Είμαστε μάρτυρες – ή, ως Έλληνες, ίσως και θύματα – μιας σταδιακής αλλοίωσης της γλώσσας μας· μιας αλλοίωσης που συμπορεύεται με τη στρέβλωση της ιστορικής μνήμης, την αποδόμηση της έννοιας του Έθνους και, τελικά, την ισοπέδωση της διαφορετικότητας των λαών.
Αλιεύσαμε μια ανάρτηση του Παναγιώτη Τεπάνδρου, ο οποίος, μέσα από ένα σκωπτικό ποίημα, καυτηριάζει τη σύγχρονη κακοποίηση της γλώσσας μας, εστιάζοντας ιδίως στο λεξιλόγιο που κυριαρχεί σήμερα στους νέους.
Ας μην αποδώσουμε, όμως, το ανάθεμα μονο στους νέους. Οι προηγούμενες γενιές – γονείς και δάσκαλοι, αλλά και τα πολιτικά κόμματα σε όλο το φάσμα – συνέργησαν, είτε με την ενεργό συμμετοχή τους είτε με την ένοχη σιωπή τους, στη διαμόρφωση της σημερινής κατάστασης της γλώσσας μας.
Αργύρης Τασιόπουλος
Εάν αβίαστα αθρώνεις το «Γουάο» και το «σόρι»,
και μπορείς να πεις «είμαι σε μουντ» για το «σαξές σου στόρι»,
Εάν αυτό που παίζει ζωντανά εσυ το βλέπεις «λάιβ»
Και δεν νοιώθεις κραδασμούς, μα προτιμάς τα «βάιμπ»
Εάν πρέπει εγώ να μπω στον κόπο να σου εξηγήσω
και με επιχειρήματα να πρέπει να σε πείσω
ότι αντί για «νόουχαου» μπορείς να πεις «τροπογνωσία»,
κι ας μην υπάρχει εν λεξικώ μια τέτοια ιστορία…
(Τον γνήσιο Έλληνα διακρίνεις απ´ την λεξιπλασία!)
Εάν νοιώθεις «σούπερ» κι όχι «υπέροχα», αμνήμονον υβρίδιον,
και κουνάς την κεφαλή ωσάν τον «Εμενέμ» τον ίδιον…,
Εάν δεν αφουγκράζεσαι την έκκληση σε βάρβαρους μη μοιάζεις,
ως πίθηξ ανελλήνιστος την γλώσσα μη βιάζεις,
Εάν δεν σου στρίβουν τ’ έντερο οι λέξεις «λόκνταουν», «κλικαγουέι»,
Και μου γυρνάς την «τατουαζόμορφή» σου πλάτη με ένα «ένιγουέι»…,
τότε είσαι άξιος/άξια αυτών εδώ των στίχων
ων πολύ συχνά θε’ αναρτώ εις τον ενθάδε τοίχον,
–
Λέγοντάς σοι:
Ανάθεμά σε δίποδον απολεσθείσας μνήμης,
Εν φύσει σου τα τρέχοντα εισίν να υπομείνης.
Λυγρόν εν παραστήματι και άψυχον τῇ όψει,
Ανήμπορον το είδος σου εν κάλλει να προκόψη!
Ανάθεμά σε δίποδον, πως κόπτεσαι να μοιάσεις
Με θεατρίνους κίβδηλους στον βίον να ταιριάξεις!
Τερατισμόν βαρβάρων και την γλώσσαν αδελφώνεις,
Σκιών σπηλαίου έρμαιον, ταγέ τηλεοθόνης…
–
Ω άγονον υβρίδιον, φυγόπονον ευθύνης,
Τί μέλλει υποστήσεσθαι; Τί μένει σου να δίνεις;
Το πρόσωπόν σου ἐν κρυπτῷ, ο λόγος εφιμώθη!
Και άνευ λόγου κι όψεως, εν δίποδον τι νοιώθει;
Ελληνοπρέπειας δήμιε, ασελγητή της γλώσσης,
Ο «άνθρωπος» ορθώνεται δια κάλλους και με γνώσεις.
Αυτών αποποιούμενων, η «ανθρωπιά» χωλαίνει,
Το πέρασμά σου, άθλιον, τον τόπον μου ρυπαίνει!
–
Τραβελοχειραγώγηση και μάτια τρομαγμένα,
Κεφάλια δίχως όραμα, φιμωτροφορεμένα…
Τί όνειδος τοις άστεσιν υλάγματα βαρβάρων!
Μεταλλαγμένες γειτονιές και άντρα γενιτσάρων!
–
Ανάθεμά σε δίποδον απολεσθείσας μνήμης,
Εν φύσει σου τα τρέχοντα εισίν να υπομείνης.
Στις φλέβες σου η Νέμεσις δικαίως θε’ κυλήση.
Προγεγραμμένη μοίρα σου, το είδος σου να σβήση!
Η ΕΕΥΕΔ έχει λάβει την άδεια από τον κ. Τεπάνδρου να αναδημοσιεύει κειμενά του και τον ευχαριστεί για αυτό. Η παρούσα ανάρτηση βασίζεται σε αναρτησή του (2021), στο “Αρχείο Πολιτσμού”, εδώ
Ένα ακόμη αυτοβιογραφικό αφήγημα, μια Βιωματική Ιστορία, του Ζάχου Χατζηφωτίου για τις περιπέτειες της γενιάς του στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και την “μπελ επόκ” της μεταπολεμικής Αθήνας.
Λίγα λόγια από τον συγγραφέα: “Η πρώτη σκέψη που μου πέρασε από το νου, εντελώς αυθόρμητα, ήταν να βάλω ως τίτλο σε τούτο το βιβλίο: “1940: η τυχερή γενιά μας”, διακινδυνεύοντας να γίνω δυσάρεστος σε ανθρώπους της ηλικίας μου, και δεν θα ήταν ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία φορά. Λες και τους άκουγα: “Πού βρήκε ο χριστιανός την τύχη σ’ αυτή τη γενιά που μόνο βάσανα είχε, πολέμους, στερήσεις, κατοχές, θύματα και κινήματα, πίκρες, φτώχεια, αγωνίες, αρρώστιες, ξεριζωμούς, διχασμούς κι όλα τα δεινά;”
Κι ενώ ετοιμαζόμουν να τους αντικρούσω κάπως έτσι: “Ναι, είχε πίκρες, αλλά την πίκρα τη διαδέχτηκε η δόξα. Ναι, είχε πολέμους, αλλά πέτυχε νίκες. Ναι, μάτωσε, αλλά γέννησε και ήρωες. Ναι, είχε φτώχεια, αλλά ήταν πλούσια σε έρωτα”, ξαφνικά μια δεύτερη σκέψη εμφανίστηκε αποφασιστικά και, χωρίς ν’ ακυρώσει την πρώτη, μου ψιθύρισε: “1940: η γενιά των γενναίων“. Κι έτσι ήταν. Δεν ήταν; Αυτό κανείς δεν θα μπορεί αλλά και δεν θα θέλει να το αμφισβητήσει, από όποια ιδεολογική, πολιτική ή κοινωνική σκοπιά κι αν βλέπει τα πράγματα.”
Απόσπασμα μερικών σελίδων από το Βιβλίο του Ζάχου Χατζηφωτίου. “1940 Η γενιά των Γεναίων
Ο πόλεμος, είπαμε, είχε και τις κακές στιγμές του. Για τις καλές θα σας τα πω αργότερα, για τους μήνες που έζησα στη Βηρυτό. Τώρα όμως θα σας γράψω ένα κομμάτι από τα πιο σκληρά που μου έτυχαν στα πέντεμισι χρόνια πολέμου που έζησα τότε.
Ήταν το φθινόπωρο του 1944, μόλις δύο μήνες πριν φύγουν οι Γερμανοί από την Ελλάδα. Βρισκόμουν με την 3η Ορεινή Ταξιαρχία στην Ιταλία, λίγες ημέρες πριν από τη μεγάλη επίθεση για την κατάληψη του Ρίμινι. Ήταν μια κακιά σημαδιακή νύχτα εκείνη της 13ης Σεπτεμβρίου 1944. Στις εννέα η ώρα, μάθαμε πως μια ώρα πριν από τα μεσάνυχτα θα γίνει η μεγάλη εξόρμηση, με δύναμη δύο ταγμάτων – 1ο και 3ο – και αντικειμενικό σκοπό την κατάληψη της γραμμής Μπατάρα – Μαλντόνι – Μοναλντίνι – Μοντισέλι. Αυτό σήμαινε επίθεση σε ένα μέτωπο πλάτους τουλάχιστον δυόμισι χιλιομέτρων, με τέσσερα καλά οχυρωμένα σημεία αντιστάσεως, όπως ήταν αυτές οι τέσσερις αγροικίες, οι οποίες είχαν αντισταθεί και αντέξει στις μεμονωμένες επιθέσεις διμοιριών, που είχαν κοστίσει δεκάδες νεκρούς.
Έλληνες στρατιώτες στην περιοχή του Ρίμινι (Πηγή “Πρώτο Θέμα”)
Πρώτο κινήθηκε το 3ο Τάγμα και στις δωδεκάμισι, δηλαδή μιάμιση μόνο ώρα μετά, η διμοιρία υπό τον υπίλαρχο Μπουρδάκο ανέφερε ότι κατέλαβε τη Μπατάρα και προχωρεί προς Μαλντόνι. Προς Μαλντόνι προχωρούσε και ο λόχος Γιαννοπούλου. Στις δύο το πρωί, ολόκληρο το 1ο Τάγμα, με τέσσερις λόχους των λοχαγών Θωμόπουλου, Σπηλιόπουλου, του γενναίου λοχαγού Κόρκα και του ανθυπολοχαγού Παπαχυριακόπουλου, έκανε επίθεση κατά του Μοναλντίνι και του χωριού Μοντισέλι. Γενικώς, η εξόρμηση αυτή, οποία εξελίχθηκε σε μεγάλη μάχη που κράτησε ολόκληρη την επόμενη ημέρα, προχωρούσε κανονικά και φαινόταν καθαρά πως η έκβασή της ήταν υπέρ της ταξιαρχίας.
Εν τω μεταξύ, μια ώρα πριν από την εξόρμηση, κατά τις δέκα το βράδυ, ήρθε ένας μοτοσικλετιστής από το Σταθμό Διοικήσεως, με διαταγή να κινηθώ με το δικό μου όχημα και δύο μικρότερους γερανούς μπροστά στη γραμμή εξορμήσεως και να αναμένω διαταγές. Στις έντεκα παρά τέταρτο ήμουν εκεί και, αφού καμουφλάραμε τα οχήματα κάτω από μεγάλα δέντρα, περιμέναμε. Ο Βαγγέλης είχε κέφια. «Απόψε», μου λέει, «έχουμε Ζουρ Φιξ». Το ήξερε, μου είπε, το Ζουρ Φιξ, γιατί πήγαινε σε κάτι αναψυκτήρια, στον Πειραιά, και άκουγε «μεγάλους» τραγουδιστές και τον τενόρο Ντενόγια — πού τον ξέθαψε τον Ντενόγια, ένας Θεός ξέρει. Ο Ντενόγια γεννήθηκε στην Ελλάδα, από Ιταλούς γονείς, και ούτε ιταλικά δεν ήξερε. Πιο πολύ Ρωμιός και από τον Βαγγέλη, αλλά όταν κηρύχθηκε ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος, το ’40, τον χώσανε σε στρατόπεδο συγκεντρώσεως ως επικίνδυνο Ιταλό κατάσκοπο. Ιστορίες για αγρίους, που λένε… Ο Ντενόγια κατάσκοπος! Τέλος πάντων. Ο Βαγγέλης επέμενε πως θα έχουμε «πολύ Ζουρ Φιξ» απόψε.
Στις έντεκα ακριβώς, ξεκίνησαν τα μηχανοκίνητα. Ένα τζιπ πήγαινε μπροστά με δύο ανθυπολοχαγούς, ακολουθούσαν μερικά τεθωρακισμένα ερπυστριοφόρα μεταφοράς προσωπικού, κάπου στη μέση ήταν το τζιπ με το λοχαγό και άλλους δύο αξιωματικούς, και ακολουθούσαν πέντ’ έξι ακόμη τεθωρακισμένα μεταφοράς προσωπικού, με δεκαπέντε έως είκοσι στρατιώτες το καθένα. Ξεκίνησαν από πολλές μεριές, και οι διάδρομοι, δηλαδή οι χωματόδρομοι με τις πολλές αυλακιές μέσα στα χωράφια, ήταν καθαρισμένοι από νάρκες και ασφαλείς. Άλλωστε, τόσα πηγαινέλα είχαν γίνει προς αυτές τις αγροικίες. Τώρα ξεκινούσαν και τα τελευταία οχήματα, από όλες σχεδόν τις διμοιρίες, όταν ξαφνικά είδα πως σε μια ακριανή φάλαγγα είχε «μπουκώσει» η μηχανή του τελευταίου τεθωρακισμένου και δεν έπαιρνε μπροστά. Η φάλαγγα είχε προχωρήσει και αυτό δεν έπαιρνε μπροστά. Κάποια στιγμή, ο οδηγός τα κατάφερε, και γέμισε τον τόπο καπνούς από άκαυστη βενζίνα, με τα μαρσαρίσματα που έκανε. Η φάλαγγά του, βεβαίως, είχε χαθεί μέσα στο σκοτάδι, αλλά αυτός θα ακολουθούσε τις ροδιές των άλλων και θα τους έφτανε… και, ξαφνικά, ενώ είχε προχωρήσει καμιά πενηνταριά μέτρα, άρχισε να φεύγει προς τα δεξιά, και από τη σκιά του όγκου του, μέσα από τις ανταύγειες της ασυννέφιαστης νύχτας, φαινόταν καθαρά πως ακολουθούσε λάθος δρόμο. Μέχρι και ο Βαγγέλης απόρησε:
«Πού πάει, ρε, αυτός…» Ο Βαγγέλης δεν πρόλαβε να τελειώσει τη φράση του, και… δύο, όχι μια αλλά δύο νάρκες απανωτές τινάχτηκαν, φωτίζοντας με τη λάμψη τους ολόκληρο το τραγικό σκηνικό. «Νά το το Ζουρ Φιξ», λέει ο Βαγγέλης και πηδάει μέσα στο αμάξι, στη θέση του. Εγώ ήδη έβαζα μπρος και ούτε περίμενα διαταγές και τα τοιαύτα.
Μόνο που σκεφτόμουν πως καμιά εικοσαριά άντρες με τον αξιωματικό τους ήταν παγιδευμένοι μέσα στο ναρκοπέδιο, με καμιά ελπίδα να βγουν έξω μόνοι τους, ήταν αρκετό για να μην περιμένω να με διατάξουν τι θα κάνω. Τους άναψα δύο φορές έναν κόκκινο προβολέα, που είχα επάνω ψηλά στο γερανό, για να δουν πως τους πήρα είδηση, και ξεκίνησα από το χωματόδρομο που είχαν ακολουθήσει όλοι. Όταν προχώρησα κάπου πενήντα μέτρα σ’ αυτόν το δρόμο, είδα δεξιά — όσο μπορούσα να δω, μέσα στο μαύρο σκοτάδι — έναν παράδρομο, που το πολύ να είχαν περάσει δύο αυτοκίνητα απ’ αυτόν, να φεύγει προς τα δεξιά. Τώρα, πώς τον είδε τον παράδρομο αυτόν, μέσα στη νύχτα, ο οδηγός του τεθωρακισμένου, ήταν απορίας άξιον. Στάθηκα εκεί. Αυτός είχε ακολουθήσει τον παράδρομο, τουλάχιστον εξήντα με εβδομήντα μέτρα, και βεβαίως έπεσε στις νάρκες, διότι είπαμε, έξω από τους διαδρόμους που εμείς είχαμε ανοίξει, τα χωράφια ήταν γεμάτα νάρκες.
Τα προβλήματα ήταν πολλά και το σοβαρότερο ήταν: Πόσο μακριά από κει βρίσκονταν άραγε οι Γερμανοί; Τους πήραν είδηση και έρχονταν απ’ τους διαδρόμους που ξέρανε αυτοί; Τους περίμεναν να κατέβουν από το τεθωρακισμένο, για να τους θερίσουν; Κανένας δεν τα ήξερε αυτά. Πήρα το συρματόσχοινο του «εργάτη» με το γάντζο και προχώρησα με μεγάλη προσοχή πάνω στις ροδιές του τεθωρακισμένου. Ο Βαγγέλης είχε μείνει στο γερανό και βοηθούσε με τα χέρια του να ξετυλίγεται ο «εργάτης», για να μην έχω εγώ όλο το βάρος. Πρέπει να έκανα μισή ώρα γι’ αυτά τα εξήντα μέτρα, ώσπου να φτάσω στο τεθωρακισμένο, γιατί δεν ήταν μονάχα ότι πήγαινα σημειωτόν επάνω στις ροδιές, αλλά φρόντιζα και το συρματόσχοινο που τράβαγα, για να μη φεύγει έξω από τις πατημασιές και μου τινάξει καμιά νάρκη.
