Ο 19ος αιώνας στην κοινωνική και πολιτική ζωή της χώρας έφερε την απελευθέρωση από τον Οθωμανικό ζυγό, κυρίως όμως πολιτική και κοινωνική αυτογνωσία. Είναι λυπηρό, που σήμερα λειψά ενημερωμένοι και εν πολλοίς ανύποπτοι, υποτιμούμε ή παραγνωρίζουμε όσους με αγώνες, θυσίες και κυρίως ανυποχώρητη γενναιότητα έθεσαν σε κίνηση το τροχό της ζωής του Έθνους αμέσως μόλις σίγησαν τα όπλα. Οι πιο πεισματάρηδες το ξεκίνησαν πριν ακόμη και τη ναυμαχία του Ναυαρίνου. Η ιδιότητα του πολεμιστή – αγωνιστή συνυπήρχε με την φλογερή γραφίδα ή την επιστημονική ιδιότητα σε πολλές περιπτώσεις. Ο Μακρυγιάννης , όχι τυχαία, μιλά για τον αγώνα «με το πέννα και το πάλα» Κι’ ήταν όσοι μορφώθηκαν με τόσες δυσκολίες , αγωνιστές που δεν δέχθηκαν «μύγα» στο σπαθί ή το κουμπούρι τους. Τόσα λίγα οι γενιές μας γνωρίζουν για τα ανυπότακτα και απολύτως ανεξάρτητα αυτά άτομα !
Η Εφημερίς «Ανεξάρτητος» εκδιδομένη από τον Π.Κ. Παντελή με αρχική κυκλοφορία το 1827 στην Ύδρα και εν συνεχεία στην Αθήνα, πρωτοστάτησε πάντοτε στους Αγώνες για το Σύνταγμα και κυρίως κατά της Βαυαρικής αυθαιρεσίας, χωρίς ποτέ να παραλείπει την μαχητική αναφορά σε όποια ατασθαλία των κρατικών ή κοινοτικών αρχών. Ιδρυτής και εκδότης του «Ανεξάρτητου» ήτο ο Παντελής Κ. Παντελή Υδραίος ναυτικός, Αγωνιστής του Ιερού Αγώνος. Στην πρώτη γραμμή του αγώνα της Ανεξαρτησίας με στέρεη οικογενειακή παράδοση ναυτοσύνης, μετεπήδησε αμέσως στο χώρο της δημοσιογραφικής μάχης υπέρ των δημοκρατικών ελευθεριών και κυρίως του δικαίου του Έθνους και των λαϊκών τάξεων ιδίως των αγωνιστών. Η επανάστασις της Γ΄ Σεπτεμβρίου τον βρίσκει εν φυλακίσει και την εφημερίδα του κατηργημένη.
Η επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843. Φαίνονται τα ανάκτορα από την πλευρά της πλατείας και ο συγκεντρωμένος κόσμος και στρατός. – Βικιπαίδεια
Την 24η Σεπτεμβρίου επανεκδίδεται ο «Ανεξάρτητος». Στο πρώτο κύριο Άρθρο της νέας έκδοσης σημειώνει ο Π. Κ. Παντελή.
«Προ ολίγου καιρού ο Ανεξάρτητος έπαυσεν υποκύψας εις τας εναντίον του τύπου καταδιώξεις του παρελθόντος συστήματος. Ήδη αληθής Ανεξάρτητος εις ολόκληρον το Ελληνικόν Έθνος , δια να ενώσει αυτήν με την φωνήν του υψώνει την φωνή του και των ελεύθερου ελληνικού τύπου της πρωτευούσης Επαρχιών».
Ήταν τέτοιας έντασης και έκτασης η διαμάχη της Εφημερίδος με τας Βαυαρικάς αρχάς ώστε ο εκδότης της, άλλαξε το οικογενειακό του όνομα Παντελή σε Ανεξάρτητος και έκτοτε η οικογένεια διατηρεί το επίθετο αυτό λειτουργούσα ως «οικογένεια Ανεξαρτήτου».
Στο φύλλο λοιπόν της 24ης Σεπτεμβρίου του 1843 καταχωρείται και σχολιάζεται είδησις περί προσλήψεως ιατρών δια τας ανάγκας του Ελληνικού Στρατού. Η περιγραφή των γεγονότων, οι κρίσεις , τα επίθετα που χρησιμοποιούνται και το ύφος του συντάκτου είναι χαρακτηριστικά της νοοτροπίας εποχής και της μαχητικότητας των ανθρώπων που αντετάχθησαν στην Βαυαρική παρουσία στη χώρα. Η γενεά αυτή ώθησε τη χώρα με γρήγορους ρυθμούς να συνταχθεί με το πνεύμα του Ευρωπαϊκού διαφωτισμού. Την έφερε κοντά στα τότε σύγχρονα ρεύματα της Συνταγματικής Δημοκρατικής τάξης της κοινωνικής προόδου και δικαιοσύνης.
«Η επί των Στρατιωτικών Γραμματεία της Επικρατείας δηλοποιεί, Ότι επειδή ο Ελληνικός Στρατός έχει ανάγκην ιατρών, προσκαλούνται όσοι επιστήμονες ιατροί Έλληνες το γένος επιθυμούν να καταταχθούν εις την υπηρεσίαν αυτού, ν’ αναφέρωσι περί τούτου όσον τάχιστα εις την Γραμματείαν ταύτην
Αθήναι την 10 Σεπτεμβρίου 1843. –
Έλλην Ιατρός ζητών θέσιν προσέφερεν εαυτόν εις στρατιωτικήν υπηρεσίαν κατά την ανωτέρω κοινοποίησιν της Γραμματείας των Στρατιωτικών, ο δε Γραμματεύς διευθύνει αυτόν εις τον υπάλληλόν του υπόψιν φιλέλληνα Βαυαρού Τραίμπερ, δια να συνομιλήση μετ’ αυτού του εις την Γραμματείαν ακόμη υπαλλήλου Βαυαρού.
Ο ρηθείς ούτος Βαυαρός κατά τον σύνηθες αυτού τρόπον, εις συζήτησιν περί Ιατρικής θέσεως, ευθύς πριν έμβωσιν αναισχύντως και αφόβως με το πλέον αναιδή και Βαυαρικόν εκείνο ύφος, λέγει προς τον ιατρόν Έλληνα τι εκάματε σεις με το Σύνταγμα σας ; ο διευθυνόμενος προς τον Βαυαρόν τούτον ιατρός τον απεκρίθη , ο λόγος εδώ δεν είναι περί συντάγματος, αλλά περί ιατρικής θέσεως, ως ο Γραμματεύς απαίτει και σε διέταξεν τότε ο ρηθείς Βαυαρός, απαντά προς τον Έλληνα ιατρόν με τον σύνηθες αυτού περιφρονητικόν τρόπον δεν έχω εκγώ τέσιν τα εσέ αν τέλης να στέλλη εγκώ εις το Καρπενήσιον (Καπερναούμ), ο ιατρός έλλην τον απαντά να διατηρήση την θέσιν ταύτην δια τον εαυτόν του. Ιδού πως περιφρονώνται οι Έλληνες, οι έχοντες αρκετά δικαιώματα και μάλιστα αφού η επί των Στρατιωτικών Γραμματεία επροκάλεσεν αυτούς δια να καταχθώσιν. Ιδού διατί κραυγάζουσι όλοι ομοθυμαδόν ότι χρεωστείται γενική έξωσις διότι κάν μικρόν, ελάχιστον μόλυσμα μείνει εις την Ελλάδα, είναι ικανόν να μολύνη όλον το φύραμα της τρίτης Σεπτεμβρίου. Αφήνομεν την κρίσιν ταύτην εις την επί των Στρατιωτικών Γραμματείαν όπως δικαιώσει την αίτησιν του αγωνιστού τούτου Έλληνος».
Είναι απολαυστικό στην αμεσότητα του αυτό το κείμενο. Το γλωσσικό ιδίωμα της εποχής, ο ενθουσιασμός της ακόμη νωπής Γ΄ Σεπτεμβρίου, η ανάγκη προβολής στοιχείων πραγματικής φιλοπατρίας του δίνουν εξαιρετική θέση στον σχολιασμό των τεκταινομένων τότε στη Δημόσια Διοίκηση.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Η ΕΕΥΕΔ πρόσθεσε αποσπάματα από την το λήμμα της wikipedia με τον τίτλο η Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου.
Οκτώ χρόνια μετά την ενηλικίωση του Όθωνα, η κατάσταση στον ελλαδικό χώρο ήταν δραματική. Μεγάλα προβλήματα, όπως η αγροτική γη, οι εθνικές γαίες, η εκπαίδευση κ.ά. συνέχισαν να ταλανίζουν τη χώρα, με αποτέλεσμα την δικαιολογημένη δυσφορία του λαού. Η χώρα είχε περιέλθει σε δεινή οικονομική θέση, στα πρόθυρα πτωχεύσεως, λόγω αδυναμίας αποπληρωμής του δανείου 60 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων.
Η παραπάνω κατάσταση οδήγησε στην εκδήλωση κινήματος. Η αρχική ημερομηνία εκδήλωσης του κινήματος είχε ορισθεί να είναι η 25η Μαρτίου1844, για να συμπίπτει με τον εορτασμό της επανάστασης. Ο ενθουσιώδης όμως Μακρυγιάννης διέδωσε το μυστικό σε πολλούς, με αποτέλεσμα να επισπευσθεί η εκδήλωση του κινήματος. Το κίνημα είχε αποφασισθεί να ξεσπάσει στους στρατώνες, έτσι ώστε να ακινητοποιηθούν άμεσα τα στελέχη του Οθωνικού καθεστώτος. Έτσι, τη νύχτα της 2ης προς 3ης Σεπτεμβρίου πολλά σημαίνοντα στελέχη του κινήματος κατευθύνθηκαν προς το σπίτι του Μακρυγιάννη για να δώσουν το τελικό σύνθημα. Η χωροφυλακή παρατήρησε τις ύποπτες κινήσεις γύρω από την οικία του και την περικύκλωσαν. Ο Καλλέργης, συνειδητοποιώντας την κρισιμότητα της κατάστασης, κατέφθασε στους στρατώνες και ξεσήκωσε τους αξιωματικούς με το σύνθημα “Ζήτω το Σύνταγμα“. Αμέσως διέταξε έναν λόχο να διαλύσει την πολιορκία του οίκου του Μακρυγιάννη και άλλον ένα να ανοίξει τις φυλακές του Μεντρεσέ, ενώ αυτός παράλληλα κατευθυνόταν με 2.000 στρατιώτες στα ανάκτορα. Επιπλέον είχε στείλει στρατιωτικά αποσπάσματα να καταλάβουν το νομισματοκοπείο, την Εθνική Τράπεζα, το Δημόσιο Ταμείο και τα διάφορα υπουργεία.
Η άφιξη του στρατού με ζητωκραυγές και συνθήματα συντέλεσε, ώστε να σπεύσουν προς τα ανάκτορα και οι κάτοικοι της Αθήνας και να ενωθούν με τον στρατό. Ο Βασιλιάς έστειλε τον υπασπιστή του Γαρδικιώτη Γρίβα και τον υπουργό στρατιωτικών Αλεξάκη Βλαχόπουλο να βολιδοσκοπήσουν την κατάσταση και να προσπαθήσουν να μεταπείσουν τους στρατιώτες. Κατά διαταγή όμως του Καλλέργη συνελήφθησαν αμέσως. Ο Όθωνας, φοβούμενος για τα χειρότερα, έστειλε τον Στάινστορφ, τον διαγγελέα του, στο Σχινά για να φέρει τα πυροβόλα. Ο τελευταίος όμως προτίμησε να συνταχθεί με τους επαναστάτες.
Στις 3 τα ξημερώματα προσήλθαν και οι πολιτικοί αποστάτες και μέλη του Συμβουλίου της Επικρατείας, ο Α. Μεταξάς, ο Α. Λόντος, ο Κ. Ζωγράφος, ο Ρ. Τζουρτζ, κάλεσαν τους υπόλοιπους συμβούλους της επικρατείας σε συνεδρία για να επικυρώσουν τις επαναστατικές πράξεις.[2] Το συμβούλιο αναγνώρισε το κίνημα, καθόρισε τη σύγκληση Εθνοσυνέλευσης και διόρισε επιτροπή υπό τους Γεώργιο Κουντουριώτη, Λ. Μαυρομιχάλη, Γ. Λινιάνα, Γ. Ψύλλα, Ανδρέα Λόντο και Κ. Προβελέγγιο, η οποία θα παρουσίαζε τις αποφάσεις του στο Βασιλιά. Το νέο υπουργικό συμβούλιο, στο οποίο συμμετείχαν στελέχη και από τα τρία μεγάλα κόμματα, είχε ως εξής (Κυβέρνηση Ανδρέα Μεταξά 1843): Πρόεδρος και υπουργός εξωτερικών Ανδρέας Μεταξάς, υπουργός στρατιωτικών ο Ανδρέας Λόντος, υπουργός Ναυτικών ο Κωνσταντίνος Κανάρης, υπουργός Δικαιοσύνης ο Λέων Μελάς, υπουργός εκκλησιαστικών & παιδείας ο Μιχαήλ Σχινάς, υπουργός Οικονομικών ο Δρόσος Μανσόλας και υπουργός Εσωτερικών ο Ρήγας Παλαμήδης.
Ο λαός και ο στρατός διαλύθηκαν στις 3 το μεσημέρι, αφού πληροφορήθηκαν ότι όλα τα αιτήματα έγιναν αποδεκτά. Τέλος, με βασιλικά διατάγματα η 3η Σεπτεμβρίου ανακηρυσσόταν σε μέρα εθνικής γιορτής, ενώ ο Δημήτριος Καλλέργης παρασημοφορούνταν, ως αρχηγός του επαναστατικού κινήματος.
Στρατιωτικοί Ιατροί πέρα από τα στενά όρια της επιστήμης διακρίνονται και με την παρουσία τους στα πολιτιστικά δρώμενα της χώρας.Ο Λάμπρος Βαζαίος, Χειρούργος – Ουρολόγος, Επίκουρος Καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και Μέλος της Επιστημονικής Ένωσης Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΕΥΕΔ), έκλεισε την Τριλογία του Χρόνου και της Ζωής, με τις «Ασυνήθιστες μέρες…»,
Οπως μας γραφει ο Συγγραφέας ” Η Τριλογία του Χρόνου και της Ζωής, είναι προσπάθεια που ξεκίνησε πριν χρόνια ως αρχειακή έρευνα οικογενειακών δεδομένων και στον δρόμο δέχθηκε και προσπάθησε να διαχειριστεί όλες τις προκλήσεις της Ιστορίας και της ζωής.
Ο «Ανεξάρτητος» ζωντάνεψε και μας θύμισε πως δεν είχε καθίσει ποτέ άπραγος μπροστά στις προκλήσεις! Ταξιδέψαμε μαζί όσοι βρεθήκαμε δίπλα του και κοντά μας ήρθαν όσοι τον συναντήσανε ως αναγνώστες. 200 χρόνια από τότε που ο Παντελής Παντελή τύπωνε στην Ύδρα την πρώτη «από ιδιώτη» εφημερίδα δεν είναι λίγα! Η μακρόχρονη και ασυνθηκολόγητη Δημοκρατική πορεία όλων των «Ανεξάρτητων» δεν έμεινε έτσι, μαζί με αυτούς, στο κατώφλι της λησμονιάς, που τόσο άδικα είχαν βρεθεί.
Ο «Οδυσσέας», με την παράξενη συμμαχία που έκανε με το Ιανό, συνέχισε με το δεύτερο βιβλίο, που ακολουθώντας τα οδόσημα του Ετρούσκου Θεού δεν άφησε να ξεχαστεί ό,τι πρέπει να μένει ζωντανό. Έπρεπε όμως να κλείσει ο κύκλος, (η ότι έμοιαζε με κύκλο) και ζητούσε επίμονα να μην το πλησιάσει η λησμοσύνη.
Οι «Ασυνήθιστες μέρες» και από κοντά τα «Απόκρημνα χρόνια» που σημάδεψαν την εποχή και τους ανθρώπους μας παίρνουν τώρα θέση επιχειρώντας να κλείσουν τους λογαριασμούς της Τριλογίας.*
*(όσο μπορεί να κλείσουν οι λογαριασμοί της Ιστορίας που μέχρι σήμερα μένουν πεισματικά ανοιχτοί!)“
Η ΤΡΙΛΟΓΙΑ
1
ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ
Η Δημοκρατική Εφημερίδα της Επανάστασης του 1821.
Συγγραφέας: Λ. Βαζαίος
Εκδόσεις : Μένανδρος
Έτος έκδοσης 2020
Διάστ.: 17 × 24
Σελίδες: 408
Βιβλιοδεσία: Χαρτόδετο
Τιμή: 25€
ISBN: 978-618-5033-80-4
Μία έκδοση-ντοκουμέντο, με τίτλο «ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ – Η Δημοκρατική Εφημερίδα της Επανάστασης του 1821».
Ο συγγραφέας παρουσιάζει μέσα από το έργο του όλη την πορεία και τη δράση της εφημερίδας «Ανεξάρτητος Εφημερίς της Ελλάδος», η οποία ξεκίνησε τη δραστηριότητά της στην Ύδρα το 1827, την ώρα που η Επανάσταση ψυχορραγούσε.
Ήταν η πρώτη εφημερίδα στη νεότερη Ελλάδα που εκδόθηκε από ιδιώτη δημοσιογράφο και η μόνη που κυκλοφορούσε τη συγκεκριμένη εποχή, εκτός από το επίσημο όργανο της προσωρινής διοίκησης, τη «Γενική Εφημερίδα».
Εκδότης -και ταυτόχρονα τυπογράφος, κειμενογράφος, μεταφραστής, σχολιαστής και πολιτικός αναλυτής- ήταν ο Παντελής Κ. Παντελή, πρόγονος του Καθηγητή Λ. Βαζαίου. Υδραίος ναυτικός, με αξιοπρόσεκτη μόρφωση και Αγωνιστής του Ιερού Αγώνα, υπήρξε ο πρώτος δημοσιογράφος που κατηγορήθηκε από την εξουσία για την κριτική που ασκούσε και η εφημερίδα του η πρώτη που διώχθηκε για «αδίκημα Τύπου».Μάλιστα, αυτό συνεχίστηκε σε όλη την πορεία του εκδότη και της εφημερίδας, από την Ύδρα στην Αίγινα με τον Ι. Καποδίστρια και μετά στην Αθήνα, την «Οθωνική Αθήνα»!
Ο εκδότης και η εφημερίδα του διακρίθηκαν για την οξύτατη αρθρογραφία τους ενάντια στους Κοτζαμπάσηδες, τους Φαναριώτες και τους Βαυαρούς. Στάθηκαν απέναντι στα κομματικά πάθη της εποχής, την Εθνική Διχόνοια και τα οικονομικά σκάνδαλα. Πρωταγωνίστησαν σε όλους τους Αγώνες για την Ελευθερία του λόγου και την ανεξαρτησία του Τύπου, τη Συνταγματική τάξη και τη Δημοκρατία, μέχρι το 1859 που έπαψε, μετά από 32 χρόνια, να κυκλοφορεί ο «Ανεξάρτητος».
Ο συγγραφέας καταθέτει μία σπάνια μελέτη, μέσα από την αποδελτίωση και τον σχολιασμό των άρθρων της εφημερίδας, αλλά και την παράλληλη εξιστόρηση των γεγονότων της εποχής.
Έχοντας έντονο το αίσθημα της ευθύνης απέναντι στον σύγχρονο αναγνώστη, ο Λ. Βαζαίος αναδεικνύει την ιστορική συνέχεια των γεγονότων και των δεδομένων που καθόρισαν και καθορίζουν την τύχη του τόπου μας.
Η έκδοση, επίσης, περιλαμβάνει σπάνιο φωτογραφικό υλικό που απεικονίζει:
Τα πρωτοσέλιδα της εφημερίδας
Πίνακες ζωγραφικής με μορφές και σκηνές της Επανάστασης του 1821
Μεγάλες προσωπικότητες της εποχής.
Ενδεικτικά Περιεχόμενα:
Ο ΤΥΠΟΣ ΣΤΗΝ ΥΔΡΑ ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΕΓΕΡΣΙΑΣ
Ο «ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ» ΚΑΙ ΟΙ ΒΑΥΑΡΟΙ
Ι. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ Ο ΚΥΒΕΡΝΗΤΗΣ
Ο «ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ» ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΥΨΗΛΑΝΤΗ
1848: «ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ»
ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΜΕΝΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
«ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ» – ΝΕΑ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΤΗΝ ΟΘΩΝΙΚΗ ΑΘΗΝΑ ΤΟΥ 1841
Ο «ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ» ΚΑΙ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ
Η «ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ» ΚΑΙ Ο Ι. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ
Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ – ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ
Η «ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ» ΚΑΙ Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΗΓΕΣΙΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ
Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΤΟΥ ΝΑΥΑΡΙΝΟΥ ΚΑΙ Η ΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΝΑΥΑΡΧΩΝ
Η ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΑΙΓΙΝΑΣ
Ο «ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ» – ΔΕΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ 1841-1859
Η 3η ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ
ΕΤΟΣ Ε΄ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΤΗΝ 25 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1848
ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΦΥΛΛΟ ΤΟΥ «ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΥ»
2
Ο Οδυσσέας στις στήλες του Ιανού
Στις άκρες της ζωής – η ίδια η ζωή
Συγγραφέας: Λ. Βαζαίος
Εκδόσεις : Μένανδρος
Έτος έκδοσης 2020
Διάστ.: 17 × 24
Σελίδες: 268
Βιβλιοδεσία: Χαρτόδετο
Τιμή: 12€
ISBN: 978-618-5447-02-1
Το βιβλίο του Καθηγητή και συγγραφέα κ. Λάμπρου Βαζαίου, ακολουθώντας τις παλιές, τις αρχαίες οδηγίες της αφήγησης, τον «τρόπο» του Οδυσσέα, πορεύτηκε στη διαδρομή που ορίζουν οι στήλες του Ιανού. Ο αφηγητής, μιλώντας για τη ζωή του, ανιχνεύοντας μνήμες και στιγμές του βίου που ξεχώρισαν, προσπάθησε να δώσει ζωή και φωνή μόνο σε όσα ήθελε να φανερωθούν. Οι ιστορίες που αυτονομήθηκαν, δεν ήθελαν να μοιάζουν με καταγραφή ή βιογραφική αναφορά, δεν τους άρεσε η ιδέα. Έτσι, η καθεμία τους έψαξε τον δικό της χώρο…
Ανιχνεύοντας τις μνήμες, που όπως το συνηθίζουν κάνουν κύκλους, ο εσωτερικός χρόνος του αφηγητή προσπαθεί να βρει ισορροπίες. Οι ιστορίες του ξεχωρίζουν και καθεμία ψάχνει τον δικό της χώρο. Συνωστίζονται αναμνήσεις, κομμάτια ζωής απαιτητικά και δυσάρεστα, χαρές, λύπες, επιτυχίες και ακυρώσεις, κάθε τι που έγινε κάθε τι που συνέβη και δεν θέλει με κανένα τρόπο να λησμονηθεί. Αυτονομούνται χωρίς προειδοποίηση οι δύσκολες ώρες που σημάδεψαν την ζωή. Την ίδια ώρα οι στιγμές της δικαίωσης, της επιτυχίας, της νίκης, διεκδικούν τον χώρο τους και παίρνουν την θέση τους. Οι φίλοι που διάλεξαν να φύγουν νωρίς επιμένουν πως δεν θέλουν για τελευταίο τους σπίτι την λησμονιά, επιμένουν πως αυτό δεν τους αξίζει.
Ο Οδυσσέας εμπιστεύτηκε τον Ποιητή, το βλέμμα του ζωντάνεψε τα σβησμένα μάτια του Ομήρου και οι δύο μαζί, με τον δικό τους τρόπο πια, μίλησαν για όσα έγιναν τότε. Έδειξαν και δασκάλεψαν πώς να διηγούμαστε, πώς να δίνουμε ζωή και φωνή σε όσα θέλουμε να φανερώσουμε, σε όσα πιστεύουμε ότι μπορούμε και θέλουμε να πούμε. Στον δρόμο χρειαστήκαμε τη βοήθεια και χαρήκαμε όλοι μας τη συντροφιά του Ιανού. Σπουδαίος και χρήσιμος σύντροφος ο αυστηρός Ετρούσκος αριστοκράτης Θεός. Οι στήλες του σημάδεψαν σωστά τις διαδρομές των ανθρώπων, έβαλαν τάξη στις μνήμες και τις ιστορίες. Κατάφεραν οι στήλες να βάλουν σε σειρά τα όνειρα και την ίδια ώρα γραφιάδες και παραμυθάδες, σύντροφοι στο ταξίδι, βοήθησαν να ζωντανέψουν όσα είχαν αρχίσει να ξεχνιούνται. Μάλλον δεν έμεινε κανείς παραπονεμένος. Από το ταξίδι δεν έλειψε ο φίλος Σημειολόγος. Ο Ουμπέρτο Έκο, ο δάσκαλός του, από την αρχή τον έστειλε να βοηθήσει να ξορκίσουμε μαζί την αγριάδα της πραγματικότητας.
Ο άλλος ποιητής ο Νίκος Εγγονόπουλος, ήρθε κοντά και μας άφησε τον Μπολιβάρ του για να χαιρετίσει όσους ταξιδέψαμε μαζί, όσους μίλησαν για τον βίο τους με τον τρόπο του Οδυσσέα. Αφήνοντας «τους διορθωτές της ζωής στα εφτά της Ύδρας ακρογιάλια», ακολουθώντας μαζί μας τις στήλες του Ιανού, ο ποιητής αποχαιρετά τους αναγνώστες του ταξιδιού στον χρόνο και τις άκρες της ζωής.
3
Ασυνήθιστες Μέρες. Απόκρημνα Χρόνια
Συγγραφέας: Λ. Βαζαίος
Εκδόσεις : Μένανδρος
Ημερομηνία Εκδοσης 2021
Διάστ.: 17 × 24
Σελίδες: 232
Βιβλιοδεσία: Χαρτόδετο
Τιμή: 12€
ISBN: 978-618-5447-22-9
Ο συγγραφέας Λ. Βαζαίος, συνέχισε κλείνοντας την Τριλογία του Χρόνου και της Ζωής, με τις «Ασυνήθιστες μέρες…», ανασύρει και ξαναθυμίζει όσα είχαν γίνει και δεν είχαν προλάβει να ταξιδέψουν μέσα από τα προηγούμενα βιβλία. Είναι ιστορίες και αναφορές που αυτονομούνται μαζί με όσα ξεφεύγουν και στο τέλος γίνονται λαθρεπιβάτες μνήμης. Οι γενιές που βαδίσανε στους δρόμους που όρισε ο Χρόνος με τα καπρίτσια της Μοίρας και των θυγατέρων της, συχνά δεν καταφέρνουν, δεν προλαβαίνουν ή δεν μπορούν να πουν όσα θέλουν, όσα πρέπει.
Η γνώση και η Μνήμη, που έπαψε να είναι τόσο απρόσιτη και ιδιότροπη, προσπαθούν να βοηθήσουν. Η Τεχνολογία μόνο άλματα ήξερε να κάνει και η Ζωή, προσπαθώντας να αμυνθεί, έβαλε να την παραφυλάξουν οι προφάσεις και οι δικαιολογίες, καταργώντας ακόμη και τα τελευταία προσχήματα. Δεν το φαντασθήκαμε όμως, κανείς δεν λογάριασε πόσο δύσκολος γίνεται ο βίος χωρίς προσχήματα!
Εκπληρώνοντας υποσχέσεις που στον δρόμο γίνανε δεσμεύσεις, ξαναπιάνει ο συγγραφέας το νήμα των δύσκολων ημερών, των «Απόκρημνων» και κακοτράχαλων διαδρομών, που βρέθηκε μόνος ή με καλούς συνοδοιπόρους.
Οι μικρές ιστορίες που κινδύνευαν να ξεχαστούν και οι άνθρωποι που με μικρά βήματα μέτραγαν ζωές ταπεινές, μας ξαναείπαν πως τίποτε στον βίο μας δεν είναι ασήμαντο και πως κάνουμε λάθος «ξεχωρίζοντας τους άριστους», επιλέγοντας και «αξιολογώντας» τις ψυχές! Οι παλιοί μας δάσκαλοι δεν έβαζαν ποτέ «άριστα»! Ήξεραν καλά και λογαριάζανε σωστά πόσο θα κόστιζε στην ηθική του μέλλοντος, που έγινε το δικό μας παρόν, η αμετροέπεια της «αριστείας» και η αλαζονεία της «καταγωγικής άνεσης», είτε οικονομική είναι αυτή είτε κοινωνική και πολιτική.
Ο «Ανεξάρτητος», ο «Οδυσσέας», τα οδόσημα του Ιανού και όσα γίνανε στις «Ασυνήθιστες μέρες και τα Απόκρημνα» χρόνια μας ήταν η ίδια η Ζωή, ήταν όσα ταιριάζανε ακόμη και σε όσους βρεθήκανε στις άκρες της Ζωής.
Η ΕΕΥΕΔ, ως θεματοφύλακας της ιστορικής μνήμης του Υγειονομικού, έχει οργανώσει το Τμήμα Ιστορίας Στρατιωτικής Ιατρικής στην ιστοσελίδα μας, όπου καταγράφονται και προβάλλονται γεγονότα ιστορικής σημασίας για το Υγειονομικό καθώς και ατομικές βιωματικές ιστορίες των Μελών, που μαζί με φωτογραφικό υλικό που κατατίθεται, αποτελούν χρήσιμη πηγή πληροφοριών για τον ιστορικό ερευνητή του μέλλοντος καθώς ευκαιρία ενημέρωσης όσων εκ των μελών μας ενδιαφέρονται.
Στα πλαίσια αυτά με χαρά σάς παρουσιάζουμε την τελετή θεμελίωσης του νέου 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου, που έγινε τις 8 Ιουλίου 2003 από τον Αρχηγό Γενικού Επιτελείου Στρατού, Αντιστράτηγο Παναγιώτη Χαρβάλα. Η τελετή βιντεοσκοπήθηκε από την Υπηρεσία Κινηματογράφησης του Στρατού και είναι διαρκείας περίπου 20’ λεπτών (το οποίο μπορείτε να δείτεεδώ).
Tον Aρχηγό ΓΕΣ Αντιστράτηγο Παναγιώτη Xαρβάλα συνόδευαν οι κ κ
Ενημέρωση για το έργο παρουσίασε ο Ανχης (ΜΧ) Λιάγκας Δημήτριος.
Μετά τον Αγιασμό που ετέλεσε ο Στρατιωτικός Ιερέας, Πρωτοπρεσβύτερος Βελεγράκης Νικήτας, ο Αρχηγός ΓΕΣ κ Χαρβαλας Παναγιώτης εκφώνησε μία εμπνευσμένη ομιλία.
Η ΕΕΥΕΔ τιμά τον Επίτιμο Αρχηγό ΓΕΣ, Στρατηγό Χαρβάλα Παναγιώτη για την μεγάλη συνδρομή του στην κατασκευή του νέου 424 ΓΣΝΕ και για το έμπρακτο ενδιαφέρον του για το Υγειονομικό Σώμα του Στρατού Ξηράς κατά τη διάρκεια της θητείας του, όπου ολοκλήρωσε ή δρομολόγησε σειρά έργων υγειονομικού ενδιαφέροντος όπως :
Την Μονάδα Εγκαυμάτων, Μονάδα Επειγόντωνκαθώς και την επέκταση με δύο νέες πτέρυγες νοσηλείας του 401 ΓΣΝΑ.
Το Οδοντιατρείο Φρουράς Αθηνών.
Την εξασφάλιση περαιτέρω χρηματοδότησης για την ολοκλήρωση του 424ΓΣΝΕ.
Την εξασφάλιση χρηματοδότησης για αγορά κρισίμων υλικών υγειονομικού, όπως πχ Γραμμικού Επιταχυντήκλπ.
Για τους ανωτέρω λόγους και μετά από πρόταση του Προέδρου της ΕΕΥΕΔ και σύμφωνη απόφαση του ΔΣ ανακηρύσσουμε τον Επίτιμο Α’ΓΕΣ Στρατηγό κύριο Χαρβάλα Παναγιώτη, Επίτιμο Μέλος της ΕΕΥΕΔ.
