟΣ  ΣΥΜΜΟΡΙΤΟΠΟΛΕΜΟΣ”  είναι ένα πολύτιμο ιστορικό πόνημα, με συγγραφέα που ήταν παρών και έλαβε μέρος στα γεγονότα της εποχής, ως πρωταγωνιστής.

Την Βιογραφία του Γ. Κοσμά, ενσωματωμένη στο παραπάνω Βιβλίο, έγραψε ο Ιστορικός -Συγγραφέας Κώστας Καλαντζής (1908-1980), από την οποία ενσωματώσαμε στο κείμενο μας αποσπάσματα.

Το Βιβλίο είναι ελεύθερα  προσβάσιμο, για ανάγνωση από την οθόνη : εδώ και στην Ηλεκτρονική μας Βιβλιοθήκη της ΕΕΥΕΔ : εδώ.  Βέβαια είναι δύσκολο να διαβαστεί σε μια οθόνη υπολογιστή και ελάχιστοι θα τολμήσουν να το μελετήσουν. Αξίζει όμως τον κόπο μια που είναι  η Ιστορία μας “από πρωτο χέρι”.

Συγγραφέας	ΚΟΣΜΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
Τόπος έκδοσης	Αθήνα
Έτος έκδοσης	1967
Εκδότης	Ελληνικόν Φως
Σελίδες	480
Τιμή	Μη διαθέσιμο

• Στρατηγός Γεώργιος Κοσμάς: Γιατί δεν ρίξαμε τους Ιταλούς στη θάλασσα το 1940-41; εδώ
• Γεώργιος Κοσμάς : Wikipedia
• Οι 5 Στρατηγοί σε Ναζιστικά Στρατόπεδα
• Οι πέντε Έλληνες αντιστράτηγοι αιχμάλωτοι των Γερμανών… Ως το Νταχάου HistoryPoint

---

Επιμέλεια ανάρτησης : Αργύρης Τασιόπουλος

• 2025.10.09
• Αγνωστος Στρατιωτικός Ιατρός;

Η παρακάτω αναφορά στον Υποστρατήγο (ΥΙ) , Μιχαήλ Γκιάλα, βρέθηκε στο αρχείο του Υποστρατήγου (ΥΙ) Κωνσταντίνου Κυριακόπουλου ο οποίος και μας το έστειλε για ανάρτηση. Ο συγγραφέας μας είναι άγνωστος. Από το αναγραφόμενα ο φαίνεται ότι ο Συγγραφέας είναι Στρατιωτικός Ιατρός, Χειρουργός,που υπηρέτησε κάνοντας ειδικότητα στο 424 ΓΣΝΕ υπό την επίβλεψη του Μιχαήλ Γκιάλα.

Μιχαήλ Γκιάλας (1912-1999)

Πριν αρκετό χρόνο έλαβα από δύο κυρίες συναδέλφους ένα βιβλίο, το οποίο αφορούσε στην ιστορία της ζωής του πατέρα τους. Καθηλώθηκα μία εβδομάδα περίπου με το να διαβάζω ξανά και ξανά το μικρό βιβλίο. Γιατί τα δυο παιδιά του εύστοχα αναφέρουν στον ολιγόλογο πρόλογό τους: «… να παρουσιάσουμε τις αναμνήσεις μιας ολόκληρης ζωής ενός ανθρώπου που σχεδόν όλη του η ζωή σηματοδοτεί την εποχή του».

Σχεδόν αυτόματα γεννήθηκαν συνειρμοί, που μόνο το «συντριβάνι» της μνήμης ξέρει να αναβλύζει. Πρόσωπα αγαπητά, που ο χρόνος δεν κατάφερε να ξεθωριάσει, ήρθαν στη σκέψη μου, πρόσωπα που στη ζωή μου υπήρξαν σημαδιακοί σταθμοί.

Πόσες ομοιότητες έχει η ζωή του Μιχαήλ Γκιάλα μ’ εκείνη του Φίλιππου Κλωνιζάκη; Και ο Γκιάλας γιος παπά και δασκάλου, με έξι παιδιά και μεγαλύτερο από τα πέντε αγόρια ο Μιχάλης. Και όπως στον Φίλιππο έτσι και στον Γκιάλα ο πατέρας του, αλλά και ο παππούς του, του δίδαξαν τα βασικά κατευθυντήρια στοιχεία της πορείας του: την εργατικότητα, τον σεβασμό στην ορθόδοξη λατρεία και την αγάπη του στην αγροτική ζωή. Τελειώνοντας το Γυμνάσιο της Χίου μπορούσε να σπουδάσει με υποτροφία, το Πρώιον Κληροδότημα επειδή επρώτευσε μεταξύ 80 συμμαθητών του, εκπαιδευτικός ή γεωπόνος ή να δώσει εξετάσεις στην προ διετίας ιδρυθείσα Στρατιωτική Ιατρική Σχολή (Σ.Ι.Σ.) Αθηνών. Έδωσε εξετάσεις στη Σ.Ι.Σ. και επέτυχε μεταξύ των τριών πρώτων. Αλλά ενώ η τότε Ανωτάτη του Στρατού Υγειονομική Επιτροπή τον χαρακτήρισε, προ των εξετάσεων, ικανό, μετά την έκδοση των αποτελεσμάτων ο Υφυπουργός Στρατιωτικών, βασιζόμενος σε μία πάθησή του, όπως και έξι άλλων επιτυχόντων, διέταξε να μην εισαχθούν οι επτά γιατί έχουν αδενοειδείς εκβλαστήσεις. Η απόφαση του Υφυπουργού ανετράπη μετά πρωτοφανή αντίσταση και μαχητικότητα των επτά παιδιών. Διαβάζοντας τις «Αναμνήσεις» του, όπου αφηγείται τα γεγονότα της ζωής του, για να τα γράφουν οι δύο θυγατέρες του, θυμάμαι με συγκίνηση τα λόγια του: «Γιατρέ μου να επιμένεις στις αξίες της ζωής». Και πληροφορήθηκα κάποτε την απάντηση της κόρης του, της μετέπειτα Καθηγήτριας της Αναισθησιολογίας, στον τρόπο συμπεριφοράς ορισμένων εκλεκτόρων που αντιδρούσαν στην καθηγητοποίησή της: «Και μην λησμονείτε κύριοι Καθηγητές ότι αναφέρεστε σε μία Γκιάλα!». Εφοίτησε λοιπόν ο Μιχάλης στη Σ.Ι.Σ. από το 1928 μέχρι το 1934.