Όταν έφτασα, ήταν όλοι τους παγωμένοι, ακίνητοι και αμίλητοι από το φόβο. Ανέβηκα στο τεθωρακισμένο. Αυτά δεν είχαν σκέπαστρο, ήταν ανοιχτά από πάνω και πήδησα μέσα. Πλησίασε αμέσως ο ανθυπολοχαγός, ο οποίος πρέπει να πω πως ήταν πιο ψύχραιμος από τους άλλους, οι οποίοι ήταν γενναίοι στρατιώτες – το γεγονός όμως ότι ήταν παγιδευμένοι μέσα στο ναρκοπέδιο, μην ξέροντας πώς να βγουν και ότι, από στιγμή σε στιγμή, μπορούσαν να έρθουν οι Γερμανοί να τους πιάσουν μέσα στο κλουβί, δεν ήταν και πολύ ευχάριστη κατάσταση. «Τι μπορείς να κάνεις;» μου λέει ο λοχαγός, με σχετική αγωνία. «Να κατέβω μπροστά να δω. Πάντως, οι ερπύστριες πίσω είναι καλά, τσουλάνε, και αν οι μπροστινές ρόδες έχουν μείνει, μπορώ να το τραβήξω πίσω από τις ίδιες ροδιές που ήρθε».
Πήγα μπροστά, κρεμάστηκα από το καπό, γιατί όπου δεν είχε πατήσει το αυτοκίνητο, δεν κατέβαινα, και είδα πως η μια ρόδα υπήρχε. Η άλλη, που είχε πατήσει τις δύο νάρκες, είχε διαλυθεί και το ακροαξόνιο ακουμπούσε στο χώμα. Γυρίζω και λέω στον ανθυπολοχαγό: «Θα πάω πίσω και θα δοκιμάσω να σας τραβήξω», και, γυρίζοντας στον οδηγό, που ήταν γερμένος στο πλάι και έμοιαζε να κοιμάται, του λέω: «Την έκανες που την έκανες τη ζημιά, ξύπνα και κράτα δυνατά το τιμόνι ίσιο». «Τι του μιλάς αυτουνού;» μου λέει ο ανθυπολοχαγός, «έχει πεθάνει». Σκύβω και τι να δω; Και τα δύο πόδια κομμένα από πάνω απ’ το γόνατο. Και ούτε σακιά με άμμο είχε στο αυτοκίνητό του, ούτε τίποτα.
Πέθανε από αιμορραγία, μέσα σε δέκα λεπτά… άξιος της τύχης του, σκέφτηκα, και είπα του αξιωματικού να βάλει κάποιον να κρατά το τιμόνι ίσια. «Και αν», μου λέει, «κατεβάσω τους άντρες και βγούνε ένας ένας, όπως ήρθες εσύ, επάνω στις ροδιές;» «Αποκλείεται», του είπα, «φοράνε αρβύλες με καρφιά και θα τραβήξουν τις μαγνητικές και είναι ζήτημα αν βγούνε οι μισοί. Για κοίτα τα δικά μου άρβυλα, έχουν από κάτω λάστιχο».
Έφυγα, αφού κοτσάρισα πίσω στο τεθωρακισμένο τον «εργάτη» και γύρισα από τις ίδιες ροδιές στο γερανό. Ο Βαγγέλης έκανε το σταυρό του και μου είπε: «Δόξα τω Θεώ που ήρθες, σε είχα για μακαρίτη εκεί που πήγες». Δεν ξέρω πώς μου ήρθε, αλλά αυτές οι μικροψυχίες και οι άσκοποι συναισθηματισμοί με νευρίαζαν: «Τι τρίχες είναι αυτές που μας λες νυχτιάτικα, ρε Βαγγέλη; Άντε βάλε τάκους στις ρόδες, να αρχίσω να τραβάω, κι αυτοί εκεί μέσα έχουν στοιχειώσει απ’ τη λαχτάρα τους».
Και, πράγματι, σε δύο λεπτά, αφού έδεσα όλα τα φρένα του «Μακ», άρχισα να τραβάω. Μούγκριζε άσχημα το θηρίο, αλλά σιγά σιγά, μέτρο μέτρο, τους έφερνε πίσω. Θα τους είχα φέρει τουλάχιστον τριάντα μέτρα πίσω, απ’ αυτά τα εξήντα που είχαν μπει μέσα στο ναρκοπέδιο, χωρίς να αγγίξουνε πουθενά νάρκη. Το τεθωρακισμένο όμως γινόταν όλο και πιο βαρύ. Τώρα, το έφερνα πόντο πόντο. Σταμάτησα, γιατί δεν επρόκειτο να κάψω τη μηχανή του θηρίου άσκοπα. Τι είχε συμβεί; Αυτό το ακροαξόνιο της σπασμένης ρόδας είχε πια χωθεί, από το τράβηγμα, μέσα στη γη σαν άροτρο και δεν κούναγε καθόλου. Δοκίμασα μια φορά ακόμη, αλλά, αντί να έρθει το τεθωρακισμένο προς τα έξω, μου τράβαγε το «Μακ» μέσα στο ναρκοπέδιο. Τόσο βαθιά είχε χωθεί αυτό το…αναθεματισμένο ακροαξόνιο μέσα στη γη, που έσουρε ολόκληρο θηρίο, το «Μακ», προς τα μέσα. «Άκου, Βαγγέλη», του είπα, αφού σκέφτηκα λιγάκι, «πάρε από μέσα ένα γρύλο μεγάλο, υδραυλικό, και θα έρθεις μαζί μου μέσα. Θα σηκώσουμε το τεθωρακισμένο μπροστά και θα του κοτσάρουμε τη ρεζέρβα του, αυτά δεν έχουν ζάντες, οι ρόδες μπαίνουν κατευθείαν στο ακροαξόνιο με πολύσφηνο. Θα γυρίσουμε και θα το τραβήξουμε». «Έγινε», είπε ο Βαγγέλης, και τον είδα να κατεβάζει ένα γρύλο, θηρίο ίσαμε σαράντα κιλά, και να τον κόβει στον ώμο.
«Πρόσεχε», του είπα, ενώ έμπαινα στο ναρκοπέδιο, «με το βάρος που σηκώνεις, να πατάς ακριβώς στις πατημασιές μου». «Εντάξει», μου είπε και προχωρήσαμε. Ήταν εύκολο να με ακολουθεί, γιατί εν τω μεταξύ χάραζε και έβλεπε καλύτερα. Από την άλλη μεριά αυτό ήταν πολύ κακό, γιατί θα άρχιζαν να μας βλέπουν οι Γερμανοί, απέναντι, που ακόμη δεν ξέραμε πόσο μακριά ήταν. Φτάσαμε στο τεθωρακισμένο, χωρίς πρόβλημα. Σκύψανε δυο-τρεις φαντάροι από πάνω και πήραν το γρύλο από την πλάτη του Βαγγέλη. Πηδήξαμε κι εμείς μέσα στο τεθωρακισμένο. Ανήσυχα τα παιδιά με ρωτάγανε: «Τι θα γίνει, κυρ λοχία; Θα μας βγάλεις από δω;» Και είχαν δίκιο οι φουκαράδες, τρεις ώρες καθηλωμένοι, τους είχε φάει η αγωνία. «Πάει, τελείωσε», τους είπα, «μη στενοχωριέστε, σε λίγο θα είμαστε έξω». Τα έλεγα, μα δεν τα πίστευα.
Προχωρήσαμε με τον Βαγγέλη, βγάλαμε τη ρεζέρβα, που ήταν δεμένη με λουριά πάνω στο καπό, την κατεβάσαμε κάτω, μπροστά στο τεθωρακισμένο, και μετά κατεβάσαμε και το γρύλο. Τώρα πια πατάγαμε σε… παρθένο έδαφος. Εδώ δεν είχε αυλακιές. Εδώ μόνο ο Θεός αποφάσιζε για μας.
«Όλοι στο πίσω μέρος», τους είπα, για να ελαφρύνει μπροστά και να μπορέσει ο γρύλος να το σηκώσει. Πήγαν οι φουκαράδες τρεχάλα και στοιβάχτηκαν ο ένας πίσω στον άλλον. Το σηκώσαμε μάλλον εύκολα, το μπροστινό μέρος. Άλλο ήταν το κακό. Τώρα πια βλέπαμε σχεδόν καθαρά. Ξημέρωνε για τα καλά. Δεν βλέπαμε όμως μόνο εμείς. Κανονικά, έπρεπε να μας βλέπουν και οι άλλοι. Μισό μέτρο μέσα στη γη είχε χωθεί αυτό το αναθεματισμένο ακροαξόνιο και μας καθυστέρησε. Περάσαμε τη ρεζέρβα πολύ γρήγορα και τη χτυπήσαμε με μια βαριά που βρήκαμε μέσα στο τεθωρακισμένο, για να σφηνώσει, και όσο κρατήσει. Αυτό ήτανε. Η βαριά ακούστηκε σαν πυροβολισμός μέσα στην ησυχία της αυγής. Και, ξαφνικά, μια ριπή πολυβόλου από τα δεξιά γάζωσε τη μια πλευρά του τεθωρακισμένου.
όλοι πέσανε κάτω, μέσα στο τεθωρακισμένο, και έτσι αυτοί μεν δεν κινδυνεύανε, αλλά ο Βαγγέλης κι εγώ ήμασταν απέξω, ευτυχώς από την αριστερή μεριά, ενώ οι Γερμανοί χτύπησαν από δεξιά, άρα ήταν δεξιά μας. Από τον κρότο δε του πολυβόλου που χτύπησε, φαινόταν πως οι Γερμανοί δεν πρέπει να απείχαν περισσότερο από εκατόν πενήντα με διακόσια μέτρα, το πολύ.
Σε μια στιγμή, ενώ τελειώναμε πια, σκύβει ο ανθυπολοχαγός και μου λέει: «Δεν θα απαντήσουμε στα πυρά, γιατί στο μισοσκόταδο αυτοί θα νομίζουν πως είναι κάποιο χαλασμένο και εγκαταλειμμένο όχημα, που έπεσε σε νάρκη. Μόνο, άντε, τελειώνετε, και πήγαινε έξω να μας τραβήξεις». Ξύπνιο το κόλπο του ανθυπολοχαγού, να μην ανοίξει μάχη με τους απέναντι, πριν μπορέσει να βγάλει τους άντρες μέσα από το τεθωρακισμένο. Αν κατάφερνα να τους τραβήξω αυτά τα τριάντα μέτρα, ως τον κανονικό δρόμο, αυτοί θα βγαίνανε, θα ακροβολίζονταν, δηλαδή θα σκορπάγανε, και χωρίς πρόβλημα θα γύριζαν πίσω, στις γραμμές μας, ενώ η μάχη μέσα από το τεθωρακισμένο ήταν μάταιη και καταδικασμένη. Έναν όλμο θα έριχναν οι Γερμανοί και θα μας καίγανε όλους σαν τα ποντίκια.
Είχαμε τελειώσει, εγώ ήμουν ακόμη σκυμμένος και έβαζα μια «κοπίλια» στο ακροαξόνιο, για να σιγουρέψω τη ρόδα, ο Βαγγέλης σηκώθηκε όρθιος να βάλει το γρύλο μέσα στο όχημα, και εκείνη τη στιγμή ακούστηκε ένας μόνο πυροβολισμός, και ήταν σφαίρα σκοπευτή. Ακούστηκε ένα «ωχ» και ο Βαγγέλης σωριάστηκε κάτω, δίπλα μου. Η πρώτη μου αντίδραση ήταν ένα «όχι», και επανέλαβα «όχι, δεν είναι δυνατόν», τον πήρα αγκαλιά και του κράτησα το κεφάλι στο μπράτσο μου. «Όχι, Βαγγέλη», του ’λεγα. «Θα σε πάω πίσω τώρα και θα γίνεις καλά». Και καθώς τα έλεγα αυτά, γέμιζε αίματα. Είχε μια πληγή, λίγο πάνω απ’ την καρδιά, και το βλήμα είχε βγει από πίσω και του είχε ανοίξει μια τρύπα ίσαμε ένα πορτοκάλι. Ο Βαγγέλης με κοίταζε άφωνος και το βλέμμα του χανόταν. «Κουράγιο, Βαγγέλη μου», του είπα, και εκείνος ψιθύρισε: «Ως εδώ ήτανε…» και έκλεισε τα μάτια. Τέτοιο πόνο και τέτοια απόγνωση δεν είχα ξανανιώσει στη ζωή μου. Είχα κολλήσει το μάγουλό μου στο μέτωπό του και έκλαιγα. Μπορεί να ήμουν συνηθισμένος να σκοτώνονται γύρω μου, αλλά ο Βαγγέλης ήταν άλλο πράγμα. Δεν μπορούσα να το πιστέψω. Εκείνη την ώρα, άλλη μια ριπή πολυβόλου χτύπησε στη δεξιά πλευρά και σταμάτησε. Οι Γερμανοί, φαίνεται, δεν είχαν ξεκαθαρίσει αν υπήρχαν άνθρωποι μέσα στο τεθωρακισμένο ή αν ήταν εγκαταλειμμένο όχημα. Όσο γι’ αυτόν που χτύπησε τον Βαγγέλη, ίσως να είδε μια σκιά στο μισοσκόταδο, έτσι όπως σηκώθηκε εκείνος να δώσει το γρύλο, και τον σημάδεψε, χωρίς να είναι βέβαιος για τίποτα.
«Έλα, τελείωνε», μου είπε ο ανθυπολοχαγός, με ύφος μάλλον επιτακτικό. Σήκωσα το κεφάλι μου και τον κοίταξα και η ματιά μου είχε τέτοια οργή, τέτοιο πόνο, που δεν ξαναμίλησε. Σήκωσα τον Βαγγέλη, τον ξάπλωσα στο μπροστινό κάθισμα και είπα στον οδηγό που με βοήθησε να κρατάει ίσια το τιμόνι. Πήγα στο πίσω μέρος του τεθωρακισμένου και πήρα πάλι τις ροδιές, μόνο που τώρα έφεγγε και ήμουν εκτεθειμένος σ’ αυτούς τους φοβερούς σκοπευτές. Πήγαινα πολύ σκυφτός, σχεδόν με τα τέσσερα. Κάτι θάμνοι με κάλυπταν από τη δεξιά μεριά, εκεί όπου ήταν οι Γερμανοί. Όπου δεν είχε θάμνους, πήγαινα έρποντας. Έτρεμα, όχι από φόβο, αλλά από το σοκ, και είχα τον Βαγγέλη συνεχώς στα μάτια μου να μου λέει «ως εδώ ήτανε…». Το κατάλαβε, ο έρημος, πως εδώ έσβηνε το καντήλι του και το είπε αποβραδίς, λες και το διαισθάνθηκε… «Απόψε θα ’χουμε Ζουρ Φιξ» – και ήταν το Ζουρ Φιξ το δικό του.
Έφτασα στο χωματόδρομο, πήδηξα μέσα στο «Μακ» και άρχισα σιγά σιγά να φέρνω πίσω με τον «εργάτη» το όχημα με τους είκοσι δυστυχισμένους φαντάρους, και τον Βαγγέλη και τον οδηγό νεκρούς. Ευτυχώς, το όχημα ρολάριζε καλά, με τη ρεζέρβα που του είχε βάλει ο δύσμοιρος ο Βαγγέλης γρήγορα έφτασε στο χωματόδρομο. Κατέβηκαν αμέσως οι άντρες, σκόρπισαν και κινήθηκαν αργά, προς τα πίσω, για τις γραμμές μας. Όλοι τους, με τον έναν τρόπο ή τον άλλον, μου δείξανε την ευγνωμοσύνη τους, και ο ανθυπολοχαγός, μάλιστα, ήρθε και με χτύπησε στην πλάτη: «Μη στενοχωριέσαι για το φίλο σου, να είσαι υπερήφανος που έσωσες είκοσι Έλληνες στρατιώτες». «Έχασα τον καλύτερό μου σύντροφο», του είπα. Εκείνος μου απάντησε «αυτά έχει ο πόλεμος», και έφυγε.
Νά τα μας, σκέφτηκα, ήρθε τώρα τούτος ο φρέσκος να μου πει εμένα τι είναι ο πόλεμος. Και όπως είχα τη στενοχώρια μου, νευρίασα και φώναξα, και ούτε μ’ ενδιέφερε αν με άκουσε: «Άι στο διάολο, βρε μαλάκα, κουραμπιέ». Αυτός ο «κουραμπιές» όμως έκανε αναφορά στην ταξιαρχία και πρότεινε τον Βαγγέλη για αριστείο ανδρείας μετά θάνατον κι εμένα να προαχθώ επί ανδραγαθία για το βαθμό ανθυπασπιστού. Βεβαίως, ποτέ δεν έγινα ανθυπασπιστής, γιατί εν τω μεταξύ γυρίσαμε στην Ελλάδα και όλα αυτά μείνανε στα χαρτιά.
Το έχω ξαναπεί πως αυτή η πατρίδα που λέγεται Ελλάδα έχει πολύ ασθενή μνήμη. Ξεχνάει πολύ γρήγορα και τους ήρωες και τους προδότες.
Ζάχος Χατζηφωτίου – 1945
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΖΑΧΟΥ ΧΑΤΖΗΦΩΤΙΟΥ
Καταγόταν από τα Ψαρά η οικογένειά του έφυγε από το νησί το 1824, μετά την καταστροφή του από τους Τούρκους και εγκαταστάθηκε αρχικά στη Σύρο και τελικά στην Αθήνα, στην Πλάκα, όπου και γεννήθηκε ο Χατζηφωτίου στις 28 Σεπτεμβρίου 1923. Αποφοίτησε από το Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Αθηνών.