Παρουσιάζουμε σειρά στιγμιοτύπων της θεμελίωσης, από βίντεο της Υπηρεσίας Κινηματογράφησης Στρατού, το οποίο μπορείτε να δείτεεδώ
Αρχηγός Στρατού Αντγος Χαρβάλας, Παν. Δκτής Γ’ΣΣ Αντγος Βαφειάδης Χρ. Υπτγος ΥΙ, Δντης ΔΥΓ/ΓΕΣ Ηλιάδης Αντ. (δεξιά)Ταξίαρχοι ΥΙ Γιόκας Βλάσης Δκτης ΣΣΑΣ και Μπουζόπουλος Γεώργιος Δντης 424 ΓΣΝΕ……πολίτες που παρακολούθεισαν την τελετήΗ Ομιλία τοτ Α’ΓΕΣ στην τελετή της θεμελίωσης του 424 ΓΣΝΕ.Η θεμελίωση του Νέου 424 ΓΣΝΕ από τον Α’ ΓΕΣ
Απόφοιτος της Στρατιωτικής Ιατρικής Σχολής , Τάξη 1958. Κατατάχθηκε στην Ελληνική Χωροφυλακή το 1964. Έλαβε την ειδικότητα Παθολογίας και Καρδιολογίας. Αποστρατεύθηκε στις 03-06-1987 με το βαθμό του ταξιάρχου του Υγειονομικού. Πλήρες Βιογραφικό τουεδώ
Εχει να παρουσιάσει αξιόλογο συγγραφικό έργο. Έχει δωρήσει στην Βιβλιοθήκη της ΕΕΥΕΔ σειρά Βιβλίων, παρουσιάσεις των βιβλίων αυτών είναι αναρτημένες στηνΦυσική μας Βιβλιοθήκη.
Το νέο βιβλίο του Γ. Δαλαμάγκα φέρει τον τίτλο
ΟΙ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΠΑΝΔΗΜΙΕΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ , ΣΥΝΤΟΜΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΑΣΙΣΜΕΝΗ ΣΕ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ, ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΕΝΗ ΜΕ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ”
Μέσα σε λίγες σχετικά σελίδες παρουσιάζονται οι Πανδημίες που ενέσκηψαν στην ανθρωπότητα. Η ιδιότητα του ως ιατρού και συγγραφέα δίνει την δυνατότητα στον αναγώστη να αποκτήσει μια πληρη εικόνα χωρίς να χαθεί στις λεπτομέρειες. Αναρτήσαμε ήδη στην Ηλεκτρονική μας Βιβλιοθήκη μια περίληψη του Βιβλίου, 27 σελίδων από την οποία παρουσιάζουμε εδώ την εισαγωγή της:
Οι άνθρωποι του 21ου αιώνα, τουλάχιστον αυτοί που ζούσαμε στις ανεπτυγμένες χώρες, πιστεύαμε ακράδαντα, πως ήμασταν προφυλαγμένοι και άτρωτοι από τις μικροβιακές λοιμώξεις. Ως τη στιγμή που εμφανίστηκε ο κορονοίός ποτέ δε φανταζόμασταν, πως θα εμφανιζόταν στις μέρες μας ένας άγνωστος θανατηφόρος ιός που θα αναστάτωνε τόσο πολύ τη ζωή μας, που θα έφερνε τόσο μεγάλο φόβο, τόσους πολλούς θανάτους και ανυπολόγιστες οικονομικές καταστροφές σε τόσο μεγάλο αριθμό ανθρώπων, ανεξάρτητα από τον τόπο διαμονής τους, την ηλικία τους, την οικονομική τους κατάσταση και την κοινωνική τους θέση. Η προηγμένη ανθρωπότητα του 21ου αιώνα βρέθηκε αμήχανη και άοπλη να αντιμετωπίσει την πανδημία του κορονοϊού. Τα όπλα που διέθετε ήταν άσφαιρα και άρα ανύπαρκτα. Ήταν ακριβώς τα ίδια που διέθεταν οι υπανάπτυκτες κοινωνίες των ανθρώπων των παλαιότερων εποχών, αφού επιδημίες ή πανδημίες δεν έπαψαν να εμφανίζονται κατά καιρούς από αρχαιοτάτων χρόνων στον πλανήτη και να προκαλούν τις ίδιες τρομακτικές συνέπειες. Οι άνθρωποι βρίσκονταν στο έλεος των επιδημιών και έφευγαν κατά σωρούς αβοήθητοι. Τα μέσα στα οποία κατέφευγαν και τότε οι αρχές ήταν ο άμεσος ενταφιασμός των πεθαμένων, ( υπήρξαν και μαζικές ταφές ), η καραντίνα των ασθενών ή των φορέων της νόσου και η σύσταση για αυστηρή τήρηση των κανόνων προφύλαξης από τους υγιείς.
Μαρτυρίες για την αναστάτωση, το φόβο και τον πανικό που έφερναν στις κοινωνίες οι πανδημίες, αλλά και γενικά για τη συμπεριφορά των ανθρώπων στη διάρκεια της κάθε επιδημίας και για τις μεθόδους με τις οποίες οι αρχές αντιμετώπιζαν όλες αυτές τις συνέπειες, έχουμε από πολλούς συγγραφείς και λογοτέχνες.
Από τα διηγήματα του Αλέξ. Παπαδιαμάντη (1851-1911), το «Βαρδιάνος στα Σπόρκα» και την «Χολεργιασμένη» , μαθαίνουμε, πως οι σύγχρονοί του έπαιρναν και τότε τα ίδια περίπου μέτρα με αυτά που παίρνουμε εμείς σήμερα και πως ούτε και οι σκέψεις τους ήταν πολύ διαφορετικές από τις δικές μας. Αξίζει να αναφερθεί η κατάθεση της μαρτυρίας του Παπαδιαμάντη για την επιδημία της χολέρας στα δυο παραπάνω βιβλία του. Ο άγιος των γραμμάτων μας δεν απέφυγε να ψέξει την ανικανότητα του Ελληνικού κράτους να αντιμετωπίσει το έκτακτο πρόβλημα της πανδημίας της χολέρας, αλλά και να στηλιτεύσει και τη συμπεριφορά κάποιων επιτήδειων, οι οποίοι εκμεταλλευόμενοι το φόβο, τον πανικό και την άγνοια των συνανθρώπων τους, πλούτιζαν. Για την ανικανότητα του κράτους, διαβάζουμε στο «Βαρδιάνος στα Σπόρκα»: «Θα έλεγέ τις, ότι η χώρα αυτή ηλευθερώθη επίτηδες, δια να αποδειχθή, ότι δεν ήτο ικανή προς αυτοδιοίκησιν». Και για την συμπεριφορά των ανθρώπων: «..κακή υποψία, δυσπιστία και ιδιοτέλεια, χωρούσα μέχρι απανθρωπίας εβασίλευε πανταχού. Όλα ταύτα ήσαν εις βάθος, και ο φόβος της χολέρας ήτο εις την επιφάνειαν. Θα έλεγέ τις, ότι η χολέρα ήτο μόνο πρόφασις και ότι η εκμετάλλευσις των ανθρώπων ήτο η αλήθεια. Το δαιμόνιον του φόβου είχεν εύρει επτά άλλα δαιμόνια πονηρότερα εαυτού και είχε λάβει κατοχήν επί του πνεύματος των ανθρώπων..».
Στο διήγημα, «η Χολεργιαμένη», ο Παπαδιαμάντης εκφράζοντας ίσως και τα δικά του πιστεύω, οπωσδήποτε όμως διερμηνεύοντας τα αισθήματα του λαού, βάζει στο στόμα της πρωταγωνίστριάς του να φανερώνει, τον τρόπο με τον οποίο ο λαός ερμηνεύει τα «μυστήρια» φαινόμενα και τον τρόπο που ο ίδιος ο λαός τα θεραπεύει. Λέει η χολεριασμένη: «Σαν ήρθε η φοβερή χρονιά, που έφερε την κατοχήν των Αγγλογγάλλων και την χολέρα, που βάσταξε τρεις μήνες, κι έπαψε την ημέρα του Αγίου Φιλίππου, ύστερα από μεγάλη λιτανεία και δέηση που έκαμε ο λαός με τους παπάδες, με τα εικονίσματα, με Σταυρούς και με ξεφτέρια….». Και άλλοι λογοτέχνες αναφέρουν, ότι ο κόσμος τέτοιες καταστροφικές επιδημίες ή πανδημίες τις θεωρούσε θεόσταλτες τιμωρίες για τις αμαρτίες των ανθρώπων και γι’ αυτό έτρεχε σε εκκλησίες και μοναστήρια για να προσευχηθεί, ώστε να συγχωρεθούν οι αμαρτίες του και να σωθούν. Πολλοί δώριζαν και εκτάσεις τους στα μοναστήρια. Και ο Αλμπέρ Καμύ στον πρόλογο του μυθιστορήματος «Η Πανούκλα» λέει: «Υπήρξαν στον κόσμο τόσες “πανούκλες” όσοι και πόλεμοι, παρ’ όλα αυτά οι πανούκλες και οι πόλεμοι βρίσκουν τους ανθρώπους το ίδιο απροετοίμαστους». Άλλοι συγγραφείς που εμπνεύστηκαν από τις επιδημίες και έγραψαν γι’ αυτές ήταν: ο Βοκκάκκιος με το «δεκαήμερο», ο Ίνγκμαρ Μπέρκμαν με την «Έβδομη Σφραγίδα», ο Εμ. Λυκούδης με το «Η Ξένη του 1854», ο Τόμας Μανν με την ταινία «Θάνατος στη Βενετία» και άλλοι. Δεν υπάρχει λοιπόν καμία αμφιβολία, πως παθογόνοι μικροοργανισμοί εμφανίστηκαν κατά καιρούς στη γη μας και προκάλεσαν αρρώστιες που εξαπλώθηκαν με τη μορφή επιδημιών ή πανδημιών σε ολόκληρο τον πλανήτη, προκαλώντας το θάνατο σε εκατομμύρια ανθρώπους, ανυπολόγιστες οικονομικές καταστροφές στον κόσμο, δυσάρεστες επιδράσεις στην ψυχολογία του και δυσμενείς επιπτώσεις στον πολιτισμό της κάθε εποχής. Να διευκρινισθεί, πως Επιδημία έχουμε όταν η εξάπλωση της νόσου περιορίζεται στην έκταση μιας περιορισμένης περιοχής ή μιας χώρας, ενώ Πανδημία έχουμε όταν η νόσος εξαπλώνεται στο χώρο μιας ή περισσοτέρων ηπείρων. Ο σύγχρονος άνθρωπος, που είχε στη διάθεσή του άφθονα αγαθά και πάμπολλα μέσα και που απολάμβανε ένα υψηλό επίπεδο υγιεινής ζωής, χάρη στις απίθανες κατακτήσεις του στους τομείς της Ιατρικής, της Τεχνολογίας και της Βιοτεχνολογίας, ήταν δύσκολο να πιστέψει, πως θα τον έβρισκε ένα τόσο μεγάλο κακό, για το οποίο δεν θα διέθετε το παραμικρό αποτελεσματικό μέσον για να το αντιμετωπίσει.
Και όμως η Πανδημία Covid-19 είναι γεγονός. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) το ανακοίνωσε στις 31-01-2020. Μέσα μόνο σε ένα μήνα ο ιός εξαπλώθηκε από την Κίνα, (από την πόλη Γιουχάν, όπου εδρεύει το Ινστιτούτο Ιολογίας, ένα από τα μεγαλύτερα ερευνητικά κέντρα κορονοϊών παγκοσμίως ) σε όλες τις ηπείρους και σε όλα τα κοινωνικά στρώματα, αχρηστεύοντας τα υγειονομικά συστήματα και των πιο αναπτυγμένων χωρών, θανατώνοντας έως τώρα, πάνω από 5 εκατ. ανθρώπους, προσβάλλοντας άλλα 253 περίπου εκατ. ανθρώπους, 222 χωρών και διαλύοντας γιγάντιες και ευημερούσες οικονομίες. Στην Ελλάδα έως τώρα προσβλήθηκαν 808.297 άνθρωποι, πέθαναν 16.493 και ανένηψαν 718.363 περίπου. .[……….]
Δείτε το πλήρες κείμενο με γενικές παρατηρήσεις και αναφορές στις χειρότερες από τις θανατηφόρες, επιδημίες . Είναι αναρτημένο στηνηλεκτρονική μας Βιβλιοθήκηεδώ.
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Εισαγωγή Ι. Πανδημίες και επιδημίες από μικρόβια ΙΙ. Πανδημίες και επιδημίες από ιούς Επίλογος Βιβλιογραφία
Την Κυριακή 13 Νοεμβρίου 2022 και ώρα 11:00 η Επιστημονική Ενωση Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων τέλεσε, στο Εκκλησάκι της ΣΣΑΣ, το ετήσιο μνημόσυνο υπέρ αναπαύσεως των ψυχών των κεκοιμημένων Συναδέλφων μας, Αξιωματικών του Υγειονομικού των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας.
Μετά το πέρας του μνημοσύνου εψάλη, στο Ηρώο της ΣΣΑΣ, τρισάγιο υπέρ αναπάσεως των ψυχών των πεσόντων Υγειονομικών Αξιωματικών και Οπλιτών στους αγώνες του Έθνους και κατάθεση στεφάνου από τον Πρόεδρο της ΕΕΥΕΔ Υπτγο ε.α Παπαγιαννόπουλο Νικόλαο.
Εκπρόσωποι ΔΣ/ΕΕΥΕΔ
Παραυρέθηκαν πολλά Μέλη της ΕΕΥΕΔ, συγγενείς Συναδέλφων που έφυγαν από την ζωή, ο Διοικητής της ΣΣΑΣ Υποστράτηγος Γεώργιος Βακλατζής, ο Υποδιοικητής της Σχολής Σχης (ΥΚ) Τερψίδης Κων/νος, ο Δντης του 424 ΓΣΝΕ Ταξίαρχος Γκούβας Γεώργιος, αντιπροσωπία Αξιωματικών και λοιποί Συνάδελφοι.
Απονομή τιμητικής πλακέτας στον Δκτη της ΣΣΑΣ για την στήριξη του στην ΕΕΥΕΔ
Απονομή τιμητικής πλακέτας στον Υδκτή της ΣΣΑΣ για την στήριξη του στην ΕΕΥΕΔ
Απονομή τιμητικής πλακέτας στον Δντη του 424 ΓΣΝΕ για την στήριξη του στην ΕΕΥΕΔ
Στη συνέχεια παραθέσαμε καφέ και κόλυβα στο ΚΨΜ της Σχολής και δεχθήκαμε σύντομη ενημέρωση για την λειτουργία της από τον Υδκτή της ΣΣΑΣ. Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με γεύμα που παραθέσαμε στα εστιατόρια της Σχολής με δαπάνη της ΕΕΥΕΔ και την ευγενική συμπαράσταση της ΣΣΑΣ.
Η ΕΕΥΕΔ ευχαριστεί την ΣΣΑΣ για την φιλοξενία και την υποστήριξη της εκδήλωσης. Ο συνδιασμός του χώρου που τόσα μας θυμίζει, η παρουσία παλαιών και νέων Συναδέλφων που ο χρόνος δεν κατάφερε να σβήσει του δεσμούς μας και ο πολύ καλός καιρός συνετέλεσαν στην επιτυχία της εκδήλωσης.
Ο Καθηγητής Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Κωνσταντίνος Δ. Γαρδίκας (1913-2003). Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια, με καταγωγή από τα Λαγκάδια Γορτυνίας, ο Κ. Δ. Γαρδίκας σπούδασε στην Ιατρική Σχολής Αθηνών, απ’ όπου απεφοίτησε το 1935, και αναγορεύτηκε Διδάκτωρ το 1942. Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην Αγγλία, όπου αναγορεύθηκε Master of Science (1947) και Doctor of Philosophy (1949). Υπηρέτησε ως νοσοκομειακός γιατρός στον «Ευαγγελισμό» από το 1939 έως το 1981, με εξαίρεση τις περιόδους του Ελληνοϊταλικού Πολέμου και των σπουδών του στη Βρετανία . Διευθυντής της Παθολογικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Ευαγγελισμός» από το 1955, Καθηγητής Προπαιδευτικής Παθολογίας και Ειδικής Νοσολογίας στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας από το 1968, συνδύασε την κλινική παθολογία με τη συνεχή εκπαίδευση νέων γιατρών και φοιτητών. Διακρίθηκε επίσης στον τομέα της έρευνας, ιδρύοντας το 1969 πρότυπη ερευνητική Μονάδα στον «Ευαγγελισμό», ενώ θεωρείται ως ο εισηγητής στην Ελλάδα της αιματολογίας στην κλινική πράξη. (Πηγή Βιογραφικού https://www.healthview.gr/)
Κ. Δ. Γαρδίκας
EΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΤΑΓΜΑΤΟΣ ΠΕΖΙΚΟΥ ΘΥΜΑΤΑΙ *
ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ Ελλάδα της παρακμής, που ηδονιζόμαστε ακούγοντας τον Διονύση Σαββόπουλο να μας αποκαλεί Έλληνες με το γνωστό χυδαίο πρόθεμα, το έπος του ’40 ηχεί σαν ένας απόμακρος μύθος, η δε ανάμνησή του άσκοπη ενασχόληση. Και δίκαια αναρωτιόμαστε σαν τον ήρωα του Τεπελενιού: «Πως καταντήσαμε λοχία…». Και έχουν περάσει 50 μόνο χρόνια…
Εκείνο το πρωί δεν ξεχνιέται. Ξυπνήσαμε με τις σειρήνες και ρωτούσαμε γιατί. Από στόμα σε στόμα, μάθαμε ότι μας είχαν κηρύξει πόλεμο οι Ιταλοί. Αργότερα μαθεύτηκε ότι στις 3 το πρωί ο Γκράτσι είχε επιδώσει στο Μεταξά θρασύ τελεσίγραφο. Η μικρή Ελλάδα χωρίς δισταγμό απάντησε: ΟΧΙ! Είναι μαθημένη να λέει όχι. Η μοίρα καμιά φορά επιλέγει τους αδύνάτους της γης να αντιμετωπίζουν τους ισχυρούς.
Το πρωί εκείνο, ισοδυναμούσε με αιώνα. Σε τέτοιες ώρες η έννοια του χρόνου καταργείται. Νέοι, γέροι, παιδιά ξεχύνονταν στους δρόμους σαν σε ξέφρενο πανηγύρι. Μόνο τα γιορτινά τους δεν είχαν φορέσει. Και όλο έλεγαν με ανακούφιση: Επί τέλους! Ολοι βέβαια ξέρουν τα δεινά του πολέμου. Κατόρθωσαν όμως να τα ξεχάσουν. Δεν γινόταν αλλιώς. Τον τελευταίο καιρό μας είχαν φερθεί πολύ πρόστυχα οι Ιταλοί, και με τον άνανδρο τορπιλισμό της Ελλης, την ημέρα της Μεγαλόχαρης, είχε προστεθεί στην προστυχιά και η βλαστήμια.
Κάτι που δίνει μοναδικότητα στο έπος του ’40 είναι ότι όλοι μπήκαν με ενθουσιασμό στον αγώνα, χωρίς καμιά οργανωμένη ψυχολογική προετοιμασία, χωρίς πατριδοκάπηλους λόγους, χωρίς θούρια ή εμβατήρια, χωρίς «Μαύρη είναι η νύχτα στα Βουνά κ.λπ.». Ο καθένας μας χωριστά, χωρίς καμμιά συνεννόηση, καταλάβαμε ότι πρέπει να πούμε το ΟΧΙ χωρίς δισταγμό. Και το είπαμε.
Μέσα στο γενικό εκείνο πανηγύρι, εγώ 27 χρονών γιατρός στον “Ευαγγελισμό”, βρήκα τη στρατιωτική στολή και το μπαουλάκι εκστρατείας που τα είχα από την Σχολή Εφέδρων Σύρας καθώς και το στρατιωτικό μου απολυτήριο. Μετά, πετάχτηκα στον “Ευαγγελισμό” για κάτι εκκρεμότητες, αποχαιρέτησα ένα θλιμμένο πρόσωπο και γύρισα σπίτι. Φόρεσα τη στολή μου. Η μεγάλη στιγμή, ο αποχωρισμός των γονιών μου. Με τον πατέρα μου δεν περίμενα δυσκολίες. Πολεμιστής του 1897 και εθελοντής στους Βαλκανικούς Πολέμους ήξερε τον αδυσώπητο Νόμο της ανάγκης. Αλλά με τη μάνα μου όμως; Και τότε βρέθηκα μπροστά στο θαύμα. Η μάνα μου ευαίσθητο και εύθραυστο πλάσμα ήταν παροιμιώδης ως φοβιτσιάρα. Και όμως…, αυτή που κάθε φορά που ο κανακάρης της πήγαινε καμιά διήμερη εκδρομή κάπου κοντά, στη Βουλιαγμένη, να πούμε, ή στο Σούνιο, έκλαιγε απαρηγόρητα, εκείνη τη στιγμή στύλωσε τα πόδια της, όρθωσε το αδύναμο κορμί της και με φίλησε χωρίς ένα δάκρυ. Δεν υστερούσε σε τίποτε από τις μανάδες της Σπάρτης του Τυρταίου:
Αγετ’ω Σπάρτας Ευάνδρω
Κώροι πατέρων πολιστάν
……………….
Μη φειδόμενοι ζωάς
ου γαρ πάτριον τα Σπάρτας,
Δεν ήταν η μάνα μου μόνο που δεν έκλαψε. Αδάκρυτες οι γυναίκες αποχαιρετούσαν τους άνδρες τους, αδάκρυτες και οι κοπέλλες αποχαιρετούσαν τους καλούς τους. Και αυτές που ο δικός τους είχε καταφέρει να μη πάει στο μέτωπο, νοιώθαν ταπεινωμένες και ντροπιασμένες.
Η ιστορία αναφέρει μόνο τις ηρωίδες της Πίνδου και τις αδελφές νοσοκόμους. Και δίκαια βέβαια, αλλά και οι άλλες οι πολλές, περήφανες για τον δικών τους στο μέτωπο, κλεισμένες μέσα, πιστές με πνιγμένο κάθε ερωτικό πόθο, πλέκαν κάλτσες, γράφαν γράμματα. – Αχ! αυτά τα γράμματα που χιλιοδιαβάζονταν όταν έφθαναν- και περίμεναν. Αυτή ήταν η καθολική συμβολή των γυναικών στον αγώνα.
11 η ώρα το πρωί, κατατάγηκα στα Παραπήγματα, υπίατρος ιατρός Τάγματος του 1ου Συντάγματος Πεζικού. Και από κει.……..
Τι έκανες στο Μεγάλο Πόλεμο Μπαμπά; έγραφαν οι γνωστές αφίσες του Kitchener στην Αγγλία στον 1ο Παγκόσμιο. Τι έκανες στον Πόλεμο Θανάση, ρωτάει αργότερα ο Θανάσης Βέγγος. Και μένα τώρα όταν οι ξαγγονούλες μου, τις ώρες που λέμε παλιές ιστορίες με ρωτούν: Τι έκανες στον Πόλεμο Παππού; τους λέω: Χρυσά μου, ο παππούς σας δεν ήταν ήρωας, Ιταλούς ούτε έπιασε, ούτε τους τρόμαξε μόλις τον είδαν. Ενα βράδυ έφυγε με νηοπομπή από το Σκαραμαγκά. Στον καθένα μας, δίναν ένα σωσίβιο. Στους κουτούς που ρωτούσαν γιατί, τους λέγαν ξερά: Γι’ασκήσεις. Στη συνέχεια χίλιοι άνθρωποι, το Τάγμα, αρχίσαμε την πορεία. Εγώ με τον άλλον γιατρό πίσω από τη φάλαγγα, βοηθούσαμε αυτούς που από κούραση πέφταν. Περπατάγαμε, περπατάγαμε. Και να βρέχει αδιάκοπα. Μούσκεμα μέχρι το κόκκαλο. Αμίλητοι περπατάγαμε. Μόνο τα πόδια μας δούλευαν. Τελικά φτάσαμε στη θρυλική Κορυτσά που την είχαν από μέρες ελευθερώσει πραγματικά παληκάρια, πριν, από μας. Η πόλη κόχλαζε από Ελληνισμό, Είδα από κοντά, τους Βορειοηπειρώτες να κλαίνε σαν τα μικρά παιδιά. Παντού κυμάτιζε η κυανόλευκη στα σπίτια, στα μαγαζιά, στις πλατείες. Και όμως πρόσφατα, Ελληνας, τέως Υπουργός, τους αποκάλεσε Αλβανούς που μιλούν Ελληνικά! Καλά, όλες εκείνες οι γαλανόλευκες έχουν ξεχαστεί; Η ιστορική αμνησία ενός Εθνους είναι προμήνυμα ολέθρου του. Κακόμοιροι Βορειοηπειρώτες! Δύο φορές προδομένοι από τους ισχυρούς της Γης. Στα μαγαζιά ακούγαμε τη φωνή της θρυλικής Σοφίας Βέμπο. Την Βέμπο που την έχουμε σχεδόν ξεχάσει, γιατί ίσως είμαστε μικροί για να τη θυμόμαστε: Παιδιά της Ελλάδος Παιδιά, που σκληρά πολεμάτε πάνω στα βουνά, σας θυμόμαστε όλες… Την ακούγαμε και κλαίγαμε και κλαίγοντας αντλούσαμε κουράγιο. Και σε διψασμένες νεανικές φαντασιώσεις, νοιώθαμε τα κορίτσια της Ελλάδος πλάι μας, σχεδόν ερωτικά.
Από την Κορυτσά, μέσα από κατσικομονοπάτια ανεβήκαμε σε πελώρια βουνά. Ολα χιονισμένα. Η μια χιονοθύελλα μετά την άλλη. Τελικά φτάσαμε στον προορισμό μας, μια βουνοκορφή στο βουνό Τομόρι. Εγώ γιατρός διλοχίας Προφυλακών, με τους Ιταλούς τριακόσια μέτρα μακρυά μας. Εκεί περάσαμε το βαρύ χειμώνα. Σε μια καλυβούλα από κλωνιά κοιμόμαστε ο υπολοχαγός, ο επιλοχίας, ο μάγειρας, οι δύο τηλεφωνητές και εγώ, στο πλάι για να χωράμε, και έπρεπε να γυρίζουμε στο άλλο πλάι μαζί. Τον ερχομό του καινούργιου χρόνου, είχαμε πει να τον γιορτάσουμε. Και τα μεσάνυχτα βγήκαμε έξω στο ήρεμο βαθύ σκοτάδι του βουνού, αγκαλιαστήκαμε και αλληλοφιληθήκαμε. Τις ευχές που δίναμε τις έχω ξεχάσει. Ανθρωποι άγνωστοι μεταξύ μας πριν από δύο μήνες, με τεράστιες διαφορές παιδείας, καλλιέργειας και κοινωνικής τάξεως, νοιώθαμε όχι απλώς σαν αδέλφια. Είχαμε γίνει Ενα.
Μεγάλες μάχες σαν αυτές του Γράμμου, της Κλεισούρας ή του Τεπελενιού δεν δώσαμε, αλλά και σε μας κάθε φορά που οι Ιταλοί ξεμύταγαν, τα παιδιά μας τους γύριζαν πίσω. Τα μουλάρια εξαντλημένα από τις μακρές πορείες στα βουνά, ψοφούσαν το ένα μετά το άλλο. Ο εφοδιασμός δύσκολος. Κάποτε μείναμε νηστικοί χωρίς ψωμί για τρεις ημέρες. Κανένας δεν βαρυγγόμιασε. Σε μια εξαντλητική πορεία έννοιωσα ισχυρό πόνο στο στήθος. Νόμιζα ότι πέθαινα. Ξαπόστασα σε μία κοτρώνα βογγώντας. Σιγά σιγά ο πόνος λιγόστεψε. Τελικά στο νοσοκομείο Κορυτσάς, μου βρήκαν αυτόματο πνευμοθώρακα. Με αναρρωτική άδεια έφτασα στην Αθήνα, λίγες ημέρες πριν μπουν οι Γερμανοί. Μετά αρκετά χρόνια με κάλεσαν να παραλάβω ένα μικρό παρασηματάκι. Δεν πήγα να το πάρω. Εννοιωθα ότι είχα κάνει τόσο λίγα.
Υστερα από το ταπεινό μου αυτό πολεμικό οδοιπορικό μερικές εμπειρίες και γενικότερες κάπως παρατηρήσεις.
1. Μη περιμένετε από έναν νεαρό υπιατράκο να σχολιάσει γενικότερα την ιστορία του Αλβανικού Πολέμου. Αλλά εδώ μερικές λέξεις οργής. Δεν αποδυθήκαμε στον αγώνα ούτε γι’ ανταλλάγματα ούτε για να μας θαυμάζει ο κόσμος. Αλλά κανείς δεν φανταζόταν ότι στη συνέχεια όλα, όλα θα ξεχνιόνταν τόσο γρήγορα. Γνωστός μου Αγγλος δεν ήξερε καν τον αγώνα μας και μου μιλούσε για τις ηρωικές μάχες του Σερβικού στρατού, ενώ όλοι μας ξέρουμε ότι ούτε μια τουφεκιά δεν έρριξε. Αλλά οι ανακρίβειες εγγίζουν την γελοιότητα. Σε πρόσφατη Ιστορία του Cambell για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, διάβαζα ότι 13% των αιχμαλώτων που πιάστηκαν από τους Ιαπωνέζους ήταν Σέρβοι! Τώρα, πώς βρέθηκαν εκεί για να τους πιάσουν, θα το εξακριβώσει η ιστορία. Και η οργή δυναμώνει, γιατί στην προσπάθεια να ξεχαστεί το ‘40 πρωτοστάτησαν Αλλά υπάρχει καιρός. Η αληθινή ιστορία γράφεται μετά το κλιμακτήριό της.
Οπως στα μετόπισθεν, έτσι και στο μέτωπο, το ηθικό ήταν άριστο. Δεν πολεμούσαμε για συμφέροντα, ή για δύναμη, αλλά μόνο για την ύπαρξή μας σαν ελεύθερος λαός. Στην Ιστορία των Πολέμων, συχνά δεν μπορεί να πει κανείς ποιός έχει δίκιο, γιατί στους πολέμους δεν καλούν διαιτητές. Αλλά δεν υπάρχει σχεδόν, προηγούμενο Εθνος που να αποδυθεί σε μία τέτοια θανάσιμη πάλη με τόσο καθαρή συνείδηση ότι πολεμά μόνο για την διατήρηση των αρχών που είναι ζωτικές για τον πολιτισμένο κόσμο. Δεν ήσαν οι Ιταλοί οι εχθροί μας. Εχθρός ήταν ο τυραννικός τους δικτάτορας που τους οδηγούσε στο έγκλημα. Τους Ιταλούς δεν τους μισούσαμε. Αλλωστε εμείς οι Ελληνες είμαστε πολύ αδέξιοι στο να μισούμε. Πολεμούσαμε για την πατρίδα μας αυτήν την αόριστη και μυστηριώδη έννοια. Είναι το σπίτι ή η καλύβα μας, οι τάφοι των γονιών μας, ο τόπος που μάθαμε τη μητροδίδακτη γλώσσα, ο τόπος που γεννιόμαστε, μοχθούμε και πεθαίνουμε, ο τόπος που χαιρόμαστε τα παιδά και τα εγγόνια μας. Είναι ο τόπος που βρίσκονται όσοι μας αγάπησαν και όσους αγαπήσαμε. Είναι η γωνιά που ένα σούρουπο πήραμε το πρώτο κρυφό φιλί, είναι ο τόπος που βαθειές ρίζες βαραίνουν τα ποδάρια μας καθώς περπατάμε. Είναι τέλος ο τόπος όπου από κάθετο μαστοφόρο γινόμαστε άνθρωποι. Την απέχθεια προς την ξενητειά βρίσκει κανείς στο Ζ της Ιλιάδος. Ο Εκτωρ παρηγορεί την δύσμοιρη Ανδρομάχη που θα πέσει σκλάβα και της λέει «Σε βλέπω να κουβαλάς νερό από ξένα πηγάδια».