Το 1934 ως ανθυπίατρος μετετέθη στο 4ο Γενικό Νοσοκομείο Δράμας για πρακτική εξάσκηση, όπως συμβαίνει σήμερα με τη Σ.Ε.Υ. στο 401 Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών και στο 424 Γ.Σ.Ν.Ε. Θεσσαλονίκης. Κι εκεί είχε μια περιπέτεια. Το 1935 εξερράγη κίνημα με οργανωτή τον Πλαστήρα, στο οποίο προσεχώρησε και ο Γκιάλας, καταταγείς σε Τάγμα εθελοντών το Τάγμα Χατζάκη. Το Τάγμα κατέλαβε την ανατολική όχθη του Στρυμώνος, με προοπτική να βαδίσει κατά της Θεσσαλονίκης. Και αφηγείται, δρώντας πάντα με την λογική.

«Αλλά δεν είχαμε το δίκιο εμείς, διότι είναι δύσκολο πράγμα όταν είναι πρόσφατος η ετυμηγορία του λαού, ο οποίος τέλος πάντων, βαρέθηκε 15 χρόνια να κυβερνούν οι Βενιζελικοί και έφερε το Λαϊκό Κόμμα … δεν μπορείς εσύ να πεις, να επιβληθείς στη θέληση του λαού, καταργείται έτσι η Δημοκρατία. Εγώ προσεχώρησα με τη θέλησή μου. Ήταν O ενθουσιασμός. Πρόσφατα είχαμε ορκισθεί στη Δημοκρατία βγαίνοντας από τη Σχολή (Σ.Ι.Σ.). Έτσι, βρέθηκα στο Στρατοδικείο στη Δράμα, επί εσχάτη προδοσία. Ευτυχώς η υπόθεση αυτή ήταν ανώδυνος Μόνο, που με έδιωξαν από τον Στρατό, με αποστράτευσαν».

Ε, αλλά ο Γκιάλας παρέμεινε Γκιάλας. Και απολογήθηκε ως εξής:

«Κύριε Πρόεδρε εγώ δεν παρασύρθηκα, αλλά επίστευσα ότι κινδυνεύει η Δημοκρατία και προσεχώρησα αυθορμήτως. Και βρέθηκα πλέον εγώ με μια φυλάκιση και με ισόβια στέρηση των πολιτικών μου δικαιωμάτων. Μια φυλάκιση λίγων μηνών, η οποία ήρθη με την επάνοδο του Βασιλέως Γεωργίου, κατόπιν γενικής αμνηστίας. Αμνηστία μόνον ως προς την φυλάκιση, όχι επάνοδο στον Στρατό».

Από το 1935 έως το 1940 ειδικεύθηκε στη Χειρουργική, στην Α’ Χειρουργική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών, κοντά στους Καθηγητές Μαρίνο Γερουλάνο «τον Άγιο της Ελληνικής Επιστήμης», όπως τον αποκαλεί και τον Χάρη Τούλ. Το 1939 έλαβε την ειδικότητα του Χειρουργού και το ίδιο έτος αναγορεύθηκε Διδάκτωρ της Ιατρικής με θέμα την Εχινοκοκκίαση των Οστών.

Με την έναρξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου πήγε αμέσως στη Χίο για να παρουσιαστεί εθελοντικά, γιατί είχε καταδικαστεί σε τρίμηνη φυλάκιση και αποστρατεία, στο 23ο Σύνταγμα Πεζικού της Χίου. Το Σύνταγμα όμως είχε φύγει νωρίτερα, αλλά βρήκε έναν έφεδρο Συνταγματάρχη, που μόλις άκουσε ότι θέλει να καταταγεί απάντησε γεμάτος χαρά: «Ρε Γκιάλα στον ουρανό σε γύρευα και σε βρίσκω στη γη». Αυτό γιατί του έλειπε Χειρουργός για το 13ο Ορεινό Χειρουργείο. Ανέλαβε Διοικητής του Χειρουργείου, Το οποίο οργάνωσε, επιστρατεύοντας ανθρώπους και ζώα και μετέφερε τον ιατρικό εξοπλισμό της Μονάδος στο Πόγραδετς.

Το 13ο Ορεινό Χειρουργείο υποδεχόταν της απώλειες δύο Συνταγμάτων Πεζικού και ενός Συντάγματος Ορειβατικού Πυροβολικού. Το Χειρουργείο αυτό αντιμετώπισε τραύματα, όπως της κοιλίας, των άκρων, του θώρακος με ανοικτό πνευμοθώρακα και του εγκεφάλου. Ακολουθήθηκαν για την αντιμετώπισή τους οι βασικές αρχές που καθορίστηκαν κατά τον Α ́ Παγκόσμιο Πόλεμο! Η ανάνηψη εφαρμοζόταν σε όλα τα σοβαρά τραύματα με shock, πολύ πριν την εγχείρηση. Για πρώτη φορά, αναφέρει ο Γκιάλας σε διάλεξή του το 1984, χρησιμοποιήθηκε η Χημειοθεραπεία με τη χρήση σουλφοναμιδών, σε εφαρμογή στην Ελλάδα από το 1936.

Με την οπισθοχώρηση του Μετώπου μετά τη Γερμανική επίθεση στις 6 Απριλίου 1941 και κατά την Κατοχή των Γερμανών του 1941-1944 συγκροτήθηκαν στην Αίγυπτο και την Παλαιστίνη Ελληνικές Δυνάμεις από εθελοντές Αξιωματικούς και Στρατιώτες, οι οποίοι διέφυγαν στη Μέση Ανατολή. Στην Ηλιούπολη, προάστιο του Καΐρου, συγκροτήθηκε Νοσοκομείο στο οποίο υπηρέτησε και ο Μιχαήλ Γκιάλας ως εθελοντής. Στην Ελληνική πτέρυγα του 63ου Νοσοκομείου Ηλιούπολης αναφέρει ο Γκιάλας «γνώρισα για πρώτη φορά το 1944 την Πενικιλλίνη».