Στην Κατοχή της Ελλάδας, σε ηλικία 17 ετών, διέφυγε στην Αίγυπτο, όπου έλαβε μέρος σε πολεμικές επιχειρήσεις, πρώτα ως στρατιώτης στους Ποντικούς της Ερήμου, στην πολιορκία του Τομπρούκ, και μετά συμμετέχοντας στην Τρίτη Ελληνική Ορεινή Ταξιαρχία, η οποία μπήκε πρώτη στο Ρίμινι, όπου και παρασημοφορήθηκε. Στα Δεκεμβριανά, η ομάδα υπό τις διαταγές του ανέλαβε την εκδίωξη μικρού θύλακα του ΕΑΜ που είχε καταφύγει κοντά στο ρεύμα του Αρδηττού χωρίς θύματα, όπως υποστηρίζει ο ίδιος.
Μετά το τέλος του πολέμου και την επιστροφή του εργάστηκε στις επιχειρήσεις της οικογένειάς του (βιομηχανία και εμπόριο υφασμάτων) μέχρι το 1956. Από το 1956 και μέχρι το 1962 διετέλεσε διευθυντής εκδοτικού οίκου στο Παρίσι. Την περίοδο 1962-1970 δραστηριοποιήθηκε στη ναυτιλία και από το 1970 εμφανίζεται πλέον ως συγγραφέας και δημοσιογράφος. Υπήρξε χρονογράφος στην Καθημερινή (1974-1977), στον Ταχυδρόμο με το ψευδώνυμο «Ίακχος» από το 1975 και στα Νέα ως «ο Διακριτικός» από το 1977. Εργάστηκε στην ΥΕΝΕΔ και έγινε γνωστός από την εκπομπή Το πεντάλεπτο του Ζάχου Χατζηφωτίου.
Είναι συγγραφέας των βιβλίων Τα εν οίκω… εν δήμω, Πωλείται συνείδησις, Συννεφιάζει και στη Μύκονο, Πάντα την Κυριακή», Ο Ίακχος κι εγώ, 100 εκπομπές, Χιούμορ και ζωγραφική, Τα μονοπάτια του πολέμου και άλλα.
Ιωάννης Κατσαβός Αξιωματικός (Ε) ΠΝ, Νοσηλευτής Συγγραφέας – Ερευνητής της Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας
Ήταν μιά γενναία καρδιά ίσια εξίσου στη ζωή και στον θάνατο αντίκρυ. Ήταν δυό μάτια γελούμενα για την αλήθεια στο φως του Αληθινού. Ήταν δυό παλάμες βαθιές – κούπες στοργής- για τα δάκρυα του κόσμου. …………………………………………. Πίστευε στην εξωστρέφεια της αγάπης. Τήρησε επακριβώς τον εσωτερικό κανονισμό της θυσίας, υπό το όνομα ΧΡΟΝΗ ΕΥΘΥΜΙΑ, εκ Μεσολογγίου ορμωμένη.
Ένα γαλάζιο μαξιλάρι γεμάτο χρυσά και ασημένια παράσημα. Δυό λευκές σειρές από νέα κορίτσια δακρυσμένα. Μερικά δάφνινα και κάτασπρα στεφάνια. Δεκάδες γιατροί, αρχιερείς και σεπτοί λευίτες. Πλήθος διπλωματούχες και εθελόντριες αδελφές, μεγάλες, ώριμες και νεώτερες, με τις επίσημες μπλέ στολές τους. Και κόσμος, πολύς κόσμος, που γεύτηκε την αγάπη και τη φροντίδα της.
Όλοι συνόδευαν, στις 27 Σεπτεμβρίου 1991, με υγρά μάτια, με έκφραση θαυμασμού και ευγνωμοσύνης, στο κοιμητήρι του Ζωγράφου, μια μεγάλη Ελληνίδα, Αδελφή Νοσοκόμο.
Για εκατοντάδες στρατιώτες του 1940, για εκατοντάδες αρρώστους, για εκατοντάδες μαθήτριές της και συναδέλφους της, η Μεσολογγίτισσα Ευθυμία Χρόνη ήταν στα ελληνικά δεδομένα μια νέα «Νάιτινγκεϊλ»!
Γιατί η Ευθυμία Χρόνη, με την αριστοκρατική, επιβλητική της παρουσία έκρυβε το μεγαλείο μιας απλής ψυχής, που αγάπησε με όλη την δύναμή της τον Θεό και τους ανθρώπους.
Εργάστηκε αθόρυβα, ακούραστα, άγρυπνα, χωρίς ποτέ να μετρήσει τον χρόνο!
Πενήντα χρόνια υπηρέτησε τον άνθρωπο με αγάπη, σεβασμό και αφοσίωση.
Είτε ως νέα αδελφή νοσοκόμος έδενε τις πληγές των στρατιωτών του Ελληνοϊταλικού πολέμου, είτε για δεκάδες χρόνια με τη νοσηλεία απάλεινε τον πόνο των ασθενών, που έλιωναν στο κρεβάτι από βαριές αρρώστιες, είτε στεκόταν διακριτικά ν’ ακούσει τις ανησυχίες, τις αγωνίες και τα προβλήματα και να βοηθήσει τις Σπουδάστριες της Ανωτέρας Σχολής του Ε.Ε.Σ., που για πολλά χρόνια διηύθυνε, είτε καθοδηγούσε πνευματικά και στήριζε με τις συμβουλές, την προσευχή και την κατανόηση τις Αδελφές στο δύσκολο έργο τους, ως προϊσταμένη της Αδελφότητος Νοσοκόμων «Η Ταβιθά».
Η Ευθυμία Χρόνη έδειξε με τη ζωή και τη δράση της πως «το έργο της Αδελφής Νοσοκόμου δεν είναι επάγγελμα. Είναι κλήση, είναι αποστολή»!
Το ασκούσε ως λειτούργημα η ίδια και ενέπνεε τις μαθήτριες και τις συνεργατριδές της, όσο ζούσε. Με τον θάνατό της ύψωσε τους στόχους των νεώτερων αδελφών, που είχαν κυκλώσει το φέρετρό της και άκουγαν με έκπληξη όσα επίσημα χείλη αρχιερέων, γιατρών, εκπροσώπων του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού ανέφεραν στις ομιλίες τους για την ταλαντούχο, σεμνή και δυναμική Αδελφή Ευθυμία Χρόνη, που για τις πολύτιμες υπηρεσίες της, της είχαν απονεμηθεί τα μετάλλια:
Του εθνικού αγώνα 1940-41, «μετ’ αργυράς δάφνης».
Του εθνικού αγώνα 1946-50, «μετ’ αστέρος αργυρού».
Ο Αργυρούς σταυρός του Ε.Ε.Σ.
Ο Χρυσούς σταυρός του Ε.Ε.Σ.
Το Χρυσούν μετάλλιον της Αθηνάς Μεσολωρά.
Το μετάλιον του Ελληνοϊταλικού πολέμου.
Ο Χρυσούς Σταυρός της Ιεράς Πόλεως του Μεσολογγίου.
Γεννήθηκε στην Ιερή Πόλη του Μεσολογγίου το 1915, όπου και έλαβε τη στοιχειώδη και μέση εκπαίδευση. Οι εύποροι, ευσεβείς και πολύτεκνοι γονείς της, την γαλούχησαν, ιδίως η δυναμική μητέρα της, με τα νάματα της πίστεως και της πατρίδας. Από νέα, η ψυχή της ήταν γεμάτη από ηρωισμό και αγάπη για την πατρίδα. Ήταν θερμή πατριώτισσα, Ελληνίδα ως τα βάθη της υπάρξεώς της.
Από την Ένδοξη Πόλη του Μεσολογγίου ξεκίνησε στις 3-11-1940, για να παρακολουθήσει το τριετές πρόγραμμα Εκπαιδεύσεως Νοσοκόμων της Σχολής του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού.
Δραστηριοποιήθηκε με άλλες συμμαθήτριές της και βοήθησαν να μετατραπούν σε ελάχιστο χρονικό διάστημα Σχολεία και ξενοδοχεία της Πρωτεύουσας σε νοσοκομεία για τη νοσηλεία των τραυματιών του πολέμου.
Τον Απρίλιο του 1944, νεαρή διπλωματούχος, εστάλη στην Γαβαλού, όπου ανέλαβε το εκεί Νοσοκομείο. Όταν όλοι εγκατέλειψαν την πόλη για να μη συλληφθούν από τους Γερμανούς, εκείνη παρέμεινε με τους βαριά ασθενείς. Στην αυστηρή, προκλητική παρατήρηση των κατακτητών, απήντησε περήφανα: «Είμαι Ελληνίδα»!
Το Γυμνάσιο Γαβαλούς (σήμερα) , εις το οποίο στεγάστηκε το Νοσοκομείο Ε.Ε.Σ.
Οι κατακτητές, όταν επίταξαν το νοσοκομείο, τη διέταξαν να παραμείνει για να περιθάλπει τους Γερμανούς. Αυτή αρνήθηκε, βάσει των συμβάσεων της Γενεύης. Έτσι, η Ευθυμία Χρόνη, συνοδευόμενη από Γερμανούς, έφθασε στις δύο το πρωί στην Αθήνα και την άφησαν ελεύθερη από την οδό Μέρλιν. Χωρίς καθόλου να πτοηθεί, από εκεί έφτασε ένστολη περπατώντας στη Σχολή, παρά τις απαγορεύσεις της κυκλοφορίας.
Απελευθέρωση 1944. Κατάθεση στεφάνου στο Μνημείο Αγνώστου Στρατιώτη. (από αριστερά) ΕΥΘΥΜΙΑ ΧΡΟΝΗ – ΑΓΛΑΪΑ ΚΑΝΤΩΡΟΥ – ΜΑΡΙΑ ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΟΥ
Εργάστηκε στον Ε.Ε.Σ. ως τον Δεκέμβριο του 1945 και στη συνέχεια, το 1946, επέστρψε στο Μεσολόγγι, προκειμένου να εκπαιδεύσει Σώμα 16 Εθελοντριών Αδελφών. Επιστρέφουσα από την αποστολή της αυτή, εργάστηκε στην Ανωτέρα Σχολή και τον Σεπτέμβριο του 1947, με υποτροφία του Βρετανικού Ερυθρού Σταυρού, μετέβη για σπουδές στο Λονδίνο, στο «Royal College of Nursing». Μετά την μετεκπαίδευσή της στο εξωτερικό, εργάστηκε στη Σχολή του Ερυθρού Σταυρού και ανέβηκε όλη την κλίμακα της επαγγελματικής εξελίξεως μέχρι το 1966, που έγινε διευθύντρια της Σχολής.
Το Πρώτο Τμήμα Εθελοντριών Αδελφών Μεσολογγίου – Έτος 1946. Στο κέντρο της φωτογραφίας, με τη μπλε στολή, είναι η ΕΥΘΥΜΙΑ ΧΡΟΝΗ
30.10.1963: Αναμνηστική φωτογραφία μετά την Απονομή Πτυχίων εις τας Αδελφάς Ανωτέρας Σχολής Τάξεως 1960-63. Η Γεν. Επιθεωρήτρια Σώματος Αδελφών Ε.Ε.Σ. κ. Μ. Ελευθερίου Η Δ/νουσα της Ανωτέρας Σχολής δ. Ευθ. Χρόνη Η Διδ/σα Σχολής δ. Ε. Νούσια
Και μετά την συνταξιοδότησή της (1978) και ως τις τελευταίες ώρες, στο κρεβάτι του πόνου της, δεν έπαψε να ενδιαφέρεται και να παρακολουθεί με ενθουσιασμό την πρόοδο της Σχολής, στην οποία συνετέλεσε και η ίδια ως μέλος της Εφορείας και διαφόρων εκπαιδευτικών προγραμμάτων.
Και ως μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του «Εθνικού Συνδέσμου Διπλωματούχων Νοσηλευτριών Ελλάδος» και ως μέλος της Διεθνούς Οργανώσεως Νοσοκόμων «Φλόρενς Νάιτινγκεϊλ», προσέφερε πολύτιμη βοήθεια με τις γνώσεις, την πείρα και την προσωπικότητά της. Όσοι συνεργάστηκαν μαζί της μιλούν για την αστραφτερή της σκέψη, που γοήτευε! Για τον ευθύ χαρακτήρα της, που κέρδιζε! Για την ψυχική της ευγένεια, που εντυπωσίαζε! Μα προπάντων για την αληθινή, την ξεχωριστή για τον καθένα αγάπη, που κρυβόταν κάτω από το αυστηρό της βλέμμα.
Και μιλούν όλοι χωρίς εξαίρεση για την όλη αρετή της, που έφτιαξε ανθρώπους και ενέπνευσε πλήθος διπλωματούχες αδελφές. Όλα τα χρόνια με προσοχή και ακρίβεια δίδασκε την νοσηλευτική τέχνη στις σπουδάστριες στο Εργαστήριο Νοσηλευτικής και στο Νοσοκομείο. Και όταν τελείωναν τις σπουδές τους μετά τα τρία χρόνια, σαν μάνα αποχαιρετούσε την κάθε μια ξεχωριστά και της ευχόταν καλή οικογενειακή αποκατάσταση και λαμπρή επαγγελματική σταδιοδρομία. Ήξερε να ανακαλύπτει και να αξιοποιεί τα προσόντα των συνεργατών της. Χαιρόταν και συμμετείχε σαν μάνα και αδελφή σε όλες τις εκδηλώσεις της Σχολής. Μαζί με τις σπουδάστριες και στις γιορτές και στις εκδρομές.
Πολλές τάξεις οργανώνουν συναντήσεις με τις συμμαθήτριές τους στη Σχολή με τη συμπλήρωση 10 ή 20 χρόνων από την αποφοίτησή τους. Σε όλες ήταν παρούσα και μετά την συνταξιοδότησή της. Μέχρι το τέλος της ζωής της δεν υπολόγιζε κόπο και χρόνο προκειμένου να δει παλαιές απόφοιτες. Έσκυβε με όλη της την αγάπη να ακούσει τις χαρές και τις δυσκολίες της ζωής τους. Το πέρασμα του χρόνου δεν κατόρθωσε να αλλάξει τα αισθήματα της μεγάλης καρδιάς της.
Tο έργο της ζωής της Ευθυμίας Χρόνη, έργο αρίστης Αδελφής, υπήρξε πλούσιο και πολύ αποδοτικό. Η Ευθυμία Χρόνη, η Μεσολογγίτισσα αρχόντισσα, που την αγάπη της έχει δεχτεί και η «Χριστιανική Φοιτητική Δράσις», βρίσκεται τώρα στην «καλύτερη για τους καλούς Πατρίδα
Ας δέεται στον Θεό, που αγάπησε και υπηρέτησε στο πρόσωπο των αδελφών Του, για τις νέες Αδελφές Νοσοκόμες, που στήριξε και ανέβασε με τη ζωή και τον θάνατό της! Και για όσους την αγάπησαν!
Aιωνία της η μνήμη!!!
Βιβλιογραφία 1. Βελονάκη Βενετία-Σοφία, «Ιατρική εξέλιξη υγειονομικού συστήματος και Νοσηλευτική στην Ελλάδα», Νοσηλευτική, τεύχος 4, τόμος 45, Αθήνα 2006. 2. Διαμαντής Αριστείδης, «Επιτομή Ιστορίας της Στρατιωτικής Ιατρικής και Νοσηλευτικής στην Ελλάδα», Έκδοση Α’, Εκδόσεις Lege Artis, Αθήνα 2004. 3. Ελευθερίου-Καραϊωσηφίδου Μαρία, «Η Δράσις των Ελληνίδων Αδελφών κατά την περίοδον του Ελληνο-Ιταλικού Πολέμου», Νοσηλευτική, τεύχος 136, τόμος 30, Αθήνα 1991. 4. Καφιοπούλου-Παπούλη Σοφία, «Αφιέρωμα στις Μεγάλες Αδελφές – Ευθυμία Χρόνη», Νοσηλευτική, τεύχος 78, Αθήνα 1979. 5. Κωλέτη Χ., «Μνήμη Ιερή», Νοσηλευτική, τεύχος 136, τόμος 30, Αθήνα 1991. 6. Μαράκη Μαρ. – Παναγιωτοπούλου Καλ. – Μερκούρη Αικ., «Εθνικός Σύνδεσμος Νοσηλευτών Ελλάδος 80 χρόνια 1923-2003», Επίτομο, Έκδοση Α’, Εκδόσεις ΕΣΝΕ, Αθήνα 2005. 7. Μήτσου Κ., «Αναμνήσεις από τον πόλεμο 1940-41», Νοσηλευτική, τεύχος 136, τόμος 30, Αθήνα 1991. 8. Νικόλτσιος Β. – Τρομπούκης Κ., «Η Υγειονομική Υπηρεσία του Ελληνικού Στρατού κατά την περίοδο 1940-1944 – Η συμβολή της Υγειονομικής Υπηρεσίας των Ενόπλων Δυνάμεων στην εποπτεία 1940-1944», Έκδοση Α’, Θεσσαλονίκη 2000. 9. Πανταζίδης Λ. Ξενοφών, «Η Ιστορία του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού», τόμος πρώτος, Έκδοση Α’, Εκδόσεις Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, Αθήνα 1987. 10. Παπαμικρούλη Σταυρούλα, «Εναρκτήριος Ομιλία κατά το Ε’ Πανελλήνιο Συνέδριο Νοσηλευτών», Ελληνίς Αδελφή, τεύχος 72, Αθήνα 1978. 11. Παπαμικρούλη Σταυρούλα, «Η Νοσηλευτική στην Ελλάδα – Προοπτικές», Νοσηλευτική, τεύχος 3 ο , Αθήνα 1985. 12. Παπαμικρούλη Σταυρούλα, «Η Νοσηλευτική Συμμετοχή στον εορτασμό των 50 χρόνων από το έτος 1940-1941», Νοσηλευτική, τεύχος 136, τόμος 30, Αθήνα 1991. 13. Ρηγάτος Γεράσιμος, «Ιστορία της Νοσηλευτικής», επίτομος, Έκδοση Α’, Εκδόσεις Βήτα, Αθήνα 2006. 14. Σαπουντζή-Κρέπια Δέσποινα, «Οι ιστορικές καταβολές της ελληνικής Νοσηλευτικής», Νοσηλευτική, τεύχος 2, τόμος 41, Αθήνα 2002. 15. Σπηλιοπούλου-Αναστασιάδου Εύη, «Οι Ελληνίδες Αδελφές στον πόλεμο του 1940-41», Νοσηλευτική, τεύχος 136, τόμος 30, Αθήνα 1991. 16. Χατζηπατέρας Ν. Κώστας – Φαφαλιού Σ. Μαρία, «Μαρτυρίες ’40-’44», Εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα 2003.