2. Ως προς το αίσθημα του φόβου, όταν ένας από τους ήρωες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ο στρατάρχης Gort ρωτήθηκε εάν ένιωσαν ποτέ φόβο, απάντησε: Και βέβαια, όλα τα ζώα νοιώθουν φόβο. Το θάρρος ενός στρατού ελεύθερου λαού, είναι αποτέλεσμα θελήσεως και αυτοελέγχου. Με αυτά υπερνικιέται ο φόβος, αλλά και η έγκριση του σκοπού για τον οποίον πολεμάς, καταλαγιάζει τον φόβο.
Το θάρρος είναι ηθική ιδιότης. Δειλία δεν είναι συνώνυμη με φόβο. Δεν είναι δειλός όποιος μπορεί και ελέγχει και καταστέλλει τον φόβο. Θάρρος στη μάχη, κατά τον Αριστοτέλη, είναι αποτέλεσμα της λογικής του ατόμου. Αλλά και το αίσθημα αξιοπρέπειας και ο φόβος εξευτελισμού υπερνικούν τον φόβο. Σε μια σφοδρή αεροπορική επίθεση στα Γρεβενά, χώθηκα σ’ ένα χαντάκι. Όταν βγήκα, η χλαίνη μου ήταν γεμάτη από φρέσκια αλογίσια κοπριά. Για να μην γελοιοποιηθώ, καθ’ ο αξιωματικός, προσπάθησα όταν βγήκα να την απομακρύνω όσο πιο γρήγορα μπορούσα. Εννοιωθα ντροπή. Δεν το ξανάκανα. Παρίστανα τον τολμηρό, ίσως και τον μισοήρωα. Και δεν ξέρετε πόσο ωραία νοιώθει κανείς να περνιέται για ήρωας!
3. Ενώ περιστατικό δειλίας δεν συνάντησα, συχνό ήταν το φαινόμενο της πλήρους σωματικής και ψυχικής εξαντλήσεως. Στρατιώτες, σκοτώστε με. Τέτοιο ψυχικό κουρέλιασμα έννοιωσα και εγώ μια νύχτα του Δεκέμβρη. Επρεπε να διασχίσουμε πεζοί ένα πλατύ ποτάμι. Το νερό παγωμένο, ορμητικό παρέσυρε τα κιβώτια, ντζετζερέδες, μουλάρια, τα πάντα. Κάθε θόρυβος απαγορευόταν γιατί ιταλικό παρατηρητήριο πυροβολικού παρακολουθούσε. Με ένα χοντρό κλαρί προχωρούσα μαρτυρικά για να φθάσω στην αντίπερα όχθη. Παντού κόλαση. Και τότε συνέλαβα τον εαυτό μου να εύχομαι να πάθω καμιά βαριά αρρώστια για να πεθάνω σε κρεβάτι. Εδινα τα πάντα για ένα κρεβάτι. Ακόμη και τη ζωή μου. Και εδώ θέλω να τονίσω το ρόλο του γιατρού των Μονάδων. Πρέπει να οσφραίνεται τα πρώτα συμπτώματα της ψυχικής εξαντλήσεως και να τα αντιμετωπίζει με τα απλά μέσα, πριν λάβουν ψυχιατρικές διαστάσεις ή οδηγήσουν σε λιποταξία.
4. Στο μέτωπο διαπίστωσα γι’ άλλη μια φορά ότι ουδέν ισχυρότερο της γλυκύτητος. Μια μέρα βαδίζοντας σ’ ένα μονοπάτι γλίστρησα και άρχισα να κατρακυλάω προς το ποτάμι που έτρεχε κάτω ορμητικά. Για να καθυστερήσω τον όλεθρό μου, πιανόμουν απεγνωσμένα από θάμνο σε θάμνο, αλλά μάταια. Αξαφνα ακούω: Εγώ είμαι εδώ, κύριε υπίατρέ μου. Η υπόμνηση του βαθμού μου εκείνη τη στιγμή ηχούσε ειρωνικά. Με αστραπιαία ταχύτητα αυτός που φώναζε, πέφτει κατά γης, φωνάζει δύο άλλους, να πέσουν απάνω του για να μην τον παρασύρω και σιγά-σιγά με ανεβάζει. Είχα σωθεί. Ποιός ο σωτήρας μου; “Ένας αλκοολικός”, το χειρότερο ρεμάλι του Τάγματος που μόνον εγώ τον αντιμετώπιζα με ανθρωπιά.
Επαγγελματίες ειρηνιστάδες που διαλαλούν την ειρηνοφιλία τους, δεν χρειαζόμαστε. Ποιος λογικός άνθρωπος θέλει πόλεμος και πιο πολύ απ’ όλους αυτοί που τον έζησαν. Ακόμα έχω μπροστά μου έναν πρόσφατα σκοτωμένον Ιταλό αξιωματικό, ένα λεβέντη. Τα θολά του μάτια μοιάζανε να κυττοῦν μακριά τη γυναίκα του και τα παιδάκια του. Δεν εννοιωσα λύπη, όσο ντροπή. Σε μία στιγμή νόμισα ότι τον είχα σκοτώσει εγώ. Μάλιστα σε μία έξαρση τρέλας ταυτίστηκα μαζί του, ένοιωσα σαν αυτόχειρας.
Όλοι μας θέλουμε ειρήνη, Προπαντός υμείς τα κατάλοιπα μιας γενιάς που γαλουχήθηκε με την Μεγάλη Ιδέα, με τον μύθο του Μαρμαρωμένου Βασιλιά και με το «σώπασε κυρά Δέσποινα και στις εικόνες μη κλαίτε, πάλι με χρόνους με καιρούς πάλι δικά μας θάναι”, ύστερα από 4 πολέμους που ζήσαμε, δεν ζητάμε τίποτε, δεν έχουμε μύθους και όνειρα. Αλλά εάν κανείς απειλήσει τα πονεμένα μας χώματα δεν θα μετρήσουμε θυσίες, όπως και εκείνο το πρωί που δεν ξεχνιέται.
ΠΗΓΕΣ
Ανακοινώθηκε σε εορταστική εκδήλωση επ’ ευκαιρία συμπληρώσεως 50 χρόνων από τον Πόλεμο 1940-1941, (Αίθουσα Φιλολ. Συλλόγ. “Παρνασσός”, Αθήνα, 23.10.1990).
Τιμή στους γιατρούς που πήραν μέρος στον πόλεμο 1940-1941, (1993) 19.25. (Εκδοση Ελλην. Χειρουργ. Εταιρίας, Αθήνα 1993, σσ. 19-25 ) .
Ιατρική στη Σύγχρονη Ελληνική Ιστορία. (Ε’Τόμος) 2003 από Εταιρία Μελέτης Ελληνικής Ιστορίας
Πλήρες Βιογραφικό και ένα εξαιρετικό άρθρο με τίτλο ” ΝΑ ΚΑΤΑΡΓΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ?” του καθηγητή Γαρδίκα είναι αναρτημένο στην Βιβλιοθήκη μας εδώ.
Το 1871 με την κατάληψη της Ρώμης και τον αυτοεγκλεισμό του Ποντίφικα στο Βατικανό, ολοκληρωνόταν το Risorgimento (*), ο αγώνας για την ενότητα της Ιταλίας. Από τα πολυάριθμα κρατίδια της ιταλικής χερσονήσου δημιουργήθηκε μια νέα μεγάλη μεσογειακή δύναμη.
Risorgimento, ο αγώνας για την ενότητα της Ιταλίας https://laclassedifrancesco.wordpress.com/2016/11/21/il-risorgimento/
Μία από τις πτυχές της εξωτερικής πολιτικής της ήταν να θεωρηθεί αυτονόητη συνέχεια του Risorgimento, ότι αποτελούσε το φυσικό κληρονόμο και να προβάλλει αξιώσεις στις “πάλαι ποτέ” κτήσεις των ενωθέντων κρατιδίων.
Ιδιαίτερα οι βλέψεις αυτές στρέφονταν προς τον ελληνικό χώρο, κυρίως προς τα Επτάνησα και την Κύπρο λόγω της μακρόχρονης Βενετικής κυριαρχίας, αλλά και τη Ρόδο, παλιό τιμάριο των Ιπποτών της Μάλτας, μιά και η Μάλτα περιλαμβανόταν στα επεκτατικά όνειρα της Ρώμης.
Οι βλέψεις αυτές επρόκειτο να οδηγήσουν σε σύγκρουση δύο πανάρχαιους, ιστορικούς, μεσογειακούς λαούς με αμοιβαίο θαυμασμό για κοινές αρετές και αλληλοκατανόηση για τις κοινές αδυναμίες.
Το 1914, με τη δημιουργία της Αλβανίας, η Ιταλία πέτυχε να αποκτήσει ένα προγεφύρωμα πίεσης και επέμβασης στο βαλκανικό χώρο, το οποίο οριστικοποίησε το 1939 με την, χωρίς προσχήματα, κατάληψη αυτής της χώρας.
Από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο η Ιταλία, αν και στο πλευρό των νικητριών δυνάμεων βγήκε εξουθενωμένη οικονομικά και κατακερμασμένη κοινωνικά και πολιτικά. Από αυτή τη δίνη ξεπήδησε ο Φασισμός του Μουσουλίνι. Φυσικό επακόλουθο για ένα τέτοιο καθεστώς ήταν να «εγκρίνει και επαυξήσει» τις επεκτατικές βλέψεις και την προβολή του γοήτρου της χώρας ως μεγάλης δύναμης.
Πρώτη προσπάθεια εφαρμογής αυτής της γραμμής ήταν ο βομβαρδισμός και η προσωρινή κατάληψη της Κέρκυρας από τον ιταλικό στόλο το 1923, την επαύριο της Μικρασιατικής Καταστροφής.
Από τότε, ενώ η ισχύς της Ιταλίας αυξανόταν, στην Ελλάδα οι κλυδωνισμοί που ακολουθούσαν το διχασμό και την καταστροφή, με τις αλλεπάλληλες πολιτικές και πολιτειακές μεταβολές, οδηγούσαν σε διάλυση.
Στο γενικότερο ευρωπαϊκό χώρο η Ρωσική Επανάσταση με την επακόλουθη εγκαθίδρυση του σταλινικού ολοκληρωτισμού και η άνοδος του εθνικοσοσιαλισμού στη Γερμανία, δημιούργησαν νέα κατάσταση, με μεγάλο μέρος της ηπείρου κατεχόμενο ή κάτω από την επιρροή ολοκληρωτικών καθεστώτων, μαύρων ή κόκκινων.
Η αποδυνάμωση εξ άλλου της Βρετανίας και της Γαλλίας από τα «ειρηνιστικά» και ευδαιμονιστικά κινήματα και κηρύγματα, αύξανε την κατακτητική διάθεση των τριών δικτατόρων, Χίτλερ, Μουσουλίνι και Στάλιν, κι έτσι η σύρραξη που θα οδηγούσε στη γενική ανάφλεξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου είχε προδιαγραφεί.
Στην Ελλάδα στα μέσα της δεκαετίας του 30 η πολιτική πόλωση οδήγησε στην αδυναμία των δύο μεγάλων κομμάτων να σχηματίσουν κυβέρνηση και η Βουλή την ανέθεσε στον Ιωάννη Μεταξά, ηγέτη μικρού κόμματος, παλαιό στρατιωτικό κύρους, αλλά με αντικοινοβουλευτικές ιδέες, ο οποίος τελικά μπροστά στο χάος άφησε τα προσχήματα και ανέλαβε τη δικτατορική άσκηση της εξουσίας.
Η κυβέρνηση Μεταξά προσπάθησε να ανασυντάξει το πολεμικό δυναμικό της χώρας, οχυρώνοντας τα προς τη Βουλγαρία σύνορά μας και ενισχύοντας τις ένοπλες δυνάμεις. Ιδιαίτερα για το ναυτικό παραγγέλθηκαν και παραλήφθηκαν από αγγλικά ναυπηγεία δύο τελευταίου τύπου αντιτορπιλικά, το «Βασιλεύς Γεώργιος» και το «Βασίλισσα Ολγα». Η γενικότερη στρατηγική της εθνικής μας άμυνας, σε περίπτωση ιταλικής επίθεσης καθορίστηκε ως εξής:
α. Την κατά ξηράν άμυνα θα αναλάμβανε μόνος του ο Ελληνικός Στρατός.
β. Απόπειρα κατάληψης εθνικών εδαφών από εχθρικές αποβατικές δυνάμεις θα αντιμετωπιζόταν με την κάλυψη του Αγγλικού Στόλου.
Για να κρατηθούν όμως οι από θαλάσσης επιτιθέμενες εχθρικές δυνάμεις, μέχρις ότου επέμβει ο Αγγλικός Στόλος, κρίθηκε αναγκαία η οχύρωση των ζωτικότερων και πιο ευαίσθητων σημείων των ελληνικών παραλίων.
Εις το Ναυτικό ανατέθηκε αυτή η οχύρωση καθώς και η αντιαεροπορική άμυνα της χώρας και συγκεκριμένα των βάσεων, λιμένων, κέντρων εφοδιασμού, κύριων αρτηριών και μεγάλων δημογραφικών κέντρων, με εξαίρεση την αντιαεροπορική άμυνα των εις το μέτωπο αναπτυγμένων Σωμάτων Στρατού.
Η οργάνωση και προστασία των θαλασσίων μεταφορών στα χωρικά μας ύδατα και η κατά το δυνατόν παρεμπόδιση των θαλασσίων μεταφορών του αντιπάλου είχαν ανατεθεί επίσης στο Ναυτικό, ενώ ο Αγγλικός Στόλος θα εκάλυπτε τις μεταφορές από το εξωτερικό.
Οργανώθηκαν έτσι έξι Ναυτικές Αμυντικές Περιοχές: Δυτικής Ελλάδος, Νοτίου Αιγαίου, Ευβοίας, Βορείου Αιγαίου, Ανατολικών Νήσων και Κρήτης. Οι τέσσερις πρώτες με τα οχυρά και τα επάκτια πυροβολεία, τα ανθυποβρυχιακά δίκτυα και τα ναρκοπέδια σχημάτισαν την «Εσωτερική θαλάσσια Οδό» η οποιά περιελάμβανε τους κόλπους: Αμβρακικό, Πατραϊκό, Κορινθιακό, Σαρωνικό, Παγασητικό και Θερμαϊκό και σαν τεράστιο πέταλο περιέκλειε τον κορμό της κεντρικής Ελλάδος και κάλυπτε τις βόρειες ακτές της Πελοποννήσου.
Για την οχύρωση αυτή χρησιμοποιήθηκαν και πολλά βαρέα πυροβόλα παλαιών πολεμικών όπως του «Λήμνος» και του «Φετίχ Μπουλέν», του τουρκικού πολεμικού που είχε βυθίσει το 1912 ο Βότσης στη Θεσσαλονίκη.
Αποτέλεσε χαρακτηριστικό ηράκλειο άθλο για την εποχή εκείνη η μεταφορά και εγκατάσταση στην κορυφή Τούρλος της Αίγινας των 2 δίδυμων πύργων του θωρηκτού «Λήμνος» βάρους του καθενός 900 τόνων. Με την αντιαεροπορική άμυνα καλύφθηκαν οι περιοχές: Αθηνών-Πειραιώς-Ναυστάθμου-Χαλκίδας, Βόλου, Πατρών και με την Υπηρεσία Επιτήρησης Συναγερμού Αέρος-Θαλάσσης ολόκληρη η χώρα. Για την επάνδρωση της Α/Α άμυνας και μόνο, διέθεσε το Ναυτικό περισσότερο προσωπικό από όσο για τον Στόλο.
Βόρειο Ναυτικό Οχυρό Αίγινας
Ο Ελληνικός Στόλος με σύνολο εκτοπίσματος 15 χιλιάδων τόνων είχε να αντιμετωπίσει τον Ιταλικό, μια από τις μεγαλύτερες ναυτικές δυνάμεις της εποχής σε παγκόσμια κλίμακα – με σύνολο εκτοπίσματος 658 χιλιάδων τόνων, μια συντριπτική διαφορά 1 προς 44. Και ενώ ο Ιταλικός περιλάμβανε πολλά νεότευκτα μεγάλα πολεμικά, πραγματικά θαύματα ναυπηγικής, ο Ελληνικός αποτελείτο κατ’ ουσίαν από 10 αντιτορπιλικά: τα νεότεύχτα «Β. Γεώργιος» και «Β. Ολγα», τα 4 τύπου Dardo και τα 4 θηρία. Τα υπόλοιπα ήταν ο θρυλικός αλλά γηραιός «Αβέρωφ», το πλωτό συνεργείο «Ηφαιστος», 6 παλαιά υποβρύχια, 12 παμπάλαια τορπιλλοβόλα, 4 αλιευτικά και ο «Παλάσκας», ένα πλοίο που είχε περισσέψει από τα αποξηραντικά έργα της Μακεδονίας. Κυκλοφορούσε το μη αφιστάμενο της πραγματικότητας ευφυολόγημα, ότι ολόκληρος ο Ελληνικός Στόλος μπορούσε να φορτωθεί στην Ιταλική Ναυαρχίδα.
Αντιτορπιλικό “Βασίλισα Ολγα”
«Παρά την απόλυτον υπεροχήν ην εκέκτητο ο εχθρός εις τον αέρα, η επιστράτευσις και η συγκέντρωσις του Ελληνικού Στρατού επραγματοποιήθησαν ακωλύτως και εντός των κεκανονισμένων προθεσμιών. Εις την επιτυχή διεξαγωγή της επιστρατεύσεως και της συγκεντρώσεως του Ελληνικού Στρατού, πολυτίμως συνέβαλε και το Ελληνικόν Πολεμικόν Ναυτικόν, όπερ δια της προστασίας των θαλασσίων στρατιωτικών μεταφορών και της εξασφαλίσεως των δια θαλάσσης συγκοινωνιών, εξεπλήρωσε πλήρως, παραδειγματικώς και αποτελεσματικώς τον κύριον σκοπόν της εν τω πολέμω αποστολής του. Η Ελληνική Ανωτάτη Διοίκησις μετ’ εμπιστοσύνης πλέον αποβλέπουσα εις την εξέλιξιν του αγώνος και εις το δυνατόν της αναλήψεως επιθετικών επιχειρήσεων, ευθύς ως η πρόοδος της συγκεντρώσεως επέτρεψε τούτο, απέσπασε την πρωτοβουλίαν της ενεργείας από τον εχθρόν.”
Αλέξανδρος Παπάγος
Αρχιστράτηγος
Χαρακτηριστικό είναι το σήμα που απηύθυνε ο Άγγλος αρχιναύαρχος προς όλα τα συμμαχικά πλοία της Μεσογείου, με την πτώση της Ιταλίας: «Προς: Απαντα τα πλοία. Κατά την ιστορικήν ταύτην στιγμήν της παραδόσεως του Ιταλικού Στόλου, της όλης πομπής προς Μάλταν, τιμής ένεκεν, θα ηγείται το ελληνικό αντιτορπιλικό Βασίλισσα Ολγα».
Το ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟ ΣΩΜΑ του Πολεμικού Ναυτικού με την κήρυξη του πολέμου αποτελέστηκε από 541 μονίμους ιατρούς, 29 εφέδρους εκ μονίμων, 109 εφέδρους εξ εφέδρων 35 επικούρους (σύνολο 224), καθώς και 1 μόνιμο Αξιωματικό Νοσοκόμο, 6 μονίμους και 7 εφέδρους Φαρμακοποιούς.
Αναπτύχθηκαν τα εξής Νοσοκομεία: το Ναυτικό Νοσοκομείο Ναυστάθμου (το Κεντρικό και δύο παραρτήματα: ένα στη Σαλαμίνα και ένα στα Παλούκια) το Ναυτικό Νοσοκομείο Πειραιώς στο οποίο υπαγόταν και η χειρουργική πτέρυγα του Τζανείου. Ακόμη έξη Ναυτικά Νοσοκομεία: Πόρου, Καστορίου, Πατρών, Αίγινας, Π. Φαλήρου και Αιδηψού. Εις τα νοσοκομεία αυτά νοσηλεύτηκαν κατά χιλιάδες, κυρίως στρατιώτες του μετώπου, τραυματίες και πάσχονες από κρυοπαγήματα.
Εκτός από τα Νοσοκομεία, το Υγειονομικό εκάλυψε με ιατρούς και τις Ναυτικές Αμυντικές Περιοχές, τα οχυρά, τους σταθμούς αντιαεροπορικής άμυνας και τις Ναυτικές Διοικήσεις.
Τα Πολεμικά πλοία είχαν επανδρωθεί με ιατρούς και ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στις μονάδες κρούσεως. Στα περισσότερα αντιτορπιλικά είχαν τοποθετηθεί μόνιμοι ιατροί. Εδρασαν ακόμη έξη πλωτά νοσοκομεία, τόσο για τη μεταφορά όσο και για την περίθαλψη τραυματιών του μετώπου.
Αυτά ήταν το εκπαιδευτικό Αρης και πέντε ειδικώς μετασκευασθέντα επιβατηγά τα: Αττική, Εσπερος, Ελληνίς, Σωκράτης, Πολικός. Το τραγικό τέλος τους είναι χαρακτηριστικό της απανθρωπιάς του πολέμου.
Οι Ιταλοί περιορίστηκαν σε μια ανεπτιτυχή επίθεση κατά του «Σωκράτη». Με την επίθεση όμως των Γερμανών όλα τα Πλωτά Νοσοκομεία, γνωστοποιημένα σύμφωνα με τις διεθνείς συνθήκες, έχοντας τα χρώματα του Ερυθρού Σταυρού και ολόφωτα τη νύχτα, βυθίστηκαν από τους ξανθούς ιππότες του φον Ριχτόφεν, οι οποίοι και επί παρουσία πληθώρας άλλων στόχων προτιμούσαν, σύμφωνα με άνωθεν διαταγή, τα νοσοκομειακά και στη συνέχεια αποτελείωσαν με τα πολυβόλα τους – τους ναυαγούς πλέον- τραυματίες.
Νοσοκομειακό Σωκράτης (Πηγή φωτό: nautilia.gr)
Η αυλαία της εποποιίας στον ελλαδικό χώρο πέφτει.
Το μεγαλύτερο μέρος του διασωθέντος από τις γερμανικές επιθέσεις Στόλου μας αποπλέει για την Κρήτη και τη Μ. Ανατολή.
Τριών Υ/Β μας οι κυβερνήτες, με ηρωική μέχρι τότε δράση, διαφωνούν θεωρώντας μάταιη τη συνέχιση του αγώνα. Τα παραλαμβάνουν οι ύπαρχοί τους κι άλλοι αξιωματικοί κι εκεί στην προβλήτα της βάσεως Υ/Β σηκώνουν τις μαύρες σημαίες της καταδρομής ενώ οι σειρήνες τους ουρλιάζουν. Όπως μου αφηγήθηκαν αυτόπτες: «όλα γύρω στη Σαλαμίνα, το Πέραμα και την Αττική, καπνού, φλόγες, εκρήξεις. Και τότε ψηλά στην πόρτα του Ν.Ν. Σαλαμίνος φάνηκαν δύο μικρά άσπρα σημαδάκια που τρέχουν, πλησιάζουν, μεγαλώνουν. Είναι οι δύο σεμνές αδελφές Πιτσίκα, που κάτω από τις επευφημίες των πληρωμάτων πηδούν με τα μπογαλάκια τους μέσα στα Υ/Β που ξεκινούν, ενώ οι κυβερνήτες τους που απομένουν, παρακολουθούν από την προβλήτα άφωνοι την σκηνή».
Κι απ’ το αντικρυνό Αιγάλεω, ανάμεσα απ’ τους καπνούς των ανατινάξεων, θα ορθώθηκε γιγαντιαία απ’ τον πανάρχαιο θρόνο της η σκιά του Ξέρξη, που σκεπάζοντας με τον μανδύα τα μάτια του θα φώναξε μέσα από τους αιώνες: «Οι μεν άνδρες γεγόνασί μοι γυναίκες, αι δε γυναίκες άνδρες» ενώ η ηχώ απ’ τη Σαλαμίνα αντιλαλούσε: «Ω παίδες Ελλήνων, ίτε…. νυν υπέρ πάντων αγών». «
“Η συμβολή των ιατρών εν τοις πλοίοις υπήρξεν λίαν αξιόλογος, ου μόνον από απόψεως ιατρικής περιθάλψεως αλλα και ενισχύσεως του ηθικού των πληρωμάτων… διότι πάντες εγνώριζον ότι εις περίπτωσιν ασθενείας ή τραυματισμού των θα ετύγχανον αμέσου βοηθείας και ταχείας και ασφαλούς διακομιδής εις τα πλησιέστερα Νοσοκομεία. Μετά την μάχην δε ενώ οι λοιποί αξιωματικοί κεκμηκότες εκ της μάχης ανεπαύοντο, μόνος ο ιατρός εν τω θεραπευτηρίω, άγρυπνος και άνευ αναπαύσεως… προσέτρεχε ένθα η φωνή του καθήκοντος τον εκάλει. “
Ναύαρχος- Ιατρός Σταυριανόπουλος
«Οι ιατροί μας, ως πάντοτε, ανεδείχθησαν πλήρως εις το ύψος της θέσεώς των, επί τε των πλοίων και των εν τη ξηρά Νοσηλευτικών Ιδρυμάτων». Πεσόντες;
Ο έφεδρος Πλωτάρχης Ιατρός Ξενοφών Κοντιάδης ο οποίος γεννήθηκε το 1903 στη Μασσαλία, μεγάλωσε και σπούδασε στη Γαλλία και ήλθε διοδρομία, μετά τις σπουδές του στην Ελλάδα, όπου ακολούθησε πανεπιστημιακή στα Τον Μάϊο του 1940 έγινε τακτικός καθηγητής χειρουργικής της Ιατρικής Σχολής Αθηνών, Με τον πόλεμο, ως έφεδρος Πλωτάρχης Ιατρός, τοποθετήθηκε στο Ν.Ν.Πατρών και περί τα τέλη Δεκεμβρίου 1940 τοποθετείται ως Διευθυντής του Ν.Ν. Πειραιώς. Δεν αποδέχεται την τοποθέτηση αυτή και ζητά επιμόνως μετάθεση σε νοσοκομειακό κέντρο του μετώπου. Την 1.1.1941 τοποθετείται στο Σ.Ν. Ιωαννίνων, όπου την 20η Απριλίου φονεύεται από γερμανική βόμβα μέσα στο χειρουργείο ενώ χειρουργούσε τραυματία στρατιώτη.
Ο μόνιμος Ανθυποπλοίαρχος Ιατρός Σταμάτιος Μανιαρίζης που γεν- νήθηκε στην Κέρκυρα το 1908, κατετάγη ως Σημαιοφόρος Ιατρός Π.Ν. στις 11.5.1938. Από 1.11.1939 υπηρετεί διαδοχικά σε διάφορα αντιτορπιλικά και από τις 10.6.1940 στο «Υδρα» όπου φονεύθηκε στις 22.4.1941 από θραύσματα βόμβας πάνω στη γέφυρα του βυθιζόμενου πλοίου του ενώ πα- ρείχε τις πρώτες βοήθειες σε τραυματίες. 3. Ο Εφεδρος Σημαιοφόρος Οδοντίατρος Βασίλειος Αναστασίου γεννήθηκε το 1912 στην Αλεξάνδρεια. Στις 28.10.1940 κατατάχθηκε στο στρατό και πολέμησε στην Αλβανία. Με την κατάρρευση κατήλθε στην Μ. Ανατολή και κατατάχτηκε στο Π.Ν. Υπηρέτησε στον «Αβέρωφ» με τον οποίο πήγε ως τις Ινδίες, και κατόπιν στο Ν.Ν. Αλεξανδρείας. Μετά ζήτησε και τοποθετήθηκε ως κυβερνήτης «επιδρομικού πλοίου» στο θρυλικό στολίσκο ημιολιών. Σκοτώθηκε από πολυβολισμούς γερμανικού αεροπλάνου πάνω στο αντιαεροπορικό του βενζινόπλοιού του, με το οποίο ανταπέδιδε τα πυρά στον εχθρό. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ακόμη τη δράση σε δύσκολες στιγμές δύο άλλων ιατρών:
Ο ιατρός Ανδρέας Καποδίστριας του Α/Τ «Αδρία», όταν τούτο προσέκρουσε σε νάρκη και αποκόπηκε η πλώρη του (22.10.1943), επειδή καταστράφηκε το θεραπευτήριο, χειρουργούσε με τα εργαλεία του κουρείου και με κολώνια ως αντισηπτικό επί 48 ώρες «ακούραστος, ψύχραιμος, φιλομειδής». Στη συνέχεια επιβιβάστηκε στο καΐκι που μετέφερε τους Ελληνες και Βρετανούς τραυματίες στη Σμύρνη, συνεχίζοντας τη θεραπεία τους.
Ο ιατρός Εμμανουήλ Γουργουρής του «Β. Ολγα», κατά την βύθιση του πλοίου του στις 14.9.1943 στη Λέρο, παρέμεινε περιθάλποντας τους τραυματίες και μετά την διαταγή εγκαταλείψεως του πλοίου. Οταν τούτο κόπηκε στα δύο και ανετράπη τα νερά εισόρμησαν στο θεραπευτήριο. Τότε μόνο καταδύθηκε και διέφυγε. Ανασύρθηκε τελικά στην επιφάνεια αναίσθητος και μισοπεθαμένος.
Ναύαρχος Καββαδίας
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Σταυριανόπουλου Θ: Υποναυάρχου Ιατρού Π.Ν. Η Υγειονομική Υπηρεσία του Π. Ναυτικού κατά τους Απελευθερωτικούς Αγώνες του Εθνους, Αθήνα 1978.
Φωκά Δ: Αντιναυάρχου Π.Ν. Εκθεσις επί της δράσεως του Β.Ν. κατά τον πόλεμο 1940-1944. Εκδοσις Ιστορικής Υπηρεσίας Β.Ν., Αθήναι 1953.
Χατζή Κ: Πλοιάρχου Π.Ν. Στοιχεία από τη δράση της Υγειονομικής υπη ρεσίας του Π.Ν. κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ιατρική Επιθεώ ρηση Δυνάμεων 2: 65-93, 1988, Ιατρικό Περισκόπιο 3 (1994) 47-51.
Σημείωση :
Κατά το μεγαλύτερο μέρος του 19ου αιώνα, στην ιταλική χερσόνησο υπήρχαν πολλά διαφορετικά κράτη. Από αυτά, το μοναδικό στο οποίο βασίλευε Ιταλόςμονάρχης ήταν το βασίλειο του Πεδεμοντίου και της Σαρδηνίας. Σε αυτό βασίστηκε, σε μεγάλο βαθμό, και η προσπάθεια ενοποίησης. Πρωτεργάτες υπήρξαν ο βασιλιάς Βίκτωρ Εμμανουήλ Β΄ και ο μετριοπαθής φιλελεύθεροςπρωθυπουργός Καμίλο Καβούρ. Παράλληλα, ο πολιτικός Τζουζέπε Ματσίνι ίδρυσε το κίνημα Νέα Ιταλία με στόχο τη δημιουργία ενός ενιαίου και δημοκρατικού ιταλικού κράτους. Στα 1859 – 1860 το Πεδεμόντιο απέσπασε από την Αυστρία περιοχές της βόρειας Ιταλίας, ενώ ο Ιταλός επαναστάτης Τζουζέπε Γκαριμπάλντι, κάνοντας απόβαση στη Σικελία στις 11 Μαΐου 1860, κήρυξε την επανάσταση στη νότια Ιταλία και την ένωση αυτών των περιοχών με το Πεδεμόντιο. Έτσι, το 1861 σχηματίστηκε το ενιαίο Βασίλειο της Ιταλίας, που ως το 1870 είχε λάβει την εδαφική μορφή που έχει σήμερα η Ιταλία. (Wikipedia)
Απόφοιτος της Ανωτέρας Σχολής Αδελφών Νοσοκόμων του Ελληνικού ΕρυθρούΣταυρού, με ειδίκευση στη Δημόσια Υγιεινή.Υπηρέτησε στον πόλεμο του 1940 και στοΑγγλικό Νοσοκομείο Αθηνών, όπου νοσηλεύονταν Αγγλοι, Αυστραλοί και Νεοζηλανδοίτραυματίες. Για την αναγνώριση των υπηρεσιών της, ο Σύνδεσμος των Αδελφών της ΝέαςΖηλανδίας της προσέφερε υποτροφία ενόςέτους στο Πανεπιστήμιο του Toronto, Canada,στον κλάδο οργάνωσης και διοίκησης ΣχολώνΑδελφών· η Κυβέρνηση της Αυστραλίας τιμητικό δίπλωμα ο Ε.Ε.Σ. και τοΥπουργείο Εθνικής Αμυνας διάφορα μετάλλια. Η UNICEF της προσέφερευποτροφία στη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών στη Γενεύη Ελβετίας, στονκλάδο, «Δημόσια υγιεινή και κοινωνική εργασία». Υπηρέτησε ως Διευθύνουσα Σπουδών στην Κρατική Ανωτέρα Σχολή Επισκεπτριών Αδελφών.