Μετά τη διάσπαση της Γοτθικής Γραμμής στο Ρίμινι και τη μεταφορά των επιχειρήσεων του Ιερού Λόχου στο Αιγαίο, για την απελευθέρωση των νησιών, κατετάγη και πάλι ως εθελοντής το 1944-1945 με Διοικητή του Λόχου τον Συνταγματάρχη Χριστόδουλο Τσιγάντε.

Το 1947 στον εμφύλιο πλέον πόλεμο, παρατήρησε για πρώτη φορά την ανάπτυξη βαρείας καταπληξίας κατά την αφαίρεση ισχαίμου περιδέσεως μέλους μετά πολύωρη εφαρμογή. Προφανώς, κατά τον Γκιάλα, η εικόνα του βαρέως shock να οφείλετο στην αθρόα, μετά την άρση της περιδέσεως, είσοδο στην κυκλοφορία τοξικών ουσιών από ισχαιμικές μυϊκές μάζες. Το πρόβλημα αντιμετώπισε ο Καθηγητής Ν. Χρηστέας, ο οποίος συνέστησε εγγύτερη, όσο γίνεται, εφαρμογή του ισχαιμικού επιδέσμου στο τραύμα..

Επίσης παρατήρησε μεγάλη αντοχή κατά τις λοιμώξεις ορισμένων ατόμων, ιδίως κατοίκων της υπαίθρου. Βαρέα παραμελημένα τραύματα κοιλίας, με τρώση λεπτού και παχέος εντέρου, είχαν ομαλή μετεγχειρητική πορεία χωρίς ανάπτυξη περιτονίτιδας, αλλά ούτε καν διαπύηση του εγχειρητικού τραύματος, παρόλο που τότε χορηγούνταν μόνο σουλφοναμίδες και πενικιλλίνη αλλά με φειδώ.

Γι’ αυτό όταν κάποιες φορές χειρουργούσε στο Γαλλικό Νοσοκομείο (στην οδό Φράγκων) και η καλόγρια ορμούσε να συλλάβει κάποιο μικρό σκουπίδι που έπεφτε απ’ τον προβολέα στην ανοιχτή κοιλιά, τη σταματούσε και έλεγε στωικά: «Μην ανησυχείτε ma mère. Το περιτόναιο ξέρει τη δουλειά του!». Στον Στρατό αποκαταστάθηκε ως Λοχαγός Ιατρός το 1944. Επανέκτησε την αρχαιότητά του και εξελίχθηκε κανονικά.

Το 1951-1952 πήγε στην Αγγλία και μετεκπαιδεύτηκε στη Γενική Χειρουργική, την Ορθοπαιδική και τη Χειρουργική Ατυχημάτων. Το 1952 τοποθετήθηκε στη θέση του Διευθυντού της Χειρουργικής Κλινικής του 424 Γ.Σ.Ν.Ε. με Διευθυντές του Νοσοκομείου τον Αθανάσιο Στατήρη, τον Ανδρέα Καϊλόγλου, τον Ιωάννη Σματάτη και τον Φίλιππο Κλωνιζάκη, τον οποίο διαδέχτηκε ως Διευθυντής του Νοσοκομείου το 1962-1963.

Ως Διευθυντής της Χειρουργικής Κλινικής ήταν πασίγνωστος στον Ιατρικό κόσμο της Θεσσαλονίκης. Αποτέλεσμα της φήμης του ήταν και η εκλογή του, από το 1958 μέχρι το 1962, ως Αντιπροέδρου της Ιατρικής Εταιρείας Θεσσαλονίκης με προέδρους τους Καθηγητές Κ. Αλεξανδρίδη και Ε. Παναγιωτόπουλο. Επίσης από το 1952 έως το 1963 ήταν Καθηγητής της Χειρουργικής Πολέμου και Ατυχημάτων της Σ.Ι.Σ. Τέλος, επιστέγασμα της διασημότητάς του ήταν η εκλογή από το 1968 μέχρι το 1972 ως Δημοτικού Συμβούλου Θεσσαλονίκης. Η Χειρουργική Κλινική του 424 Γ.Σ.Ν.Ε. είχε, με προϊστάμενο τον Γκιάλα, πολλές εξελίξεις μεταξύ 1952-1963, όπως:

• Δημιουργήθηκε το Τμήμα Φυσιοθεραπείας με προϊσταμένη για πολλά χρόνια την Αδελφή Νοσηλεύτρια Αικατερίνη Μήλα, η οποία προερχόταν από τις Εθελόντριες Αδελφές Νοσοκόμους του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού και είχε εκπαιδευθεί από Αγγλίδες Φυσιοθεραπεύτριες του 430 Σ.Ν. Αθηνών, όπου λειτουργούσε η Σχολή -Φυσιοθεραπείας. Η ακαταπόνητη Μήλα, γνωστή σε όλους μας, ήταν υπόδειγμα υπαλλήλου και ιδιαίτερα αγαπητή.
• Λειτούργησε από το 1952 «Αίθουσα Ανανήψεως» (Recovery Room), σε ειδικό χώρο κοντά στο Χειρουργείο, για τους βαρέως πάσχοντες και χειρουργούμενους για σοβαρές παθήσεις, υπό ειδική εποπτεία όσο χρόνο κρινόταν αναγκαίο. Οι Αίθουσες Ανανήψεως εξελίχτηκαν σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (Μ.Ε.Θ.).
• Σε βαριές κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις εφαρμόστηκε, για πρώτη φορά, η υποθερμία, με τη χορήγηση του διαλύματος Coctail Laborit. Στην εξέλιξη πρωτοστάτησαν ο Νευρολόγος Δημήτριος Γαρύφαλλος και ο Αναισθησιολόγος Γεώργιος Παπαδόπουλος.
• Υπήρξε πρωτοπορία στον Βορειοελλαδικό χώρο στη Χειρουργική των οστών.Εκτελέστηκαν σε ευρεία κλίμακα οστεοσυνθέσεις των επιμήκων οστών με πλάκες Labotte ή κατά Kuntcher. Η μέθοδος Kuntcher εφαρμόστηκε και για την ανάταξη και συγκράτηση των οστών του αντιβραχίου και του βραχίονα με ήλους Steinmann ή Kitschner.
• Σε ψευδαρθρώσεων ενδεδειγμένες περιπτώσεις ψευδαρθρώσεων εκτελούνταν οστεοπλαστικές εγχειρήσεις μεταμφύτευσης (μεταμόσχευσης) οστού, το οποίο προερχόταν από τμήμα της κνημιαίας περόνης.
• Η Χειρουργική Κλινική του 424 Γ.Σ.Ν.Ε. προέβη επίσης για πρώτη φορά στη Βόρειο Ελλάδα σε οστεοσύνθεση κατάγματος του αυχένος του μηριαίου οστού κατά Smith-Petersen.
• Για τον Μ. Γκιάλα με τους συνεργάτες του η αναπλήρωση ελλείψεων της κρανιακής κάψης με ακρυλικές προθέσεις κατέστη συνήθης. Η αντιμετώπιση κιρσών με σαφηνεκτομή έγινε πράξη ρουτίνας. Στα τραυματικά ανευρύσματα μεγάλων αγγείων εκτελείτο με επιτυχία ενδοανευρυσματορραφή κατά Mattas.
• Η πρόπτωση μεσοσπονδυλίου δίσκου, με πεταλεκτομή όμως, εφαρμόστηκε στο 424 Γ.Σ.Ν.Ε. από τους Σπύρο Μιχαλιτσιάνο και Μ. Γκιάλα.

Σε όλες τις παραπάνω εξελίξεις και επιστημονικές δραστηριότητες, ο Γκιάλας συμμετείχε ψυχικά με πάθος και επιμονή αλλά και με αγωνία για την επιτυχία τους. Θυμάμαι με συγκίνηση την ψυχική αναστάτωση του πάντα ψύχραιμου Μιχάλη Γκιάλα κατά την εγχείρηση από τον ίδιο του Σπύρου Μιχαλιτσιάνου, τον οποίο αγαπούσε και εκτιμούσε ιδιαίτερα, όταν του έκανε μηνεκτομή για ρήξη του μηνοειδούς χόνδρου του δεξιού του γόνατος.

Το 1984, σε διάλεξή του στο Έκτο Ιατρικό Συνέδριο των Ενόπλων Δυνάμεων για τις «Εξελίξεις της Χειρουργικής στον Στρατό κατά τα τελευταία 50 χρόνια», δικαίωσε για άλλη μια φορά τη φήμη του λέγοντας: «Θα μπορούσα να πω ότι είναι το οδοιπορικό ενός Χειρουργού που είχε την ευκαιρία και το προνόμιο να υπηρετήσει και να ζήσει την ατμόσφαιρα σε όλους τους Υγειονομικούς σχηματισμούς από του Ορεινού Χειρουργείου μέχρι των Μεγάλων Νοσοκομείων Βάσεως».

Ο έμπειρος αλλά και έμπιστος συνεργάτης και βοηθός του ήταν ο Λοχαγός Ιατρός Αθανάσιος Φράγκος, το δεξί του χέρι. Ο συγχρονισμός τους ήταν απαράμιλλος. Ο Θανάσης αλλά και η Τσιπέλη, η Προϊσταμένη του Χειρουργείου, γνώριζαν απόλυτα τους «χρόνους» της επεμβάσεως. Σε 45 λεπτά μία γαστρεκτομή ενός ιδιαίτερα παχύσαρκου ατόμου τελείωνε αισίως. Αλλά το χιούμορ χιούμορ. Όταν προετοίμαζε το χειρουργικό πεδίο και ήταν έτοιμος να κάνει τη δερματική τομή έλεγε: «Παιδιά μου φυλαχτείτε μην πεταχτεί τώρα κανένα κοτόπουλο. Με τέτοιο πάχος …!». Σ’ ένα άλλο χειρουργείο είχε διακομισθεί ένας ασθενής από τον Παθολόγο Λοχαγό Ιατρό Νικόλαο Σχίζα, με γνώση του Διευθυντού του Νοσοκομείου Κλωνιζάκη, που είχε εχινόκοκκο κύστη στο ήπαρ και είχε διαπυηθεί. Μόλις μπήκε ο άρρωστος άρχισε η γνωστή του σκωπτική γκρίνια, ενώ ήξερε ποιοι έκαναν τη διακομιδή. Και δεν ήταν καθόλου αιφνιδιασμένος γιατί είχε αρχή του να μελετά ενδελεχώς τους ασθενείς και μάλιστα αυτούς που θα χειρουργούσε ο ίδιος. «Ε, τώρα κι αυτοί οι χαζοπαθολόγοι ανακαλύπτουν συνεχώς σπάνιες παθήσεις». Κι ενώ μουρμούριζε είχε βρει τη βλάβη. Εκείνη τη στιγμή εμφανίστηκε στο μικρό παράθυρο της πόρτας του χειρουργείο το συμπαθητικό πρόσωπο και το έξυπνο (ειρωνικό;) βλέμμα του Κλωνιζάκη. Το σκηνικό αλλάζει αυτόματα. Και αρχίζει το ψιλό γαζί, χωρίς καν να διασταυρωθούν τα βλέμματά τους: «Παιδιά μου οι γιατροί της Παθολογικής Κλινικής που τον διεκόμισαν είναι άριστοι. Πώς κατάλαβαν τι έχει;». «Ε, Μιχάλη μου, κι εμείς οι Παθολόγοι κάτι ξέρουμε! Ο κύριος Σχίζας κάνει καλά τη δουλειά του».