Efthymia Chroni, a registered nurse of the Hellenic Red Cross (H.R.C.). Her presence beside the wounded soldiers of the WWII of 1940, alongside hundreds of patients, and among the many students and colleagues she taught, was truly exceptional. She embodied the greatness of a simple soul, who loved God and humanity with all her strength.
Οι απόψεις που εκφράζονται στα άρθρα της Ιστοσελίδας μας ανήκουν αποκλειστικά στον/στη συγγραφέα και δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις θέσεις ή τις απόψεις της συντακτικής επιτροπής ή της ιστοσελίδας συνολικά, εκτός και αν ρητά αναφέτεται ως συντάκτης η ΕΕΥΕΔ ή ΔΣ/ΕΕΥΕΔ. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση εφόσον αναφέρεται η πηγή και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος.
Είναι τρόφιμα που δεν καταναλώνονταν παραδοσιακά στην Ευρώπη πριν το 1997. Προέρχονται από νέες τεχνολογίες, νέες πρώτες ύλες ή νέες διαδικασίες. Έρχονται στο “πιάτο μας” μετά από κεντρικό ελέγχο της ΕΕ. Περιλαμβάνονται στα “Νέα Τρόφιμα” η Βιομηχανικήφυτική πρωτεΐνη, το καλλιεργημένο κρέας(Cultivated meat / Cell-based meat) και η πρωτεΐνη εντόμων, (ας μην ξεχνάμε βεβαια και τα μεταλλαγμένα παραγωγικά ζώα και φυτά). Για να κυκλοφορήσουν με ασφάλεια στην αγορά, τα προϊόντα πρέπει:
Να εγκριθούν από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) με αξιολόγηση επιστημονικών δεδομένων για ασφάλεια. euronews*
Να λάβουν άδεια από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σύμφωνα με κανονισμό για νέα τρόφιμα. xanthinea.gr
Τον Φεβρουάριο του 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε τη χρήση έως και 4% προνύμφης κίτρινου αλευροσκώληκα επεξεργασμένης με υπεριώδη ακτινοβολία σε προϊόντα όπως ψωμί, τυρί και ζυμαρικά στο πλαίσιο μιας ευρύτερης στρατηγικής της ΕΕ για τη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων.
Βιομηχανικήφυτική πρωτεΐνη : Χρησιμοποιούνται ως πρώτες ύλες η σόγια, μπιζέλι, σιτάρι. Γίνεται απομόνωση πρωτεΐνης, αρωματισμός, χρωματισμός, προσθήκη συνδετικών & άλλων προσθέτων με στόχο να να μιμείται υφή – γεύση – εμφάνιση κρέατος (plant-based burgers φυτικά λουκάνικα, “κιμάς” χωρίς κρέας). Δεν είναι απλώς «φαγητό από φυτά» είναι βιομηχανικά τρόφιμα νέας γενιάς, Δεν απαιτεί αγρότες → απαιτεί εργοστάσια.
Καλλιεργημένο κρέας(Cultivated meat / Cell-based meat) : Λήψη λίγων μυϊκών κυττάρων από ζώο, καλλιέργεια σε θρεπτικό υπόστρωμα (αμινοξέα, σάκχαρα, βιταμίνες), πολλαπλασιασμός σε βιοαντιδραστήρες, διαμορφώνεται ιστος, το αποτέλεσμα είναι βιολογικά κρέας, αλλά όχι προϊόν εκτροφής.
Στο σημείο αυτό θα επικεντρωθουμε στην χρήση εντόμων στην διατροφή.
Φυσικά δεν ενοούμε κατανάλωση εντόμων όπως δειχνει η φωτογραφία, κάτι ανάλογο δεν είναι εύκολα αποδεκτό. Η χρήση εντόμων στην διατροφή αναφέρεται στην εκτροφή τους για παραγωγή προϊόντων όπως η σκόνη εντόμων που χρησιμοποιείται ως πηγή πρωτεΐνης για τον άνθρωπο ή για ζωοτροφές. Τα έντομα είναι πλούσια σε πρωτεΐνες, λιπαρά, βιταμίνες και ίνες ανάλογες των φυτικών. Η λήψη πρωτεϊνούχων συμπληρωμάτων διατροφής ζώων αποτελεί μία εναλλακτική λύση στην κοστοβόρα παραγωγή ζωοτροφών με τους μέχρι τωρα γνωστούς τρόπους. Οι καλιέργιες εντόμων απαιτούν πολύ χαμηλότερους πόρους (νερό, γη, ενέργεια). ypaithros.gr. Οι εκτροφές εντόμων μπορούν να αξιοποιούν οργανικά υπολείμματα και να μειώνουν τα αντίστοιχα απόβλητα. xanthinea.gr . Υπάρχει ήδη δυνητική χρήση σε τρόφιμα όπως σκόνες εντόμων που προστίθενται σε προϊόντα αρτοποιίας, δημητριακά, μπάρες πρωτεΐνης, αλλά και ζωοτροφές για ψάρια, πουλερικά, κατοικίδια κ.λπ. ead.gr.
Εγκεκριμένα είδη εντόμων
Μέχρι τώρα έχουν εγκριθεί στην ΕΕ προϊόντα που περιέχουν σκόνη/παρασκευάσματα από συγκεκριμένα έντομα, όπως:
Οικιακός γρύλος (Acheta domesticus)
Κίτρινο αλευροσκουλήκι (yellow mealworm)
Αποδημητική ακρίδα (migratory locust) …και πιθανώς ακόμη περισσότερα είδη καθώς εκκρεμούν αιτήσεις για πρόσθετες εγκρίσεις. Olympias
Οικιακός γρύλος
Κίτρινο αλευροσκουλήκι (yellow mealworm)
Αποδημητική ακρίδα (migratory locust)
Χρησιμοποιούνται τα συγκεκριμένα είδη, γιατί έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη, γρήγορο κύκλο ζωής και χαμηλές απαιτήσεις χώρου και νερού.
Τα προϊόντα που προέρχονται από αυτά τα έντομα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως συστατικά σε τρόφιμα, αφότου εξασφαλιστεί η ασφάλεια και αναφέρεται κατάλληλα στην ετικέτα. euronews
Εκτροφή (φάση ανάπτυξης) : Τα έντομα εκτρέφονται σε ελεγχόμενη θερμοκρασία (25–30°C), ελεγχόμενη υγρασία, σκοτεινό ή ημισκότεινο περιβάλλον. Στεγάζονται σε κάθετα συστήματα (ράφια) ώστε να παράγεται μεγάλη ποσότητα σε μικρό χώρο. Τρέφονται με φυτικά υπολείμματα, υποπροϊόντα γεωργίας (π.χ. πίτουρα) και εγκεκριμένες πρώτες ύλες (στην ΕΕ απαγορεύονται απόβλητα ζωικής προέλευσης). Στην ΕΕ υπάρχει αυστηρός έλεγχος για το τι επιτρέπεται να τρώνε τα έντομα. Όταν τα έντομα φτάσουν στο κατάλληλο στάδιο ανάπτυξης, συλλέγονται μηχανικά σταματά η τροφή τους λίγες ώρες πριν (καθαρισμός εντέρου). Η θανάτωσή τους (αδρανοποίηση) συνήθως γίνεται με ταχεία κατάψυξη ή θερμική επεξεργασία (ζεστό νερό / ατμός) που μειώνει τον πόνο (όσο είναι δυνατό) και σκοτώνει παθογόνους μικροοργανισμούς. Τα έντομα βράζονται ή ατμίζονται, αποξηραίνονται (φούρνος ή freeze-drying) και προκύπτουν :
Σκόνη εντόμων (ολική) που περιέχει αλεσμένα ολόκληρα έντομα (περιέχει: πρωτεΐνη, λίπος, φυτικές ίνες (χιτίνη), χρησιμοποιεται ώς ζωοτροφή. Οι ιχθυοτροφές (ο βασιλιάς του τομέα), είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής πρωτεΐνης εντόμων χρησιμοποιείται στην εκτροφή του σολομού, λαβράκι, τσιπούρα, πέστροφα και γαρίδες. Στόχος είναι η αντικατάσταση ιχθυάλευρου (ψάρια που αλιεύονται μόνο για ζωοτροφή). Ζωοτροφές για κατοικίδια σκυλοι και γάτες σε υποαλλεργικές τροφές και premium / veterinary σειρές (εδώ η αποδοχή είναι πολύ υψηλότερη απ’ ό,τι στον άνθρωπο). Πτηνοτροφία & χοιροτροφία με περιορισμένη αλλά αυξανόμενη χρήση για νεοσσούς και χοιρίδια, κυρίως ως συμπληρωματική μορφή, όχι ως κύρια πρωτεΐνη.
Συμπυκνωμένη πρωτεΐνη παράγεται με διαχωρισμό του λίπους, απομόνωση πρωτεϊνών. Αυτή χρησιμοποιείται σε τρόφιμα ανθρώπινης κατανάλωσης. Η πρωτεΐνη εντόμων καταλήγει: σε μπάρες πρωτεΐνης σε αλεύρι για ψωμί/ζυμαρικά.
Η έγκριση αυτών των προϊόντων δεν έγινε χωρίς δημόσια συζήτηση, υπήρξαν αντιδράσεις και παρανοήσεις σχετικά με την ασφάλεια και την προώθηση της κατανάλωσης εντόμων. Οι αρμόδιες αρχές τονίζουν πως όλα τα νέα προϊόντα αξιολογούνται διεξοδικά πριν εισέλθουν στην αγορά. Euronews
Τι υποστηρίζεται από τους θιασώτες της χρήσης των εντόμων.
Τα έντομα ΔΕΝ φτάνουν στο πιάτο σου. Στη ζωοτροφή τα έντομα αλέθονται γίνονται πρωτεΐνη + λιπαρά. Το ζώο δεν τρώει έντομα, τρώει πρωτεΐνη. Το ζώο (ψάρι, κοτόπουλο κ.λπ.) μεταβολίζει τα αμινοξέα και τα λιπαρά οξέα δεν αποθηκεύει «πρωτεΐνη εντόμου». Τα παραπάνω συστατικά τα μεταβολίζει όπως την σόγια, το καλαμπόκι και το ιχθυάλευρο, ΔΕΝ μεταφέρεται DNA εντόμων, η χιτίνη και τα αλλεργιογόνα εντόμων. Έτσι απλά το παραγόμενο κρέας δεν “περιέχει έντομα”. Ειδικά στα ψάρια (το πιο κρίσιμο παράδειγμα) : Τα ψάρια εκτροφής τρώνε ιχθυάλευρο, Το ιχθυάλευρο προέρχεται από άγρια ψάρια. Με πρωτεΐνη εντόμων έχουμε λιγότερη υπεραλίευση το ίδιο θρεπτικό αποτέλεσμα και καμιά αλλαγή στη σύσταση του κρέατος
Συμπερασματικά : Δεν «τρώμε έντομα» έμμεσα. Τρώμε ζώα που μεταβολίζουν πρωτεΐνη όπως έκαναν πάντα. Η αλλαγή αφορά την πηγή πρωτεΐνης της ζωοτροφής, όχι τη φύση του κρέατος.
Επιπλέον για την Ελληνική πραγματικότητα θα είναι μια διέξοδος στην επιτόπια παραγωγή ζωοτροφών. (ΣΣ – Η απουσία εγκαταστάσεων εκτροφής στην Ελλάδα, συνεπάγεται ότι οι πρώτες ύλες από έντομα και οι ζωοτροφές που περιέχουν έντομα και είναι διαθέσιμες στην Ελλάδα, είναι εισαγόμενες. Το ποσοστό τους βέβαια στο σύνολο των ζωοτροφών που διατίθενται στην ελληνική αγορά είναι ακόμα ελάχιστο.)
Τι ελέγχει η ΕΕ
Η ΕΕ εξετάζει μεταβολικά υπολείμματα, βαρέα μέταλλα τοξίνες, αλλαγές στη σύσταση του κρέατος, μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί μεταφορά εντομογενών στοιχείων στον άνθρωπο μέσω κρέατος ή ψαριού. Θεωρητικά η κατανάλωση πρωτεΪνης από έντομα ακολουθεί την γνωστή οδό < Πέψη πρωτεΐνης → αμινοξέα →αναδόμηση → μυϊκός ιστός →τελικό προϊόν → 100% ζωική πρωτεΐνη> . Η χρήση πρωτεΐνης εντόμων στις ζωοτροφές δεν απαιτείται να αναγράφεται στη σήμανση του κρέατος, δηλώνεται μόνο στη ζωοτροφή διότι δεν θεωρείται συστατικό του τελικού τροφίμου.
Τι υποστηρίζουν οι θεωρίες Συνομωσίας
Ότι παγκόσμιες ελίτ (WEF, μεγάλες πολυεθνικές, τραπεζικά κέντρα) προωθούν σκόπιμα την πρωτεΐνη εντόμων ώστε ο πληθυσμός να στερηθεί το “παραδοσιακό” κρέας. Συχνά συνοψίζεται στο σύνθημα: «Εσείς θα τρώτε έντομα, αυτοί θα τρώνε μπριζόλες». Η θεωρεία αυτή βρίσκει απήχηση με αφορμή την αύξηση των τιμών του κρέατος, τους περιβαλλοντικούς περιορισμούς και τις δηλώσεις αξιωματούχων για «εναλλακτικές πρωτεΐνες»
Λέγεται ότι η εισαγωγή γίνεται έμμεσα (μέσω ζωοτροφών), χωρίς να ενημερώνεται ο καταναλωτής ώστε να «συνηθίσει» χωρίς να αντιδράσει και συνδέεται έντονα με την απουσία σήμανσης στο τελικό κρέας και την πολυπλοκότητα των κανονισμών της ΕΕ. Οτι είναι «Πειραματισμός σε πληθυσμούς» οι πολίτες λειτουργούν ως «πειραματόζωα» για νέες μορφές διατροφής χωρίς μακροχρόνιες μελέτες και συχνά συνδέεται με προηγούμενες κρίσεις εμπιστοσύνης (π.χ. τρόφιμα, φάρμακα) και τον φόβο για άγνωστες μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Υπάρχει ο φόβος ότι τελικά θα επέλθει ο «Έλεγχος της διατροφικής αλυσίδας» όταν λίγες πολυεθνικές θα ελέγχουν την παραγωγή εντόμων για ζωοτροφές και τρόφιμα άρα τη βασική επιβίωση με απώλεια της αγροτικής αυτονομίας και εξάρτηση μικρών παραγωγών.
Δεν λειπει η πολιτισμική διάσταση δήλαδή ότι η κατανάλωση εντόμων δεν είναι απλώς διατροφική αλλαγή αλλά σύμβολο αποδόμησης της παραδοσιακής οικογένειας της αγροτικής ζωής τελικά της Εθνικής ταυτότητας μια που όλο αυτό συνδέεται με την παγκοσμιοποίηση και την “ομογενοποίηση” πολιτισμών. Επιπλέον στις θεωρίες συνομωσίας υποστηρίζεται ότι η ΚΑΠ (Κοινή Αγροτική Πολιτική) στοχεύει στον περιορισμό της Κτηνοτροφικής Παραγωγής.
Το Αφήγημα
Το 2006, έκθεση του FAO (Livestock’s Long Shadow) ανέφερε ότι η κτηνοτροφία συμβάλλει σημαντικά στις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου συνολικά, συμπεριλαμβάνοντας τις μεταφορές, ζωοτροφές, την αποψίλωση, την κοπριά και το μεθάνιο από μηρυκαστικά. Το μήνυμα απλουστεύτηκε υπερβολικά στα ΜΜΕ : «Οι αγελάδες βλάπτουν το κλίμα», στη συνέχεια τα ΜΜΕ, περιβαλλοντικές καμπάνιες και πολιτικά συνθήματα μετέτρεψαν το σύνθετο επιστημονικό εύρημα σε:
«Οι αγελάδες με την αναπνοή τους καταστρέφουν τον πλανήτη»
Αυτό το αφήγημα δεν ειπώθηκε ποτέ έτσι από την επιστήμη.