ΕΙΜΑΙ ΕΥΤΥΧΗΣ που ο Θεός με αξίωσε να ζήσω αυτά τα 50 χρόνια από τον πόλεμο του 1940 αλλά και να ‘χω τα παράθυρα της μνήμης μου ανοικτά, και να θυμάμαι και να ξαναζώ, εκείνες τις αξέχαστες ηρωϊκές στιγμές και εμπειρίες.
Ημουν πολύ περήφανη, όταν πήρα το φύλλο πορείας από τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό και ένιωσα μεγάλη συγκίνηση, όταν βρέθηκα ανάμεσα σε τόσα φανταράκια μας, στο σιδηροδρομικό σταθμό το βράδυ της τρίτης ημέρας του πολέμου.
Περιμέναμε 2 ώρες να αναχωρήσουμε. Η ώρα της αναχώρησης ήταν μυστική. Και ξάφνου ακούστηκε από το μεγάφωνο του σταθμού η διαταγή. Επιβιβαστήκαμε. Οι αδελφές (ήμαστε τρεις), στο βαγόνι των αξιωματικών. Και μετά, μια συγκινητική φωνή «Στο καλό παιδιά, στο καλό και με τη Νίκη».
«Νίκη» βροντοφώνησαν τα φανταράκια μας και άφησαν με μιας, τις αγκαλιές, τις μάνες, τα παιδιά, τις αδελφές, και μια Ελλάδα, η Ελλάδα μας έλαμψε μέσα τους τούτη τη στιγμή. Ξεκίνησαν όλοι με μια ψυχή. Οταν οι ρόδες του τρένου έπαιρναν στροφή έσκυψα στο παράθυρο, σήκωσα το χέρι μου να χαιρετήσω το πλήθος, και τότε άκουσα τη δυνατή κραυγή μιας μάνας. «Αδελφούλα μου, τα παιδιά μας σαν τα μάτια σου».
Στο δρόμο για τη Φλώρινα είχαμε πολλούς βομβαρδισμούς, οι Ιταλοί προσπαθούσαν να χτυπήσουν τα τρένα και να καταστρέψουν τις σιδηροδρομικές γραμμές.
Σε κάθε συναγερμό, βγαίναμε από το τρένο και ξαπλώναμε κάτω στα χωράφια. Στη Λάρισα έγινε ένας μεγάλος βομβαρδισμός ευτυχώς 5′ πριν φθάσει το τρένο μας στο σταθμό και οι βόμβες έπεσαν μερικά μέτρα μακρύτερα. Ετσι συνεχίσαμε.
Ανέλαβα υπηρεσία στο ΣΙ’ Στρατιωτικό Νοσοκομείο Διακομιδής, με διευθυντή το θαυμάσιο άνθρωπο, τον εξαιρετικό γιατρό Ιωάννη Κυριακό. Είμασταν 2 διπλωματούχες αδελφές και 30 εθελόντριες.
Από τη Φλώρινα μεταφέρονταν στρατιώτες και υλικό προς το μέτωπο και τραυματίες προς τα μετόπισθεν και γι’ αυτό βομβαρδιζόταν πολύ συχνά.
Θυμάμαι κάποια μέρα του Δεκεμβρίου μετά το βομβαρδισμό περιμέναμε με αγωνία. Οταν έληξε ο συναγερμός μεταξύ των τραυματιών έφθασε ένα στρατιώτης με βαριά δύσπνοια. Καθώς ήταν πεσμένος σ’ ένα όρυγμα, έσκασε κοντά του μια βόμβα, ο στρατιώτης δεν τραυματίστηκε, αλλά σκεπάστηκε με χώμα, εισέπνευσε σκόνη, και οι πνεύμονές του αχρηστεύτηκαν. Είχε μεγάλη δύσπνοια. Ο γιατρός μας δήλωσε: «Δυστυχώς δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτε».
Σκέπτομαι τώρα, τι θα ήταν ο θάνατός του και η κηδεία του, χωρίς την παρουσία της αδελφής. Ευαισθησίες και συναισθηματισμοί θα μου πείτε, Κι όμως η γυναικεία παρουσία άλλαξε κάπως το πεζό σκηνικό της καθημερινής ζωής του πολέμου και η Νοσηλευτική μας ξέφυγε από τις βασικές αρχές της τυπικής εργασίας εν καιρώ ειρήνης. Εδώ δεν κάναμε απλώς το καθήκον μας, το κάναμε με ανάταση ψυχής.
Εμεινα κοντά του. Πάλευε να αναπνεύσει. Μου έσφιγγε δυνατά το χέρι μου. Του σκούπιζα τα δάκρυα της απελπισίας που κυλούσαν από τα μάτια του. Με κοίταζε κατάματα. Πόσα μάτια μου έδωσαν το τελευταίο αποχαιρετισμό της ζωής τους, πριν κλείσουν για πάντα; Στιγμές ανθρώπινες, ιερές, ξεχωριστές. Ο άδικος θάνατος μας συνετάραξε.
Την επομένη ορίστηκε η ώρα της κηδείας. Η τιμητική συνοδεία των φαντάρων ετοιμάστηκε. Ετοιμάστηκα και εγώ. Εριξα την μπέρτα πάνω μου. «Πού πάτε με αυτόν τον καιρό προϊσταμένη; Η θερμοκρασία είναι υπό το μηδέν. Κοιμηθείτε μια ώρα, θα ξενυχτήσουμε το βράδυ» είπε ο διευθυντής. «Δεν πειράζει» είπα, «πρέπει να πάω με τα παιδιά». Στα αυτιά μου αντηχούσε η κραυγή της μάνας «τα παιδιά μας σαν τα μάτια σου». Στο δρόμο σαν περνούσαμε, αριστερά, δεξιά, άνοιγαν οι πόρτες έβγαιναν γυναίκες, έκαναν το σταυρό τους, έκλαιγαν. «Ελάτε μαζί μας» έλεγα, «μην πάει το παλικάρι μας μόνο του», ήλθαν αρκετές. Χιόνιζε, περπατήσαμε όλοι μαζί, όσο γρήγορα μπορούσαμε από φόβο μη μας πετύχει κανένας βομβαρδισμός. Περπατήσαμε βήμα, βήμα στο απάτητο χιόνι, μαζί μας περπάτησε και η πικραμένη μας ψυχή. Πυκνό πυκνό το χιόνι έπεφτε και ακουμπούσε απαλά απαλά σα χάδι μητρικό, πάνω στο φέρετρο. Ρίξαμε λίγο χώμα, κάναμε το σταυρό μας, σκουπίσαμε τα δάκρυά μας, τελειώσαμε. Δίπλωσα την παγωμένη και κοκκαλιασμένη σημαία που σκέπασε, που τίμησε το παλικάρι μας.
Αυτή την κηδεία την κάναμε όπως έπρεπε. Η άλλη, Θεέ μου πως θα γίνει η δεύτερη κηδεία; Τίναξα το κεφάλι μου αριστερά, δεξιά, έπεφτε το χιόνι από την κουκούλα της μπέρτας μου. Μα αυτή η φοβερή σκέψη, ατίθαση εκεί, παρέμεινε, μου έσφιγγε την ψυχή.
Σε λίγες ημέρες, σκεφτόμουν, το Υπουργείο Εθνικής Αμύνης θα ανακοινώσει το θάνατό του, ο ταχυδρόμος θα χτυπήσει την πόρτα του σπιτιού του και τότε ο πρώτος που θα τον αντικρύσει θα ξεφωνίσει από χαρά, χαρά που την περιμένουν κάθε μέρα. «Τρέξτε ο ταχυδρόμος, γράμμα από το Νίκο μας», ; Αχ μετά ο θρήνος, ο σπαραγμός της οικογένειας,και μετάμια δεύτερη κηδεία.
Γυρίσαμε στο Νοσοκομείο, έκατσα να ξαποστάσω για λίγο. Δόξα τω Θεώ που μπόρεσα να πάω. Τι ανακούφιση. Τι αξία θα ‘χε για μένα μιας ώρας ύπνος, εμπρός σε αυτό το τόσο ιερό καθήκον. Πολλές ημέρες δεν είχαμε χρόνο για ύπνο. Η εργασία μας σχεδόν όλο το 24ωρο. Θυμάμαι κάποια μέρα πέρασε ένα ανώτερο στρατιωτικό κλιμάκιο. Εφθασε στη Φλώρινα βράδυ. Ο Στρατηγός μάς χαιρέτησε, κοιμήθηκε στο Νοσοκομείο και το πρωί πριν ξεκινήσει για την Α’ γραμμή του μετώπου πέρασε, μας καλημέρησε, μας βρήκε στην ίδια θέση να εργαζόμαστε. Απόρησε. «Ακόμη εδώ;». Εκτός τούτου, ο ύπνος ήταν για μας χαμένη ζωή. Διότι η ζωή μας με τριόταν από λεπτό σε λεπτό, από ώρα σε ώρα. Και αυτό δεν είναι υπερβολή. Για λίγα λεπτά σκοτώθηκε η Αδελφή Καλογρίδου στα Γιάννενα. Οταν οι Γερμανοί προχωρούσαν προς την Ελλάδα είχε αρχίσει η οπισθοχώρηση. Τα φορτηγά αυτοκίνητα απομάκρυναν τις αδελφές. Είχε φύγει το πρώτο αυτοκίνητο φορτωμένο. Ηλθε το δεύτερο αλλά μαζί και ο θάνατος. Η αδελφή Καλογρίδου μπαίνει τελευταία, στριμώχνεται, κάθεται στο πάτωμα. Τότε κάποιος της λέει «Δε βλέπεις ότι δε χωράς, κατέβα, πηγαίνεις με το άλλο». Κατέβηκε.
Σε λίγη ώρα έγινε σφοδρός βομβαρδισμός. Τα γερμανικά στούκας πετούσαν πολύ χαμηλά, οι βόμβες έπεσαν πάνω στο μεγάλο Ερυθρό Σταυρό της Παιδαγωγικής Ακαδημίας Ιωαννίνων που είχε μετατραπεί σε Στρατιωτικό Νοσοκομείο.
Το χειρουργείο λειτουργούσε εκείνη την ώρα. Σκοτώθηκαν πολλοί, μαζί τους και η αδελφή Καλογρίδου. Πολλοί δεν πρόλαβαν να βγουν έξω από το Νοσοκομείο, να φυλαχθούν στα ορύγματα που ήταν πιο ασφαλή ή δεν τόλμησαν. Είναι φοβερό να είσαι στο ύπαιθρο, να βλέπεις τα αεροπλάνα πάνω σου και να ακούς βόμβες να πέφτουν. Την άλλη μέρα είμαστε στο Νεκροταφείο. Ο αρχίατρος αποχαιρετά τους ηρωικούς νεκρούς και πάλι βομβαρδισμός. Βγήκαμε από την εκκλησία, σκορπιστήκαμε, όσοι πρόλαβαν μπήκαν στους νεοσκαμένους τάφους. Είναι η ώρα που αποχαιρετάς τη ζωή. Ο ανθυπίατρος Τουρτόγλου μου φωνάζει από έναν τάφο. «Προϊσταμένη έχω γράμμα στην τσέπη μου, δώστο στη μάνα μου». Ευτυχώς δε σκο- τώθηκε. Είναι η ώρα που αποχαιρετάς τη ζωή. Την αποχαιρετάς όμως παληκαρίσια. Δεν την κλαις τη ζωή, όπως την κλαις, όταν σου φέρει το μήνυμα του θανάτου η αρρώστεια.
Η περίθαλψη του τραυματία. Πίνακας της εποχής του ’40, της ζωγράφου Παπαδημάκη-Ανάφου. (Από τη συλλογή της κ. Ζωής Τσουκαλά-Κακαρούκα)
Στον πόλεμο, ο θάνατος περνά σαν αστραπή. Και έχεις συμφιλιωθεί με αυτόν, υπηρετείς, είσαι έτοιμος, κάθε στιγμή τον περιμένεις και ξέρεις ότι δε θα φύγεις από τη ζωή, σαν κακομοίρης κοινός θνητός, με πόνο και καημό, αλλά, όπως έγραφε η Μαργαρίτα Γιουρσενάρ, θα περπατήσεις προς το θάνατο ηρωικά με μάτια ανοικτά. Και οι δικοί σου, μαζί με τη θλίψη για το θάνατό σου, θα ‘χουν και την περηφάνεια πως δε χάθηκες έτσι απλά, αλλά χάθηκες για την Πατρίδα, την Ελλάδα.
Και ο γιατρός στη Φλώρινα μετρούσε τη ζωή του από ώρα σε ώρα, όταν κάποια μέρα του έκαμα παρατήρηση για κάτι νεανικές αταξίες. «Μα και εσείς γιατρέ, τόσο σοβαρός και αξιοπρεπής». «Ναι, Προϊσταμένη και εγώ σε μια ώρα μπορεί να σκοτωθώ και να μην ζω».
Το καμπανάκι του νοσοκομείου κτύπησε δυνατά. Το πρώτο αυτοκίνητο με τραυματίες έφτασε, ήταν σούρουπο. Θα έρχονται όλη νύχτα, για να μην δίνουν στόχο στους βομβαρδισμούς. Τα φώτα των αυτοκινήτων σβηστά. Η κατάσταση των τραυματιών στα χέρια μου, για απόψε, 500 τραυματίες. Οι τραυματίες μεταφέρονταν κατ’ ευθείαν από το μέτωπο ή από τα ορεινά χειρουργεία. Η Φλώρινα το πρώτο Ελληνικό έδαφος. Τα περισσότερα πόδια με κρυοπαγήματα ήσαν δεμένα με επιδέσμους,
Οι νοσοκόμοι τους μετέφεραν πάνω στην πλάτη τους, από το αυτοκίνητο που ήταν στο δρόμο έως την είσοδο και την αίθουσα παραλαβής. Οι βαριά τραυματίες μεταφέρονταν με τα φορτία. Τα κρυοπαγήματα χωρίς νεκρωμένα δάκτυλα πλένονταν με αποστειρωμένη σαπουνάδα, μετά επάλειψη με ιώδιο, αφαίμαξη με ένα ξυραφάκι με τομές πάνω στο οίδημα, αντιτετανικός ορός, ρούχα καθαρά, ξηρά τροφή, κουραμάνα, ελιές-τυρί-ρέγγα και μπόλικα χαμόγελα από τις αδελφές, και μετά μακάριος ύπνος, όσοι είχαν έλθει με τα πρώτα αυτοκίνητα.
Αυτή την εποχή δεν υπήρχε τίποτε μιας χρήσεως. Τις σύριγγες τις βράζαμε στα κατσαρόλια, τους επιδέσμους τους βράζαμε με σαπούνι και οξυζενέ να καθαρίσουν και τα εσώρουχα που ήταν γεμάτα ψείρες έβραζαν σε ένα μεγάλο καζάνι.
Το περιβόητο DDT το οποίο μας έστελναν για τις ψείρες δεν τις σκότωνε, έκαμα και εγώ το πείραμα. Εβαλα σε ένα φιαλίδιο από κινίνο ψείρες, το γέμισα DDT, το έκλεισα και μετά από πολλές ώρες όταν το άνοιξα περπατούσαν ζωηρά. Οι ασυνείδητοι το είχαν νοθεύσει με ταλκ. Τα κρεβάτια ήταν λίγα και μόνο για τους βαριά τραυματίες. Οι υπόλοιποι περνούσαν το βράδυ καθισμένοι στο πάτωμα, στο διάδρομο, αριστερά, δεξιά πάνω στην κουβέρτα τους με την πλάτη ακουμπισμένη στον τοίχο. Το πρωί μεταφέρονταν στο τρένο και στα μετόπισθεν.
Τα βαριά κρυοπαγήματα στο χειρουργείο, και στο νοσοκομείο για λίγες ημέρες.
Μόλις προλαβαίναμε να κάνουμε γενική καθαριότητα και να ετοιμάσουμε για τη νέα παραλαβή, Από αυτό το διάδρομο η αδελφή πέρασε αγγελικά ντυμένη το χάραμα των Χριστουγέννων,
Νυξ ιερά σιωπηλή. «Χριστός γεννάται» ψάλλει η αδελφή, τα μάτια τους ανοίγουν μα κλείνουν ξανά, όνειρο θα ‘ναι βρε παιδιά.
Δεν είναι λίγο, ύστερα από τις φοβερές μάχες του πολέμου, να δεις, και να ακούσεις ένα ζωντανό άγγελο. Η αδελφή προχωρεί, ψάλλει, το κεράκι στο χέρι της σκορπίζει το φως στα πρόσωπα των τραυματιών. Ξυπνούνε τό- τε στη στιγμή, δακρύζουν, κλαίνε όλοι μαζί. Και οι αιχμάλωτοι Ιταλοί υψώ98 νουνε τα χέρια σε δέηση σε προσευχή και ψιθυρίζουν: «Ω Μαντόνα».
Σκεφτήκαμε πολύ αν έπρεπε να διαταράξουμε αυτόν τον πρώτο τους ύπνο που τόσο είχανε ονειρευτεί, αλλά το πρωί πριν φύγουν μας είπαν όλοι: «Τι ήταν αυτό αδελφή, αυτά τα Χριστούγεννα θα ‘ναι για μας αξέχαστα. Σας ευχαριστούμε πολύ». «Ναι και για μας παιδιά», είπα.
«Από που είσαι παληκάρι μου» ρώταγα τον τραυματία, να τον απασχολήσω, να ξεχάσει τον πόνο, όταν έβγαζα σιγά σιγά την παγωμένη αρβύλα, και προσπαθούσα να ξεκολλήσω τα νεκρά δάκτυλα του ποδιού του. «Από το Λιανοκλάδι μάνα μου» απαντούσε. Δεν έμοιαζα για μάνα, ήμουν 24 χρόνων, με ολόξανθα μαλλιά, αλλά τα φανταράκια μας με ήθελαν με αυτή λέξη «μάνα» να δώσουν στην αδελφή τη μεγαλύτερη τιμή και σεβασμό. Κι άκουγες: «μάνα μου λίγο νερό», «μάνα μου πονώ», «μάνα μου σε ευχαριστώ».
Από το Λιανοκλάδι και απ’ όλη την βασανισμένη και ηρωική Ελλάδα μας πέρασαν, πέρασαν, έφυγαν μα θα τους θυμάμαι πάντα. Αυτές οι αναμνήσεις είναι για μένα σωστή δροσοσταλιά στη γεροντική μαραμένη μου ψυχή.
Στα πλαίσια του εορτασμού της 28ης Οκτωβρίου, η ΕΕΥΕΔ προσκάλεσε τον Συνάδελφο και Μέλος της κ. Γκόνη Γεώργιο, Υποστράτηγο ε.α, να “εκφωνήσει” τον πανηγυρικό της 28ης Οκτωβρίου 1940. Σας παρουσιάζουμε τις εορταστικές σκέψεις του Συναδέλφου, με τον τίτλο “Δοξαστικόν του Έπους του ’40’. Είναι ένα εξαιρετικό κείμενο που πέρα από την παραστατική περιγραφή και αναφορά των γεγονότων της εποχής εκείνης αναδεικνύει και τις εκπληκτικές ομοιότητες με την σημερινές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα μας.
Ο Γκόνης Γεώργιος γεννήθηκε το 1949. Καταγεται από τους Αμπελόκηπους Πυλίας Μεσσηνίας. Εισήλθε στην Στρατιωτική Ιατρική Σχολή (ΣΙΣ) την 05 -12 -1967 και αποφοίτησε ως Ανθυπίατρος (ΥΙ) την 23-09-1973. Ελαβε την ειδικότητα της Γενικής Χειρουργικής (1982). Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (1985). Μετεκπαιδευτηκε στο εξωτερικό. Αποστρατεύτηκε το 2004 με τον βαθμό του Υποστρατήγου. Το πλήρες βιογραφικό του είναι εδώ
ΔΟΞΑΣΤΙΚΟΝ ΤΟΥ ΕΠΟΥΣ ΤΟΥ 40
Ξεχωριστή τιμή για εμένα η πρόσκληση για το δοξαστικό της επετείου της 28ης Οκτωβρίου 1940. Ευχαριστώ τον Πρόεδρο, τον Γραμματέα και τα μέλη του ΔΣ της ΕΕΥΕΔ. Διαισθάνομαι και τολμώ το βάρος της τιμητικής πρόκλησης.
Συνεορτάζω μαζί με τους φίλους και όλους τους εκλεκτούς συναδέλφους.
Λίγοι λαοί έχουν την τιμή και το προνόμιο να γιορτάζουν εθνικές επετείους με το νόημα και το μεγαλείο που έχουν οι εθνικές γιορτές των Ελλήνων. Είναι βαριά η κληρονομιά για εμάς και στο ασταμάτητο γύρισμα του χρόνου είναι ανάγκη ν’ αναβαπτιζόμαστε συχνά στις κρυστάλλινες ιδέες και τα ιδανικά της φυλής μας, για να αντιλαμβανόμαστε πιο καλά τη θέση μας στο χώρο και στον χρόνο, σαν άνθρωποι και σαν Έλληνες. Η καθιέρωση επετείων δεν στοχεύει μόνον στην απόδοση τιμών σε εκείνους που μεγαλούργησαν και θυσιάστηκαν, κυρίως πηγάζει ως εσωτερική θεμελιώδης ανάγκη των επιγόνων.
Ζωτική ανάγκη η επίγνωση της συλλογικής μας ταυτότητας, μέσα από την διατήρηση ζωντανής και καθαρής της συλλογικής μας μνήμης. Όπως κάθε άνθρωπος υποβαθμίζεται δραματικά με κάθε έκπτωση της μνήμης του, έτσι και κάθε ξεθώριασμα της συλλογικής μνήμης οδηγεί σε απώλεια της ταυτότητας. Πάντα μια τέτοια απώλεια δρα φυγόκεντρα και διαλυτικά για κάθε κοινωνικό σύνολο. Χωρίς κοινή συλλογική μνήμη δεν δημιουργείται η αίσθηση του «ανήκειν», δεν υπάρχει αίσθηση ταυτότητας, δεν μπορεί να συγκροτηθεί έθνος. Μόνον μέσα από τις κοινές μνήμες και την ίδια γλωσσική έκφραση αναπτύσσονται δεσμοί και συνεκτική ταυτότητα.
Είναι επομένως ανάγκη, μέσα από τις γιορταστικές επετείους, να φρεσκάρουμε τις μνήμες μας ,να συνειδητοποιούμε ποιοι είμαστε. Να διατηρούμε την ταυτότητά μας.
Είναι ανάγκη να μελετούμε και να γνωρίζουμε τις αρετές μας σαν λαός και στηριζόμενοι σε αυτές να οικοδομούμε ένα λαμπρότερο μέλλον.
Είναι ανάγκη να αναγνωρίζουμε τις αδυναμίες και τα λάθη μας για να μην τα επαναλαμβάνουμε.
Μνήμη και τιμή, τα καίρια, σε κάθε δοξαστικό κάλεσμα!
Η 28 Οκτωβρίου, κάθε χρόνο, είναι ημέρα μνήμης, τιμής, δόξας, ημέρα περισυλλογής. Το ξεχωριστό αυτής της επετείου, για εμάς τους τωρινούς Έλληνες, έγκειται στην χρονική εγγύτητα των γεγονότων. Δεν εορτάζονται κάποια λαμπρά κατορθώματα μακρινών προγόνων. Δρώντες πρωταγωνιστές ήταν οι παππούδες ή και πατεράδες μας! Είναι πολύ νωπή η παρακαταθήκη, της γενιάς που μόλις έσβησε περνώντας σε αυτό που αποκαλούμε αιωνιότητα, για να ξεχαστεί. Πολλά τα μηνύματα της επετείου, μία η κορωνίδα. Υπέρτατη αξία η ελευθερία.
Μόνον οι ελεύθερα σκεπτόμενοι και δρώντες άνθρωποι μπορεί να είναι ευδαίμονες και να δημιουργούν πολιτισμούς υψηλής ποιότητας που να αντέχουν στον χρόνο και να στοχεύουν στο κάλος.
«Την γλώσσαν μου έδωσαν ελληνικήν», ομολογεί με τρυφερή υπερηφάνεια και ευθύνη ο ποιητής. Δεν μπορεί να μην αισθάνεσαι υπερήφανος όταν γνωρίζεις ότι μιλάς την γλώσσα με την οποία προσδιορίστηκαν, πρωτοπόρα και με εκπληκτική σαφήνεια, οι υπέρτατες αξίες του ανθρώπου. Με την ίδια γλώσσα αναζητήθηκε η σχέση του ανθρώπου με τον Θεό, με τη φύση, με τους συνανθρώπους του, με τον εαυτόν του. Εδώ, με το ίδιο όργανο επικοινωνίας και σκέψης, συγκροτήθηκαν οι πόλεις, αναπτύχθηκε πολιτισμός και προτάθηκε η Δημοκρατία. Συμπύκνωση του πολιτισμού των Ελλήνων αποτελούν τα προτάγματα της γενιάς του 40.
Πίστη και απόλυτη προτεραιότητα στην ελευθερία! Υπερηφάνεια να νοιώθεις Έλληνας!
Σε στιγμές κρίσης όταν τα ερωτήματα για την ανθρώπινη ύπαρξη προβάλουν αμείλικτα δεν έχουν θέση οι μέσες λύσεις και οι συμβιβασμοί. Τούτο βέβαια δεν πρέπει να λογίζεται ως αντίφαση, στην αριστοτελική προσέγγιση της αρετής, όπου, μέσα από την αναζήτηση του μέτρου, απορρίπτεται κάθε ακρότητα.
Σε στιγμές κρίσεις όλα θα πρέπει να απλοποιούνται. Κάθε ένας ξεχωριστά, κάθε λαός στο σύνολό του, θα πρέπει να επιλέγει το ιδανικό του και τις υπέρτατες αξίες του, ξεκάθαρες και γυμνές από όποια φτιασιδώματα και ωραιοποιήσεις.
Κανένα παράδοξο στην λογική ανακολουθία ότι «η ζωή είναι το υπέρτατο αγαθό και τίποτα δεν αξίζει περισσότερο από τη ζωή, αλλά αν δεν υπάρχει και κάτι που να τοποθετείται ψηλότερα και από την ζωή, τότε η ζωή δεν αξίζει τίποτα». Με άλλα λόγια, όταν θα πρέπει να απαντήσεις στο ερώτημα της ελευθερίας, της τιμής, της αξιοπρέπειας, η απάντηση πρέπει να είναι αυθόρμητη, γρήγορη και ξεκάθαρη. Θα πρέπει να είσαι έτοιμος να πεθάνεις όρθιος για να μην ζήσεις γονατιστός. Ένα ναι ή ένα όχι, χαράζουν δύο τελείως διαφορετικές πορείες, χωρίς δυνατότητες επιστροφής.
Όταν την δραματική εκείνη νύχτα της 28ης Οκτωβρίου 1940, και ενώ είχε ήδη αρχίσει η παράλογη και δραματική ανθρωποθυσία του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, ο Ιταλός πρέσβης επέδωσε το ιταμό τελεσίγραφο, στον τότε Πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά, ζητώντας την υποταγή της Ελλάδας, πήρε για απάντηση εκείνο το λακωνικό και αθάνατο «ΟΧΙ».
Έλεγε ο νεοκαίσαρας Μουσολίνη ότι έχει οκτώ εκατομμύρια λόγχες για να κατακτήσει την Μεσόγειο, αλλά εκείνο το βράδυ άκουσε το «ΟΧΙ» από οκτώ εκατομμύρια στόματα, που το χρέος τα καλούσε. Ήχησαν στις πόλεις και τα χωριά οι καμπάνες της ελληνικής χριστιανοσύνης, στέλνοντας κάλεσμα εγρήγορσης – θυσίας σε όλους και δέησης στην Μεγαλόχαρη.
Θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι αρκετές φορές, μεγαλύτερη σημασία έχει η απόφαση και η θέληση για αγώνα, παρά το αποτέλεσμα του ίδιου του αγώνα. Δεν είναι παράδοξο, επομένως, το ότι εμείς οι Έλληνες γιορτάζουμε την έναρξη του πολέμου και όχι την νίκη μας, με το τέλος του πολέμου, όπως συμβαίνει σε άλλες νικήτριες ευρωπαϊκές χώρες.
Μακριά από εμάς ότι επιχαίρουμε στον πόλεμο!
Γιορτάζουμε την απόφαση των προγόνων μας να προτάξουν την ελευθερία τους και την τιμή της πατρίδας, πάνω από την ζωή τους. Ο καθένας ξεχωριστά, και όλοι μαζί στο σύνολο, έβαλαν τις ίδιες προτεραιότητες. Η σωτηρία της πατρίδας, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, έγινε ο υπέρτατος σκοπός. Το ιερό χρέος.
Έχει η ζωή τόσες αγάπες δυνατές και ποικιλόμορφες, τόσες πλανεύτρες χαρές που πολλές φορές θαμπώνουν τον δρόμο και ξεστρατίζουμε. Την γενιά όμως του 40 την φώτισε και την οδήγησε το ιερό χρέος. Οι μνήμες από την οδυνηρή και ανεπανόρθωτη καταστροφή του 22 ήταν κομμάτι της ζωής όλων. Ακραία ενωτικός, για εκείνη την πληγωμένη γενιά, ο άμεσος κίνδυνος της προσβολής της τιμής και του «αφανισμού» της ύπαρξης.
Φαίνεται ότι όποιος καταφέρνει να περάσει το κατώφλι που οδηγεί στο ιερό χρέος είναι έτοιμος για κάθε ηρωισμό. Η θυσία, η όποια θυσία, εάν και όταν έλθει, είναι θέμα τύχης. Κανένας εχέφρων δεν πάει στον πόλεμο για να πεθάνει, αρκεί να είναι έτοιμος και για αυτό.
Το αποτέλεσμα της αποφασιστικότητας των Ελλήνων δεν άργησε να φανεί. Εκείνο το πρώτο, ηχηρό στη σφιγμένη σιωπή του «ΟΧΙ», δεν παρέμεινε κενός λόγος. Έγινε πράξη, έγινε τιμωρία της πρόκλησης, της προσβολής, της αλαζονείας. Έγινε νίκη της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Ο απλός περίπατος, που φαντασιώνονταν η φασιστική υπεροψία μετατράπηκε σε οδυνηρή περιπέτεια.
Ο Ελληνικός στρατός, τα παιδιά της Ελλάδος, πάνω στα κακοτράχαλα χιονισμένα βουνά της Ηπείρου, με το πείσμα που γεννά η αδικία, όχι μόνον απέκρουσαν τον εισβολέα αλλά περνώντας στην αντεπίθεση έφεραν την Ελληνική σημαία σε πατρίδες ποτισμένες με τον ιδρώτα Ελλήνων. Η Κορυτσά, το Αργυρόκαστρο, οι Άγιοι Σαράντα, η Χιμάρα, όλη η Βόρειος Ήπειρος, γιόρταζε μαζί με όλη την Ελλάδα. Οι νικηφόρες μάχες συνεπήραν όλους, και αυτούς πάνω στα βουνά και τους πίσω. Η φωνή της Σοφίας Βέμπο αντιλαλούσε ως θούριος, ως κλάμα, ως μοιρολόι, ως προσευχή, ως ελπίδα, ως χλευασμός, στον ιταμό εισβολέα. Οι μαχόμενοι λαοί της Ευρώπης, ελεύθεροι ή υπόδουλοι, αναθάρρησαν. Οι δυνάμεις του σκοτεινού ολοκληρωτισμού δεν ήταν αήττητες. Δεν ήταν τυχαίο που ο Ουίνστον Τσώρτσιλ όρισε το πως πολεμούν οι ήρωες! Σαν Έλληνες!