Ειδικευόμενοι της Χειρουργικής ήταν τότε δύο πολύ καλοί γιατροί. Ο Σπύρος Καστανάκης και ο Γιάννης ο Μπουχούτσος, που δυστυχώς έφυγε νωρίς από τον «πάνω κόσμο». Όταν οι ειδικευόμενοι πήγαν στο Α.Χ.Ε.Π.Α., για τον απαιτούμενο Πανεπιστημιακό χρόνο εξειδίκευσής τους, παρουσιάστηκαν στον Καθηγητή της Χειρουργικής Κωνσταντίνο Τούντα, γνωστόν στο πανελλήνιο. Όταν ο Καθηγητής άκουσε ότι έρχονται από τον Γκιάλα ενθουσιάστηκε. Όμως, παρουσιάστηκαν στον Τούντα έχοντας εκτελέσει ο καθένας 2.000 επεμβάσεις μεγάλης, μέσης και μικρής Χειρουργικής! Ο Καθηγητής είχε τη συνήθεια να αναθέτει στους νεοπαρουσιαζόμενους μια επέμβαση βουβωνοκήλης. Γιατί, όπως μας έλεγε και ο Γκιάλας, ο καλός χειρουργός από μια βουβωνοκήλη κρίνεται. Αν δεν προσέξεις στην πλαστική του βουβωνικού πόρου, η κήλη υποτροπιάζει.

Μαζί με δύο άλλους συμμαθητές της Σ.Ι.Σ. κάναμε εν μέρει τη Σχολή Εφαρμογής Υγειονομικού (Σ.Ε.Υ.) στο 424 Γ.Σ.Ν.Ε. Τοποθετηθήκαμε στη Χειρουργική Κλινική γιατί το θέλαμε. Απ’ την πρώτη στιγμή που παρουσιαστήκαμε μας βάφτισε οι τρεις καμπαλέρος! Σε ένα μήνα πλύναμε τα χέρια μας (ένα τέταρτο βούρτσισμα με σκληρή βούρτσα και μετά αρκετά λεπτά βούτηγμα σε Dette). Ακολούθησαν τα μαθήματα Χειρουργικής! Παναγιά μου, τι δάσκαλος! Πώς είναι η στάση μας στο Χειρουργικό τραπέζι (στάση προσοχής!), οι αγκώνες κολλημένοι στα πλάγια του θώρακος, κίνηση των άκρων χειρών (κινήσεις μόνο από τους καρπούς και κάτω), ονοματολογία των εργαλείων, βασικές αρχές της εγχειρητικής, όπως νοητική στάση (χαλαρή ατμόσφαιρα ηρεμίας), σωματική στάση, σταθερότητα χειρισμού των εργαλείων, χειρισμός των οργάνων (νυστέρι, ψαλίδι κ.λπ.) και κάθε φορά τόνιζε: «Παιδιά μου, όλα ήρεμα και ψύχραιμα χωρίς φωνές και θόρυβο». Ένα σκέτο βιβλίο! Και πολύ γρήγορα μας έδωσε τη θέση του πρώτου χειρουργού, αλλά ήταν απέναντί μας «βοηθός» και συνεχώς συμβουλές. Ποτέ μάλωμα την ώρα της επεμβάσεως. Οι παρατηρήσεις μετά από ώρες στο γραφείο του.

Όπως ήδη αναφέρθηκε, ήταν πολύ γνωστός στον ιατρικό κόσμο της Θεσσαλονίκης. Τον καιρό εκείνο Καθηγητής της Χειρουργικής στο Α.Π.Θ. ήταν, επαναλαμβάνω, ο Κωνσταντίνος Τούντας, φίλος του Γκιάλα. Ο Τούντας κάθε Τετάρτη, αργά το απόγευμα, είχε επιστημονικές συγκεντρώσεις της Κλινικής του στο Α.Χ.Ε.Π.Α., πάνω από το αμφιθέατρο. Με έπαιρνε μαζί του σ’ αυτές τις συγκεντρώσεις. Κάποια μέρα καθόταν δίπλα του ο Κλινικάρχης Ανδρεάδης. Στη συζήτηση μαζί του, είπε ότι στην Κλινική του μπήκε ένας στρατιώτης με αιμορραγικές κενώσεις, ο οποίος είχε υποστεί σκωληκοειδεκτομή στο 424 Γ.Σ.Ν.Ε. πριν λίγες μέρες. Ο Γκιάλας με έπιασε από το μπράτσο (το συνήθιζε αυτό) και πήγαμε αμέσως στο 424. Έδωσε εντολή να διακομισθεί αμέσως στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο και ενεργοποίησε τη Χειρουργική Κλινική. Ο στρατιώτης ήλθε σε άθλια κατάσταση και μπήκε αμέσως στο Χειρουργείο. Ενώ περιμέναμε να έλθει, ο Γκιάλας είχε καταλάβει τι συνέβη και … άρχισε το μάθημα: «Γιατρέ μου, αυτό που πρέπει να προσέχουμε στη σκωληκοειδεκτομή είναι η απολίνωση της μεσεντεριδίου αρτηρίας. Χρησιμοποιούμε χοντρό ράμμα και κάνομε τρεις σφιχτούς κόμβους πιέζοντάς τους με τον δεξιό μας αντίχειρα. Στον τριπλό κόμβο ο δεύτερος και τρίτος ημίδεσμοι πρέπει να σχηματίζουν σταυρόκομβο. Ο τριπλός κόμβος είναι ο πιο ασφαλής και αποτελεί τη βασική μέθοδο που ακολουθείται στη χειρουργική. Σε κούρασα παιδί μου. Αλλά τώρα να δούμε και το καημένο το παιδί!». Με μια μεγάλη αιμοστατική Kocher λαβίδα, άνοιξε το πρόσφατο χειρουργικό τραύμα. Αμέσως πετάχτηκε οροαιματικό πύο. Συνέβη πράγματι αυτό που υποπτεύθηκε. Ο κόμβος ολίσθησε, το μεσεντερίδιο αιμορράγησε, το αίμα διαπυήθηκε, το έντερο διηθήθηκε και άρχισαν οι αιματηρές κενώσεις. Παροχέτευσε το τραύμα και χορήγησε πενικιλίνη. Η πενικιλλίνη ήταν, όπως ήδη ειπώθηκε, για τον Γκιάλα το αντιβιοτικό που γνώρισε για πρώτη φορά το 1944 στην Ελληνική πτέρυγα του 63ου Νοσοκομείου στην Ηλιούπολη της Αιγύπτου.