Μετά τη Συμφωνία των Παρισίων για την Κλιματική Αλλαγή (2015), το αφήγημα χρησιμοποιήθηκε για μείωση της παραγωγής κρέατος, για φορολόγηση, για προώθηση εναλλακτικών πρωτεϊνών (βλέπε πρωτεϊνη εντόμων). Εδώ γεννήθηκε και η αντίδραση από αγρότες, κτηνοτρόφους και συντηρητικά κινήματα. Το αφήγημα για τις αγελάδες/κτηνοτροφία και το κλίμα χρησιμοποιήθηκε στην ΕΕ όχι ως “επιστημονικό δόγμα”, αλλά ως εργαλείο πολιτικής κατεύθυνσης.
Μετά το 2019, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέταξε τη γεωργία και την κτηνοτροφία στους τομείς «κλιματικής ευθύνης», παρουσίασε τη μείωση εκπομπών ως αναπόφευκτη. Η κτηνοτροφία παρουσιάστηκε ως σημαντική πηγή μεθανίου άρα ως τομέας που «πρέπει να αλλάξει» Στην επικοινωνία οι αγελάδες έγιναν σύμβολο περιβαλλοντικής ρύπανσης για να δικαιολογηθούν περιορισμοί & όροι στην ΚΑΠ (Κοινή Αγροτική Πολιτική) όπως περισσότερες «πράσινες προϋποθέσεις”, λιγότερες ενισχύσεις χωρίς περιβαλλοντικά κριτήρια, πίεση για μείωση ζωικού κεφαλαίου και αλλαγή πρακτικών.
Ιρλανδία: Η κυβέρνηση εξετάζει τη σφαγή 200.000 αγελάδων για την κλιματική αλλαγή (5/5/2023). Πηγη
Πολιτικά το αφήγημα «Οι εκπομπές από τα μηρυκαστικά είναι πρόβλημα» χρησιμοποιήθηκε για να μεταφερθεί κόστος προσαρμογής στους αγρότες και να παρουσιαστεί η αλλαγή ως τεχνικά αναγκαστική, όχι πολιτική επιλογή. Προωθήθηκε μείωση κατανάλωσης κόκκινου κρέατος, αλλαγή διατροφικών προτύπων, ενίσχυση «εναλλακτικών πρωτεϊνών». Εδώ μπαίνουν η Βιομηχανικήφυτική πρωτεΐνη, το καλλιεργημένο κρέας(Cultivated meat / Cell-based meat) και η πρωτεΐνη εντόμων. Οι αγελάδες παρουσιάστηκαν ως «μη βιώσιμο μοντέλο για το μέλλον» χωρίς όμως να λέγεται πότε, πώς και με τι κοινωνικό κόστος.
Ζούμε όλοι έστω και αν δεν την αντιλαμβανόμαστε την ηθική πίεση στους καταναλωτές . Δεν υπήρξε απαγόρευση, υπήρξε ηθικοποίηση της κατανάλωσης και διαχωρισμός σε «καλές» επιλογές και «κακές» επιλογές.
Το κρέας → «βαρύ για το κλίμα», Η αγελάδα → «πρόβλημα». Αυτό μετέφερε την ευθύνη από τη βιομηχανία στον πολίτη.
Στο αφήγημα ότι «Η παραδοσιακή κτηνοτροφία δεν έχει μέλλον» δεν ειπώθηκε , ότι το μεθάνιο CH4 έχει διαφορετικό κύκλο ζωής από το CO₂. Το μεθάνιο είναι ισχυρό αλλά βραχύβιο αέριο (10-12 έτη), το CO₂ είναι λιγότερο ισχυρό αλλά μακρόβιο και συσσωρεύεται (100-1000 έτη) και επί πλεον ότι η μείωση παραγωγής στην ΕΕ θα αντικατασταθεί με εισαγωγές από χώρες με χειρότερες πρακτικές (συμφωνία ΕΕ – Mercosur), αυτά δεν τέροιαζαν με το αφήγημα.
Από το 2022 και μετά ξέσπασαν αγροτικές εξεγέρσεις, οι πολιτικοί οπισθοχωρήσαν και τα μέτρα πάγωσαν και αυτό γιατί το το αφήγημα προηγήθηκε των λύσεων και αγνόησε την κοινωνική διάσταση
Γιατί όλο αυτό ; Δεν υπάρχει άλλη εξήγηση παρά μόνο για να ανοίξει χώρος σε νέες αγορές & επενδύσεις. Ωφελήθηκαν οι εταιρείες plant-based, startups εναλλακτικών πρωτεϊνών, funds «πράσινης καινοτομίας» και φυσικά, αν υπάρχει αλήθεια στις θεωρείες συνομωσίας, αυτοί που επιδιώκουν τον εύκολο έλεγχο της ανθρωπότητας μέσω της διατροφής.
Η ΕΕ χρησιμοποίησε ένα πραγματικό επιστημονικό ζήτημα ως απλό πολιτικό αφήγημα, για να επιταχύνει αλλαγές που δεν είχαν ακόμη κοινωνική συναίνεση.
Σημείωση : Η συμφωνία ΕΕ – Mercosur
Πρόκειται για εμπορική συμφωνία ελεύθερου εμπορίου μεταξύ της ΕΕ και πέντε χωρών της Λατινικής Αμερικής — Βραζιλία, Αργεντινή, Ουρουγουάη, Παραγουάη και πιθανώς Βολιβία — που διαπραγματεύεται επί ~25 χρόνια. Στόχος της είναι να μειώσει ή να καταργήσει δασμούς σε προϊόντα μεταξύ των δύο αγορών, διευκολύνοντας τις εισαγωγές και εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών. Η ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ.
Η συμφωνία αφορά αγαθά όπως βοδινό κρέας, ζάχαρη, ρύζι, μέλι σόγια… καθώς και βιομηχανικά προϊόντα (π.χ. αυτοκίνητα, μηχανήματα). Προβλέπει προνομιακούς δασμούς σε εισαγόμενα γεωργικά προϊόντα (π.χ. έως και 7,5% για βοδινό κρέας αντί για ~40% που υπήρχε). Οι αγρότες αντιδρούν διότι οι οι παραγωγοί στη Λατινική Αμερική μπορούν να παράγουν ορισμένα προϊόντα φθηνότερα λόγω χαμηλότερων παραγωγικών εξόδων και διαφορετικών περιβαλλοντικών / εργασιακών προτύπων. Αυτό σημαίνει πιθανή πτώση τιμών στα ευρωπαϊκά προϊόντα και αθέμιτο ανταγωνισμό για τους αγρότες της ΕΕ. euronews.
Αν το βοδινό κρέας από Mercosur μπει πιο φθηνά στην ΕΕ, οι Ευρωπαίοι κτηνοτρόφοι φοβούνται ότι θα χάσουν μερίδιο αγοράς, θα μειωθεί η τιμή του δικού τους κρέατος δηλαδή υποστούν πλήγμα στην εισοδηματική τους βιωσιμότητα. euronews. Αγρότες από διάφορες χώρες της ΕΕ έχουν βγει στους δρόμους και στις Βρυξέλλες με τρακτέρ και μπλόκα διαμαρτυρίας, απαιτώντας δικλίδες προστασίας και αλλαγές στη συμφωνία ή να αποσυρθεί. PBS+1 Υπάρχει έντονη πολιτική διαμάχη μέσα στην ΕΕ για το πώς θα προστατευθούν οι ευρωπαϊκοί παραγωγοί, ή αν πρέπει να υπάρξουν όρια στις εισαγωγές ώστε να αποφευχθεί «κατάρρευση τιμών» και απώλεια παραγωγής. Libre
Επίλογος
Προσπάθεισα να δώσω την απαραίτητη συνοπτική ενημέρωση πάνω στο θέμα της εντομοφαγίας, που είναι κομμάτι ενός μεγαλύτερου σχεδίου, ώστε να αποτέσει το έναυσμα συζήτησης και αναζήτησης περισσότερων στοιχείων. Το όλο θέμα χρήζει διερεύνησης και μας αφορά όλους.
Ο οργανισμός των έμβιων όντων είναι ένα θαυμαστό δημιούργημα που όσοι νομίζουν ότι το γνωρίζουν κάνουν λάθος. Τα όσα θεωρούμε σήμερα ακίνδυνα αύριο μπορεί να ανατραπούν και αυτό αποδείχθηκε πολλές φορές στο πρόσφατο παρελθόν. Η παραβίαση της φύσης πάντα τιμωρεί και συνήθως τους αθώους και ευάλωτους ή λίγο διαφορετικά :
Πέρα από οποιοδήποτε επιστημονικό ή κυβερνητικό, ή ευρωπαϊκό αφήγημα, γνωρίζουμε πως η φυσική διατροφή και το περιβάλλον ζωής των ζώων αντανακλώνται τα μέγιστα στην ποιότητα του κρέατος.
Οι απόψεις που εκφράζονται στα άρθρα της Ιστοσελίδας μας ανήκουν αποκλειστικά στον/στη συγγραφέα και δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις θέσεις ή τις απόψεις της συντακτικής επιτροπής ή της ιστοσελίδας συνολικά, εκτός και αν ρητά αναφέτεται ως συντάκτης η ΕΕΥΕΔ ή ΔΣ/ΕΕΥΕΔ.
18 Δεκεμβρίου η Εκκλησία μας εόρτασε τον Αγιο Μόδεστο και στον εορτασμό συμετείχε το Γ’ Κτηνιατρικό Νοσοκομείο.
Κατά παράδοση, στην Θεσσαλονίκη εορτάζεται ο Αγιος Μόδεστος στον Ιερό Ναό Αγίων Αλεξάνδρου και Μοδέστου. Ο Ιερός Ναός ευρίσκεται στο πρώην Στρατόπεδο ΚΟΔΡΑ, ανεγέρθηκε από το προσωπικό των Κτηνιατρικών Μονάδων1 του Στρατοπέδου τα πρώτα χρόνια τις δεκαετίας του 1950, επί Διοικήσεως του Γενικού Αρχικτηνιάτρου Α. Ζαμπετάκι.
Ο ΙΝ Αγίων Αλεξάνδρου και Μοδέστου. Ακριβώς πίσω από το κωδωνοστάσιο φαίνεται το παλιό Εργαστήριο Ελέγου Τροφίμων του Γ’ΚΝΟ
Μετά την Θεία Λειτουργία και την περιφορά της Εικόνας του Αγίου, ακολούθησε επίσκεψη στο Γ’ Κτηνιατρικό Νοσοκομείο, στη Θέρμη Θεσσαλονίκης, όπου μετά μικρή δεξίωση ακολούθησε ενημέρωση από τον Διοικητή του Γ’ΚΝΟ Γενικό Αρχικτηνίατρο Ανδρέα Τζουανόπουλο. Η ενημέρωση περιλάμβανε μια μικρή ιστορική αναφορά και παρουσίαση των δραστηριοτήτων – αποστολών του Γ’ΚΝΟ σήμερα.
Παρόντες Αξιωματικοί εν ενεργεία και αποστρατεία.
Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους
Ο Διευθυντής του 424 ΓΣΝΕ Ταξίαρχος (ΥΙ) Χρήστος Σιούλης,
Ο Γενικός Αρχιφαρμακοποιός Κωνσταντίνος Κηπουρός, Δντής ΜΕΡΥΠ/ΔΥΓ και εκπρόσωπος του Στγού Δκτή ΜΕΡΥΠ.
Ο Πρόεδρος της ΕΕΥΕΔ Υποστράτηγος ε.α Νίκος Παπαγιαννόπουλος.
Οι καθηγητές του ΑΠΘ κα Βάνα Πετρίδου και κ. Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου (Σχης ε.α).
Παρόντες και 6 πρώην Διευθυντές του Γ’ΚΝΟ : οι κ.κ Ευστράτιος Καραθανάσης, Μιχάλης Δρουδάκης, Αργύρης Τασιόπουλος, Νίκος Μπαλάσκας, Συμεών Καρολίδης και Ευστράτιος Μιχαηλίδης.
Πισω στο χρόνο ….
Ταξίαρχος Α. Ζαμπετάκις Διευθυντής ΣΚΙ/ΓΕΣ 1957-1959, επί Διευθύνσεώς του ανεγέρθει ο ΙΝ.
Ο ΙΝ Αγίων Μοδέστου και Αλεξάνδρου
Εργαστήριο Ελέγχου Τροφίμων Γ’ΚΝΟ
Κατά την δεκαετία 1950, όταν αναγέρθηκε ο Ι.Ν υπήρχαν οι στο Στρατόπεδο ΚΟΔΡΑ οι παρακάτω Μονάδες Κτηνιατρικού.
973 Νοσοκομείο Κτηνών
Σχολή Πεταλωτών
Κέντρο Υποδοχής Κτηνών Θεσσαλονίκης
975 Προκεχωρημένη Αποθήκη Κτηνιατρικού Υλικού
985 Κέντρο Ιππωνιών
Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών Κτηνιατρικού
Σχολή Εφαρμογής Κτηνιατρικού
Ο Άγιος Μόδεστος, Πατριάρχης Ιεροσολύμων (7ος αι.), τιμάται από την Ορθόδοξη Εκκλησία ως προστάτης των ζώων και ολόκληρης της κτίσεως. Με βαθιά αγάπη προς κάθε έμψυχο πλάσμα, συνέταξε ευχές για την υγεία και την προστασία των ζώων από ασθένειες και καταστροφές. Η μνήμη του, στις 18 Δεκεμβρίου, υπενθυμίζει τον χριστιανικό σεβασμό προς τη δημιουργία του Θεού και την ευθύνη του ανθρώπου απέναντι σε αυτήν.
ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΜΕ ΥΓΕΙΑ ΕΠΙΤΥΧΙΕΣ και ΠΟΛΛΕΣ ΧΑΡΕΣ ΝΑ ΦΕΡΕΙ ΤΟ 2026
2025.12.20
Λάμπρος Βαζαίος
*Στο φετεινό γιορταστικό σχόλιο δυστυχώς αθλιότητες, πόλεμοι, συμφορές και εγκλήματα ψάχνουνε να τρυπώσουν. Εδώ και πολλά χρόνια η «συνάντηση» με τον Τέταρτο Μάγο βοηθάει να ελαφρώσει η ψυχή όσων τον περιμένουμε τέτοιες μέρες! Είναι ευαίσθητος ο φίλος μας χωρίς όμως να πάψει να είναι επίμονος και πεισματάρης. Υπαινικτικά όπως το συνηθίζει, ζήτησε να ξαναδεί το περσυνό κείμενο. Ζήτησε όμως με το πονηρό γελάκι του, να το «επικαιροποιήσουμε» ( όπως λένε οι «Άριστοι»!). Πρόσθεσε βέβαια την άποψη του για τον όρο, σχετλιαστικά (!) (μισοχαμογελώντας στην συνέχεια, για το καθαρευουσιάνικο!). Κάπως έτσι λένε, είπε χαμογελώντας τώρα, τις αναθεωρήσεις κειμένων καταστάσεων και κυρίως συνειδήσεων! Έχουνε ξεφύγει τελείως, η διαφθορά δεν συμμαζεύεται πια και τα προσχήματα ακόμη έχουνε καταργηθεί. Δεν κρύβονται και προσπαθούν να μας παραμυθιάσουν, με τα Αγγλικά τους και την «πέτσινη» προφορά τους, οι «Αριστοι», που μας γεμίσανε αρλούμπες!
Οι ευχές κάθε χρόνο, ο τρόπος και η προσπάθεια για κάτι πρωτότυπο η αισθητικά διαφορετικό, είναι τελικά βάσανο για τους γραφιάδες που ανασκουμπώνονται να τις φτιάξουν και να τις στείλουν. Για τους δικούς μου όμως φίλους, δεν είχα ποτέ δυσκολία. Εδώ και πολλά χρόνια ένας πολύ παλιός σοφός, σίγουρα καλός και πιο σίγουρα, ανήσυχος και ζωντανός Άρχοντας της Ανατολής (από αυτούς που μένουν πάντα νέοι και όμορφοι!), έλυσε το πρόβλημα! Δεν μας είπε ποτέ το όνομα του, δεν χρειαζόταν και δεν φάνηκε να έχει κάτι άλλο στο νου του από το ταξίδι που αρχίζει, το ταξίδι που δεν πρέπει όμως ποτέ να τελειώσει!
Φαντάζομαι πως καταλάβατε για ποιόν μιλώ! Κάθε χρόνο τέτοιες μέρες ο Τέταρτος Μάγος βρίσκει τρόπο να παραγγείλει σε όσους τον περιμένουν πως ….έρχεται! Ο Μελχιόρ, ο Βαλτάσαρ και ο Γασπάρ, οι φίλοι που μαζί ξεκίνησαν εκείνο το ταξίδι για την Βηθλεέμ, είχαν βαρεθεί τότε να τον περιμένουν. Έδωσαν τα δώρα τους, προσκύνησαν το βρέφος που έμαθαν πως ήταν ο Γιος του Θεού και αποχαιρετώντας το Αστέρι που τους οδήγησε γύρισαν πίσω για να ξεχαστούν ( ή για να θυμόμαστε μόνο τα ονόματα τους!).