Όμως, τι ήταν άραγε αυτό που ανέτρεψε την λογική των αριθμών και των συσχετισμών;
Ναι, ήταν απόλυτα αναγκαία προϋπόθεση η πάνδημη απόφαση για αγώνα και η διάθεση για θυσία, όμως από μόνα τους αυτά δεν αρκούν. Ο ρεαλισμός επιβάλει να αναγνωρίσουμε ότι ίσως η απόφαση για θυσία, να γινόταν ατελέσφορη ανθρωποθυσία, αν δεν συνοδεύονταν από ρεαλιστική στρατιωτική ηγεσία και οργάνωση. Η πολεμική προπαρασκευή, με τον απαραίτητο, στα πλαίσια του εφικτού, εξοπλισμό, με την σιωπηρή κινητοποίηση, με την σωστή διάταξη των δυνάμεων, με τις κατάλληλες οχυρώσεις, με την εκπαίδευση και την ευελιξία προσαρμογής στις διαμορφούμενες καταστάσεις, υπήρξαν καθοριστικές παράμετροι. Σύμμαχος και εχθρός, συνάμα, ήταν οι χιονισμένες πλαγιές και λαγκαδιές, τα απόκρημνα ψηλά βουνά που δεν επέτρεψαν στον εχθρό ν΄ αξιοποιήσει την αριθμητική και υλική του υπεροχή.
Οδυσσέας Ελύτης στο κέντρο
Βαρύ το τίμημα σε ανθρώπινες ζωές και αμέτρητος ο πόνος. Την φρικτή εικόνα του πολέμου την «ζωγραφίζει» με συγκλονιστικούς στίχους, ο νομπελίστας ποιητής μας Οδυσσέας Ελύτης, που συμμετείχε, ως έφεδρος Ανθυπολοχαγός, σε εκείνο το έπος.
« κείτεται στην τσουρουφλισμένη χλαίνη
άδειο το κράνος, λασπωμένο το αίμα,
……..
κι ανάμεσ΄ απ΄τα φρύδια
μικρό πικρό πηγάδι, δαχτυλιά της μοίρας
μικρό πικρό πηγάδι κοκκινόμαυρο
………
Ω, μην κοιτάτε, ώ μην κοιτάτε από που του–
από που του ‘φυγε η ζωή.»
terribile
Από την πλευρά των Ιταλών, το μέτρο του παραλογισμού του πολέμου μας το δίνει μια λέξη, μια κραυγή-στεναγμός, που διήρκεσε όσο μισή ανάσα. Ήταν ο καθολικός Ιερέας που κατόρθωσε να ψελλίσει “terribile” , όταν αντίκρισε την ανώφελη και αποκρουστική ανθρωποθυσία, με τα αμέτρητα διαμελισμένα νεανικά κορμιά μπροστά από το θρυλικό ύψωμα 731, στη μεγάλη εαρινή επίθεση των Ιταλών.
Η Ελληνική νίκη στην Αλβανία ήταν το πρώτο χαρμόσυνο και ελπιδοφόρο μήνυμα για την νίκη των δυνάμεων της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Διαλύθηκε ο μύθος για το αήττητο του άξονα. Ο χρόνος άρχισε να μετράει υπέρ των συμμάχων. Ο Χίτλερ, κυνικός και αδίστακτος ρεαλιστής, αναγκάσθηκε να σπεύσει σε βοήθεια για να αποκαταστήσει το γόητρο του συμμάχου του και κυρίως να φέρει σε πέρας τον στρατηγικό -στρατιωτικό του στόχο. Έτσι τον Απρίλιο του 1941, η μικρή Ελλάδα, που αντιστάθηκε με όλες της τις δυνάμεις και τον ηρωισμό που άρμοζε στην ιστορία της, δεν μπορούσε παρά να λυγίσει υπό το βάρος της σιδηρόφρακτης ναζιστικής Γερμανίας. Κατάρρευση του μετώπου. Κατοχή!
Τους νικητές του Αλβανικού έπους, όταν με φθαρμένες στολές, επέστρεψαν, πεινασμένοι και κατάκοποι οδοιπόροι, στα σπίτια τους, δεν τους περίμεναν οι δάφνες που αρμόζουν στους νικητές, αλλά η αμείλικτη πραγματικότητα. Είχε σβήσει το χαμόγελο, είχε χαθεί η αισιοδοξία. Δεν είναι καθόλου εύκολα αποδεκτό ο νικητής να ευτελίζεται από τον ηττημένο! Αγώνας για επιβίωση, για προστασία της οικογένειας. Λίγες φορές στην ιστορία μας, μια και μόνο λέξη φέρει τόσο βάρος και τόσο φρικτό περιεχόμενο, όσο η λέξη «ΚΑΤΟΧΗ». Πείνα, εξαθλίωση, θάνατος! Δεν είναι τυχαίο που από την γλώσσα του βάρβαρου κατακτητή, σχεδόν η μόνη λέξη που επιδερμικά «οικειοποιήθηκε» από τους απλούς ανθρώπους της εποχής, ήταν η λέξη “Kaputt” , συνώνυμη θανάτου.
Παρά τον ζόφο και την διάχυτη κατήφεια πολλοί, από όλα τα κοινωνικά στρώματα, όλων των ηλικιών, άνδρες και γυναίκες, ένοιωθαν ότι το χρέος, προς την υπόδουλη πλέον πατρίδα, δεν είχε τελειώσει. Ίσα -ίσα που έγινε μεγαλύτερο. «Θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία», η παραίνεση-προσταγή του εθνικού μας ποιητή.
Η ένοπλη αντίσταση που οργανώθηκε σε πόλεις και χωριά δεν έδωσε κανένα περιθώριο εφησυχασμού και ανάπαυλας στον κατακτητή. Η περιφρόνηση και η παθητική αντίσταση απέναντι στον βάρβαρο δυνάστη ήταν καθολική. Το αδούλωτο φρόνημα του Ελληνικού λαού μετρήθηκε, και ήταν μεγαλειώδες, όταν, κάτω από τις κάννες των Γερμανών, σύσσωμος ο ελληνισμός, ακούμπησε στο φέρετρο του ποιητή Κωστή Παλαμά. Πιστός ο λαός, στο κάλεσμα του μεγάλου εκείνου Έλληνα. Με την δική του παρότρυνση, είχαν μεθύσει όλοι με το αθάνατο κρασί του 21!
Δεν θα πρέπει να αποτελεί έκπληξη ότι υπήρξαν και λίγοι, ελάχιστοι, που θέλησαν να συνεργαστούν με τον κατακτητή και να κερδοσκοπήσουν πάνω στην δυστυχία των υποδούλων Ελλήνων. Δοσίλογοι και μαυραγορίτες! Απερίφραστα και αμετάκλητα καταδικασμένοι από την Ιστορία και την συλλογική συνείδηση των Ελλήνων.
Το νικηφόρο έπος του 40, η εθνική αντίσταση που ακολούθησε σε όλη την χώρα, καθώς και η νικηφόρα και ουσιαστική συμμετοχή συγκροτημένου Ελληνικού Στρατού στο Ελ Αλαμέϊν και στο Ρίμινι, συνεισέφεραν πρόδηλα και ουσιαστικά στην ήττα του άξονα. Τούτο αναγνωρίζεται από όλους.
Η Ελλάδα είχε κάνει το καθήκον της!
Με τις σωστές κατευθύνσεις και προτροπές των πνευματικών ανθρώπων της, με τις επιλογές της ηγεσίας της, πολιτικής και στρατιωτικής, και κυρίως με τις θυσίες του συνόλου των Ελλήνων, βρέθηκε στο τραπέζι των νικητών. Δυστυχώς δεν αποκόμισε όλα όσα θα μπορούσε και εδικαιούτο. Το χειρότερο όμως ήταν ότι βρέθηκε διχασμένη και αιμορραγούσα. Την απαράμιλλη εθνική ενότητα που επιβεβαιώθηκε και σφυρηλατήθηκε με το έπος του 40, στα βουνά της Ηπείρου, την διαδέχθηκε η εμφύλιος έρις. Αδελφοκτόνος η σύγκρουση. Οι ιδεοληψίες και η τυφλότητα που προκαλεί η φανατική προσήλωση σε μεσσιανικές πολιτικές αντιλήψεις, οδήγησαν αρκετούς έξω από τα προτάγματα των συντελεστών του έπους του 40. Η υπέρτατη αξία της ελευθερίας και η αγάπη για την πατρίδα τέθηκαν σε αμφισβήτηση! Η πλάνη ήταν ολοφάνερη. Οι ευθύνες τεράστιες. Ο ερυθρός ολοκληρωτισμός επιχείρησε αυτό που επέβαλε στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων. Η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη. Νίκησε η παραμονή της πατρίδας μας στις φιλελεύθερες Δημοκρατίες του Δυτικού Κόσμου. Όμως κανείς δεν λογίζεται νικητής μετά από εμφύλια σύγκρουση. Ήταν τραγωδία! Το απόλυτο λάθος! Δεν υπάρχει ίσως κανένα ιστορικό προηγούμενο, ένας λαός, αντί να πανηγυρίζει για την νίκη του και να σχεδιάζει την ευημερία της ειρήνης, να παρασέρνεται σε εμφύλιο πόλεμο!. Μεγάλα και ποικίλα τα διδάγματα από το έπος του 40 και της εθνικής αντίστασης, αλλά και από τα εμφύλια πάθη που ακολούθησαν. Πηγή αισιοδοξίας τα όσα εμείς οι σύγχρονοι Έλληνες καταφέραμε, στα τόσα χρόνια ειρήνης που ακολούθησαν. Ζηλευτή και ευημερούσα η πατρίδα μας, παρά τις αρκετές και αδικαιολόγητες αποτυχίες και παλινδρομήσεις μας.
Κατά μία άποψη, την ιστορία την συνθέτουν πάντοτε δύο στοιχεία. Τα γεγονότα και το πνεύμα, το «άρωμα», της εποχής που τα συνοδεύει και τα διαποτίζει.
Τα γεγονότα μπορεί κάποιος να τα διερευνήσει, να τα διασταυρώσει, να τα αναπλάσει, σε όλες τους σχεδόν τις λεπτομέρειες, μελετώντας όλα τα στοιχεία που τα καταμαρτυρούν και τα περιγράφουν.
Το «άρωμα» όμως που τα συνοδεύει δεν είναι εύκολο να το νοιώσεις εάν δεν ζήσεις την εποχή και εάν δεν είσαι προικισμένος με ευαίσθητες αισθητήριες κεραίες. Ίσως από τα λίγα αχνά, αλλά αδιάψευστα σημάδια, που μπορούν, εμάς σήμερα, να μας οδηγήσουν σε εκείνο το μεθυστικό άρωμα του έπους του 40 να είναι μερικές φωτογραφίες που έχουν παγώσει, όχι μόνον τον χρόνο, αλλά και τα κυρίαρχα συναισθήματα των δρώντων.
-Πλατύ, γεμάτο σιγουριά, το χαμόγελο του φαντάρου, που γατζώνεται από το τραίνο για να φθάσει, ζωντανή ασπίδα, στα σύνορα.
–Ακίνητη, διαπεραστική, η ματιά της Ηπειρώτισσας, που με σφιχτά χείλη, και σφιχτοδεμένο βαρύ φορτίο, ανεβαίνει, ακολουθώντας το μικρό κομβόι, τον ανήφορο του χρέους.
–Συγκλονιστικός ο τόνος, το ύφος και το περιεχόμενο της τελευταίας ελεύθερης εκπομπής του ραδιοφωνικού σταθμού της Αθήνας.
Μεθάμε και εμείς σήμερα από το άρωμα εκείνου του έπους, διδασκόμαστε από τα γεγονότα του.
Η ταραγμένη εποχή και περιοχή που ζούμε, μας καλούν σε επαγρύπνηση, προετοιμασία και άμεση ετοιμότητα. Μερικοί πίστεψαν στο τέλος της ιστορίας. Οι πιο αισιόδοξοι απέκλεισαν την επανάληψη της βαρβαρότητας του πολέμου στην ήπειρό μας, θεωρώντας την ειρηνική συμβίωση των λαών σχεδόν αυτονόητη. Δυστυχώς τα γεγονότα τους διαψεύδουν. Οι Δημοκρατίες μας έχουν να αντιμετωπίσουν ανελεύθερα ολοκληρωτικά καθεστώτα. Δραματική υποστροφή στην βαρβαρότητα. Ο κίνδυνος πυρηνικού ολοκαυτώματος επισείετε πάνω από τις κεφαλές μας.
Ο Τούρκος στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου, την Ιωνία, την κοιτίδα των Ελλήνων προσωκρατικών φιλοσόφων, ανιστόρητος, απολίτιστος, αλαζόνας και μεγαλομανής έχει ξεθηκαρώσει! Οι ομοιότητες και αντιστοιχίες με την εποχή λίγο πριν το 1940 είναι εξόφθαλμα ανατριχιαστικές.
Mare Nostrum, αποκαλούσε όλη την Μεσόγειο, κομπάζοντας από τα μπαλκόνια, ο Μουσολίνι.
Mavi Vatan, σχεδιάζουν, στους επιδεικνυόμενους χάρτες τους, οι Τούρκοι.
Ζωτικό χώρο αναζητούσε ο Χίτλερ.
Τα σύνορα της καρδιάς του ονειρεύεται και διεκδικεί ο Ερντογάν.
Ο Ισλαμοφασισμός τους φαντασιώνεται ανασύσταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η πολιτισμική οπισθοδρόμηση είναι κάτι άγνωστο και αδιάφορο για τους γείτονές μας. Δυστυχώς, στη βάση του πολιτισμού των γειτόνων μας βρίσκεται, το ακατανόητο για εμάς, δίκαιο της κατάκτησης. Ιστορικά, η κατάκτηση για αυτούς έχει το κύρος ιδρυτικής πράξης και γένεσης. Κανένα ίχνος πρόσληψης, αφομοίωσης και προσαρμογής σε υπέρτερους πολιτισμούς. Η καταστροφή, ο σφετερισμός και η ιδιοποίηση, αποτελούν διαχρονικά χαρακτηριστικά. Η ροπή προς την «δεσποτεία» και η αποδοχή του αυταρχισμού εμφανής.
Ανεξάρτητα όμως από τα όρια της αρπακτικής βουλιμίας των γειτόνων μας, τα ερωτήματα και οι ιστορικές ευθύνες βαραίνουν εμάς.
Τι «άρωμα» θα διαποτίσει τα επερχόμενα;
Πόσο καλά είμαστε προετοιμασμένοι, σε όλα τα επίπεδα και σε όλους τους τομείς, για να αποτρέψουμε ή να αντιμετωπίσουμε με επιτυχία την όποια επιβουλή; Ο πατριωτισμός δεν μετριέται με τις μεγαλοστομίες, αλλά με το πόσο άριστα γνωρίζω – κάνω την δουλειά μου και με το πόσο έτοιμος είμαι να υπερβώ τα καθημερινά όριά μου, υπηρετώντας αξίες υπέρτερες της ύπαρξής μου.
Το έπος του 40 μας δείχνει τον δρόμο!
Ο ελληνικός πολιτισμός είναι πολιτισμός ειρήνης. Σε αυτόν στηριζόμαστε, ειρήνη προσδοκούμε! Ο ιδρώτας μας, η μεθοδικότητα και φαντασία μας, η αλληλεγγύη μας, ο πολιτισμός μας, είναι τα δικά μας όπλα και μέσα. Πασχίζουμε για την δική μας μικρή πανανθρώπινη συνεισφορά στην ειρηνική προσπάθεια προόδου, ευτυχίας, ανθρωπισμού και αλληλοκατανόησης.
Όμως, αναφαίρετο δικαίωμα και ιερή μας υποχρέωση είναι η σημαία μας να κυματίζει υπερήφανη στις στεριές και στις θάλασσές μας, στις πόλεις και στα χωριά μας καθώς και στα πέρατα της οικουμένης, με τα ποντοπόρα πλοία μας.
Όλους μας αγκαλιάζει και μας ενώνει η γαλανόλευκη.
Ας κυματίζει αδιάλειπτα και στις καρδίες μας!
Μπορούμε με αισιοδοξία, ενωμένοι και υπερήφανοι για το έθνος μας, να βροντοφωνάξουμε το
Στα πλαίσια του εορτασμού της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης την 26η Οκτωβρίου 1912, η ΕΕΥΕΔ προσκάλεσε τον Συνάδελφο και Μέλος της, Υποστράτηγο (ΥΙ) ε.α Κυριακόπουλο Κωνσταντίνο να “εκφωνήσει” τον πανηγυρικό της ημέρας. Ο πανηγυρικός του είναι ένα εξαιρετικό κείμενο που περιγράφει τα γεγονότα που προηγήθηκαν της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης. Αναφέρεται στην διαφωνία Βασιλέως και Πρωθυπουργού για την κατά προτεραιότητα απελευθέρωση της πόλης. Ο αναγνώστης μεταφέρεται στο στο κλίμα και “άρωμα” της εποχής, μέσα από τα μηνύματα, δηλώσεις και δημοσιεύματα που περιλαμβάνονται στο άρθρο.Ευχαριστούμε τον Συγγραφέα για την συμμετοχή του στον εορτασμό της επετείου απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης.
ΔΣ/ΕΕΥΕΔ
Ο Κ. Κυριακόπουλος γεννήθηκε το 1940 στον Πύργο Ἠλείας. Εισήλθε στην Στρατιωτική Ιατρική Σχολή το 1958και αποφοίτησε το 1964. Ειδικεύτηκε εις την Νευροχειρουργική. Ἀποστρατεύτηκε με τον Βαθμὸ του Ὑποστρατήγου (Υ.Ι.).
Ἐκτὸς ἀπὸ τὴν ἄσκηση της Νευροχειρουργικῆς τὰ τελευταῖα 25 χρόνια ασχολήθηκε καὶ μὲ τὴν ἱστορία τῆς Στρατιωτικής Ἰατρικής και την νεώτερη Ἑλληνικὴ Ἱστορία γενικώτερα. Είναι εκ των συγγραφέων τῆς Ἱστορίας τοῦ 424 ΓΣΝΕ καὶ της Ἱστορίας της ΣΙΣ, βιβλίων ποὺ ἔχουν ἐκδοθεῖ ἀπὸ τὴν ΕΕΥΕΔ.Πλήρες βιογραφικόεδώ
– Η Ιατρική στη Σύγχρονη Ιατρική Ιστορία (Δ’ Τόμος)
ΕΧΟΥΝ ΓΡΑΦΕΙ ΠΟΛΛΑ για τη διαφωνία του Ελευθερίου Βενιζέλου και του Βασιλέως Κωνσταντίνου σχετικά με την πορεία που θα ακολουθούσε ο ελληνικός στρατός κατά τον Α΄ Βαλκανικό πόλεμο και την πιθανότητα κατάληψης της Θεσσαλονίκης από τους Βουλγάρους. Αυτό που δεν είναι ευρέως γνωστό είναι ο ακριβής ρόλος που διαδραμάτισε στα γεγονότα του Οκτωβρίου 1912 ένας Έλληνας γιατρός, ο Φίλιππος Νίκογλου.
Ο Φίλιππος Νίκογλου γεννήθηκε στη Στενήμαχο της Ανατολικής Ρωμυλίας το 1871. Φοίτησε στα περίφημα Ζαρίφεια Εκπαιδευτήρια της Φιλιππούπολης και σπούδασε ιατρική στη Γερμανία. Εγκαταστάθηκε στη Σόφια, όπου άσκησε την ιατρική ως χειρουργός. Το 1885 η πατρίδα του, η Ανατολική Ρωμυλία, προσαρτήθηκε από τη Βουλγαρία, ενώ από το 1908 οι κάτοικοί της έγιναν και τυπικά Βούλγαροι, ανεξαρτήτως εθνικού φρονήματος
Φίλιππος Νίκογλου (1871-1953)
Κατά την επιστράτευση του βουλγαρικού στρατού στις 7 Σεπτεμβρίου 1912, ο Βούλγαρος υπήκοος Φίλιππος Νίκογλου παρουσιάστηκε ως έφεδρος υπίατρος στο Σαμακόβιον, όπου συγκροτήθηκε το κινητό χειρουργείο της VII βουλγαρικής μεραρχίας. Σε αυτό υπηρετούσαν 8 γιατροί, με διευθυντή τον Εβραίο αρχίατρο Αλκαλάη. Στις 5 Οκτωβρίου 1912 το Μαυροβούνιο, η Σερβία, η Βουλγαρία και η Ελλάδα κήρυξαν τον πόλεμο κατά της Τουρκίας. Από τις πρώτες ημέρες των εχθροπραξιών ο Νίκογλου περιγράφει ως σοβαρά προβλήματα τη χολέρα που μεταδόθηκε στους Βούλγαρους από τους Τούρκους και τη δυσχέρεια στη μετακίνηση. Αναφέρει χαρακτηριστικά ότι τα χειρουργεία διέθεταν 18-20 άμαξες για τη μεταφορά των τραυματιών και 40-50 τραυματιοφορείς στρατιώτες, αλλά δυσκολεύονταν να ακολουθήσουν την ταχύτατη προέλαση των μαχομένων τμημάτων, η οποία υπαγορευόταν από στρατηγικούς και διπλωματικούς λόγους.
Η προηγηθείσα ελληνοβουλγαρική συνθήκη του Μαΐου του 1912 δεν προέβλεπε διανομή εδαφών μεταξύ των συμμάχων, οπότε ίσχυε η αρχή του τετελεσμένου γεγονότος. Στις 20 Οκτωβρίου λοιπόν ο ελληνικός στρατός απελευθέρωνε τα Γιαννιτσά, οπότε η VII βουλγαρική μεραρχία προσπάθησε με κάθε τρόπο να φτάσει πρώτη στη Θεσσαλονίκη. Αλλεπάλληλα τηλεγραφήματα του πρωθυπουργού Βενιζέλου και του υπουργού των Εξωτερικών Λάμπρου Κορομηλά επέσπευσαν την πορεία του ελληνικού στρατού προς την Θεσσαλονίκη, με αποτέλεσμα την απελευθέρωσή της στις 26 Οκτωβρίου, ημέρα εορτής του πολιούχου της Αγίου Δημητρίου. Οι πληροφορίες της κυβερνήσεως προέρχονταν από τον πρεσβευτή μας στη Σόφια Δημήτριο Πανά
Αθανάσιο Σουλιώτης (Ψευδόνυμο-Νικολαΐδης)
Προκύπτει λοιπόν το ερώτημα ποιά ήταν η πηγή των πολύτιμων αυτών πληροφοριών του Πανά. Ο Κορομηλάς είχε επιφορτίσει τον τότε λοχαγό Αθανάσιο Σουλιώτη-Νικολαΐδη να παρακολουθεί την VII βουλγαρική μεραρχία του στρατηγού Θεοδορώφ. Ο Σουλιώτης είχε προηγουμένως διακριθεί για τη δράση του στην Οργάνωση Θεσσαλονίκης κατά τον Μακεδονικό Αγώνα και αργότερα στην Οργάνωση Κωνσταντινουπόλεως. Ο Σουλιώτης λοιπόν διορίσθηκε στρατιωτικός σύνδεσμος με τον σερβικό στρατό και εφοδιασμένος με τα κατάλληλα έγγραφα κατέφθασε στις 19 Οκτωβρίου στο Κιουστεντήλ, όπου στρατοπέδευε η σερβική μεραρχία του Στεφάνοβιτς, αλλά και η βουλγαρική του Θεοδορώφ. Μετά από συνεννοήσεις με Σέρβους και Βουλγάρους αξιωματικούς ο Σουλιώτης μετέβη στην Ανω Τζουμαγιά με σκοπό να συναντήσει τον εκεί ευρισκόμενο Θεοδορώφ, δεν κατόρθωσε όμως να συναντήσει τον Βούλγαρο στρατηγό.
«Εξερχόμενος του Φρουραρχείου», γράφει ο Σουλιώστης, «συνήντησα τον ιατρόν Νίκογλου, Ελληνα, υπηρετούντα ως έφεδρον παρά τω Βουλγαρικώ στρατώ. Ούτως προθυμότατα πλησιάσας με, μοί είπεν ότι από της αρχής του πολέμου όλαι αι εμπιστευτικαί διαταγαί συνίστων να καταβληθεί πάσα προσπάθεια, όπως οι μακεδονικαί πόλεις και προπάντων η Θεσσαλονίκη καταληφθώσι προ της καταλήψεως αυτών υπό των Ελληνικών στρατευμάτων. Μοί επεβεβαίωσεν ότι ο Βόρις μετά του στρατηγού Ράτζο Πετρώφ και του πρεσβευτού Στάντσεφ διήλθον εξ Ανω Τζουμαγιάς, προξενοδοχείον, όπου είχε καταλύσει, και στρατιώτας της βασιλικής φρουράς, οδηγούντας βασιλικήν άμαξαν, προωρισμένην δια την επίσημον είσοδον του διαδόχου της Βουλγαρίας εις Θεσσαλονίκην».
Ο Σουλιώτης προσπαθεί να τηλεγραφήσει κρυπτογραφημένες τις πολύτιμες πληροφορίες στην πρεσβεία μας στη Σόφια και στο Υπουργείο Εξωτερικών στην Αθήνα, φοβούμενος όμως τη βουλγαρική λογοκρισία και καθώς δεν λαμβάνει απάντηση, υποκρίνεται τον ασθενή. Ο Νίκογλου πιστοποιεί την ασθένεια και προτείνει επιστροφή του ασθενούς στη Σόφια.
Ο Βούλγαρος Φρούραρχος πείθεται εύκολα να ξεφορτωθεί τον ανεπιθύμητο Ελληνα αξιωματικό, και ο Σουλιώτης διασχίζει τα χιονισμένα βουνά, φτάνει στον πλησιέστερο σιδηροδρομικό σταθμό, παίρνει το πρώτο τραίνο για Σόφια και παρουσιάζεται στον πρεσβευτή της χώρας μας, στον οποίο εκθέτει τη διαμορφωθείσα κατάσταση. Ο στρατιωτικός ακόλουθος της πρεσβείας ταγματάρχης Αμβρόσιος Φραντζής τηλεγραφεί τις πληροφορίες με τους κώδικες κρυπτογράφησης στο Υπουργείο Εξωτερικών, και ο υπουργός Λάμπρος Κορομηλάς, πρώην Γενικός Πρόξενος της Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη, ενημερώνει τον Βενιζέλο. Αξίζει να σημειωθεί πως όλα αυτά κατεγράφησαν από τον Σουλιώτη στις 27 Απριλίου 1931 σε σημείωμά του προς δημοσιογράφο, «ώστε η ιστορική αλήθεια να μη νοθεύεται». Ο Νίκογλου εξηγεί την εμπιστοσύνη του στον Ελληνα αξιωματικό, σημειώνοντας πως τον είχε συναντήσει παλαιότερα στη Σόφια, όπου ο Σουλιώτης γνώρισε τα μέλη της ελληνικής παροικίας, καλύπτοντας την εθνική του δράση εμφανιζόμενος ως ζωέμπορος.
Ο στρατηγός Βίκτωρ Δούσμανης υπηρετούσε κατά τους Βαλκανικούς πολέμους στο Γενικό Στρατηγείο δίπλα στον Διάδοχο-αρχιστράτηγο και είχε πλήρη ενημέρωση για τα τεκταινόμενα. Στα Απομνημονεύματά του επιβεβαιώνει τα γραφόμενα του Σουλιώτη-Νικολαΐδη.
Στρατηγοί Βίκτωρ Δουσμάνης (1862-1949) και Θεόδωρος Πάγκαλος (1878-1952)
Ο στρατηγός Θεόδωρος Πάγκαλος στα Απομνημονεύματά του επιβεβαιώνει και αυτός την δράση του Νίκογλου: «Είναι ανάγκη να εκτεθή δια ολίγων, πως ο Βενιζέλος έσχε την πληροφορίαν περί της προελάσεως των Βουλγάρων εις Θεσσαλονίκην. Εις τον βουλγαρικόν στρατόν είχε στρατευθεί κατά τον πόλεμον ο Βούλγαρος υπήκοος, αλλ’ ακραιφνής Ελλην ιατρός Φ. Νίκογλου. Ενεκα τυχαίας ακριτομυθίας Βουλγάρου επιτελούς εις Κότσανα, ο Νίκογλου ήκουσεν ότι ο στρατηγός Θεοδορώφ διετάχθη να βαδίση με την μεραρχίαν του δρομαίως προς Θεσσαλονίκην, όπως την καταλάβη πριν φθάση αυτόθι ο Ελληνικός στρατός. Ο Νίκογλου ειδοποίησεν αμέσως τον εν Βουλγαρία λοχαγόν Σουλιώτη-Νικολαΐδην, σύνδεσμον ημών, όστις ετηλεγράφησεν αμέσως προς τον υπουργόν των Εξωτερικών Κορομηλάν, να πληροφορήση επειγόντως τον Διάδοχον περί των ανωτέρω». Αξιοσημείωτη είναι η αναφορά του στρατηγού στην άμεση πληροφόρησή του (για το γεγονός αυτό) από τον Βενιζέλο.
Ο Ιάσων Δημητριάδης τονίζει πώς, ενώ η διήγηση του Δούσμανη περί Νίκογλου είναι αληθής, αφήνεται να εννοηθεί από τον στρατηγό ότι η πληροφορία ελήφθη δέκα ημέρες νωρίτερα από την πραγματική ημερομηνία, προκειμένου ο Δούσμανης να δικαιολογήσει τις επιλογές του Επιτελείου. Για τον ρόλο του Νίκογλου, όπως προκύπτει από τις πηγές, γίνεται λόγος και από τους σύγχρονους ερευνητές, που ασχολήθηκαν με τον Μακεδονικό αγώνα και τους Βαλκανικούς πολέμους, όπως ο Μελάς, ο Ανεστόπουλος, ο Παπαγιαννόπουλος, ο Μέρτζος, ο Σερεπίσος, η Τζινίκου και ο Κουζινόπουλος.
Μετά την συνάντησή του με τον Σουλιώτη στην Ανω Τζουμαγιά ο Νίκογλου βρέθηκε στο Σιδηρόκαστρο, όπου, αφού εξασφάλισε διαμονή σε σπίτια για τους λοιπούς γιατρούς του χειρουργείου, ο ίδιος φιλοξενήθηκε στη Μητρόπολη. Εκεί πληροφορήθηκε από τον Ελληνα Μητροπολίτη την κατάληψη της Θεσσαλονίκης από τους Ελληνες. Κατά τη διαμονή του στη Μητρόπολη γράφει ότι θαύμασε την αξιοπρεπή και θαρραλέα στάση του Μητροπολίτη, ο οποίος αρνήθηκε να εγκαινιάσει χριστιανικό ναό σε ένα από τα τζαμιά της πόλης παρά την απειλητική απαίτηση Βουλγάρου κτηνιάτρου αξιωματικού. Σύμφωνα με τον Μητροπολίτη οι χριστιανικές Βαλκανικές χώρες ελευθέρωσαν τον τόπο για να είναι όλοι, και οι Μουσουλμάνοι δηλαδή, ελεύθεροι.