Όταν τελείωσε με πήρε, σχεδόν χαρούμενος, στο γραφείο του. Δεν χρειάστηκε να ψάξω πολύ στο βιβλίο πεπραγμένων. Την επέμβαση την κάναμε οι τρεις καμπαλέρος. Με κατέβασε στο σπίτι μου και με καληνύχτισε θερμά, χωρίς να πει τίποτε. Μόνο που φεύγοντας μου είπε: «Αγαπητέ μου κύριε …… Αύριο στις επτά μαζί με τους συναδέλφους σου στο Χειρουργείο. Ειδοποίησέ τους σε παρακαλώ. Θα κάνουμε μαζί μια σκωληκοειδεκτομή». Την άλλη μέρα το πρωί, η εγχείρηση κράτησε μια ώρα. Ήταν όμως ένα μάθημα απόλαυση! Για τα καμώματά μας, της νύχτας, τίποτε.

Τότε η Ορθοπαιδική και η Γαστρεντερολογία ήταν πεδία της Χειρουργικής. Η ανάταξη και η ακινητοποίηση εξαρθρημάτων ή καταγμάτων με νάρθηκες ή γύψινους επιδέσμους, γίνονταν από μας τα απογεύματα στα εξωτερικά ιατρεία της Χειρουργικής, τα οποία βρίσκονταν στον υπόγειο σχεδόν διάδρομο του Νοσοκομείου και που χαρακτηρίζονταν από τους μεγάλους μεταλλικούς κρίκους (χαλκάδες), στους οποίους οι Τούρκοι γιατροί έδεναν τα υποζύγιά τους, όταν το Νοσοκομείο ήταν Οθωμανικό.

Όσο για τη Γαστρεντερολογία γίνονταν όλες οι τότε γνωστές εξετάσεις και η ορθοσκόπηση. Την τελευταία την κάναμε εμείς οι «μικροί». Κάποια μέρα ήρθε για ορθοσκόπηση ένας υψηλόβαθμος χωροφύλακας. Μόλις με είδε έβαλε τις φωνές γιατί επιτρέπεται στους Υπιάτρους να κάνουν ορθοσκόπηση μ’ αυτό το όργανο, που χαρακτήρισε με τον δικό του τρόπο. Έφυγα από το εξωτερικό ιατρείο και ανέβηκα στο γραφείο του Διευθυντού για να τον ενημερώσω. Ο Γκιάλας άκουσε τι συνέβη και μου είπε να πάμε κάτω μαζί. Όταν φτάσαμε άρχισε το δράμα για τον χωροφύλακα. Με παρακάλεσε να περιγράψω και πάλι το περιστατικό. Έπειτα είπε στον ασθενή με τυπική έως περισσή ευγένεια να ξαπλώσει στην εξεταστική κλίνη. Μετά: «Προϊσταμένη παιδί μου, δείξε μου σε παρακαλώ ποια ορθοσκόπια έχουμε; Έδειξε ότι, τάχα, εξετάζει το σετ των ορθοσκοπίων και διαλέγει το μεγαλύτερο. Νέα έκρηξη του υπό εξέταση ασθενούς. Και πάλι ευγενική απάντηση: «Α! Μα φυσικά κύριε μου! Μικρός γιατρός και δείχνει εμένα, μικρό ορθοσκόπιο, μεγάλος γιατρός και δείχνει τον εαυτό του, μεγάλο ορθοσκόπιο!». Ο εξετασθείς έφυγε χαρούμενος, με ύφος νικητού. Δεν ένιωσε άραγε την ταπεινωτική γι’ αυτόν διαδικασία του Διευθυντού του Νοσοκομείου; Μάλλον όχι! Ο Γκιάλας θα έλεγε: «Πτηνοκέφαλος, το συνήθιζε, παιδιά μου, δεν κατάλαβε τίποτε. Η ηλικία ή ο βαθμός του γιατρού τον ενδιέφερε!». ….

Τον Ιούνιο του 1963 μετατίθεται ως Διευθυντής Υγειονομικού στο Γ ́ Σ.Σ. Και εκδίδει την τελευταία του στο 424 Γ.Σ.Ν.Ε. Ημερήσια Διαταγή, η οποία κατατίθεται αυτούσια στο κείμενο.

424 Γ.Σ.Ν.Ε. –

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑΣ ΔΙΑΤΑΓΗΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ

της 10ης Ιουνίου 1963

Κατόπιν της υπ’ αριθμ. Ε.Π. Φ.411.12/6/294046/30.5.63 Δ/γής Υ.ΕΘ.Α./ΓΕΣ Δ/ΣΕΩΣ ΥΓ/ΚΟΥ/1°Ε.Γ. μετατίθεμαι εκ του 424 Γενικού Στρατιωτικού Νοσοκομείου Εκπαιδεύσεως εις την Δ/σιν Υγειον./Γ.Σ.Σ. – Απερχόμενος του Νοσοκομείου μετά υπηρεσίαν 11 ετών εξ ων 10 ως Χειρουργός και 1 ως Διευθυντής αυτού αναμιμνήσκομαι ευγνωμόνως των κατά την περίοδον ταύτην Διευθυντών του Νοσοκομείου σεβαστών και αγαπητών συναδέλφων χάριν εις την απεριόριστον κατανόησιν και συμπαράστασιν των οποίων το εν τω Νοσοκομείω Χειρουργικόν έργον υπήρξε κατά κοινήν αναγνώρισιν αποδοτικόν.