Για τον Τέταρτο που μαζί ξεκίνησαν και πολύ τον αγαπούσαν, έλεγαν σε όσους ρωτούσαν, πως έχασε τον δρόμο! Αυτό ήταν; Τι έγινε μετά ο «Τέταρτος» που δεν ήθελε να έχει δικό του ξεχωριστό όνομα; Στο ερώτημα πήρα κάποτε απάντηση, όχι ακριβώς απάντηση αλλά κάτι που της έμοιαζε. Πήρε λοιπόν ο Τέταρτος Μάγος από τότε τους δρόμους του Κόσμου και πολεμάει να δώσει ελπίδες λύσης για όσα βασανίζουνε τους ανθρώπους. Άλλοτε κάτι πετυχαίνει, άλλοτε όχι. Τις μέρες αυτές κάθε χρόνο συναντιόμαστε….(μην χαμογελάτε!) . Τα λέμε οι δυό μας, πριν ξαναφύγει για τα περίχωρα της Βηθλεέμ. Εκεί θα σταματήσει για λίγο πριν αποφασίσει, όπως κάνει 2025 (!) χρόνια, να μην πάει στο Σπήλαιο και να διαδώσει πάλι ο ίδιος, πως χάθηκε, για να ξαναφύγει στους δρόμους του Κόσμου και των Ανθρώπων! Φέτος μου άφησε να καταλάβω, πως πηγαίνει να βρει έναν-έναν τους «μυστικούς», τους αποστρατευμένους πια, φύλακες του Κόσμου. Σκέφτεται να τους ξεσηκώσει και να τους πείσει να πιάσουν δουλειά!
Περισσέψανε στον Κόσμο η διαφθορά, η μανία για εξουσία, η υποκρισία, το ψέμα, το έγκλημα! Από τους «ωτακουστές του Ιέρωνα» μέχρι τις χαώδεις και ανεξέλεγκτες σημερινές υποκλοπές, μία ανάσα είναι τελικά ο δρόμος! Η «μη παιδεία» φτιάχνει φοβισμένα, βίαια και απροσανατόλιστα παιδιά. Υποθηκεύονται σκληρά από τις εξουσίες οι γενιές που δεν μπορούν πια να ξεφύγουν από το 80% του κοινωνικού λογαριασμού. Η κοινωνία του 20% («κυβερνά» τελικά μόνο το 2% μην το ξεχνάμε) αυτονομείται σε περίκλειστους χώρους. Έχει κάθε λογής Securities να την φυλάνε και μιλά την δική της παγκόσμια γλώσσα. Η ξεχασμένη Εσπεράντο πήρε εκδίκηση! Οι «Κυβερνητικές ομάδες», κλεισμένες στο «Μέγαρο» τους, καταργήσανε τα προσχήματα και κυβερνούν με λίγα «άξια άριστα (!) επιτελικά χέρια». Δεν τα ξέρει αυτά τα χέρια κανείς, δεν τα εκλέγει κανένας, δεν λογοδοτούν πουθενά, παρά μόνο στα Ιερατεία των συμφερόντων, αυτών με την ξεδιάντροπα φανερή πια ΕΞΟΥΣΙΑ τους!
Τρεις πόλεμοι επίσημα γνωστοί και άλλοι «άγνωστοι» αλλά εξ ίσου φρικτοί βασανίζουν τον Πλανήτη. Τα φτωχά και πεινασμένα παιδιά της Παλαιστίνης γίνανε «μάρκες» θανάτου στις ρουλέτες των καζίνων των μεγάλων συμφερόντων. Έγκλημα τούτο σαν του Ηρώδη, που πριν 2025 χρόνια έσφαξε τα 14000 νήπια, εκεί στην ίδια γειτονιά της Γης! Σφάζουν τώρα τα «τρισέγγονα» των νηπίων που σκότωσαν οι μακελάρηδες του Ηρώδη, τα «άλλα» παιδάκια που κατοικούν στα ίδια χώματα, στις ίδιες γειτονιές! Στην Παλαιστίνη που γέννησε τις θρησκείες με τον ένα θεό περίσσεψε πια η φρίκη!
Λίγο πιο ψηλά στον χάρτη η Συρία ζει τον εφιάλτη της. Κατασπαραγμένη από 15 τουλάχιστον χρόνια άγριου εμφύλιου, είδε πριν λίγο καιρό τον τότε «ηγέτη» της να φεύγει κρυφά για να σωθεί αφήνοντας πίσω του εγκλήματα που δεν βάζει ο νους του ανθρώπου. Καινούργια εξουσία και να περισσεύει το μασκάρεμα των φανατικών του ακραίου Ισλαμ σε κουστουμαρισμένους «ηγέτες»! Ο Τύπος, η τηλεόραση και πιο πολύ τα ηλεκτρονικά μέσα, με την Τεχνητή Νοημοσύνη να οργιάζει,, μας βομβαρδίζουν με εικόνες και πληροφορίες. Η αλήθεια πληγωμένη, οι ψευδολογίες και οι μεθοδεύσεις σκοτεινιάζουν τον ορίζοντα και όλοι μας μουδιασμένοι παρακολουθούμε το κακότεχνο θέατρο του παραλόγου! Οι καινούριοι κυβερνήτες, που μάλλον δεν πιστεύουν ακόμη πόσο εύκολα πήρανε την εξουσία, υπόσχονται πολλά. Οι φήμες για υπόγειες συμφωνίες σπέκουλες, προδοσίες και ό,τι άλλο βάζει ο νους οργιάζουν. Ο Λαός αυτός, αρχαίος γιός της Ανατολής, αποκαμωμένος μετράει τις πληγές του και γυρεύει βοήθεια. Ας ευχηθούμε να βρει την δύναμη να σταθεί στα πόδια του και κυρίως να έχει την τύχη να μην ξαναγυρίσουν τα Στοιχειά και οι Λάμιες που κουβαλάνε μαζί τους τα Μεγάλα Συμφέροντα που έχουν μοναδικό Θεό τους το Κέρδος!
Πιο βόρεια στην Ουκρανία ο άλλος πόλεμος ανεβάζει για Τέταρτη χρονιά μονόπρακτα θλιβερά. Μόνο οι ψυχές των παλιών μελαγχολικών Ρώσσων ποιητών και γραφιάδων μπορούσαν να ταιριάσουν και να ανεβάσουν τέτοια έργα! Οι σκηνές όμως των θεάτρων είναι γκρεμισμένες από τις βόμβες των σιωπηλών Drones που τα πουλάνε Τούρκοι και Πέρσες μεταπράτες, ενώ στα παρασκήνια σκυφτοί αργυραμοιβοί στα χρηματιστήρια της Δύσης μετράνε τα κέρδη τους ! Η μία «Μεγάλη Δύναμη» πολεμάει την «Άλλη» βάζοντας τους δυο συγγενείς Λαούς να σφάζονται και η Ιστορία απορημένη κάθεται στην γωνιά της και αναρωτιέται! Την ειρήνη παζαρεύουν τώρα τα πολύ μεγάλα Συμφέροντα. Είναι αυτοί που βάλανε να δουλεύουν διπλοβάρδιες οι πολεμικές βιομηχανίες και τρέμουν στην ιδέα μιας λογικής λύσης. Είναι ακόμη και τα «άλλα» Συμφέροντα που μοιράζουν από τώρα τα συμβόλαια ανοικοδόμησης της πληγωμένης χώρας. Είναι και οι Λαοί της Ευρώπης που τους τρομοκρατούν με πιθανούς ολέθριους πολέμους (που μάλλον δεν υπάρχουν!) για να ψαλιδίσουν χωρίς αντιρρήσεις τους κοινωνικούς προϋπολογισμούς. Όλα αυτά για χάρη των πανάκριβων εξοπλισμών που επιβάλλουν τα αδηφάγα lobby του προαναγγελόμενου (έτσι απλά χωρίς κανένα στοιχείο) πολέμου! Είναι ολοφάνερο το (κακοφτιαγμένο!) σενάριο. Ο υποδεικνυόμενος ως απειλών την Ευρωπαϊκή Ασφάλεια δεν έχει πει ποτέ κάτι τέτοιο και η πιο στοιχειώδης λογική επιμένει πως δεν έχει κανένα λόγο να επιχειρήσει να κατακτήσει το Λονδίνο, το Παρίσι, ή το Βερολίνο!**
Μαζί με τα προσχήματα όμως φαίνεται πως πρέπει να ξεχάσουμε, εμείς οι πολίτες της Ευρώπης και την Λογική, ακόμη και την στοιχειώδη!*
*Στην φούρια της Γαλλικής Επανάστασης πάντως δοξάστηκε, σε μεγάλη τελετή, η «Λογική» που την υποδυόταν ευειδής νεαρά αμφιβόλου ηθικής (όπως μεταφέρει η Ιστορία)!
**Στα περίχωρα της Μόσχας πάντως φθάσανε επιτηθέμενοι στο Ιστορικό Παρελθόν, και ο Βοναπάρτης με την «Μεγάλη Στρατιά» και ο Χίτλερ με το «Σχέδιο Μπαρμπαρόσα», με μεγάλους Στρατούς από όλα σχεδόν τα Ευρωπαϊκά Έθνη ! Αποτύχανε και οι δύο με καταστροφικά αποτελέσματα για τους Λαούς της Ευρώπης!
Λέτε να καταφέρουν κάτι οι Φύλακες και ο Τέταρτος Μάγος; Αυτός φεύγοντας γρήγορα-γρήγορα, όπως το συνηθίζει, χαμογελάει και μας στέλνει την ευχή του!
Από εμένα και την οικογένεια μου σε όλους σας με Αγάπη ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ Λ.Βαζαίος
Ο Ιωάννης Βικελίδης (1899–1978) ήταν διακεκριμένος επιστήμονας στον τομέα της κτηνιατρικής και υπήρξε από τις σημαντικότερες προσωπικότητες στην ανάπτυξη της Κτηνιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ).
H έλευση της εκμοντερνισμένης κτηνιατρικής χειρουργικής στην Ελλάδα αποδίδεται στον καθηγητή Ιωάννη Βικελίδη (1899-1978) του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Εικόνα 1). Ο καθηγητής Βικελίδης, απόφοιτος του πανεπιστημίου του Αλφόρ της Γαλλίας (1919-1923), έγινε ο πρώτος καθηγητής και ιδρυτής του τμήματος κτηνιατρικής χειρουργικής στην ηλικία των 52 ετών, στη νεοϊδρυθείσα τότε Κτηνιατρική Σχολή της Θεσσαλονίκης, στην Ελλάδα το 1951 (Georgakis 2002).
Ο καθηγητής Βικελίδης οργάνωσε και ανέπτυξε τη χειρουργική κλινική από την αρχή (Georgakis 2002). Το 1955 και 1956 ο Βικελίδης εκπόνησε τα πρώτα τρία εγχειρίδια κτηνιατρικής χειρουργικής στην Ελληνική γλώσσα (Εικόνα). Το 1958 δημοσίευσε την πρώτη ελληνική εργασία κτηνιατρικής ορθοπεδικής που αναφερόταν στη χειρουργική σταθεροποίηση καταγμάτων στα ζώα συντροφιάς (Vikelidis 1958). Δύο έτη αργότερα δημοσίευσε άλλη μία μονογραφία που αναφερόταν στη θεραπεία των καταγμάτων στα παραγωγικά ζώα (Vikelidis 1960). Το 1964 το ενδιαφέρον του για την ουρολιθίαση οδήγησε σε μια δημοσίευση τριών περιστατικών σε σκύλους με λίθους στην ουροδόχο κύστη και στην ουρήθρα (Vikelidis 1964).
Κρεμμύδας Βασίλειος του Νικολάου. Γεννήθηκε το 1910 στην Τρίπολη και τελείωσε με άριστα το δεύτερο Γυμνάσιο της πόλης.
Εισήχθη στην ΣΙΣ Αθηνών το 1929, αποφοιτήσας στις 27 Ιουνίου 1934, με ΑΣΜ 18339. Τελείωσε την Ιατρικὴ του ΕΚΠΑ με άριστα.
Υπήρξε αρχηγός της ΣΙΣ. Ανήλθε τις βαθμίδες της Ιεραρχίας μέχρι του βαθμού του Αρχιάτρου. Αποστρατεύθηκε μετά από αίτησή του το 1952. Τον επανάφεραν στις τάξεις του Στρατού σαν έφεδρο εκ μονίμων, όπου παρέμεινε επὶ 12 έτη. Προήχθη στον βαθμό του Γενικού Αρχιάτρου. Ειδικεύτηκε στην Τραυματιολογία και Ορθοπεδική. Έλαβε μέρος στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο 1940-1941.Τότε σαν υπίατρος στο ΙΙβ ορεινὸ χειρουργείο μετέχοντας στις επιχειρήσεις στο μέτωπο της Πρεμετής. Σχετικὰ με την δράση του σαν χειρουργός αντιμετώπισε 4.018 τραυματίες και προέβη σε χειρουργικό καθαρισμὸ 562 τραυματιών με άριστα αποτελέσματα.
Υπήρξε από τους πρωτεργάτες της δημιουργίας μετά τον πόλεμο μαζί με τον Ιωάννη Κυριακὸ του ΝΙΜΤΣ. Συμμετέσχε και στον Εμφύλιο 1946-1949. Το 1947 μετεκπαιδεύτηκε στην Αγγλία και το 1963 στις ΗΠΑ. Διετέλεσε Διευθυντής της Ορθοπεδικής Κλινικής στο 430 ΓΣΝ. Συνέγραψε πολλές εργασίες σχετικές με το γνωσιακό του αντικείμενο και ανακηρύχθηκε από τους πρώτους Υφηγητής στην έδρα της ορθοπεδικής του ΕΚΠΑ το 1958. Υπηρέτησε ως Διευθυντής Χειρουργικής κλινικής Στρατιωτικών Νοσοκομείων, μάλιστα του 430 ΓΣΝ το διάστημα 1962-1964.
Μετά την αποχώρησή του από τον Στρατό από το 1965 μέχρι το 1975 υπήρξε Διευθυντής της Δ ́ Τραυματολογικής και Ορθοπεδικής Κλινικής του ΚΑΤ. Το χειρουργικό του έργο υπήρξε επιβλητικό. Ενήργησε πάνω από 20.000 χειρουργικές επεμβάσεις όλων των ανθρωπίνων οργάνων. Υπήρξε πραγματικά γενικός χειρουργός. Συνέγραψε 271 επιστημονικές εργασίες και συνέβαλε στην εκπόνηση πολλών ιατρικών διατριβών. Το 1981 ονομάστηκε επίκουρος καθηγητής της χειρουργικής του ΕΚΠΑ. Διετέλεσε το 1971 πρόεδρος της Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας.
Ανέπτυξε μεγάλη κοινωνική δράση ιδίως κατά την διάρκεια του Κυπριακού αγώνα. Χειρούργησε από το 1956 στο 430 ΓΣΝ και το ΚΑΤ 99 τραυματίες της ΕΟΚΑ, γεγονός για το οποίο τιμήθηκε με εύφημο μνεία από τον αρχηγό της ΕΟΚΑ Γρίβα-Διγενή. Υπήρξε παράδειγμα Στρατιωτικού Γιατρού, συμβάλλοντας πολλαπλώς στην ενίσχυση της μυθικής πραγματικότητας.
Γεννήθηκε στον Κάμπο Οιτύλου το 1874. Φοίτησε στο ΕΚΠΑ, απ’ όπου έλαβε το πτυχίο της Ιατρικής στα 1894- 1895, με βαθμό άριστα. Κατατάχθηκε στον Ελληνικό Στρατό στα 1896, με αριθμό μητρώου τον 4507. Ακολούθησε μία εκπληκτική πορεία ως επιστήμων Ιατρός. άνθρωπος και Στρατιωτικός Ιατρός.
Το 1896, διορίζεταιΣτρατιωτικός Ιατρός. ΦΕΚ 22/8/1896. Υπηρετεί ως ανθυπίατρος στην 1η Ταξιαρχία Πεζικού υπό τον Συνταγματάρχη I. Δημόπουλο, συμμετέχοντας στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897.Συμμετείχε ενεργά ως στρατιωτικός ιατρός στον ατυχή ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 και όπως αναφέρει ο Γεώργιος Πουρναρόπουλος, «…Επολέμησε εις την πρώτη γραμμὴ κατὰ τον Ελληνοτουρκικὸ πόλεμο του 1897. Τότε επροτάθη η επ’ανδραγαθίᾳ προαγωγή του, διότι εις το μέσον του εχθρικού πυρὸς παρέμεινε πιστὸς εις το καθήκον και γενναίος κατὰ το φρόνημα, επιδένων μόνος τα τραύματα των Ελλήνων πολεμιστών….»