Το χειρουργείο, ακολουθώντας τη μεραρχία, όδευσε προς Θεσσαλονίκη και στρατοπέδευσε κοντά στον Λαγκαδά. Οι γιατροί εξασφάλισαν άδεια να εισέρχονται στην απελευθερωμένη από τους Ελληνες πόλη. Συχνά επισκέπτονταν το εστιατόριο «Ολυμπος-Παλάς», όπου μια μέρα ο Φιλιππουπολίτης διπλωματικός υπάλληλος Χήσης Χατζηβασιλείου αναγνώρισε τον Νίκογλου. Κατόπιν υποδείξεως του αξιωματικού Κωνσταντίνου Μαζαράκη, του θρυλικού Κεπετάν-Ακρίτα του Μακεδονικού αγώνα, ο Χατζηβασιλείου προσκάλεσε τον Νίκογλου σε γεύμα της οικογεγείας του ιατρού Δημητρίου Ζάννα, του γνωστού «ντοκτόρ-μπέη» της τουρκοκρατούμενης Θεσσαλονίκης. Στην οικία Ζάννα, πλησίον του Λευκού Πύργου, κατέλυαν, εκτός του Μαζαράκη, πολλοί Έλληνες αξιωματικοί, οι οποίοι ήσαν γνωστοί της οικογενείας από τα χρόνια του Μακεδονικού Αγώνα. Μάλιστα, για λόγους ασφαλείας, έξω από την οικία υπήρχε φρουρός ένας από τους προσκόπους-αντάρτες Μακεδονομάχους, που είχε συγκροτήσει σε σώμα ο Μαζαράκης, και βοήθησαν σημαντικά τον Ελληνικό στρατό. Με ιδιαίτερη χαρά ο Νίκογλου αναγνώρισε στο πρόσωπο του αντάρτη-σκοπού τον συμπατριώτη του Τζουρίλα. Στο πλούσιο τραπέζι οι Ελληνες αξιωματικοί άντλησαν από τον Νίκογλου πολλές πληροφορίες για την οργάνωση και το ηθικό του βουλγαρικού στρατού και κυρίως των αξιωματικών, καθώς ήταν εμφανής στον ορίζοντα η επικείμενη ελληνο- βουλγαρική σύρραξη.
Κάποια από τα βουλγαρικά τμήματα, που κατέλυαν στη Θεσσαλονίκη, τελικώς μεταφέρθηκαν από τον ελληνικό στόλο στο Δεδέαγατς (Αλεξανδρούπολη) για να συμμετάσχουν στις εκεί εχθροπραξίες. Ο Νίκογλου στο λιμάνι της Αλεξανδρούπολης επιβιβάσθηκε στο θωρηκτό «Αβέρωφ». Τα πλήρωμα, μόλις συνειδητοποίησε πως ο αξιωματικός του βουλγαρικού στρατού ήταν Ελληνας, τον περιποιήθηκε ιδιαιτέρως, οι δε αξιωματικοί τοι πλοίου δεν παρέλειψαν να πάρουν και αυτοί με τη σειρά τους πληροφορίες για τον βουλγαρικό στρατό. Ο κυβερνήτης Σοφοκλής Δούσμανης σημειώνει στο ημερολόγιό του: «Πέμπτη, 15 Νοεμβρίου 1912. Ηρθαν να μας επι σκεφθούν και δύο αξιωματικοί του βουλγαρικού στρατού, ιατροί και οι δύο, εξ Αγχιάλου, ακραιφνείς πατριώται, βαρέως φέροντες ότι υπηρετούν υπό τους Βουλγάρους». Είναι βέβαιο πως, παρά τον αρχικό ενθουσιασμό για την ήττα των Τούρκων οι Ανατολικο-ρωμυλιώτες δεν μπορούσαν να διαγράψουν την απάνθρωπη συμπεριφορά των Βουλγάρων απέναντι στις άλλες εθνότητες και πρωτίστως απέναντι στους Έλληνες. Οι σφαγές και οι καταστροφές της Ανατολικής Ρωμυλίας του 1906 ήταν ακόμη νωπές.
Στο Θρακικό μέτωπο ο Νίκογλου συνάντησε τον συμπατριώτη του Απόστολο Δοξιάδη, ιατρό, έφεδρο και αυτόν στον βουλγαρικό στρατό. Ο Γ. Βεντήρης” αναφέρει ότι και ο Δοξιάδης μετέδωσε πληροφορίες για τις κινήσεις των βουλγαρικών στρατευμάτων στη Θεσσαλονίκη. Μετά την αποστράτευση ο Νίκογλου επέστρεψε στη Σόφια, όπου όμως έγινε γνωστή η δράση του, και το βουλγαρομακεδονικό κομιτάτο αποφάσισε την εξόντωσή του. Ενας Βούλγαρος γιατρός και καλός του φίλος τον ενημέρωσε για την προγραφή του από το κομιτάτο. Στις 20 Σεπτεμβρίου 1913 ο Νίκογλου κατέφυγε στη Θεσσαλονίκη και από εκεί στην Αθήνα. Συναντήθηκε πάλι με τον Σουλιώτη, ο οποίος ανέφερε τα συμβάντα στην Ανω Τζουμαγιά στον βασιλέα Κωνσταντίνο. Ο τελευταίος εξέφρασε την επιθυμία να γνωρίσει προσωπικά τον Νίκογλου, προσέθεσε μάλιστα ότι επεβάλλετο η απονομή σ’ αυτόν παρασήμου για τις προσφερθείσες υπηρεσίες του στην πατρίδα. Το ελληνικό κράτος δια χειρός βασιλέως Παύλου παρασημοφόρησε τον Νίκογλου το 1950! «Κάλλιο αργά παρά ποτέ», σχολιάζει ο Πάγκαλος”.
Η πόλη της Θεσσαλονίκης τίμησε τον Νίκογλου με την μετονομασία της οδού Ανακτόρων, στο ύψος της νέας παραλίας, σε οδό Φιλίππου Νίκογλου. Σήμερα, στην οδό Νίκογλου, στην έπαυλη του Ισραηλίτη τραπεζίτη Γιακώβ Μοδιάνο, που χρησιμοποιήθηκε και ως ανάκτορο από τον βασιλέα Κωνσταντίνο, στεγάζεται το Εθνικό και Λαογραφικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης. Οι γειτονικοί δρόμοι Ιατρού Ζάννα και Αθανασίου Σουλιώτη-Νικολαΐδη συμπληρώνουν τον ιστορικό συνειρμό.
Το 1953 ο Στενημαχίτης χειρουργός πέθανε πλήρης ημερών στην Αθήνα. Από τον τύπο παρομοιάστηκε με τον Γιάννη Γούναρη, τον κυνηγό του Ομέρ Βρυώνη, που στην πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου ειδοποίησε τους πολιορκημένους για την επικείμενη έφοδο των Τούρκων κατά τις ώρες της Χριστουγεννιάτικης ακολουθίας, με επακόλουθο την αποτυχία της εφόδου και τη λύση της πολιορκίας.
Αναμφισβήτητα, ο Φίλιππος Νίκογλου είναι ένας από τους ανθρώπους, στους οποίους η Ελλάδα και ιδιαίτερα η πόλη της Θεσσαλονίκης οφείλει ευγνωμοσύνη για τη στάση τους εκείνες τις κρίσιμες για το μέλλον της ιστορικές στιγμές. Και η μεγαλύτερη τιμή στην προκειμένη περίπτωση είναι η διατήρηση της μνήμης του ιατρού Φιλίππου Νίκογλου από την Ανατολική Ρωμυλία.
Δέλτος 23 (2002)29-32.
Οι φωτογραφίες (πλην του Φ.Νίκογλου) προστέθηκαν από την ΕΕΥΕΔ
Απόσπασμα από τo άρθρο που Δημοσιεύτηκε στο Βιβλίο “Ιατρική στη Σύγχρονη Ελληνική Ιστορία”. Εκδοση από Εταιρία Μελέτης Ελληνικής Ιστορίας *.
{……} Ηταν ένα σύστημα μοναδικό στον πολιτισμένο κόσμο για την εποχή του, που λειτουργούσε με χριστιανικές αρχές και ανθρωπιστικές αρετές, με Ιπποκρατικά αξιώματα και με όλους τους κανόνες της ιατρικής δεοντολογίας. Αυτό το σύστημα θεωρήθηκε χρήσιμο να περιγραφεί σ’ αυτό το άρθρο.
Στη Σμύρνη, στις αρχές του αιώνα μας υπήρχαν 350.000 κάτοικοι. Οι μισοί εξ αυτών ήσαν χριστιανοί (ορθόδοξοι) ελληνικής εθνικότητας, αλλά Τούρκοι υπήκοοι. Αλλοι 10.000 ήσαν χριστιανοί, αλλά Ελληνες υπήκοοι, οι οποίοι διέμεναν εκεί με άδειες των τουρκικών προξενικών αρχών απα σχολούμενοι σε διάφορες εργασίες. Οι υπόλοιποι ήσαν διαφόρων εθνικοτήτων (Τούρκοι, Αγγλοι, Γάλλοι, Ιταλοί, Ολλανδοί, οι περισσότεροι Καθολικοί το θρήσκευμα, Εβραίοι και Αρμένιοι).
Η ευρύτερη περιοχή της Σμύρνης, ευρισκόμενη υπό τουρκικόν ζυγόν επί αιώνες, ήταν υποβαθμισμένη σε κοινωνικές παροχές, αλλά η πλούσια σε παραγωγή περιοχή άρχισε να προσελκύει τους Ευρωπαίους για την εκ μετάλλευση πλουτοπαραγωγικών πηγών. Τους τελευταίους αιώνες δημιουργήθηκαν στην πόλη της Σμύρνης εστίες από κατοίκους διαφόρων Ευρωπαϊκών κρατών που οργανώθηκαν σε κοινότητες η κάθε μία από τις οποίες αριθμούσε μερικές χιλιάδες μέλη.
Παράλληλα με την ανάπτυξη των κοινοτήτων αυτών άρχισε να αναπτύσσεται το εμπόριο και το λιμάνι της Σμύρνης έγινε μεγάλο κέντρο δια κινήσεως αγαθών. Η πυκνή επικοινωνία της Σμύρνης και των κατοίκων της με άλλα λιμάνια ήταν και η αιτία μεταδόσεως σ’ αυτήν μεγάλων επιδημιών, οι οποίες αποδεκάτιζαν τους κατοίκους της. Ολ’ αυτά έκαναν επιτακτική την ανάγκη δημιουργίας νοσοκομείων και οργανώσεως υποτυπωδών μέσων παροχής ιατρικών υπηρεσιών. Ετσι άρχισαν να δημιουργούνται νοσοκομεία από τις ευρωπαϊκές κοινότητες, η κάθε μία των οποίων αποκτούσε το δικό της νοσηλευτικό ίδρυμα. Ταυτοχρόνως με τις εθνικές κοινότητες και οι θρησκευτικές άρχισαν να δημιουργούν τα δικά τους νοσοκομεία. Η παροχή ιατρικών υπηρεσιών στο λαό άρχισε να οργανώνεται με βάση την ιδιωτική πρωτοβουλία κατά τρόπο ιδιόμορφο και μοναδικό. Αποτέλεσμα, στις αρχές του αιώνα μας στη Σμύρνη να υπάρχουν 9 νοσοκομεία που περιλαμβάνονται στον παρατιθέμενο πίνακα.
Νοσοκομεία
Ετος ιδρύσεως
Αριθμός Κλινών
Το Ολλανδικό
1675
30
Το Καθολικό (Αγ. Αντωνίου)
1710
60
Το Γραικικό (Αγ. Χαραλάμπους)
1723
400
Το Αρμένικο(Αγ. Γρηγορίου)
1801
70
Το Οθωμανικό
1838
100
Το Εβραϊκό
1842
30
Το Αγγλικό (Αγ. Ρόκου)
1842
30
Το Στρατιωτικό
200
Πηγή: Η Σμύρνη πριν από την καταστροφή. Ενας “Οδηγός” του 1920. Εκδ. “Ποντίκι”, Αθήνας 1992.
Εκτός από την ανάπτυξη των νοσοκομείων, η παρουσία των ευρωπαϊκών κοινοτήτων έδινε μια ζηλευτή εικόνα στη Σμύρνη με προεξάρχουσα την ορθόδοξη ελληνική κοινότητα, η οποία όχι μόνο κυριαρχούσε σε πληθυσμό, αλλά συγκέντρωνε στα χέρια της το εμπόριο και την οικονομική ζωή της πόλεως. Ηταν λοιπόν επόμενο το Γραικικό Νοσοκομείο να είναι το μεγαλύτερο και το πλέον σύγχρονα.
Η τουρκική διοίκηση συντηρούσε μόνο το Οθωμανικό Νοσοκομείο, ενώ όλα τα άλλα λειτουργούσαν με οικονομική επιχορήγηση από την εθνική και θρησκευτική κοινότητα που εξυπηρετούσαν. Η υπεροχή του ελληνικού νο σοκομείου δεν φαίνεται μόνο από το μεγάλο αριθμό κλινών που διέθετε, αλλά εκ του γεγονότος ότι σε αυτό ενοσηλεύοντο και αλλοεθνείς άλλων χριστιανικών δογμάτων ακόμη και μη χριστιανοί. Το σύστημα παροχής υπηρεσιών υγείας, εβασίζετο στο τρίπτυχο Νοσοκομείο-Φαρμακείο-Ιατρός, επί καθαρώς ιδιωτικής βάσεως και ιδιωτικής πρωτοβουλίας.
Το Γραικικό Νοσοκομείο ήταν δυνάμεως 400 κλινών. Τα πρώτα χρήματα για την ίδρυσή του εδόθησαν από τον μεγάλο Ελληνα ευεργέτη Παντελή Σεβαστόπουλο, ο οποίος και μετέπειτα έδωσε και άλλα ποσά για την επέκτασή του. Μεγάλες δωρεές όμως προσέφεραν κατά καιρούς όλοι οι Ελληνες φιλάνθρωποι και ευεργέτες, οι πλούσιοι, αλλά και οι φτωχοί που έδιναν από το υστέρημά τους. Στην ανάπτυξη του νοσοκομείου και στη συντήρησή του συνέβαλε η ελληνική κοινότητα, προεξαρχούσης της εκκλησίας, η οποία με την τοποθέτηση ως προέδρου της εφορείας του νοσοκομείου του εκάστοτε μητροπολίτη Σμύρνης, όχι μόνο διέθετε τεράστια ποσά, αλλά με την καλλιέργεια καθαρώς της χριστιανικής αγάπης προς τον πλησίον επετύγχανε τόσο τη συντήρηση όσο και τη βελτίωση των παρεχομένων υπηρεσιών.
Το Νοσοκομείο εδέχετο ασθενείς κάθε εθνικότητας και κάθε θρησκείας. Κατά το διάστημα 1887-1889 ενοσηλεύθησαν 6.038 άτομα (4.997 άνδρες και 1.041 γυναίκες). Εκ των ασθενών οι 212 ήσαν Τούρκοι, 17 Ευρωπαίοι, 41 Αρμένιοι, 17 Ιουδαίοι, οι υπόλοιποι Ελληνες και άλλων εθνικοτήτων, προερχόμενοι από τα νησιά της Ελλάδος, την Βουλγαρία, Σερβία, Πολωνία, Αυστρία, Μαυροβούνιον, Ιταλία κ.ά. Πολλοί Ευρωπαίοι και Τούρκοι θαυμάζοντας την άρτια οργάνωση του νοσοκομείου προτιμούσαν να νοσηλευτούν σ’ αυτό παρά στα καλώς επίσης λειτουργούντα δικά τους.
Η αποστολή του νοσοκομείου συνοψίζεται στην επιγραφή ύπερθεν της κυρίας εισόδου του «ΚΡΟΥΕΤΕ ΚΑΙ ΑΝΟΙΓΉΣΕΤΑΙ ΥMIN» (Ματθ. ζ’, 7). Αυτή η Ευαγγελική ρήση, που συμβολίζει όλο το μεγαλείο της χριστιανικής αγάπης και ευποιΐας, χαρακτηρίζει και την κοινωνική αποστολή του Γραικικού Νοσοκομείου. «Δεν ερωτώ ποιός είσαι, κηρύττει ο χαράξας το ρητόν τούτο, δεν θέλω να μάθω εάν είσαι, πλούσιος ή πένης, ομόθρησκος ή αλλόθρησκος. Δεν εξετάζω εάν είσαι Σμυρναίος ή ξένος, εάν έχεις γονείς, οίτινες σε εγκατέλειπον και πατρίδα, ήτις σε απεδίωξε, συ όστις πάσχεις και έχεις ανάγκην περιθάλψεως, κρούσε αφόβως την θύραν και είσελθε».
Εύποροι ή πτωχοί, ασφαλισμένοι ή μη, με τη σημερινή αντίληψη, ενοσηλεύοντο δωρεάν. Μόνον οι πλούσιοι πλήρωναν νοσήλεια. Ο προϋπολογισμός του Γραικικού Νοσοκομείου κατά το τελευταίο έτος λειτουργίας του (1921-1922) ανήρχετο σε 60.000 τουρκικές λίρες. Οι οικονομικοί πόροι του νοσοκομείου ήσαν τακτικοί και μόνιμοι, καθώς και έκτακτες προσφορές. Εκτός από τη δαπάνη νοσηλείας υπήρχε και η δαπάνη για τα φάρμακα, που εδίδοντο δωρεάν όχι μόνο στους εσωτερικούς ασθενείς αλλά και στους ασθενείς των εξωτερικών ιατρείων. Μόνον στην τριετία 1900-1903 εδόθη σαν φάρμακα δωρεάν σε 49.941 εξωτερικούς ασθενείς. Η εφορεία του Noσοκομείου αντιμετώπιζε τις συνεχώς αυξανόμενες δαπάνες του νοσοκομείου με την κινητοποίηση των εμπόρων Ελλήνων, οι οποίοι με την σειρά τους κινητοποιούσαν τις επαγγελματικές συντεχνίες των χριστιανών Ελλήνων για τη συλλογή χρημάτων. Παράδειγμα τέτοιας αντιμετώπισης έχουμε το 1903, όταν μετά την εκδήλωση επιδημίας ευλογιάς και της ανάγκης να νοσηλευθούν πολλοί Σμυρναίοι το «Γραικικό Νοσοκομείο» πέρασε μεγάλη οικονομική κρίση.
Τον Μάϊο του 1907 ανακαινίζεται η βόρεια πτέρυξ που χρησιμοποιείται για Αστυκλινική (εξωτερικά ιατρεία). Το 1909 ανεγείρεται νέα μεγάλη πτέρυξ. Με δωρεά της αδελφότητος «Η Ορθοδοξία» το 1912 ανεγείρεται πτέρυξ και στεγάζεται η γυναικολογική κλινική. Μία από τις χειρουργικές κλινικές ανηγέρθη με δωρεά του μεγάλου Σμυρναίου τραπεζίτη και ιδρυτή της Τραπέζης Αθηνών Ιωαν. Πεσματζόγλου.
Στην τελική του ανάπτυξη το Γραικικό Νοσοκομείο περιελάμβανε χειρουργείο ανδρών με δύο αίθουσες εγχειρήσεων, μιας αποστειρώσεως και οκτώ θαλάμους ασθενών. Χειρουργείο γυναικών με ένα θάλαμο ασθενών. Δυό παθολογικές κλινικές, με δύο θαλάμους ανδρών και ένα γυναικείο. Μαιευτική κλινική, Οφθαλμολογική κλινική με δύο θαλάμους ανδρών και ένα γυναικῶν, Κλινική μεταδοτικών νοσημάτων με 50 κλίνες. Γηροκομείο ανδρών και γυναικών και για 50 απόρους. Φρενοκομείο για 120 ψυχοπαθεῖς, Ακτινοδιαγνωστικό καθώς και ειδικά Αστυκλινικά Τμήματα. Τα εργαστήρια και οι χειρουργικές αίθουσες ήσαν άρτιες και η καθαριότητα υποδειγματική.
Επειδή εν τούτοις οι πόροι ήσαν ανεπαρκείς και τα έξοδα συνεχώς αυξάνονταν άρχισαν να περιορίζουν τον αριθμό των ασθενών που ζητούσαν άσυλο και θεραπεία. Ετσι άρχισε να περιορίζεται η εισαγωγή μόνο στους πτωχούς, για τους οποίους εξέδιδε αφειδώς πιστοποιητικά η Μητρόπολη, όταν μάλιστα η σύσταση προερχόταν από σωματείο που συνεισέφερε στο νοσοκομείο τακτικώς. Η επιλογή των ασθενών ήταν ένα λεπτό σημείο. Η προτίμηση για την εισαγωγή των γεννηθέντων στη Σμύρνη ήταν άδικη όταν δεν εισήγετο ο από 20ετίας ζων στη Σμύρνη και καταγόμενος από νήσον του Αιγαίου. Γεγονός είναι ότι άρχισαν να επιβάλλοναι περιορισμοί, όχι μόνο διότι δεν επαρκούσαν τα κρεββάτια, αλλά και διότι οι δαπάνες αυξάνοντο αλματωδώς. Η απόφαση του περιορισμού των εισαγωγών προκαλούσε συνεχείς αντεγκλήσεις, καθημερινούς διαπληκτισμούς, πικρίες και συνεχείς επιθέσεις και κατηγορίες.
Η νοσηλευτική των ασθενών παρείχετο από εθελοντική προσφορά υπηρεσιών κυριών και δεσποινίδων από όλες ανεξαιρέτως τις Ελληνίδες, οι οποίες εκινούντο με αίσθημα χριστιανικής αγάπης σαν καλές Σαμαρείτιασες. Ετσι ήσαν λίγοι αυτοί οι οποίοι εμισθοδοτούντο. Το προσωπικό του νοσοκομείου αποτελούσαν 60 πρόσωπα. Ως ανώτερο προσωπικό ήταν ο υποδιευθυντής, ένας εσωτερικός ιατρός, ο λογιστής, ο γραμματέας και ο αποθηκάριος. Στο νοσηλευτικό προσωπικό ανήκαν 16 νοσοκόμες και 17 νοσοκόμοι. Από το λοιπό προσωπικό: 16 άτομα υπηρετούσαν σε διάφορες υπηρεσίες και 6 στο ναό του Αγίου Χαραλάμπους.
Οι δωρεές προς το νοσοκομείο των πιστών χριστιανών είναι συγκινητικές. Από τους ισολογισμούς του νοσοκομείου βλέπει κανείς και θαυμάζει την καθολική προσφορά σε χρηματικές προσφορές, σε χρηματικά κληροδοτήματα αλλά και σε προσφορές με τρόφιμα (κρέατα, πουλερικά, λαχανικά, δημητριακά και πλήθος άλλων κηπευτικών και αγροτικών προϊόντων) και αναλώσιμα αγαθά. Και οι πλέον φτωχοί έδιναν για το νοσοκομείο από το υστέρημά τους, έδιναν ακόμη και τη στάχτη (αχηλιά) από τις φωτιές τους στο νοσοκομείο, την οποίαν χρησιμοποιούσαν ως λευκαντικό στο πλύσιμο του λευκού ιματισμού του ιδρύματος αλλά ως αντισηπτικό, όταν έπλεναν τις πλάκες των δαπέδων. Μεταξύ των τακτικών εσόδων αναφέρονται: Οι εισπράξεις από τους ναούς του προφήτου Ηλιού και της Μεταμορφώσεως, Οι εισπράξεις από τον ετήσιο χορό της Ελληνικής Λέσχης, που απέδιδε 700-800 χρυσές λίρες το χρόνο. Οι εισπράξεις από μισθώματα μεγάλου αριθμού ακινήτων που ανήκαν στο νοσοκομείο. Ενα άλλο έσοδο προέρχονταν και από την πώληση των δερμάτων των αρνιών που εσφάζοντο στη Σμύρνη και την ευρύτερη περιοχή το Πάσχα και τα προσέφεραν οι πιστοί υπέρ του νοσοκομείου.
Είναι ενδιαφέρον ακόμη ότι μεταξύ των εσόδων περιλαμβάνονται τα έσοδα από τον “δίσκο” της εκκλησίας του νοσοκομείου, που ήταν ο Αγιος Χαράλαμπος. Η περιφορά του δίσκου κατά τον εσπερινό της εορτής του ναού και την επομένη στη λειτουργία αποκτούσε ιδιαίτερη σημασία, όπως και κατά τη λειτουργία της Πρωτοχρονιάς. Ολοι περίμεναν τα μεγάλα ονόματα των ευπόρων Ελλήνων της Σμύρνης να παραστούν στις θρησκευτικές αυτές τελετές και να δουν την χρηματική προσφορά τους. Κανένας πλούσιος δεν απουσίαζε. Το σπουδαιότερο όμως είναι ότι ανέμεναν και τους διευθυντές ιατρούς του νοσοκομείου (μεγάλα ονόματα της επιστήμης), οι οποίοι όχι μόνο δεν έπαιρναν μισθό από το νοσοκομείο ούτε άλλη αμοιβή για τους ασθενείς, αλλά τουναντίον έδιναν στο δίσκο της εκκλησίας σημαντικά χρηματικά ποσά.
Τα φαρμακεία της Σμύρνης
Τα φαρμακεία ή «σπετσαρίες», όπως ο κόσμος της Σμύρνης τα ονόμαζε, άρχισαν να εμφανίζονται από τις αρχές του 19ου αιώνα και μέχρι το 1922 διατήρησαν μια ιδιόμορφη εμφάνιση. Σε αρκετή απόσταση της γειτονιάς του φαρμακείου έφθανε η μυρωδιά του όφμαν (αιθέρα) και του ασιτφινοίκ (φοινικού). Στη βιτρίνα του φαρμακείου τοποθετούσαν γυάλες που περιεί χαν διάφορα χημικά διαλύματα, καθώς και γυάλες με βδέλλες, βαλσαμω μένα πουλιά, έντομα, σαύρες κ.ά. Οι φαρμακευτικές ουσίες ήταν κυρίως βότανα, γιατροσόφια και γητειές. Στην αρχή του αιώνα μας όμως άρχισαν να εισάγονται διάφορα ευρωπαϊκά σπεσιαλιτέ, υπνωτικά, ελιξήρια, παυσί πονα, έμπλαστρα, καταπότια κ.ά.
Τα φαρμακεία της Σμύρνης το 1922 ήσαν 50, εκ των οποίων τα 35 ανήκαν σε Ελληνες Χριστιανούς και έπαιζαν σημαντικό ρόλο στην παροχή ια τρικών υπηρεσιών. Ηταν ένα είδος παροχής Α’ Βοηθειών. Υπήρχε πάντα ένα δωμάτιο, όπου εξήταζε ο ευρισκόμενος πάντα στο φαρμακείο ιατρός τους ασθενείς.
Ο ιατρός Θωμάς Βαλάσης (φαρμακοποιός τότε) κάνει ενδοφλέβια ένεση σαλβαρκάνης σε νεαρό συφιλιδικό στο φαρμακείο «Κασατάνου, στα Ταμπάχανα της Σμύρνης.(Φωτ, του 1919-1920, από τη συλλογή του καθηγητή Ν. Παπαδογιαννάκη).
Οι ιατροί της Σμύρνης δεν διατηρούσαν ιδιωτικά ιατρεία. Σαν υποτυπώδη ιατρεία χρησιμοποιούσαν τα φαρμακεία, όπου, με μικρότερη αμοιβή ή και δωρεάν ακόμη, εξέταζαν τους έχοντες ανάγκη από άμεση ιατρική περίθαλψη. Σε σπάνιες περιπτώσεις άρχισαν να εμφανίζονται ιδιωτικά ιατρεία, όταν η ειδικότητα των ιατρών όπως π.χ. οφθαλμιάτρων, απαιτούσε ειδικά επιστημονικά όργανα. Από τους πρώτους ο οφθαλμίατρος Μιχ. Ισηγόνης είχε δικό του ιατρείο και εδέχετο με αμοιβή, ενώ ταυτοχρόνως δούλευε στο Αγγλικό φαρμακείο δωρεάν. Επίσης ο ιατρός Γεώργιος Ηλιάδης, με ειδικήν άδεια των Τουρκικών αρχών, έφερε μηχανήματα ακτίνων Röntgen και τα εγκατέστησε το 1902 σε ιδίαν Κλινικήν στα Τράσσα. Ο Ιωάννης Κοντολέων ήταν ο μόνος που είχε ιατρείο και δεν πήγαινε κατ’ οίκον επισκέψεις, παρά μόνο σε ιατρικά συμβούλια. Στις συνήθεις περιπτώσεις όποιος ήταν άρρωστος ειδοποιούσε τον ιατρό στο φαρμακείο και πήγαινε ο ιατρός στο σπίτι του αρρώστου και τον έβλεπε. Οταν έλειπε ο ιατρός από το φαρμακείο τότε άφηναν παραγγελία με το όνομα και την διεύθυνση του αρρώστου και ο ιατρός περνούσε από το φαρμακείο θεω και έπαιρνε τα σημειώματα από το γραφείο του φαρμακοποιού για τις κατ’ οίκον επισκέψεις. Κάθε ιατρός στη Σμύρνη σύχναζε σε ένα και συγκεκριμένο φαρμακείο. Εάν ήσαν 2 ή 3 ιατροί στο φαρμακείο τότε μοίραζαν το χρόνο με τρόπο ώστε να υπάρχει πάντοτε κάποιος στο φαρμακείο π.χ. 1-3 μ.μ. ο ιατρός κ….., 3-6 ο ιατρός κ. …., 6-9 ο ιατρός κ. ….. Την πρακτική οι ιατροί να συχνάζουν στα φαρμακεία, που υπήρχε και στην Ελλάδα, την συνέχισαν οι πρόσφυγες και μετά το 1922. Πολλοί θα θυμούνται ακόμη και σήμερα στα φαρμακεία των προσφυγικών συνοικισμών να ευρίσκονται οι ιατροί, οι οποίοι όχι μόνο εξήταζαν, αλλά έκαναν και τη θεραπεία με τα φάρμακα που διέθετε το φαρμακείο.
Οι φαρμακοποιοί ήσαν επιστήμονες υψηλού επιπέδου και συμμετείχαν στη φαρμακευτική θεραπεία. Κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο ο Τουρκικός στρατός, ο οποίος είχε μεγάλες ελλείψεις σε ιατρούς επεστράτευσε όλους τους ιατρούς και τους φαρμακοποιούς και, μετά από 3 μήνες εκπαίδευσης στην Κωνσταντινούπολη, τους τοποθέτησε σε στρατιωτικές μονάδες’. Τα φαρμακεία διέθεταν τα φάρμακα είτε σπεσιαλιτέ που εισήγοντο από την Ευρώπη, είτε εκτελούσαν συνταγές των ιατρών. Πολλά φαρμακεία ησαν εκσυγχρονισμένα με ιατρικά εργαλεία και ιατρικά βοηθήματα. Από τα μεγαλύτερα φαρμακεία ήταν ένα διώροφο του Μωραΐτη στο Φραγκομαχαλά (Ευρωπαϊκή οδός), και ένα άλλο του Λεμού στα Τράσσα το οποίον είχε πλήρες χημικό και μικροβιολογικό εργαστήριο. Μετά την καταστροφή ο υιός Αδαμάντιος Λεμός άνοιξε φαρμακείο στην Ομόνοια των Αθηνών.
Οι ιατροί χρησιμοποιούσαν άμαξες με άλογα, Πολλοί που είχαν αρκετή πελατεία είχαν δική τους άμαξα με οδηγό μισθοδοτούμενο από τον ιατρό Σε άλλες περιπτώσεις οι ιατροί ίππευαν άλογα. Όταν δε εκαλούντο σε προάστεια έπαιρναν ακόμη και τραίνο και μετά, εάν η απόσταση μεταξύ σταθμού και οικίας του αρρώστου ήταν μεγάλη, χρησιμοποιούσαν γαϊδουράκι,
Πολλές φορές τα φαρμακεία ήταν συγχρόνως και εντευκτήρια (λέσχες) των λογίων ιατρών της Σμύρνης. Συγκεντρώνοντο 2-3 και 4 ιατροί και εκτός από τα ιατρικά θέματα συζητούσαν και άλλα θέματα πνευματικά και φιλοσοφικά. Ησαν και μερικοί ιατροί που τους έλεγαν ιατροφιλόσοφους και οι οποίοι απελάμβαναν μεγάλης εκτιμήσεως και σεβασμού από τους Σμυρνιούς, ώστε όταν βαδίζανε στους δρόμους της Σμύρνης κάποιο παιδί πήγαινε μπροστά, κρατώντας ένα μπαστούνι στο οποίο κτυπούσε στο πλα κόστρωτο για να ανοίγουν δρόμο οι διαβάτες. Τέτοιας υπολήψεως έχαιραν οι ιατροί στη Σμύρνη. Ενα τέτοιο εντευκτήριο-φαρμακείο ήταν του Δημητρίου Αργυροπούλου. Τα έσοδα των ιατρών ήσαν από τις επισκέψεις στα σπίτια των αρρώστων. Οι αμοιβές τους ήταν προφανώς ανάλογες με την οι κονομική κατάσταση των αρρώστων.