• -Αναμιμνήσκομαι ωσαύτως μετά συγκινήσεως των κατά την περίοδον ταύτην συνεργατών μου Ιατρών και Αδελφών Νοσοκόμων οίτινες εβάστασαν την πολύμοχθον, πλήρη αγωνιώδους προσπάθειας αλλά και ηθικών ικανοποιήσεων εργασίαν.
• Απευθύνω θερμάς ευχαριστίας εις τον ανεκτίμητον συνεργάτην, τον αγαπητόν συνάδελφον και παλαιόν συμμαθητήν εις την Σ.Ι.Σ. Γενικόν Αρχίατρον κ. ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ ΑΡΜΑΤΑΝ όστις κατ’ ουσίαν εβάστασε το βάρος της Διοικήσεως του Νοσοκομείου, ως και την ακαταπόνητον Διευθύνουσαν Ταγματάρχην Α/Ν Δδα ΖΩΗΝ ΠΑΓΙΑ δια την συνεχή επαγρύπνησιν επί της οργανώσεως και αμέμπτου λειτουργίας των πολυμόρφων νοσηλευτικών υπηρεσιών του Νοσοκομείου.
• Απευθύνω ωσαύτως θερμάς ευχαριστίας προς τον Προϊστάμενον των Οικονομικών Υπηρεσιών πολύτιμον συνεργάτην Αντ/ρχην Κ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΝ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ και τους Βοηθούς αυτού κ.κ. Οικονομικούς Αξιωματικούς, τον Γραμματέα Υπίατρον κ. ΤΣΙΤΣΙΟΝ ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ και τον Διοικητήν του Λόχου δια τας αόκνως προσφερθείσας υπηρεσίας των.
• Θερμώς ευχαριστώ επίσης τους αγαπητούς συναδέλφους τους κ.κ. Διευθυντάς Κλινικών και Εργαστηρίων καθώς και τους συνεργάτας αυτών δια την επί ανωτέρου επιπέδου επιστημονικήν αυτών καρποφόρον και αποδοτικήν εργασίαν, καθώς και το εκλεκτό Σώμα των Αξ/κών Α/Ν και Πρακτικών Αδελφών αίτινες ουδενός εφείσθησαν κόπου και σωματικής ταλαιπωρίας δια την διάσωσιν και διατήρησιν της υγείας του Έλληνος Στρατιώτου.
• Απευθύνω ωσαύτως τας θερμάς ευχαριστίας μου προς τους Υπαξιωματικούς και Στρατιώτας του Νοσοκομείου και ιδιαιτέρως το Άριστον Πολιτικόν Προσωπικόν όπερ ειργάσθη και εργάζεται υπό τας γνωστάς βαρείας συνθήκας μετά υποδειγματικού ζήλου και ευσυνειδησίας αποτελούντος πάντοτε τους αφανείς εργάτας της αρτίας λειτουργίας του Νοσοκομείου.
• Δυστυχώς κατά το 16/μηνον διάστημα της υπ’ εμού Διευθύνσεως του Νοσοκομείου ελλείψει πιστώσεων ανεκόπη η από τίνων ετών αρξαμένη προσπάθεια Κτιριακής ολοκληρώσεως του Νοσοκομείου, δια της ανεγέρσεως της νέας Ν.Α. πτέρυγος, της ανεγέρσεως Νέου Ιερού Ναού, Περιβόλου, Μαγειρίων, Νεκροτομείου, ευπρεπισμού της Αιθούσης Διαλέξεων και της ασφαλτοστρώσεως των προαυλίων. Κατεβλήθη όμως πάσα προσπάθεια δια την συντήρησιν και βελτίωσιν των υπαρχόντων.
• Ωσαύτως εις τον τομέα του εφοδιασμού του Νοσοκομείου δια νέων Μηχανημάτων, Οργάνων και Εργαλείων επετεύχθη ικανή πρόοδος ούτως ώστε τούτο να ανταποκρίνεται κατά το δυνατόν πλήρως προς τας σημερινάς απαιτήσεις της Προόδου των Ιατρικών Επιστημών και να επιτελεί εις το ακέραιον τον διπλούν σκοπόν όστις έχει ανατεθεί αυτώ, ήτοι την διατήρησιν της υγείας του Έλληνος Στρατιώτου και δεύτερον την εκπαιδευτικήν προσπάθειαν επί όλων των επιπέδων την οποίαν κατά γενικήν αναγνώρισιν προώθησε τόσον αποτελεσματικώς η ακαταπόνητος προσπάθεια και εμπνευσμένη καθοδήγησις του Γενικού Αρχιάτρου Γ ́Σ.Σ. κ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ.
• Και πάλιν ευχαριστώ όλους υμάς και εύχομαι πάσαν πρόοδον, διαρκή άνοδον και εκπλήρωσιν των ευγενών σας επιδιώξεων προς το ιδικόν σας καλόν και του Στρατού μας.

Δια την ακρίβειαν

Ο Γραμματεύς

ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΤΣΙΤΣΙΟΣ , ΥΠΙΑΤΡΟΣ

ΓΚΙΑΛΑΣ ΜΙΧΑΗΛ, ΓΕΝΙΚΟΣ ΑΡΧΙΑΤΡΟΣ-Δ/ΝΤΗΣ

---

Στην αποχαιρετιστήρια Ημερήσια Διαταγή του ο Μιχαήλ Γκιάλας δείχνει ή καλύτερα αποκαλύπτει τον ψυχισμό του. Ευαίσθητος, συνδέθηκε με τους ανθρώπους που διοικούσε και τους υποστήριξε, όταν χρειαζόταν, αποφασιστικά.

Ακολούθησε ανοδική εξελικτική πορεία στον Στρατό, αλλά και στην κοινωνία. Μετά την αποστρατεία του με τον βαθμό του Υποστρατήγου ασχολήθηκε, π.χ. το 1990 και το 1994, με διαλέξεις σπουδαίου ενδιαφέροντος. Αυτοειρωνευόταν την ηλικία του, στην ουσία καμάρωνε τον εαυτό του. I am just eighty six years old! Ο αυτοσαρκασμός είναι χαρακτηριστικό των ευφυών προσώπων. Έφυγε αθόρυβα σε μεγάλη ηλικία, αποφεύγοντας τον ευτελισμό της Δημόσιας νοσηλείας χάριν των παιδιών του.