Το 1900, κερδίζει υποτροφία και πηγαίνει στο Βερολίνο για μετεκπαίδευση στην «Χειρουργική στις Στρατιωτικές Υγειονομικές Υπηρεσίας». Επιστρέφει στην Αθήνα. Ιδρύει τον σταθμό Α’ βοηθειών στον περίβολο της Βουλής. 1903-1904: Χειρουργός στο ιδιωτικό επάγγελμα στη Λάρισα. Το 1905 τοποθετείται χειρουργός στο Α΄ Στρατιωτικό Νοσοκομείο Αθηνών. Στα 1905-1910, εκδίδει πολλές διατριβές μέσα από τα περιστατικά του Α΄Στρατιωτικού Νοσοκομείου. Από την πείρα που απόκτησε με την συμμετοχή του στους πολέμους δημοσιεύει, διατριβές στο Deutchemilitatärische Zeitung. Στο χρονικό διάστημα 1903-1904, κατά την παραμονή του στην Λάρισα, έγραψε διατριβή, την οποία υποστήριξε στην Ιατρική Αθηνών το έτος 1905 ως διατριβή επί υφηγεσία με τίτλο «Ἡ χειρουργικὴ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις»
Το 1912 συμμετέχει στους Βαλκανικούς πολέμους ως έφεδρος εκ Μονίμων, με τον βαθμό του Λοχαγού. Προάγεται σε επίατρο και παρασημοφορείται με τον Αργυρό Σταυρό των Ιπποτών το 1914. Το 1915, προβιβάζεται «ἐπὶ στρατιωτικῇ ἀρετῇ» σε Επίατρο και γίνεται Θεράπων ιατρός του Βασιλέως Κωνσταντίνου. Ανακηρύσσεται σε τακτικό μέλος της Φιλοδασικής Εταιρείας και εκλέγεται Τακτικός Καθηγητής της Χειρουργικής με το ΦΕΚ της 31/8/1915. Στα 1915-1925, εκδίδει σε 4 εκδόσεις την Γενική Χειρουργική Παθολογία και «το Επιστημονικό και ποιητικό έργο του Α. Αναγνωστάκη»
Παραιτήθηκε από την ενεργό στρατιωτική υπηρεσία και διορίστηκε έκτακτος καθηγητής της Χειρουργικής Κλινικής του Εθνικού Πανεπιστημίου το 1915 και τακτικός καθηγητής της Εγχειρητικής και Τοπογραφικής Ανατομικής το 1922. Το 1935 έγινε καθηγητής της Χειρουργικής Κλινικής.Συνέγραψε αρκετές επιστημονικές εργασίες σχετικά με τη χειρουργική.
Ασχολήθηκε με την πολιτική και έγινε βουλευτής Λακωνίας το 1911, γερουσιαστής εκ μέρους του Πανεπιστημίου, της Ακαδημίας και των ανωτάτων σχολών το 1932. Εκλέχτηκε μέλος της Γερμανικής Ακαδημίας του Μονάχου το 1936 και πρόεδρος της Ιατρικής Εταιρείας Αθηνών (1923 – 1935). Διετέλεσε διορισμένος από τους Γερμανούς Δήμαρχος Αθηναίων από τον Ιούνιο έως την 1η Αυγούστου 1941. Παραιτήθηκε όταν αντιλήφθηκε πως ήταν ανέφικτη η σωστή δράση του ως δήμαρχος.
Από την παρουσίαση του βιβλίου του Α. Διαμαντή–Λ. Βλαδίμηρου
Ο Στέφανος Ζωγραφίδης γεννήθηκε στην Μιτζέλα ή αλλιώς Αμαλιάπολη του Αλμυρού Μαγνησίας το 1878. Ο Ιατροφιλόσοφος πατέρας του εγκαταστάθηκε, με την οικογένειά του, στα Πριγκιποννήσια, στη Χάλκη, σε θέσεις ευθύνης, στην διάσημη Σχολή της. Εκεί, ο μικρός Στέφανος, είχε την ευκαιρία να τύχη βασικής εκπαίδευσης και παιδείας υψηλού επιπέδου, με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό την πολυγλωσσία. Δηλαδή, αντικειμενικά τεκμαίρεται ότι, τόσο από το οικογενειακό όσο και από το σχολικό περιβάλλον, εκτός από τις γνώσεις και τις γλώσσες, είχε τις προϋποθέσεις και τα ερεθίσματα για να παγιώσει αρχές και αξίες που θα τον βοηθούσαν στη διαμόρφωση ακέραιου χαρακτήρα και προσωπικότητας. Αναμενόμενο επακόλουθο η ανάδειξη όλων των εγγενών πνευματικών του χαρισμάτων.
Σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο των Αθηνών και ανακηρύχθηκε αριστούχος διδάκτωρ το 1899, δυο χρόνια μετά τον ατυχή Ελληνοτουρκικό πόλεμο του ‘97.Τότε, η εφημερίδα «Φωνή του Λαού», του Βόλου, της ιδιαίτερης πατρίδας του, έγραψε: «Εν τω προσώπω του κ. Ζωγραφίδη η επιστήμη του Ασκληπιού, αποκτά μύστην τέλειον πολλά υπέρ ταύτης υποσχόμενον…»
Πράγματι, ο Ζωγραφίδης ανεδείχθει άξιος μύστης και θεράπων της Ιατρικής επιστήμης. Το γεγονός ότι παρά το βραχύ του βίου του, πέθανε σε ηλικία 29 ετών, άφησε τέτοιο ανθρώπινο και επιστημονικό αποτύπωμα, που να αξίζει διερεύνησης και σχολιασμού σήμερα, μετά από 120 έτη, μαρτυρά το μέγεθος της χαρισματικής του προσωπικότητας.
Δύο χρόνια μετά την λήψη του πτυχίου του, κατετάγη στο Βασιλικό Πολεμικό Ναυτικό, το 1901, ως Ανθυπίατρος. Η ναυτοσύνη του και το βαθύτατο αίσθημα ευθύνης τον οδήγησαν, πολύ νωρίς, στην σύνταξη εγχειριδίου περί «Ναυτικής Υγιεινής και συναφών ζητημάτων», που εκδόθηκε από το Υπουργείο Ναυτικών. Για την συγγραφή του εγχειριδίου στηρίχθηκε σε εκείνο του Γαλλικού Ναυτικού, του Αρχιάτρου Ζυλ Ροσάρ. (Jules Rochard). Προσέθεσε όμως τα σημαντικά κεφάλαια για την Νόσο των Δυτών, τον τρόπο απολύμανσης των πλοίων και τα μέτρα προστασίας από νόσους των θερμών χωρών. Επίσης προσέθεσε σημειώσεις για τα πλωτά νοσοκομεία και την λειτουργία της υγειονομικής υπηρεσίας σε περίοδο πολέμου. Το βιβλίο αυτό δεν υστερούσε σε σύγκριση με το αντίστοιχο του οργανωμένου και πανίσχυρου Βρετανικού Ναυτικού. Στην βιβλιοκριτική της εποχής διαβάζουμε «…το έργον πληροί μέγα κενόν υφιστάμενον εν τη χώρα ημών και έσται πολύτιμον εις τε το ημέτερον πολεμικόν ναυτικόν ως και εν γένει εις τους ναυτιλλομένους δι’ όπερ πολλών επαίνων άξιος εστίν ο φιλοπονώτατος συγγραφεύς».
Είναι φανερό ότι με την κατάταξή του στο Ναυτικό, αντιλαμβανόμενος την ευθύνη της αποστολής του, και με υψηλό αίσθημα καθήκοντος, εργάσθηκε πέρα και πάνω από το αναμενόμενο για έναν αρχάριο γιατρό και νεαρό αξιωματικό.
Συμμετείχε στις αποστολές υποστήριξης των Ελλήνων σπογγαλιέων, με το πλοίο «Κρήτη», στα παράλια της Αφρικής, όπου λειτουργούσε και πρόσκαιρο νοσοκομείο. Η διετής και πλέον συμμετοχή του ήταν ουσιώδης στην φροντίδα των δυτών. Θαυμαστή όμως απεδείχθη και η ιατρική επιστημονική διερεύνηση και κατανόηση της Νόσου των Δυτών.
Έτσι, το 1906, στο 5 ο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο, παρουσίασε εργασία με τίτλο «Συμβολή εις το ζήτημα της λεγομένης Νόσου των Δυτών».
Μέσα από κλινικές παρατηρήσεις σε νοσούντες, μέσα από νεκροτομικά ευρήματα και μέσα από ιστολογικά παρασκευάσματα νωτιαίου μυελού θανόντων, κατέληγε σε ουσιώδη και πρακτικά συμπεράσματα.
Η χορήγηση οξυγόνου δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημα.
Η βραδεία και σταδιακή αποσυμπίεση είναι ο τρόπος πρόληψης της νόσου.
Οι σχετικές μελέτες του δημοσιεύθηκαν σε έγκριτα Γαλλικά και Αγγλικά Ιατρικά περιοδικά και έτυχαν διεθνούς αποδοχής και αναγνώρισης. Στις μελέτες αυτές υπήρξαν διαχρονικές αναφορές από πολλούς ερευνητές. ( citations) Είναι φανερό ότι ο νεαρός Ζωγραφίδης έβαζε τις πρώτες βάσεις για την ανάπτυξη της ειδικότητας της Υπερβαρικής και Καταδυτικής Ιατρικής στη Χώρα μας. Ακόμη και σήμερα, μεγάλα Κέντρα Υπερβαρικής και Καταδυτικής Ιατρικής, όπως εκείνο στο San Diego, αναφέρονται με θαυμασμό στις πρωτοποριακές παρατηρήσεις και μελέτες του.
Εδώ θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι το ερέθισμα, η ευκαιρία, δόθηκε-προέκυψε στον Ζωγραφίδη για να ασχοληθεί με το θέμα της νόσου των δυτών, επειδή το τότε Πολεμικό Ναυτικό μετέβαινε στα βόρεια παράλια της Αφρικής, για να προστατεύσει και να συνδράμει ποικιλοτρόπως τους Έλληνες σπογγαλιείς. Φανταστείτε, η πρόσφατα ηττημένη Ελλάς παρείχε προστασία στους Έλληνες σπογγαλιείς από τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου που ήταν ακόμη υπό τον Οθωμανικό ζυγό. Δηλωτικό του αδάμαστου ελληνικού πνεύματος και της ναυτικής αλληλεγγύης.
Το ανήσυχο και ερευνητικό πνεύμα του Ζωγραφίδη, βοηθούμενο από την γλωσσομάθειά του, τον έφερε αρκετές φορές στο Βρετανικό Ναυτικό Νοσοκομείο της Μάλτας. Αντικείμενο μελέτης οι νοσούντες από τον πυρετό της Μεσογείου. Έτσι, το 1903 και 1904 στο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο, έκανε ανακοινώσεις για το πυρετό της Μάλτας οι οποίες και δημοσιεύθηκαν σε έγκριτο Γαλλικό Ιατρικό περιοδικό. Τελικά, όπως όλοι γνωρίζουμε, για την νόσο από το βακτήριο της Βρουκέλλας, επεκράτησε ο όρος Μελιταίος Πυρετός, από το όνομα της αρχαίας πόλης Μελίτη της Μάλτας.
Επίσης ο Ζωγραφίδης, ως ειδικός γραμματέας του «Συλλόγου Περιστολής Ελωδών Νόσων», υπό τον Καθηγητή και πρώην Στρατιωτικό Ιατρό Κωνσταντίνο Σάββα, μετέφρασε το έργο: “Προφύλαξις από των ελωδών πυρετών δια της καταστροφής των κωνώπων» του νομπελίστα Σκωτσέζου καθηγητή Sir Ronald Ross. Η εκστρατεία ενημέρωσης, συνοδευόμενη με την διανομή του βιβλίου, αποτέλεσε σημαντικό βήμα για την καταπολέμηση της ελονοσίας στη χώρα μας. Βέβαια ο Ζωγραφίδης δεν ήταν μόνον πρωτοπόρος για την Νόσο των Δυτών και για τον Μελιταίο Πυρετό. Η πολύπλευρη προσωπικότητά του και η γλωσσομάθειά του εκδηλώθηκαν ποικιλοτρόπως με στόχο την Ιατρική πρόοδο και κοινωνική διαφώτιση και αναβάθμιση. Δεν είναι τυχαία η θαρραλέα και μπροστά από την εποχή του παραίνεση-προσταγή: «κυρίαι και κύριοι, μορφώσατε την γυναίκα, όσον μορφώνετε και τον άνδρα»!
Από τα φοιτητικά χρόνια αρθρογραφούσε στην Φωνή του Λαού, της Μαγνησίας με αισθητικά δοκίμια και χρονογραφήματα.Υπήρξε λάτρης των εικαστικών και της αισθητικής καθώς και οπαδός της φιλοσοφίας και της ψυχολογίας. Οι θέσεις του για την ανάγκη ύπαρξης «Λαϊκής Πινακοθήκης» και οι σχολιασμοί του για «το γυμνόν εν τη τέχνη», μαρτυρούν το πόσο μπροστά από την εποχή του, σκεπτόταν και ενεργούσε. Πριν την κατάταξή το στο ναυτικό δημοσίευσε μελέτη με τίτλο «Φυσιογνωμία και Φυσιογνωμική», για την οποία ο εκδότης του περιοδικού Ιατρική Πρόοδος, σχολίασε: «μονογραφία αξιανάγνωστος, γεγραμμένη με ικανήν χαριτολογίαν όσον και επιστημονικό πνεύμα….».
Υπήρξε βασικός συνεργάτης και συντάκτης του 15νθημέρου περιοδικού «Ιατρικός Μηνύτωρ», με κύρια θέματα Στρατιωτική και Ναυτική Ιατρική.
Η γλωσσομάθεια του και ο ζήλος του τον οδήγησαν σε μεταφράσεις σπουδαίων ξένων συγγραμμάτων, εμπλουτίζοντας το περιεχόμενο τους με δικές του εύστοχες παρατηρήσεις – προσθήκες.
«Tα κατά συνθήκη ψεύδη του καθ’ ημάς πολιτισμού» του διάσημου, εβραϊκής καταγωγής, Αυστριακού γιατρού – κοινωνιολόγου, Νορντάου (Nordau), ήταν από τις πρώτες εμβληματικές του μεταφράσεις. Στο σημαντικό αυτό έργο, του οποίου υπήρξαν πολλές επανεκδόσεις, θίγονται πολλά κοινωνικά και ιατρικά θέματα. Αναγνωρίζεται ο ρόλος της κληρονομικότητας και αναζητείται η ευγονική. Για τον ελληνικό λαό, ο Νορντάου σχολιάζει: «έχει υπέρ αυτού το δαιμόνιον, τα δίκαια και την αμάραντον ζωτικότητα».
Σημαντική ήταν και η μετάφραση από τα Γαλλικά της μονογραφίας του Νικολάου Καλλικούνη, περί «ορροθεραπίας». Πολλά ήλπισαν οι τότε ιατροί, και ο Ζωγραφίδης μαζί, στην εφαρμογή της ορροθεραπείας. Μην ξεχνάμε ότι τότε δεν υπήρχαν αντιβιοτικά. Εκείνο που σίγουρα έμεινε, από εκείνες τις έρευνες, ήταν η κατανόηση ότι υπάρχουν τοξίνες, αντιγόνα, αντιτοξίνες, αντισώματα, και αυτοκυτταροτοξίνες, αυτοαντισώματα, που κυκλοφορούν στον ορό, καθώς και ότι υπάρχει ανάμνηση νόσησης. Αυτό που ονομάσθηκε αργότερα, ανοσολογική μνήμη.
Ιδιαίτερα σημαντική ήταν και η μετάφραση του βιβλίου: «Ιατρού εξομολογήσεις. Λάθη και απροσεξίαι των ιατρών» του Ρώσου αντικαθεστωτικού Ιατρού Βερεσάιεφ, το οποίο βέβαια μεταφράστηκε και σε πολλές άλλες γλώσσες, με ποικιλότροπες επιδράσεις.
Η μετάφραση του βιβλίου, 400 σελίδων, του Γερμανού Ιατρού Λέσσερ για τα αφροδίσια νοσήματα ήταν, για τότε, πρακτική αναγκαιότητα. Μην ξεχνάμε επίσης ότι στις αρχές του 20 ου αιώνα υπήρξε μεγάλο ενδιαφέρον και άνθιση στους τομείς της νευρολογίας, της ψυχιατρικής και ψυχολογίας. Ο Ζωγραφίδης δεν θα μπορούσε να υστερήσει. Έχοντας μελετήσει το έργο του Γερμανού καθηγητή Έρμπ, και όχι μόνον αυτό, προχώρησε το 1902 στην έκδοση του βιβλίου «Υγιεινή των Νεύρων και των Ψυχικών λειτουργιών». Το βιβλίο αυτό, που προλόγισε ο ίδιος ο Γερμανός καθηγητής, αποτελεί αξιόλογο ιατρική, κοινωνιολογική και ανθρωπολογική μελέτη, εστιάζοντας τόσο στις κληρονομικές όσο και στις περιβαλλοντολογικές παραμέτρους.
Όλα τα παραπάνω, και όχι μόνον αυτά, πρωτότυπα και σημαντικά, τα έκανε σε μόλις οκτώ χρόνια Ιατρικής δράσης, με τις δυσκολίες και τα πενιχρά μέσα εκείνης της εποχής. Είναι εντυπωσιακό ότι στο βιβλίο για το οποίο μιλάμε, παρατίθεται κατάλογος της επίσημης εργογραφίας του Στέφανου Ζωγραφίδη, που όπως θα δείτε, φθάνει στον αριθμό 81.