Οι Ιατροί της Σμύρνης
Οι Ελληνες ιατροί επικρατούσαν στη Σμύρνη αφού επί 123 οι 102 ήσαν Έλληνες, 8 Τούρκοι, 4 Εβραίοι, 4 Αρμένιοι και 5 διαφόρων άλλων εθνικο τήτων. Η πλειοψηφία των Ελλήνων είχε γεννηθεί στη Σμύρνη και είχε απο φοιτήσει από την Ευαγγελική Σχολή της Σμύρνης. Χαρακτηρίζονταν από το υψηλό επίπεδο κατάρτισης και από τη χριστιανική εξάσκηση του ιατρι κού λειτουργήματος. Πριν ιδρυθεί η Ιατρική Σχολή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, σπούδαζαν στα καλύτερα Πανεπιστήμια της κεντρικής Ευρώπης (Γερμανία, Γαλλία, Αυστρία, Ιταλία). Μετά έκριναν απαραίτητο να σπουδάζουν την Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, εκδηλώνοντας με τον τρόπο αυτό την αγάπη τους για την Πατρίδα. Ύστερα όμως από την αποφοίτησή τους οι περισσότεροι μετέβαιναν στα μεγάλα επιστημονικά κέντρα της Ευρώπης για να συνεχίσουν. Εκτός όμως των Σμυρναίων ιατρών πολλοί άλλοι από την κυρίως Ελλάδα ήρχοντο στη Σμύρνη, ελκυόμενοι από την ευμάρεια και από τον πλούτο της, για να εξασκήσουν την ιατρική. Τον Οκτώβριο του 1892 οι Σμυρναίοι ιατροί ίδρυσαν Ιατρικό Σύλλογο.
Ο κορυφαίος ιατρός Αδαμάντιος Κοραής δεν είναι μόνον Σμυρναίος. Είναι ο μεγαλύτερος Ελλην ιατρός του 18ου και των αρχών του 19ου αιώνα. Ενώ δεν ήσκησε το επάγγελμα του ιατρού, ωστόσο συνέγραψε μεγάλης ιστορικής και ιατρικής σημασίας εργασίες. Το ανήσυχον όμως πνεύμα του τον έκανε να εγκαταλείψει την σπουδή της Ιατρικής και να ασχοληθεί με την ανάπτυξη των γραμμάτων γενόμενος πρωτεργάτης πάσης εθνικής και πνευματικής κινήσεως.
Ακολούθησαν πολλοί ονομαστοί ιατροί στη Σμύρνη, οι οποίοι βοήθησαν και έσωσαν τους κατοίκους της Σμύρνης από τις επιδημίες, που μάστιζαν κάθε φορά την πόλη, θυσιάζοντας πολλές φορές και αυτή την ίδια τη ζωή τους. Από το πλήθος των εξαιρέτων ιατρών της Σμύρνης αναφέρονται οι: Σάββας Γεωργιάδης, Γεώργιος Λάτρις, Νικόλαος Λοράνδος, Νικόλαος Μελισσηνός, Πέτρος Πολυκράτης, Στέλιος Σπεράντζας, Μιχαήλ Τσακίρογλου, Απόστολος Ψαλτώφ. Επίσης ο Καθηγητής και ακαδημαϊκός Γεώργιος Ιωακείμογλου, ο οποίος ήσκησεν την ιατρική στη Σμύρνη και πρώτος εισήγαγε την σαλβαρσάνη για τη θεραπεία της συφιλίδος. Ολοι σχεδόν οι γιατροί της Σμύρνης γνώριζαν τούρκικα, αγγλικά και γαλλικά. Πολλοί από αυτούς έχουν γράψει ιατρικές πραγματείες και έχουν κάνει σημαντικές επιστημονικές ανακοινώσεις σε διεθνή συνέδρια. Η υπεροχή των Ελλήνων ιατρών καταφαίνεται και εκ του γεγονότος ότι ουδείς εκ των ξένων ιατρών ειργάζετο στο Γραικικό Νοσοκομείο, ενώ αντιθέτως οι Ελληνες ιατροί εργάζοντο στα άλλα νοσοκομεία. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι ο Σάββας Γεωργιάδης και ο Σόλων Βέρας ειργάζοντο στο Γαλλικό Νοσοκομείο, ενώ οι Κωνσταντίνος Σιμιτόπουλος και Δημήτριος Στάης στο Αγγλικό. Ο Ψαλτώφ και στο Ολλανδικό. Ο Σάββας Γεωργιάδης και ο Χρήστος Ζανέλλης στο Αρμένικο. Ο οφθαλμίατρος Μιχαήλ Ισηγόνης στο Αγγλικό και Ολλανδικό, ενώ ο Νικόλαος Μελισσηνός, γνώστης της εβραϊκής και τουρκικής διαλέκτου, ήταν ιατρός των Εβραίων, Τούρκων και Αρμενίων.
Το υψηλό επίπεδο των ιατρών της Σμύρνης διαπιστώνεται και από το ότι πολλοί ιατροί της Σμύρνης, όταν ήλθαν στην Ελλάδα έγιναν καθηγητές στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη, όπως ο Κωνσταντίνος Μελισσηνός της Παθολογικής Ανατομίας το 1912, ο Στέλιος Σπεράντζας της Ορθοδοντικής το 1933, ο Σόλων Βέρας της Παιδιατρικής το 1942 στη Θεσσαλονίκη, ο Γεώργιος Ιωακείμογλου της Φαρμακολογίας το 1926 στην Αθήνα και ο Ν. Λοράνδος της Παθολογίας στην Αθήνα το 1945. Εκτός από αυτούς που προήρχοντο από τη Σμύρνη, αναφέρονται και άλλοι καταγόμενοι από άλλες περιοχές της Μ. Ασίας, όπως οι καθηγητές Αρκάγαθος Γούτας της Παθολογίας, Γρηγόριος Ποντίφηξ της Ακτινολογίας, στην Αθήνα, οι Αλεξ. Συμεωνίδης της Παθολογικής Ανατομίας και Αναστάσιος Μυσιρλόγλου της Χειρουργικής στη Θεσσαλονίκη. Αλλα μεγάλα ονόματα ιατρών του προσφυγικού κόσμου, που κατέλαβον θέσεις Διευθυντών σε μεγάλα νοσο κομεία της Αθήνας, υπήρξαν ο Αριστομένης Φλώρος, ο Βασίλης Καραγε ώργης, ο Απόστολος Ορφανίδης, ο Αλεξ. Παπάς, που χρημάτισε Υπουργός επί κυβερνήσεως Ελ. Βενιζέλου, και άλλοι.
Είναι χαρακτηριστική η περίπτωση του Σκεύου Ζερβού ο οποίος από την Κάλυμνο ήλθε και εγκαταστάθηκε στη Σμύρνη, όπου έζησε από το 1902-1909 ως προσωπικός ιατρός του οίκου του Κιαμήλ Πασσά, ο οποίος κυβερνούσε το Βιλαέτι της Σμύρνης (περιλάμβανε την μισή Τουρκία). Ο Ζερβός ασχολήθηκε με την μελέτη των ευνούχων και ακολούθως έκανε πειράματα μεταμοσχεύσεως γεννητικών αδένων σε σκύλους και τις παρατηρήσεις τους τις ανακοίνωσε σε διεθνές Συνέδριο της Βουδαπέστης το 1909 με τιμητικά σχόλια του παρευρεθέντος Βορονώφ. Ο Σκεύος Ζερβός για την πειραματική αυτή εργασία την οποία πραγματοποίησε στη Σμύρνη, αναγνωρίζεται ως ο πρόδρομος των μεταμοσχεύσεων.
Παρά το υψηλό επιστημονικό επίπεδο της παρεχόμενης ιατρικής φροντίδας στον πληθυσμό της Σμύρνης, δυστυχώς η πρόοδος της ιατρικής δεν είχε φθάσει σε υψηλό επίπεδο. Οι επιδημίες στη Σμύρνη είχαν προξενήσει μεγάλες συμφορές από πολλών αιώνων. Η πανώλης ενεφανίζετο κατά περιόδους με μεγάλες απώλειες στον πληθυσμό. Η αντιμετώπισή της άρχισε με απομόνωση των νοσούντων. Για τούτο οι αρχές στη Σμύρνη δημιούργη σαν κατάλληλα ξύλινα οικήματα για τη νοσηλεία των πανωλόβλητων που ονομάστηκαν «τα Μορτάκια». Η ονομασία προήλθε από τους «Μόρτηδες» που ονομάζονταν, όσοι προσβληθέντες από την πανώλη είχαν διαφύγει το θάνατο και βρίσκονταν σε κατάσταση ανοσίας. Ετσι, οσάκις ενεφανίζετο στην πόλη επιδημία, οι Μόρτηδες γίνονταν κυρίαρχοι, διότι μόνον αυτοί κυκλοφορούσαν ελεύθερα στους δρόμους και δεν ελάμβανον καμία προφύλαξη, πήγαιναν στα σπίτια των αρρώστων τους οποίους μετέφεραν στο νοσοκομείο και ταυτοχρόνως φρόντιζαν για την απολύμανση των οικιών. Ελληνική Διοίκηση εξαφανίστηκε το 1922.
Από τις άλλες επιδημίες η χολέρα έκανε την εμφάνισή μέχρι το 1911 , η ευλογιά το 1903 και το 1909, ενώ ο εξανθηματικός τύφος τελευταία το 1918. Τα νοσήματα εκείνης της εποχής ήταν κυρίως λοιμώδη και παρασιτικά, τα οποία προκαλούσαν και υψηλή θνησιμότητα, ιδίως όταν έπαιρναν επιδημική μορφή. Επιδημίες αυτών των νοσημάτων όπως οι εντερίτιδες, οι τυφυταράτυφικές λοιμώξεις, ο τέτανος, η φυματίωση, ενεφανίσθησαν ακόμη και στις δύο πρώτες δεκαετίες του αιώνα μας. Ήταν η εποχή που άρχιζε ο εμβολιασμός του πληθυσμού για όλα τα λοιμώδη νοσήματα. Αξιόλογο έργο επιτελούσαν και οι Μαίες της Σμύρνης, πρακτικές ως επί το πλείστον, που έκαναν τους τοκετούς στα σπίτια των γυναικών. Μόνο σε δύσκολες περιπτώσεις εκαλούντο ιατροί μαιευτήρες και οι επίτοκες μετεφέροντο στο ειδικό τμήμα του νοσοκομείου.
Η Ελληνική Διοίκηση
Η Ελληνική Διοίκηση μόλις εγκατεστάθη στη Σμύρνη, πήρε μια σειρά μέτρων για να οργανώσει και να βελτιώσει την υγειονομική υπηρεσία και τις συνθήκες που επικρατούσαν εκείνη την εποχή, περιορίζοντας τις επιδημίες και τα μεταδοτικά νοσήματα, όπως η ελονοσία, η σύφιλη κ.ά.
Δημιούργησε μικροβιολογικό εργαστήριο για τη διάγνωση των λοιμωδῶν νόσων. Προμηθεύτηκε ασθενοφόρα αυτοκίνητα, τα οποία έσπευδαν να παραλαμβάνουν αρρώστους από απομακρυσμένα σημεία της πόλης, ειδικά «βαγόνια» για τη μεταφορά μολυσμένων και φορητά σύνεργα για την επιτόπια απολύμανση,
Αυτά τα μέτρα ήταν επαναστατικά για την εποχή εκείνη και το πρόγραμμα αυτό χρηματοδοτήθηκε γενναία από την Ελληνική Διοίκηση. Με τα μέτρα αυτά οι επιδημίες σχεδόν εξαφανίστηκαν. Ο κόσμος ανακουφίστηκε από την πανώλη, τον εξανθηματικό τύφο και την ευλογιά. Η υγειονομική υπηρεσία κήρυξε ακόμη αμείλικτο πόλεμο κατά των… ποντικών και της ψείρας.
Στις 18 Αυγούστου 1919 εγκαινιάστηκε στη Σμύρνη το Ινστιτούτο Pasteur. Στους πρώτους δύο μήνες της λειτουργίας του εξετάστηκαν πάνω από 1.500 άτομα που τα είχαν δαγκώσει σκύλοι, τσακάλια και λύκοι. Απ’ αυτούς μόνο 5 πέθαναν. Η περίθαλψη στο Ινστιτούτο Pasteur ήταν δωρεάν, ενώ μέχρι τότε, όσοι υπέφεραν από παρόμοιες μολύνσεις έπρεπε να πηγαίνουν για θεραπεία στην Κωνσταντινούπολη ή στην Αθήνα. Οσοι δεν είχαν χρήματα για το ταξίδι περίμεναν καρτερικά το θάνατο.
Η Ελληνική Διοίκηση ίδρυσε επίσης ένα καινούργιο ίδρυμα, το Ινστιτούτο Υγιεινής, το οποίον χωρίστηκε σε δύο κλάδους της υγιεινής και της βακτηριολογίας. Ηταν έτοιμο να λειτουργήσει όταν Τούρκοι μπήκαν και πυρπόλησαν τη Σμύρνη. Οι εγκαταστάσεις του μπορούσαν να συγκριθούν μόνο με εκείνες των καλυτέρων Πανεπιστήμιων της Ευρώπης.
Αξίζει να αναφερθούν μερικά από το πρόγραμμα με βάση το οποίο επρόκειτο να λειτουργήσει. Δωρεάν βακτηριολογικές και άλλες εργαστη ριακές εξετάσεις σε όλες ανεξαρτήτως τις κοινωνικές τάξεις. Δωρεάν χορήγηση εμβολίων, ορών, αντιτοξινών, αντιγονοκοκκικών ορών κ.ά. Συστηματική απολύμανση σε ευρεία κλίμακα. Εποπτεία των αγωγών υδροδότη σης και αποχέτευσης. Καταπολέμηση της ελονοσίας με αποξήρανση των ελών. Καταπολέμηση του τραχώματος. Λειτουργία σανατορίων για την πνευμονική φυματίωση. Για τα βρέφη: Βρεφοκομεία, ίδρυμα έκθετων βρεφών και τμήμα θηλασμού. Εκπαίδευση μαιών και νοσοκόμων. Σύστημα καταγραφής γεννήσεων και θανάτων και τέλος ειδική ιατρική στατιστική υπηρεσία. Κατά τα τρία τελευταία έτη της Ελληνικής Κατοχής της Σμύρνης, με τον Στρατό να δίδει συνεχώς μάχες με τους Τούρκους, υπήρξε μία άριστη υγειονομική υπηρεσία η οποία είχε οργανωθεί με νοσοκομεία και κέντρα διακομιδής των τραυματιών. Η ελληνική Κυβέρνηση επιστράτευσε τους καλύτερους πανεπιστημιακούς δασκάλους και τους έστειλε στο μικρασιατικό μέτωπο.
Ελληνικός Υγειονομικός Σταθμός στη Μικρά Ασία. (Φωτογραφία ανταποκριτού της βρεττανικής εφημερίδας Daily Mirror). (Από το αρχείο του Γ. Ν. Αντωνακοπούλου),
Ο καθηγητής Μαρίνος Γερουλάνος, τότε βουλευτής, χωρίς καν να έχει υποχρέωση, ζήτησε να πάει στο μέτωπο. Η Κυβέρνηση τον έστειλε με σκοπό να οργανώσει το Νοσοκομείο του Ε.Ε.Σ. Εκείνος με δική του πρωτοβουλία πήρε μαζί του και ιατρικό προσωπικό τρεις βοηθούς του και τρεις αδελφές. Η Στρατιωτική Υπηρεσία προσέθεσε στην αποστολή τους χι ρουργούς και μετέπειτα καθηγητές Κ. Μέρμηγκα και Εμμ. Κοντολέοντα, Και ο μεν Μέρμηγκας ανέλαβε το Νοσοκομείο του Ε.Ε.Σ. στο Κορδελιό, ενώ ο Κοντολέων εστάλη αμέσως στο μέτωπο. Η όλη αποστολή με τον εκτελούντα χρέη νοσοκόμου ιατρόν κ. Χ. Τουλ (μετέπειτα Καθηγητή) έμεινε στο Κορδελιό. Μετά όμως από επιτόπια εξέταση εκρίθη ότι έπρεπε να εγκαταστήσουν χειρουργείο κοντά στο μέτωπο, Δια τούτο μετέβησαν στο Ουσάκ όπου με πολλές δυσκολίες εγκατέστησαν και λειτούργησαν χει ρουργείο στο οποίον εξυπηρετήθησαν πάνω από 3.000 τραυματίες.
Αριστερά: Ο Σμυρναίος ιατρός Απόστολος Ψαλτώφ, χειρουργός στο Γραικικό Νοσοκομείο. Δεξιά: Τα κλειδιά του Γραικικού Νοσοκομείου, μοναδικό κειμήλιο από το μεγάλο νοσηλευτικό ίδρυμα της ελληνικής Σμύρνης.(Συλλογή Ενώσεως Σμυρναίων. Προσφορά Ακριβής Ψαλτώφ)
Κατά την είσοδο των Τούρκων στη Σμύρνη, τον Αύγουστο του 1922, ο οικονόμος (= διευθυντής) του Γραικικού Μιχαήλ Ησαΐας μετέφερε τους ασθενείς στο Ολλανδικό νοσοκομείο. Στη συνέχεια κλείδωσε το Ιδρυμα και ανεχώρησε, τελευταίος απ’ όλο το προσωπικό για τη Ελλάδα. Τα κλειδιά του Γραικικού Νοσοκομείου τα παρέδωσε, ένα έτος μετά την Καταστροφή, στον ιατρό Απόστολο Ψαλτώφ, ο οποίος είχε διοριστεί Νομάρχης – Γεν, Διοικητής Χίου από την Επαναστατική Κυβέρνηση.
«Μικρασιατική Ηχώ», έτος 37ο, αρ. φύλλου 317,
σελ. 8.9, 13 (Ιούλιος-Αύγουστος 1995),
με την άδεια του συγγραφέα και του εκδότη.
Πηγές-Βοηθήματα
Βέρας Σόλων; Οι Ελληνες ιατροί της Σμύρνης. «Μικρασιατικά Χρονικά», τ. Β’ (1939).
Γερουλάνος Μαρίνος: Αναμνήσεις 1867-1957. Εταιρεία Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου, Αθήνα 1981.
Γεωργιάδης Σάββας: Η βιογραφία μου 1857-1942. Αθήναι 1974.
Γκιόκας Δ. – Μαρκέτος Γ.Σ.: Οι πρωτοπόροι στην Ιατρική. Ιατρική Εταιρεία Αθη νών. Εκδ. Diephar Α.Ε., 1994,
Ισηγόνη Ελένη – Ισηγόνη Μαργαρίτα: Η οικογένεια Μιχαλάκη Ισηγόνη της Σμύρνης. Εκδ. «Τροχαλία», Αθήνα 1995
Λογοδοσία της Εφορείας του Γραικικού Νοσοκομείου του Αγίου Χαραλάμπους ἐν Σμύρνη κατά την τριετή αυτής διαχείρισν. Από 1 Μαρτίου 1899 μέχρις 28 Φεβρ 1992. Τυπογραφείο Ο Τύπος του 1902
Σολομωνίδη Χρήστου: Η ιατρική στη Σμύρνη. Αθήναι 1955.
Horton G.; Η κατάρα της Ασίας. Μετάφραση Γ. Τσελίκα.
* ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΤΟΥ Το Ιατρικό Σώμα έχει διαδραματίσει σοβαρό ρόλο στη σύγχρονη ελληνική ιστορία. Ιδιαίτερα στις σχετικά πρόσφατες πολεμικές συγκρούσεις: των Βαλκανικών Πολέμων, του Α’ και Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, της Μικρασιατικής Εκστρατείας και της Εποποιΐας 1940-41 οι Έλληνες ιατροί επέδειξαν μία απαράμιλλη και μοναδική ευψυχία, υπευθυνότητα και πιστή τήρηση του όρκου τους. Υπάρχουν πολλά γνωστά αλλά και άγνωστα περιστατικά που επιβεβαιώνουν τη προσήλωση αυτή του ιατρικού κόσμου στο ανθρωπιστικό τους καθήκον. Με την χορηγία της “BioAnalytica Α.Ε.”, παρουσιάζουμε μία σειρά από μελέτες που κατά κύριο λόγο έχουν δημοσιευθεί στο περιοδικό «ΔΕΛΤΟΣ» του «Συλλόγου Φίλων Μουσείου Ελληνικής Ιατρικής», χάρις στην ευγενική παραχώριση του υλικού από το Δοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου και τις πολύτιμες συμβουλές του φίλου ιατρού Γενικού Γραμματέα κ. Γρηγόρη Ι. Σκαμπαρδώνη. Θέλουμε να πιστεύουμε ότι τα ιστορήματα αυτά θα προκαλέσουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον στους αναγνώστες του βιβλίου και θα αποκαλύψουν άγνωστες στους πολλές πτυχές της ιατρικής στη σύγχρονη ελληνική ιστορία
Γεράσιμος Αποστολάτος Πρόεδρος της Εταιρείας Μελέτης Ελληνικής Ιστορίας
Εξω από το παραπάνω άρθρο παρουσιάζουμε και ένα στιχούργημα με τίτλο “Το Γραικικόν νοσοκομείο” με την πένα του Σωκράτη Προκοπίου 1883-1957 (*) το οποίο με το δικό του “ποιητικό” τρόπο περιγράφει το Σύστημα Υγείας στην Σμύρνη.
Α! ναι, κρατώ των σπιταλιών ολάκερη τη λίστα, Τα Γαλλικά τα ξέρετε, είναι στη Μπελλαβίστα, Ολλανδικά κι Αϊ Αντωνιού –μ’ αυστριακιά παντιέρα- είνε κοντά τσι Κοπριές –και τ’ Αγγλικά ‘νε πέρα,- Σαν Ρόκου –τα Καθολικά-αυτάνε στριμωγμένα στο μαχαλά τ’ Αϊ Δημητριού –από χρονών χρισμένα- τ’ Αρμένικα στην Αρμενιά και πέρα απ’ το κονάκι Τα Τούρκικα με κόκκινο φεγγάρι στο μπαϊράκι… Πιο πάνω τα Οβρέϊκα. Ο Ρότσιλδ τα έχει χτίσει, και πλάκα στην οξώπορτα γι΄αυτό του έχουν στήσει.
Μα είνε ούλα τίποτα! Τα βάζει ούλα κάτω, ο Άγιος μας Χαράλαμπος, το «Γραικικό» και νάτο! Δέχεται ολοπρόθυμα και με την ίδια αγάπη, Φράγκο, Αρμένη, Οθωμανό, Οβραίο και Αράπη, τέλος του κόσμου τσι φυλές, χωρίς να ξεχωρίζη, δέχεται τζάμπα άπορους και γιατρικά χαρίζει…
Μ’ αυλή πλατειά, δενδρόφυτη, έχει δυο χειρουργεία, Και τμήματα θαυμάσια για την παθολογία.
Γι’ αρρώστιες μεταδοτικές τμήμα υπάρχει άλλο, «Λοιμοκομείο» ξέχωρα, μοδέρνο και μεγάλο… Έχει και μαιευτήριο και οφθαλμιατρείο, γηροκομείο και άρτιο τση φτώχιας ιατρείο.
Οι κάμαρές του λιόλουστες, ωραία τα χαγιάτια, και τετρακόσια κάτασπρα και καθαρά κρεββάτια.
Εδώ δουλεύουν άμισθοι, μ’ αγάπη από χρόνια της Επιστήμης στρατηγοί με πλάκα τα γαλόνια, που έχουν αρχιστράτηγο μ’ αθάνατο νυστέρι, τον Αποστόλη τον Ψαλτώφ, που ο ντουνιάς τον ξέρει. Είν’ οι γιατροί μας οι σοφοί, που πριν τη βίζιτά των, παίρνουν ψυχή οι άρρωστοι κι αρχίζει η γιατρειά των.
Σεργιάνι στην παλιά Σμύρνη. Παρατίθεται στο Λ. Βλαδίμηρος, Η Ιστορία της Ελληνικής ιατρικής στη Σμύρνη ,ό.π., σ. 118-119]
Γεννήθηκε στις 22 Απριλίου του 1883 στον Μπουρνόβα της Σμύρνης . Σε νεαρή ηλικία πραγματοποίησε ταξίδια σε Αίγυπτο, Αιθιοπία, Μεσοποταμία, Ινδία κ.α, τα οποία περιέγραψε σε περιοδικά και εφημερίδες της Σμύρνης. Παράλληλα κατά την παραμονή του στην Αιθιοπία διετέλεσε ανταποκριτής ελληνικών εφημερίδων της Αθήνας, του Καΐρου και της Σμύρνης.
Μετά την Μικρασιατική καταστροφή εγκαταστάθηκε στην Αθήνα όπου ασχολήθηκε επί σειρά ετών με τη συγγραφή άρθρων και βιβλίων ιστορικού και λαογραφικού περιεχομένου σχετικών με τη Μικρά Ασία έχοντας για επίκεντρο τη, γενέτειρά του, Σμύρνη, ενώ στα κείμενά του είναι έκδηλη η νοσταλγία για την ιδιαίτερη πατρίδα του. Επίσης μετέφρασε το έργο του Ομάρ Καγιάμ, Ρουμπαγιάτ, το οποίο όμως δεν πρόλαβε να εκδώσει. Παράλληλα συμμετείχε ενεργά σε διάφορους μικρασιατικούς πολιτιστικούς συλλόγους. Απεβίωσε στις 29 Σεπτεμβρίου του 1957 στην Αθήνα.
Ψηφιοποίηση και η συνολική επιμέλεια άρθρου : Τασιόπουλος Αργύρης, Γενικός Γραμματέας ΕΕΥΕΔ
Προδημοσίευση από το υπό έκδοση βιβλίο, «Ερανίσματα» του Λ.Βαζαίου
Σμύρνη 18/9/1922.
Στο λιμάνι της πόλης που σφάδαζε από την βιαιότητα της εισόδου των Κεμαλικών στρατευμάτων και των αφηνιασμένων ατάκτων (τσέτες τους λέγανε τότε!) , μπήκε ένα μέτριου τονάζ φορτηγό με Ιαπωνική Σημαία, το ΤΟΚΕΙ-ΜΑΡΟΥ. Το φορτίο του ήταν μεταξωτά υφάσματα και πορσελάνες από την Ιαπωνία και την Κίνα. Φορτίο ευαίσθητο και ακριβό που ο πλοίαρχος του φορτηγού, το φρόντιζε με ιδιαίτερη προσοχή. Παλιός και έμπειρος ναυτικός, ήξερε καλά τα λιμάνια της Μεσογείου και αρκετά συχνά έφτανε στην μεγαλούπολη της Ιωνίας μεταφέροντας εμπορεύματα. Εκείνη την ημέρα όμως δεν βρέθηκε στο λιμάνι που ήξερε. Η πόλη είχε καταληφθεί από τους Κεμαλικούς και η σφαγή των κατοίκων δεν έλεγε να σταματήσει. Εκατοντάδες άμαχοι, γυναίκες, παιδιά, Έλληνες και Αρμένιοι έπεφταν στην θάλασσα προσπαθώντας να φτάσουν σε κάποιο πλοίο. Στα περισσότερα πλοία δεν τους επέτρεπε το πλήρωμα να ανέβουν και σε μερικά τους εμπόδιζαν βίαια. Τα νερά του λιμανιού είχαν γεμίσει πνιγμένα παιδιά, γέροντες, γυναίκες, ακρωτηριασμένα πτώματα ενώ στους ντόκους διαδραματιζόντουσαν φρικιαστικές σκηνές σφαγών, βιασμών και κάθε είδους κακοποίησης που εφεύρισκαν οι τσέτες και οι «στρατιώτες» του Κεμάλ. Τους είχε τάξει ο αρχηγός τους ρεγάλο για την νίκη όλους τους Χριστιανούς κατοίκους της πόλης και αυτοί έκαναν ό,τι τους υπαγόρευε η απίστευτη βαρβαρότητα που δεν έκρυψαν ποτέ πως είχαν μέσα σε όποιο κύτταρο διαθέτανε! Ο Ιάπωνας πλοίαρχος έμεινε άναυδος μπροστά στο θέαμα και οι άνθρωποι του στέκονταν μαρμαρωμένοι στα ρέλια του καραβιού. Διακρίνοντας κάποιους απελπισμένους να κρεμιούνται στους κάβους κλαίγοντας και παρακαλώντας δεν έχασε λεπτό. Με φωνές ξεκούνησε το πλήρωμα του. Έστειλε μερικούς να ξεφορτώσουν τα εμπορεύματα και να τα πετάξουν στην θάλασσα και με τους υπόλοιπους άρχισε να ανεβάζει όπως-όπως ανθρώπους στο πλοίο. Τα βρώμικα νερά του λιμανιού γέμισαν φίνα μεταξωτά και πανάκριβες πορσελάνες που άρχισαν να κολυμπούν μαζί με τα πτώματα των πνιγμένων και τους σκοτωμένους. Το κατάστρωμα και τα αμπάρια γέμισαν πανικόβλητους ανθρώπους, τρομαγμένες μάνες, παιδιά, ψυχές ξέπνοες από τον φόβο. Ο καπετάνιος μέτρησε 825 ανθρώπους που τρέμοντας και μουσκεμένοι στριμώχτηκαν όρθιοι στα αμπάρια και το κατάστρωμα του φορτηγού. Την ώρα που το καράβι έκανε την μανούβρα για να βγει από το λιμάνι μια βάρκα με εξαγριωμένους Τούρκους το πλεύρισε και με φωνές και απειλές απαιτούσαν να τους παραδοθούν οι άνθρωποι που διασώθηκαν. Ο πλοίαρχος δεν ήταν όμως ούτε αφελής ούτε δειλός. Ήταν άνθρωπος με καλλιέργεια, πολιτισμό και τις Αρχές που δίδασκε το Αξιακό σύστημα Τιμής της χώρας του. Ίσως κάποιος πρόγονος Σαμουράϊ του μίλησε εκείνη την ώρα και δεν δίστασε καθόλου να υψώσει απειλητικό ανάστημα στους Τούρκους αξιωματικούς που ανέβηκαν χωρίς να του ζητήσουν άδεια στο πλοίο που κυβερνούσε. «Προσβάλλετε την Σημαία της Πατρίδας μου, τους φώναξε οργισμένος. Είναι έγκλημα που θίγει τον Αυτοκράτορα και την Ιαπωνική αξιοπρέπεια. Ένα λέω μόνο, αναλογιστείτε τις συνέπειες!» Οι αφηνιασμένοι Τούρκοι δεν περίμεναν τέτοια αντίδραση. Κατάλαβαν όμως αμέσως ότι ο πλοίαρχος του Τοκει-Μαρου δεν αστειευόταν. Δεν ήταν καθόλου προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουν την Αυτοκρατορία του Ανατέλλοντος Ηλίου και την οργή της για το έγκλημα της προσβολής της Σημαίας της! Το πλοίο έφυγε παίρνοντας μαζί του τις 825 ψυχές που διέσωσε, χωρίς να το εμποδίσει κανείς. Αποβίβασε στην Θεσσαλονίκη τους πρόσφυγες και ξανάφυγε για να συνεχίσει τα ταξίδια του. Είχαν δώσει το ΤΟΚΕΙ-ΜΑΡΟΥ , ο πλοίαρχος ο «κύριος Λου» και το πλήρωμα, δείγμα της Τιμής και της ανθρωπιάς του πανάρχαιου πολιτισμού της Πατρίδας τους! Πολύ λίγες αναφορές βρέθηκαν για την ιστορία που έγραψε ο Ιάπωνας πλοίαρχος και μόλις το 2016 σε αναμνηστική τελετή εντοιχίστηκε η σχετική πλάκα σε σχολείο προσφυγικής γειτονιάς της Θεσσαλονίκης. Είχε όμως προηγηθεί πριν αρκετά χρόνια η διήγηση μιάς Αρμένισσας που θυμόταν πως κοριτσάκι 8 χρονών ταξίδεψε όρθιο, μουσκεμένο, στριμωγμένο και φοβισμένο στο κατάστρωμα του ΤΟΚΕΙ-ΜΑΡΟΥ από την Σμύρνη της σφαγής και της συμφοράς, στην Θεσσαλονίκη. Είχε πει τότε, μεγάλη γυναίκα πια, σε συνέντευξη που έδωσε σε εφημερίδα, το όνομα του πλοιάρχου. Τον θυμόταν με συγκίνηση γιατί οι γονείς της διηγούνταν ξανά και ξανά την ιστορία του Ιάπωνα καπετάνιου που αγρίεψε και δεν άφησε τους Τούρκους να σφάξουν αυτούς που έσωσε στο πλοίο του! Στα προσφυγικά στους συνοικισμούς, τα χειμωνιάτικα βράδια τότε που διηγόντουσαν οι παλιότεροι, τις ιστορίες της καταστροφής και του ξεριζωμού,μιλούσαν πάντα για τον Γιαπωνέζο πλοίαρχο με σεβασμό κι’ ευγνωμοσύνη. Έλεγανκαι ξανάλεγαν την ιστορία, ήταν κάτι σαν θρύλος, κάτι σαν παραμύθι αληθινό από αυτά που γλυκαίνουν λίγο τις πικρές αναμνήσεις, ξορκίζουν τους εφιάλτες και διώχνουν τα φαντάσματα της νύχτας! Από εκείνη την μικρή Αρμένισα που σώθηκε τότε από τον καπετάνιο του ΤΟΚΕΙ-ΜΑΡΟΥ και τους ναύτες του, μάθαμε πως μόνο ένα όνομα είχαν ακούσει όλοι, αυτό είχαν μάθει, δεν ήξεραν τίποτε άλλο! Ήταν για όλους μόνο ….… ……..«ο Κύριος ΛΟΥ», αυτός που ποτέ δεν ξεχάσανε!