Έφυγε κρατώντας σφιχτά την άποψή του αγανάκτηση: «Ποιος εμπόδισε εμένα, ένα αγροτόπαιδο από ένα νησί του Αιγαίου, να γίνω Υποστράτηγος Υγειονομικού; Το μόνο πράγμα που με υπεστήριξε ήταν η ακάματη εργασία μου και η εμμονή μου στις αξίες της ζωής. Και φυσικά η ζωή ανταμείβει απλόχερα και με τον δικό της μοναδικό τρόπο

---

Άρθρο σε εκτυπώσιμη μορφή : εδώ

Επιμέλεια Ανάρτησης : Αργύρης Τασιόπουλος

ΕΕΥΕΔ 29.03.2022

Σήμερα 29.03.2022 πραγματοποιήθηκαν τα αποκαλυπτήρια της προτομής του Λοχαγού Ιατρού Φωκά Φωκά. Το στρατόπεδο της ΣΣΑΣ φέρει το όνομά του από το 1980. Τα αποκαλυπτήρια έγιναν από τον Υπαρχηγό του ΓΓΕΘΑ, Αντιναύαρχο Ιωάννη Δρυμούση ο οποίος κατέθεσε στεφάνι.

Παρόντα ήταν μέλη της οικογένειας του Φωκά Φωκά. Στεφάνι κατέθεσε και ο εγγονός, Φωκάς Φωκάς ο οποίος δώρισε στην ΣΣΑΣ το σπαθί του παππού του.

Την προτομή φιλοτέχνησε ο Άρης Κατσιλάκης, Επίκουρος Καθηγητής Σχολής Καλών Τεχνών ΑΠΘ και τοποθετήθηκε απέναντι από το Διοικητήριο της ΣΣΑΣ.

Το Βιογραφικό του Λοχαγού Ιατρού διαβάστηκε από τον Διοικητή της Σχολής Υποστρατήγο Μπολομύτη Δ. (Το Βιογραφικό μπορείτε να το δείτε στην Ιστοσελίδα της ΣΣΑΣ https://ssas.army.gr/el/content/ypiatros-fokas)

---

Βιογραφικό Φωκά Φωκά.

Ο Φωκάς γεννήθηκε στις Σέρρες το 1886. Η οικογένεια του ήταν επιφανής στις Σέρρες με συμμετοχή στον Μακεδονικό Αγώνα και με βαρύ τίμημα την απαγωγή από τους Βούλγαρους και την δολοφονία του αδελφού του Νέστορα το 1913.

Έλαβε πτυχίο του Διδάκτωρος της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών το 1916 και το ίδιο έτος ονομάστηκε έφεδρος Ανθυπίατρος. Το 1916 νυμφέυθηκε την Ελένη το γένος Εμ. Σχοινά με την οποία απέκτησε τον μοναδικό του γιο Νέστορα.

Ο Λοχαγός Φωκάς μετείχε για μεγάλο χρονικό διάστημα στη Μικρασιατική εκστρατεία. Την 5 Ιουλίου του 1921 στα πλαίσια των επιχειρήσεων της Στρατιάς, για κύκλωση και συντριβή του κεμαλικού στρατού, ο Φωκάς υπηρετούσε σε μικτό απόσπασμα αποτελούμενο από το 14 Σύνταγμα Πεζικού και την Ταξιαρχία Ιππικού, και ειδικότερα στο 2 τάγμα του Συντάγματος. Το απόσπασμα έλαβε διαταγή να κινηθεί προς το χωριό Ουτς Σεράι περιοχή Κιουτάχειας μη γνωρίζοντας όμως ότι στην τοποθεσία αυτή βρίσκονταν ισχυρές τουρκικές δυνάμεις μεγέθους δύο Μεραρχιών Πεζικού και μιας Ταξιαρχίας Ιππικού.

Η εκδηλωθείσα από μέρους των Τούρκων αιφνιδιαστική και σφοδρότατη επίθεση ενέσπειρε αρχικά την σύγχυση στις τάξεις του αποσπάσματος. Όμως γρήγορα η ηρωική άμυνα των στρατιωτών μας αναχαίτισε την ορμή των Τούρκων. Παρόλα αυτά, μόνο όταν ενεπλάκη στη μάχη το σύνολο των τουρκικών δυνάμεων και ήταν ορατός ο κίνδυνος υπερφαλάγγισης και αποκοπής της οδού διαφυγής των τμημάτων μας, διατάχθηκε υποχώρηση. Αυτή άρχισε από το 2 Τάγμα το οποίο και δέχθηκε την μεγαλύτερη πίεση. Ο Φωκάς Φωκάς την στιγμή εκείνη βρισκόταν στο χειρουργείο οπότε διατάχθηκε να εγκαταλείψει την θέση του. Ο ίδιος όμως, σύμφωνα με μαρτυρίες των συμπολεμιστών του, απέκλεισε κατηγορηματικά το ενδεχόμενο τούτο, λέγοντας ότι δεν αφήνει τους τραυματίες του αβοήθητους και μόνους. Σημειωτέον ότι μεταξύ των τραυματιών υπήρχαν και πολλοί τούρκοι, των οποίων τα τραύματα επέδενε.

Πίστευε ότι οι αντίπαλοι του θα σέβονταν τον ανθρωπισμό του και το λειτούργημα του. Στις ψυχές όμως των Τούρκων δεν υπήρχε παρά μόνο το μίσος εναντίον των Ελλήνων που είχε εμφυσήσει ο Κεμάλ. Ιδιαιτέρως συνηθισμένοι σε αυτού του είδους τις πράξεις , είχε προηγηθεί η σφαγή των Αρμενίων στα χρόνια του μεγάλου πολέμου, δεν δίστασαν να εξοντώσουν έναν προς έναν τους αβοήθητους τραυματίες ενώ ο ίδιος ο Φωκάς κατακρεουργήθηκε.

Επίσημα ο Φωκάς Φωκάς φέρεται ως εξαφανισθείς εν Μικρά Ασία κατά την μάχη της 05/07/21.

Μετά τον θάνατό του προήχθη στον βαθμό του λοχαγού.

---

Επιμέλεια Άρθρου

Τασιόπουλος Αργύρης