*Πέρασαν πολλά χρόνια και οι λειψές πληροφορίες για την ιστορία αυτή έμεναν εκ των πραγμάτων ως η τελική της γραφή. Ο Θεσαλονικιός σκηνοθέτης Ζάχος Σαμολαδάς όμως αξιοποιώντας, όπως ο ίδιος μας λέει, την άνεση χρόνου που η πανδημία χάρισε σε όλους, πέτυχε να λύσει όλα τα μυστήρια! Ερευνώντας τα αρχεία της Βιβλιοθήκης του Αμερικανικού Κογκρέσου και του Οικονομικού Επιμελητηρίου της Σαγκάης διεπίστωσε κάτι ιδιαίτερο. Το «κλείσιμο» των ανθρώπων εξ αιτίας της πανδημίας έδωσε την χρονική άνεση στους ανθρώπους των Αρχείων να ψηφιοποιήσουν ό,τι δεν είχε ακόμη επεξεργασθεί και καταγραφεί. Ο Σαμολαδάς για τους ίδιους λόγους μετατράπηκε σε επίμονο ερευνητή των Αρχείων. Το αποτέλεσμα εκπληκτικό! Ο κ. Λου δεν ήταν ο πλοίαρχος του Τοκέι-Μαρού. Ήταν ο ναυτικός πράκτορας που διαχειρίστηκε από την πλευρά της πλοικτήτριας εταιρείας το θέμα. Ο πλοίαρχος λεγόταν Τ.Νορίτο. Το πλοίο δεν έκανε ένα αλλά πέντε δρομολόγια σώζοντας 4500 Έλληνες και Αρμένιους από την σφαγή. Η αρχική ιστορία επιβεβαιώνεται και οι λεπτομέρειες ξαφνιάζουν. Πράγματι ο πλοίαρχος έριξε στη θάλασσα το φορτίο που τα Αρχεία περιγράφουν με λεπτομέρειες. Ήταν μεταξωτά υφάσματα, πορσελάνες, 600 κιλά κοκαϊνης και 6 τόνοι όπιο, που τα δύο τελευταία χρησιμοποιούνταν στην φαρμακοβιομηχανία. Φορτίο ευαίσθητο αξίας εκατοντάδων χιλιάδων λιρών. Τα πέντε δρομολόγια του Τοκέι-Μαρού και η χωρίς συζήτηση «αβαρία» των εμπορευμάτων μεγάλης αξίας που μετέφερε, είναι η καινούργια ανάγνωση της ιστορίας. Διέταξε χωρίς δισταγμό ο πλοίαρχος την «αβαρία», για να κάνει χώρο ώστε να σώσει όσο περισσότερους μπορούσε. Ετσι έκανε την διαφορά από την στάση των πλοίων με Ευρωπαϊκές Σημαίες που αδιαφόρησαν παγερά. Μόνο κάποιοι Αμερικανοί πλοίαρχοι ακολούθησαν το παράδειγμα του Τοκέι-Μαρου και διέσωσαν όσους μπόρεσαν. Το πλοίο ταξίδευε με τον καπετάνιο του μέχρι το 1931 που αποσύρθηκε. Η λανθασμένη καταγραφή του ονόματος του πλοιάρχου παρέμεινε μέχρι προ ολίγου. Η ιστορία είχε δημοσιευθεί στον Τύπο της εποχής. Είναι πολύ πιθανό έως βέβαιο, ότι ο Τ.Νορίτο θα είχε πληροφορηθεί τις λεπτομέρειες της λάθος καταγραφής του ονόματος του πλοιάρχου. Ίσως πρέπει να του καταλογίσουμε επίπλέον μεγάλη σεμνότητα και Αρχοντιά μαζί με την ανθρωπιά και το κουράγιο πουέδειξε στο λιμάνι της Σμύρνης τον Σεπτέμβριο του 1922! Αυτός ήταν ο Τ. Νορίτο πλοίαρχος του Ιαπωνικού S/S Toκεϊ-Μαρού!
**Οι συμπληρωματικές πληροφορίες αλιεύτηκαν από την «Εφημερίδα των Συντακτών» της 14/4/2022. Από εκεί πληροφορούμαστε πως αναζητούνται οι απόγονοι του πλοιάρχου για να εκφραστεί η ευγνωμοσύνη που του αξίζει.
**Φωτογραφία “Εξωφύλου” από ιστοσελίδα “Νέος Κόσμος”
Η μαζική παραγωγή εμβολίων κατά της χολέρας από το μικροβιολογικό εργαστήριο του Πανεπιστημίου και ο εμβολιασμός 105.735 στρατιωτών και 350.000 πολιτών έχουν καταγραφεί σαν αδιαμφισβήτητη επιτυχία, καθώς περιόρισαν τα καταγεγραμμένα κρούσματα σε περίπου 5.200 και τα θύματα σε μόλις 515 στρατιωτικούς και 1.500 πολίτες, ενώ στη γειτονική Βουλγαρία οι νεκροί πλησίασαν τις 10.000 (Λένα Κορμά, «Πτυχές της επιδημίας της χολέρας του 1913», στο συλλογικό «Ιστορίες πολέμου στη ΝΑ Ευρώπη», Αθήνα 2018, σ.453-69 & Εφημερίδα Συντακτών). Στην επιτυχία αυτή πρωταγωνιστές ήταν οι Στρατιωτικοί Ιατροί Κ. Σάββας και Π. Μανούσος.
Σάββας Κωνσταντίνος.
Γεννήθηκε στην Χαλκίδα στις 10 Αυγούστου του 1861. Φοίτησε στο ΕΚΠΑ, απ’ όπου αποφοίτησε στα 1881 – 1882, με βαθμό λίαν καλώς. Κατατάχθηκε στον Ελληνικό Στρατό στις 23 Οκτωβρίου του 1882, με αριθμό μητρώου τον 2860.
Έλαβε μέρος στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897. Παραιτήθηκε στις 16 Ιουνίου 1900, υπίατρος ων. Διορίστηκε Βασιλικός Αρχίατρος. Μετά τις Πανεπιστημιακές του Σπουδές, συνέχισε περαιτέρω, στην Βιέννη και στο Λονδίνο. Διετέλεσε Πρόεδρος του Ιατροσυνεδρείου και Καθηγητής της Μικροβιολογίας στο ΕΚΠΑ. Το εναρκτήριο μἀθημά του εκδόθηκε σε μικρὸ βιβλιάριο. Εκλέχτηκε μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Υπήρξε ο βασικός οργανωτής της Υγειονομικής Υπηρεσίας του Κράτους.
Υπήρξε από τους πρώτους που έλαβαν τ’ αναγκαία μέτρα για την αντιμετώπιση της επιδημίας της Χολέρας. Το αντιχολερικό εμβόλιο επινόησης του Καθηγητού Σάββα, εφαρμόστηκε για πρώτη φορά παγκοσμίως σε μαζικό εμβολιασμό 500.000 ανθρώπων. (150.000 στρατιωτικοί και 350.000 πολίτες) κατά τὸν Ελληνο-Βουλγαρικό πόλεμο του 1913. Τα αποτελέσματα υπήρξαν εντυπωσιακά, με αποτέλεσμα ο αμερικανός πολεμικός ανταποκριτής, στους Βαλκανικούς πολέμους επαινώντας το έργο των Ελλήνων στρατιωτικών Ιατρών (Σάββα – Μανούσου) να αναγράφει ότι οι Αμερικανοί και Άγγλοι αντίστοιχοι θα έπρεπε να «κοκκινίσουν από ντροπή, βλέποντας τα επιτεύγματα της μικρής Ελλάδας» υποστηρίζοντας ότι «η μικρή Ελληνική σύριγγα, συναγωνίσθηκε με την ελληνική λόγχη στην επίτευξη της νίκης» στους Πολέμους αυτούς.
Πέραν της συμβολής του στον αντιχολερικό αγώνα στην Ελλάδα, καθοριστική υπήρξε και η συμβολή του και στον ανθελονοσιακό, αγώνα. Υπήρξαν μαζί με τον Στρατιωτικό Γιατρό Εμμανουήλ Μανουσάκη, οι άνθρωποι που πρωτοστάτησαν στην αποξήρανση των ελών και στην χρήση της χημειοπροφύλαξης δια της κινίνης, στον Ελληνικό πληθυσμό.
Δείγμα της υπεροχής του καθήκοντος του Στρατιωτικού γιατρού, ο Κωσταντίνος Σάββας υπήρξε ο πρόμαχος της ψήφισης του νόμου ΓΕΝΒ 18/2/1908, για την πώληση της κινίνης από το κράτος, ώστε η διακίνηση της να είναι σε τιμή κόστους, εύκολα ανευρέσιμη και ασφαλής στην χρήση της. Γι’ όλα αυτά οι επερχόμενοι του οφείλουμε πολλά, χωρίς να ξεχνάμε και την σημαντικότητά του, ως κύριου κρίκου στην μυθική πραγματικότητα. Απεβίωσε στο Μπαντ Νάουχαϊμ της Γερμανίας το 1929, λόγω καρδιακού Νοσήματος.
Μανούσος Παναγιώτης του Π
Γεννήθηκε το 1852 στην Κυπαρισία. Φοίτησε στο ΕΚΠΑ απ’ όπου έλαβε το πτυχίο της Ιατρικής με λίαν καλώς και αριθμ πρωτ. 1604/15/5/1875. Κατατάχθηκε στον Ελληνικό Στρατό, το 1876, με αριθμό μητρώου τον 1938. Έλαβε μέρος στον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897 και τους Βαλκανικούς Πολέμους 1912- 1913. Εχρημάτησε Διευθυντής του Στρατιωτικού Νοσοκομείου Αθηνών, πρόεδρος της ΑΣΥΕ και αποστρατεύθηκε στις 4 Αυγούστου 1914, αφού εχρημάτησε Διευθυντής ΔΥΓ/ΓΕΣ, με τον βαθμό του Γενικού Αρχίατρου. Διηύθυνε με τον Καθηγητή Κ Σάββα τον αντιχολερικό αγώνα.
– Από το Βιβλίο “ Η Ιατρική στην Σύγχρονη Ελλάδα” της Εταιρίας Μελέτης Ελληνικής Ιστορίας
Ο Μαρίνος Γερουλάνος (21.02.1867 – 8.6.1960) ήταν από τους σημαντικότερους Έλληνες ιατρούς και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών αλλά και πολιτικός, βουλευτής Κεφαλληνίας.
Απόσπάσμα από το βιβλίο του Μαρίνου Γερουλάνου, ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ (1867-1957), Εκδ. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ, Αθήνα 1995, σελ. 284-288.
«Η Μικρασιατική Εκστρατεία με εύρεν ως Βουλευτήν πληρεξούσιον Κεφαλληνίας και ως εκ τούτου μη υπέχοντα στρατιωτικήν υποχρέωσιν. Εζήτησα ωστόσο επιμόνως, επικειμένων των επιχειρήσεων κατά Ιούλιον του 1921, ν’ αποσταλώ εις το μέτωπον. Το Υπουργείον με απέστειλεν εις Σμύρνην με την εντολήν να εγκαταστήσω Νοσοκομείον του Ε.Ε.Σ. Αναχωρών, παρέλαβον μαζί μου εξ ιδίας πρωτοβουλίας, ιατρικόν προσωπικόν, τρεις εκ των βοηθών ή υποβοηθών μου, οίτινες δεν είχαν υποχρέωσιν στρατιωτικήν, και τρεις γυναίκας νοσοκόμους εκ της Κλινικής μου…»
«… Δια της «Αμφιτρίτης» εφθάσαμεν εις Σμύρνην. Ο εκεί Γενικός Αρχίατρος και παλαιός φίλος Αλφρέδος Καναβατζόγλου, με υπεδέχθη με ανυπόκριτον χαράν…»
«… Αντιλαμβανόμενος ότι η μεταφορά των τραυματιών από την περιοχήν των επικειμένων επιχειρήσεων παρά το Τουμλού-Μπουνάρ, μέσω Ουσαάκ εις την Σμύρνην δια του σιδηροδρόμου – όστις δια την διαδρομήν ταύ- την εχρειάζετο εν καιρώ ειρήνης 12-15 ώρας – θα εβράδυνεν υπερμέτρως, εζήτησα ν’ αποσταλώ εις τα πρόσω όπου θα ηδυνάμην να προσφέρω αποτελεσματικήν βοήθειαν. Μετά ενθουσιασμού εδέχθη την πρότασίν μου ο Καναβατζόγλου και με απέστειλεν εις Ουσσάκ…»
«… Εις Ουσσάκ εφθάσαμεν αργά το βράδυ.. “
«… Την επομένην πρωΐαν ανεζήτησα τον Αρχίατρον Βασιλείου –υπήρχον τότε τρεις ομοιόβαθμοι στρατιωτικοί ιατροί του αυτού ονόματος– αλλά δεν ηδυνήθην να τον εύρω. Υπήρχε μικρόν Νοσοκομείον 20-25 κλινών εστεγασμένον εις ιδιωτικόν οίκημα με μικρά δωμάτια, αλλά άνευ αξίας τινός ως προς τας εγκαταστάσεις, όπου υπηρέτει ο έφεδρος Ανθυπίατρος Βλαχοθανάσης από το Ξηροχώρι Ευβοίας. Συνήντησα τον Επίατρον Βλαχλιώτην, όστις με ωδήγησεν εις τον σιδηροδρομικόν σταθμόν έξω της πόλεως, όπου είχαν τοποθετηθή μεγάλαι σκηναί ικαναί να στεγάσουν Νοσοκομείον διακομιδής 150-200 κλινών. Υπήρχον και αρκεταί σιδηραί κλίναι και στρώματα τα οποία δεν είχαν στηθή ακόμη. Ούτε υπήρχε τίποτε άλλο, από ό,τι απαιτείται, δια να εγκατασταθή εν Νοσοκομείον. Ο υπεύθυνος Αρχίατρος Βασιλείου έλλεiπε πάντα και ως εκ τούτου έμεναν όλα εν εκκρεμότητι. Που ευρίσκετο, ουδείς εγνώριζεν. «Έπρεπε να είναι εδώ», ελάμβανον ως απάντησιν, αλλά που ήτο, ουδείς ηδύνατο να μου είπη. Επεσκέφθην την αποθήκην υγειονομικού υλικού και εβεβαιώθην ότι περιείχεν εργαλεία και παν άλλο αναγκαίο υλικόν. Δεν υπήρχεν όμως κλίβανος αποστειρωτικός δια τα επιδεσμικά είδη…» .
«….. Ταυτοχρόνως επληροφορούμην ότι τα εργαλεία του δια Ουσσάκ προοριζομένου κλιβάνου και ό,τι άλλο αναγκαίον δια Νοσοκομείον, είχε παρα λάβει ο ιατρός Κορύλλος από το Ουσσάκ κατευθυνόμενος προς τα πρόσω, άμα ως έμαθεν ότι θα ηρχόμην εκεί. Ο Αρχίατρος Βασιλείου εκρύπτετο ακόμη και την τρίτην ημέραν. Ήτο καταφανεστάτη η δια πολιτικούς λόγους αντίδρασίς του. Από σκοπού επεζητείτο η ματαίτωσις της εις Ουσσάκ αποστολής μου δια παρεμποδίσεως πάσης προετοιμασίας προς περίθαλψιν των τραυματιών!…»
Η Ουσσάκ είναι κτισμένη πάνω στην αρχαία ελληνική πόλη Τημένου θύραι. Η πόλη απέχει 210 χλμ. από την Σμύρνη, το διοικητικό και εμπορικό κέντρο της περιοχής. Λόγω της θέσης της που αποτελούσε διασταύρωση πολλών αρχαίων σημαντικών οδών η Ουσάκ ια έπαιξε σημαντικό ιστορικό ρόλο από την αρχαιότητα μέχρι και το 1922, ειδικότερα για τους Έλληνες.
«… Επεβάλλετο να προβώ εις άμεσον ενέργειαν δια την εγκαστάτασιν του Νοσοκομείου. Τας μεταμεσημβρινάς ώρας της τρίτης ημέρας από της αφίξεώς μου εις Ουσσάκ, επειδή ακόμη εκρύπτετο ο Αρχίατρος, μετέβη μετά του Επιάτρου Βλαχλιώτη και του προσωπικού μου εις την υγειονομικήν αποθήκην και με την απειλήν ότι θα διαρρήξω την θύραν, υπεχρέωσα τον προϊστάμενον αυτής να μας παραδώση τα αναγκαία δια την εγκατάστασιν του παρά τον σταθμόν Νοσοκομείου. Με την βοήθειαν του Βλαχλιώτη και τον ζήλον του προσωπικού, ηδυνήθημεν εντός της νυκτός να εγκαταστήσωμεν το Νοσοκομείον υπό σκηνάς και εις μίαν τούτων το Χειρουργείον, δια το οποίον εφρόντισαν ιδιαιτέρως αι τρεις νοσοκόμοι αδελφαί τας οποίας είχαν μαζί μου. Την νύκτα πληροφορηθείς τα γενόμενα, ενεφανίσθη ο κ. Αρχίατρος απειλών ότι θα με παραπέμψη εις το Στρατοδικείον διότι παρεβίασα την υγειονομικήν αποθήκην άνευ αδείας του! Η αναπόφευκτος σύγκρουσις υπήρξε οξυτάτη και κατέληξεν εις το να του υποδείξω ότι δεν είχεν ουδεμίαν θέσιν εις το Νοσοκομείον του οποίου εκ προθέσεως ηθέλησεν να εμποδίση την εγκατάστασιν. Ευτυχώς την επομένην έφθασεν ο κλίβανος, ο μόνος εις το Ουσσάκ και δια πάσαν ανάγκην. Η συμπεριφορά του Αρχιάτρου ήτο ακατανόητος. Εφαντάσθη ότι θα επέρριπτεν πάσαν ευθύνην εις τους επιδραμόντας ιατρούς, αλλά ηπατήθη, καθ’ όσον με ενόμιζεν άβουλον. Λυπούμαι που ο περίφημος αυτός Αρχίατρος δεν επέστρεψεν εκ της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Λυπούμαι δια την τύχην του, αλλά το επεισόδιον αυτό δεν θα έμενεν χωρίς συνεπείας και βεβαίως όχι εις βάρος μου…»
«… Αι επιχειρήσεις είχον ήδη αρχίσει. Την ιδίαν εσπέραν, με την ολοκλήρωσιν της εγκαταστάσεως του Νοσοκομείου, ήρχισαν μεταφερόμενοι οι πρώτοι τραυματίαι. Η προς εμέ αφοσίωσις του προσωπικού, η επιθυμία του όπως με δικαιώσουν, το αίσθημα ότι ευρισκόμεθα άπαντες εις προκεχωρημένην θέσιν προ του εχθρού, η πρόθυμος συνεργασία του Επιάτρου Βλαχλιώτη και ενός νεωτέρου Ανθυπιάτρου, ήσαν παράγοντες οι οποίοι συνέβαλλον εις την καταβολήν από κοινού πάσης δυνατής προσπαθείας. Ειργάζοντο πράγματι ἀπαντες μετά ανυπερβλήτου ζήλου. Ο Βλαχλιώτης ανέπτυξεν μεγάλην δραστηριότητα κατά την παραλαβήν και ταξινόμησιν των τραυματιών, αναλόγως του ποιού και της σοβαρότητος του τραύματος. Οι ελαφρώς τραυματισμένοι απεστέλλοντο αμέσως εις Σμύρνην. Οι φέροντες βαρύτερα τραύματα και οι εγχειριζόμενοι, παρέμενον κατ’ εντολήν μου εις το Νοσοκομείον του Ουσσάκ μέχρις ότου ακινδύνως δυνηθούν τα μετακινηθούν. Την βαρείαν ταύτην εργασίαν εξετέλεσεν η ομάς ημών, εργαζομένη αδιακόπως ημέραν και νύκτα, αφωσιωμένη εις την περιποίησιν και επίδεσιν των τραυμάτων. Αι μεγαλύτεραι επεμβάσεις εξετελούντο υπ’ εμού. Παρ’όλην την μεγάλην συρροήν των κατά τας πρώτας ημέρας προσερχομένων τραυματιών, ουδείς τούτων έμεινεν χωρίς να επιδεθή και τύχη πάσης αναγκαίας ιατρικής αρωγής, καλής διατροφής, και αναγκαίου ιματισμού. Ουδείς, έχων ανάγκην επεμβάσεως, απεμακρύνθη πριν εκτελεσθή αύτη. Άπαντες εκρατούντο εκεί εφ’ όσον ήτο επάναγκες, αναλόγως της σοβαρότητος και του είδους του τραύματος, ή της εγχειρήσεως. Μόνον οι μή έχοντες πλέον ανάγκην αμέσου παρακολουθήσεως απεστέλλοντο εις Σμύρνην, ώστε να τυγχάνουν της αναλόγου μεταθεραπείας εκεί. Άνω των 3000 τραυματιών διήλθον και ενοσηλεύθησαν εις το Νοσοκομείον Διακομιδής του Ουσσάκ. Παρά την καθ’ ημέραν και νύκτα, πλην μικρών διαλειμμάτων, συνεχή εργασίαν, το εθελοντικόν προσωπικόν παρέμεινεν ακλόνητον και σταθερόν εις την θέσιν του. Τι θα εγίνετο εάν δεν υπήρχεν και αντ’ αυτού εις Ουσσάκ ευρίσκοντο ο Επίατρος, ένας νεαρός ιατρός χωρίς έτερον προσωπικόν και άνευ… Νοσοκομείου; Οι τραυματίες θα απήρχοντο «ως είχον» εις Σμύρνην, όπου θα έφθανον μετά διήμερο και βραδύτερον, κακώς έχοντες και αφού θα είχαν υποστή όλας τας συνεπείας παρημελημένου τραύματος και οργανισμού. Αλλά δια την κακήν κατάστασιν θα είχαν την ευθύνην οι εν Σμύρνη ιατροί και όχι ο άλλα φροντίζων Αρχίατρος του Ουσσάκ. Αναφέρω το επεισόδιον δια να χαρακτηρίσω μίαν κατηγορίαν στρατιωτικών ιατρών της εποχής εκείνης οι οποίοι ήγοντο εκ πολιτικών παθών κατ’ αντίθεσιν προς τους συναδέλφους των κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους.
Η ΕΕΥΕΔ του σεβόμενη τη συμπλήρωση των 100 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή αποφάσισε την παρουσίαση θεμάτων υπό τον γενικό τίτλο της ενότητας 100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ.
Σε αυτή την ενότητα θα φιλοξενούνται συνεχώς θέματα ιστορικού περιεχομένου, ως ελάχιστος φόρος τιμής και μνήμης για τον Μικρασιατικό Ελληνισμό που μεγαλούργησε στην περιοχή στο πέρασμα των αιώνων.
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ
Από το Βιβλίο “ Η Ιατρική στην Σύγχρονη Ελλάδα” της Εταιρίας Μελέτης Ελληνικής Ιστορίας.
Μαρτυρίες για τη Υγειονομική Κάλυψη κατά την Μικρασιατική κστρατεία
Η Παρούσα “Ανακοίνωση” θα ανανεώνεται με κάθε νεοεισερχόμενο άρθρο.
Τα Μέλη και οι Φίλοι της ΕΕΥΕΔ μπορούν να στείλουν σχετικό υλικό στην Διεύθυνση eeyed,contact@gmail.com
(*) Η εφημερίδα του Συνδέσμου, αναδημοσίευσε τον επικήδειο για τον Συνάδελφό μας Ανέστη Βουγιούκα που εκφωνήθηκε από τον Πρόεδρο της ΕΕΥΕΔ Υπτγο ε.α Παπαγιαννόπουλο Νικ. και είχε αναρτηθεί στην Ιστοσελίδα μας.
– Από το Βιβλίο “ Η Ιατρική στην Σύγχρονη Ελλάδα” της Εταιρίας Μελέτης Ελληνικής Ιστορίας
ΕΡΤ
Στη σειρά «Μαρτυρίες» του βιβλιοπωλείου της «Εστίας» και με την επιμέλεια του γνωστού πεζογράφου και πρώην στρατιωτικού ιατρού ΝΑ Καββαδία, κυκλοφόρησε το 1998 μέρος του Ατομικού Ημερολογίου του Παντελή Πρινιωτάκη, αξιωματικού του Πεζικού (Μικρά Ασία, 1919-1922). Το ατομικό αυτό ημερολόγιο, όπως και δεκάδες άλλες ανάλογες μαρτηρίες, αποτελεί μια πολύτιμη καταγραφή όχι μόνον της επώδυνης εκείνης εκστρατείας, αλλά και της απίστευτης επιπολαιότητος και ελαφρότητος ηγητόρων της εποχής. Παραθέτουμε, άνευ σχολίων ελάχιστα αποσπάσματα, όπου περιγράφονται ειδικότερα η ανεπάρκεια και η αθλιότητα της υγειονομικής υποστήριξης της θλιβερής Μικρασιατικής περιπέτειας…
«Κυριακή, 16 Αυγούστου 1921:
Την μεσημβρίαν επανήλθομεν εις το Ουζούμπες συνήντησα δὲ καθ᾽ οδόν διακομιζομένους εις Εσκή Σεχίρ τραυματίας τους Υπολ. Καραδήμου Ηλίαν του 26ου Συν/τος. Υπολ Εμμανουήλ και Ανθλγόν Πορτάλιου Σταύρον.
Αφού ανεπαύθημεν εις τας σκηνάς μας, εἰς τὰς προφυλακες της οποίας το Σύνταγμα είχε στήσει περί το Ουζούμπεη, επισκέφθην μετά μεσηβρίαν τα εν Ουζούμπεη Χειρουργεία, όπου ενοσηλεύετο υπέρ τους 2 χιλιάδες τραυματίαι, παρά τας συνεχείς διακομιδάς των ελαφρώς τραυματισμένων, και οι οποίοι, βαρέως τραυματισμένοι κατά το πλείστον, έκειντο εδώ και εκεί επί φορείων, εντός και εκτός των σκηνών, άνευ της δεούσης νοσκομειακής περιθάλψεως, ελλείψει επαρκούς προσωπικού, αρκετών φαρμάκων και της δεούσης τροφής, και επιπλέον διότι τα χειρουργεία ταύτα, προωρισμένα δια μικρόν αριθμόν τραυματιών, εδέχθησαν χιλιάδας όλας, τας οποίας διαρκώς διεχόμιζον εις Εσκή Σεχίρ πλην των βαρέως τραυματισμένων.
Μεταξύ των τραυματιών συνήντησα τους Λοχ. Σφακιανάκιν και Τσιγάντεν, Σταθόπουλον, Πρώϊμον και Υπολ. Κοντιδάκιν, άπαντας βαρέως τραυματισμένους.
Η Υγειονομική Υπηρεσία εις προσωπικόν και υλικόν είναι τελείως ανεπαρχής, στερούνται δε τα Χειρουργεία και τροφής δια τους ασθενείς. Αλλά και η ιδική μας έλλειψις τροφίμων και άρτου είναι μεγάλη, καθόσον πάντα τα αυτοκίνητα, λόγω της μεγάλης αποστάσεως και της μεγίστης καταναλώσεως πυρομαχικών, ασχολούνται εις την μεταφοράν πυρομαχικών και των τραυματιών κατά την επιστροφήν.
Τετάρτη, 19 Αυγούστου 1921: »
Η έλλειψις του άρτου και λοιπών τροφίμων συνεχίζεται, αρχίζομεν δε να υποφέρωμεν εκ πείνης, την οποίαν μετριάζει η μπομπότα, την οποίαν οι άνδρες παρασκευάζουν από τα σιτηρά, άτινα εν αφθονία ευρίσκονται παντού, και τα σφάγια τα οποία κατ’ αγέλας μεγάλας περιφέρονται αδέσποτα. Η κατάστασις των Χειρουργείων διαρκώς χειροτερεύει λόγω των συνεχώς καταφθανόντων τραυματιών εις Ουζούμπεη, όπου τα δύο Χειρουργεία της Στρατιάς, υπό τους κ.κ. Μακάν και Σμπαρούνην, έχουν συγκεντρώσει άνω των 3.000 τραυματιών, ισαρίθμους δε τοιούτους έχει κατά πληροφορίας και το εν Ινλάρ Κατριτζή, άλλο αυτοκίνητον χειρουργείον της Στρατιάς. Πάσα περίθαλψις των τραυματιών λόγω του μεγάλου αριθμού έχει σταματήσει και η υπηρεσία των χειρουργείων ασχολείται διαρκώς εις την διακομιδήν των οπωσδήποτε δυναμένων να κινηθώσι, και παραμένουσι μόνον εις τα εν Ουζούμπεη χειρουργεία οι βαρέως τραυματισμένοι, μέγας αριθμός των οποίων αποθνήσκει καθ’ εκάστην στιγμήν. Η κατάστασις έχει αποβή απελπιστική, αλλοίμονον δε εις τους τραυματίας οίτινες, απελπισμένοι από στιγμής εις στιγμήν, βλέπουν το τέλος των χωρίς να δύναται κανείς να παράσχη εις αυτούς την ελαχίστην βοήθειαν.»
Σάββατον, 29 Αυγούστου 1921, Αγίου Ιωάννου:
Την πρωΐαν το Συν/μα (μείον του 1ου Τάγματος) ανεχώρησε προς συνάντησιν της Μεραρχίας, παρέμεινε δε το Τάγμα μας μετά Ουλαμού Πολ/λων εκ της Πολ/ρχίας μου υπό τον Ανθ/γον Μαναβάκιν (να καταλάβη τα υψώματα της Χασπίρας και εξασφαλίση τας συγκοινωνίας του Β’ Σώματος Στρατού, ενώ το λοιπόν τμήμα του αποσπάσματος εγκατέστησε προφυλακάς προ του χωρίου, προς ασφάλισιν των Χειρουργείων, τα οποία ήσαν επίσης κατάμεστα τραυματιών, ως επίσης και ολόκληρον το χωρίον, όπερ προς τον σκοπόν τούτον είχεν εκκενωθεί και του οποίου όλαι αι οικίαι ήσαν πλήρεις τραυματιών, ώστε ηναγκάζοντο τους διακομιζομένους τραυματίας να φέρωση και εγκαταλείπωσι εις τας οδούς και οικίας του χωρίου ἄνευ ουδεμιάς ιατρικής περιθάλψεως ἡ ἄλλης βοηθείας. Τοιαύτη ήτο η κατάστασις, ώστε πεντηκοντας ολόκληρος αιχμαλώτων, ήτις εκρατείτο εις το χωρίον, είχεν ως εντολήν να περιέρχεται τας οδούς και να περισυλλέγη τους θνήσκοντας εκ των τραυματιών οὓς ἔρριπτε κατά δεκάδας ή πενηντάδας εις λάκκους τους οποίους προς τον σκοπόν τούτον έσκαπτε…».