Δυστυχώς, ο λαμπρός αυτός Ιατρός του Ναυτικού, με το ανήσυχο, άοκνο, δημιουργικό πνεύμα προσφοράς και επιστημονικής αναζήτησης, έφυγε νωρίς. Το 1907, σε ηλικία 29 ετών, πέθανε στην Ρώμη, καθ΄οδόν προς την Ελλάδα, ύστερα από την συμμετοχή του στο Διεθνές Συνέδριο Φυσιολογίας στη Χαϊδελβέργη. Στη Γερμανία είχε μεταβεί με έξοδα της κυβέρνησης. Μίλησε στα Γερμανικά, για την νόσο των δυτών και με τίτλο «περί του αέρος εις το αίμα». Αιτία θανάτου: Ο τοπικός τύπος του Βόλου έγραψε:
«Τηλεγραφούν εκ Ρώμης ότι απεβίωσεν εκεί ο υπίατρος του Βασιλικού Ναυτικού μας Στέφανος Ζωγραφίδης καταγόμενος εκ Νέας Μιτζέλης, όστις προσεβλήθη εκ μελιταίου πυρετού, απολήξαντος εις φυματιώδη κατάστασιν». Είναι φανερό και ειρωνεία της τύχης ότι ο σπουδαίος αυτός γιατρός, υπήρξε θύμα της νόσου που προσπάθησε να κατανοήσει και να θεραπεύσει!
Τελειώνοντας, και για να έλθουμε πιο κοντά στις μέρες μας θα μου επιτρέψετε να αναφερθώ σε ένα μικρό αλλά εμβληματικό βιβλίο του Καθηγητή Ιατρικής Σπύρου Δοξιάδη που κυκλοφόρησε το 1990 με τίτλο «Ο ρόλος του γιατρού στην κοινωνία». Σε αυτό, ο σημαντικός αυτός Έλληνας καθηγητής προβάλλει τον γιατρό ως θεραπευτή, ως ερευνητή, ως παιδαγωγό και ως πνευματικό άνθρωπο. Χωρίς καμιά αμφιβολία, ο Ζωγραφίδης πληρούσε, και με το παραπάνω, όλα αυτά τα χαρακτηριστικά, τα οποία θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε ως διαχρονική ηθική παρακαταθήκη.
Επιπρόσθετα, ο Ζωγραφίδης, με την κατάταξή του στο Ναυτικό απέδειξε έμπρακτα την φιλοπατρία του, μη ακολουθώντας τον εύκολο δρόμο της επαγγελματικής ιατρικής καριέρας.Σίγουρα με τον πρόωρο θάνατό του, ο ίδιος δεν πρόφθασε να χαρεί τις ομορφιές και ηδονές της ζωής, αλλά και η πατρίδα μας, όπως και η Ιατρική, έχασαν έναν ταλαντούχο άνθρωπο που πολλά θα μπορούσε να προσφέρει.
Πριν λίγες μέρες παρουσιάστηκε στην Θεσσαλονίκη και λίγο αργότερα στην Αθήνα, το βιβλίο του Αρχίατρου Γ. Σακαγιάννη με τον ευρηματικό τίτλο:
«Το σπαθί μου Ειρήνη»!
Επεξηγηματικά ο συγγραφέας μας πληροφορεί ότι μιλά για τον Βετερανισμό στον 20ο Αιώνα. Ξαναθυμηθήκαμε τις ατάκες του πικρού αλλά τόσο πετυχημένου σεναρίου με τους αξέχαστους πρωταγωνιστές της εποχής. Πρόκειται, για την σε βάθος έρευνα και ανάλυση του θέματος «Βετερανισμός» στην χώρα μας τον 20 ο αιώνα. Το ιδιαίτερα πετυχημένο βιβλίο, ήταν άσκηση μνήμης και ευαισθησίας για όλους, και ιδιαίτερα τους συντελεστές-ομιλητές της παρουσίασης. Στον ίδιο όμως χρόνο, υπήρχαν και εξακολουθούν να γίνονται, συζητήσεις, αναλύσεις και να διατυπώνονται συχνά μαχητικά γνώμες, στο διαδίκτυο κυρίως, για θέματα που αφορούν στο ΝΙΜΤΣ. Δεν ήθελε λοιπόν πολύ να ολοκληρωθεί ο συνειρμός μου, ότι μιλάμε για το «Νοσοκομείο των Βετεράνων», τους οποίους παρουσίασε ως διακεκριμένη κοινωνική ομάδα το βιβλίο!
Πράγματι πρόκειται για Στρατιωτικό «Ίδρυμα» που ιδρύθηκε από Βετεράνους, για να καλύψει ανάγκες Βετεράνων σε τραγικές εποχές για την Πατρίδα. Από την εποχή του Ιωάννη Κυριακού, του Στρατηγού Μπάκου και των υπολοίπων συντελεστών της ίδρυσης, διοικήθηκε από Βετεράνους-Απόστρατους Στρ. Ιατρούς μέχρι τις αρχές του 2025! Η αρχική σκέψη ίδρυσης που κάλυψε τραγικές ανάγκες ήταν η αντιμετώπιση των καυτών προβλημάτων των Βετεράνων του Β΄Π.Π. και των μετέπειτα καταστάσεων. Συμπεριλαμβάνονται τα μέλη οικογενειών των Αποστράτων και εν ενεργεία Στρατιωτικών.
Φωτογραφία του 1948, όταν δεν είχε ολοκληρωθεί η κατασκευή του ακόμη. Από ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ.
Το Νοσοκομείο εξ αρχής στελεχώθηκε από Στρατιωτικούς και ορισμένους μη Στρατιωτικούς Γιατρούς και εποπτεύεται από το ΓΕΣ. Ο τίτλος 417 ΝΙΜΤΣ παραπέμπει σε Στρ.Μονάδα όπως φαίνεται από τον τριψήφιο αριθμό του τίτλου με αρχικό το «4» που έχουν ως αρχικό τους τα Στρ.Νοσοκομεία (401, 424 κλπ.).
Δεν θα επιχειρήσω ιστορική αναδρομή θα θυμίσω όμως πως με την πάροδο των ετών και με διοικήσεις Βετεράνων – Αποστράτων Υγειονομικών το ΝΙΜΤΣ αναπτύχθηκε και έγινε ένα από τα Μεγάλα Νοσοκομεία Αναφοράς της Χώρας. Δεν λείπουν φυσικά τα προβλήματα και όλα όσα είναι αναμενόμενα για τόσο μεγάλο Ίδρυμα που εργάζεται και παρέχει υπηρεσίες με πολλές ανάγκες και απαιτήσεις, επιστημονικές, ερευνητικές, εκπαιδευτικές. Περιορίζομαιλοιπόν αποκλειστικά στον σχολιασμό των δύο «λεπτομερειών»!
Τον Φεβρουάριο του 2025 άλλαξε ο τίτλος των διοικούντων και από Γεν.Διευθυντής και Υποδιευθυντής έγινε Διοικητής και Υποδιοικητής. Ως λόγος προβλήθηκε το ότι στα Πολιτικά Νοσοκομεία υπάρχουν οι αντίστοιχοι τίτλοι (λόγοι ομοιομορφίας;). Λίγο αργότερα ανακοινώθηκε η τοποθέτηση:
«του ……διακεκριμένου επιστήμονα στη θέση του Διοικητή του Νοσηλευτικού Ιδρύματος».
Έτσι ανακοινώθηκε, στο διαδίκτυο πάντα, το νέο του διορισμού. Το διαδίκτυο στην συνέχεια μας πληροφορεί για το πολύ ενδιαφέρον βιογραφικό του νέου Διοικητού. Έχει αξιόλογο εύρος σπουδών και σημαντική εμπειρία στην διοίκηση εμπορικών επιχειρήσεων διαφόρων κλάδων στον ιδιωτικό τομέα. Παρουσιάζει θητεία διοικητού του Νοσοκομείου «Κρατικού Πειραιώς». Δεν φαίνεται κάποια σχέση με την Ιατρική ούτε με τις Ένοπλες Δυνάμεις.
Η πρόσφατη «απογραφή» του επιστημονικού δυναμικού που δημοσίευσε η Επιστημονική Ένωση Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΕΥΕΔ), μας δίνει τα ακόλουθα πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία *.
Υγειονομικοί των Ενόπλων Δυνάμεων κατέχοντες Διδακτορικό Πανεπιστημιακό Τίτλο : άνω των 600 (διαχρονικά).
Οι εκλεγμένοι Πανεπιστημιακοί κάθε βαθμίδας άνω των 55
*Δεν υπολογίζονται (δεν έχουν ακόμη απογραφεί) οι τίτλοι, οι κατεχόμενες θέσεις στο Εξωτερικό, ούτε οι μεταπτυχιακοί τίτλοι, οι Τιμητικές Διακρίσεις και άλλες ιδιαιτερότητες των προερχομένων από την ΣΙΣ και την ΣΣΑΣ, που είναι οπωσδήποτε πολλές.
Νομίζω ΛΟΙΠΌΝ ότι αναδύεται αβίαστα το ερώτημα: «Δεν υπήρχαν κάποιοι «καταξιωμένοι», τουλάχιστον όπως ο διορισθείς, για καταλάβουν τις θέσεις Διοικητού και Υποδιοικητού;
*Στο σημείο αυτό θέλω να ξεκαθαρίσω ότι αποκλείεται από την συλλογιστική μου κάθε αρνητική αναφορά για τα πρόσωπα που διορίστηκαν. Αυτά για λόγους προσωπικής ηθικής τάξεως!
Έχοντας εξαντλήσει την Ιεραρχία στις ΕΔ και την ανάλογη Πανεπιστημιακή, θα επικαλεστώ την ιδιότητα του Επίτιμου* Μέλους της ΔΕΣΙΦ (Διεθνής Ένωση Στρατιωτικής Ιατρικής και Φαρμακευτικής) της οποίας υπήρξα Γραμματέας. Η ένωση περιλαμβάνει 124 χώρες και η Ελλάδα είναι Τακτικό μέλος. Έχω εμπειρία από Ευρωπαϊκές συμμετέχουσες και δεν υπάρχει σίγουρα Στρ.Νοσοκομείο που να διοικείται από ιδιώτη Διοικητή. Όπως φαίνεται αποτελούμε στο πεδίο αυτό:
Διεθνή Πρωτοτυπία!
Να καταλήξω λοιπόν ότι είναι, κατά την άποψη μου, το όλον θέμα και όσα γίνανε, αποτελούν, τουλάχιστον(!) ανατροπές παραδόσεων και Κανονισμών.
*Ελπίζοντας να μην υπάρχουν κρυφά μηνύματα και δυσάρεστες μεθοδεύσεις για το: « Νοσοκομείο των Βετεράνων»!
Λ.ΒΑΖΑΙΟΣ
Κράτη Μέλη της ICMM και Μέλη επί Τιμή :
Σε ηλεκτρονική μορφή https://cimm-icmm.org/en/member-states/
eeyed.png
Επιμέλεια Ανάρτησης : Αργύρης Τασιόπουλος
H φωτογραφία του εξωφύλλου δημιουργήθηκε με την βοήθεια της Τεχνικής Νοημοσύνης και τα εικονιζόμενα άτομα δεν είναι πραγματικά.
Σε μια εποχή όπου η πληροφορία ταξιδεύει ταχύτερα από την αλήθεια, τα κοινωνικά δίκτυα έχουν μετατραπεί σε πεδίο επιρροής, σύγκρουσης και χειραγώγησης. Από την παραπληροφόρηση και την τοξικότητα μέχρι την ψηφιακή εξαπάτηση, ο δημόσιος λόγος δοκιμάζεται όσο ποτέ άλλοτε.
Στην εργασία αυτή αναλύονται και αποκαλύπτονται οι μηχανισμοί του αόρατου κόσμου της ψηφιακής χειραγώγησης, της τοξικότητας και της εξαπάτησης στα κοινωνικά δίκτυα, ενώ παράλληλα προτείνονται απλοί και πρακτικοί τρόποι προστασίας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο όμως αναδύονται και 2 κρίσιμα ερωτήματα. Το ΠΩΣ και το ΓΙΑΤΙ.
Ένα απαραίτητο εφόδιο για όποιον θέλει να είναι ενημερωμένος και να έχει καθαρή κρίση μέσα στο χάος της πληροφορίας, γιατί η αλήθεια ποτέ δεν χάνεται, απλά πρέπει να ξέρουμε να τη βρούμε.
Πιστεύοντας η ΕΕΥΕΔ ότι το Βιβλίο αυτό είναι χρήσιμο το συμπεριέλαβε στην Ηλεκτρονική της Βιβλιοθήκη και αντί άλλης παρουσίασης, παραθέτει την “Εισαγωγή” του Βιβλίου.
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Στο σύγχρονο ψηφιακό περιβάλλον, και ιδιαίτερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παρατηρείται το φαινόμενο όπου ορισμένες μειοψηφικές ομάδες, κάνοντας χρήση –και πολλές φορές κατάχρηση– του δικαιώματος της ελευθερίας της έκφρασης που τους παρέχει το δημοκρατικό πολίτευμα, καταφέρνουν να επηρεάζουν δυσανάλογα τον δημόσιο διάλογο και την κοινή γνώμη.
Αξιοποιώντας τα όρια ανοχής της δημοκρατίας και τα εργαλεία της τεχνολογίας, οι ομάδες αυτές συχνά προβάλλουν έντονα τις απόψεις τους, δημιουργώντας μια εικόνα που δεν ανταποκρίνεται πάντα στην πραγματικότητα. Με τον τρόπο αυτό, η ανισότητα στην ένταση της φωνής οδηγεί στη διαμόρφωση μιας ιδιότυπης ψηφιακής ισορροπίας, όπου η ένταση υπερτερεί της αλήθειας και η επανάληψη υπερκαλύπτει τη λογική.
Πρόκειται συνήθως για τις λεγόμενες «θορυβώδεις μειοψηφίες», οι οποίες, χάρη στη συντονισμένη τους δράση, στηρίζονται σε ψυχολογικούς μηχανισμούς και αλγοριθμικές ευνοήσεις για να διαμορφώσουν αντιλήψεις, να προκαλέσουν αντιδράσεις και να επιβάλουν τον λόγο τους. Έτσι, δημιουργείται μια άτυπη μορφή ψηφιακής «δικτατορίας της μειοψηφίας», όπου η επιρροή δεν βασίζεται στο πλήθος, αλλά στη στρατηγική αξιοποίηση της επικοινωνίας.
Ωστόσο, πίσω από αυτό το φαινόμενο δεν κρύβεται μόνο η τεχνολογία, αλλά και η ανθρώπινη φύση. Η ανάγκη του ατόμου να ανήκει, να επιβεβαιώνει, να επιβεβαιώνεται και να ξεχωρίζει. Κάπως έτσι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτουργούν ως καθρέφτης του εαυτού μας, μετατρέποντας την επιθυμία για επικοινωνία σε αγώνα επιβολής, εντυπώσεων και κυριαρχίας.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο απλός χρήστης, μπορεί εύκολα να παρασυρθεί σε εκφράσεις επιθετικότητας, ειρωνείας ή απαξίωσης. Η ανωνυμία και η αίσθηση ασφάλειας που προσφέρει η οθόνη ενισχύουν την ψευδαίσθηση δύναμης και επιτρέπουν την εκτόνωση συναισθημάτων που στην πραγματική ζωή ίσως δεν θα εκφράζονταν ποτέ.
Η τοξικότητα λοιπόν δεν προέρχεται μόνο από οργανωμένες ομάδες ή συστηματικούς χειραγωγούς, αλλά και από καθημερινούς ανθρώπους, οι οποίοι μέσα από τη διαδικτυακή τους παρουσία, αναπαράγουν συνειδητά ή ασυνείδητα ένα κλίμα θυμού, καχυποψίας και αρνητισμού, τοξικότητας. Η συσσώρευση αυτής της συμπεριφοράς δημιουργεί ένα ψηφιακό περιβάλλον όπου η συζήτηση υποχωρεί, η ευγένεια χάνεται και ο διάλογος αντικαθίσταται από αντιπαράθεση. Πρόκειται για μια μορφή συλλογικής ψυχολογικής κόπωσης, που τρέφει και τροφοδοτεί την τοξικότητα του δημόσιου λόγου στο διαδίκτυο.
Οι άνθρωποι χειραγωγούνται και εξαπατώνται από έναν δόλιο συνδυασμό συνθηκών που αναπτύσσονται μέσα στα κοινωνικά δίκτυα: λένε όμορφα αυτά που θέλεις να ακούσεις, στοχεύουν στο κέρδος και στην εξαπάτηση, και αξιοποιούν την απουσία φίλτρων και διαφάνειας στους αλγορίθμους. Με αυτόν τον τρόπο οι επιτήδειοι εκμεταλλεύονται τόσο τα τεχνολογικά χαρακτηριστικά των πλατφορμών όσο και τις ανθρώπινες αδυναμίες — και, παράδοξα, έτσι ευημερούν τα ίδια τα κοινωνικά δίκτυα.
Σε αυτό το πλαίσιο, αναδύονται 2 κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τη διαχείριση της αλήθειας, της ευθύνης και της ηθικής στην ψηφιακή εποχή. ΠΩΣ να εξαπατήσεις, να χειραγωγήσεις, να γίνεις τοξικός και ΓΙΑΤΙ να το κάνεις.
Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα δεν είναι μόνο τεχνική, αλλά βαθιά κοινωνική και ψυχολογική, καθώς αγγίζει τη σχέση του ανθρώπου με την εξουσία, τη γνώση και την ανάγκη του για επιρροή.
Η παρούσα εργασία επιχειρεί να διερευνήσει αυτήν ακριβώς τη δυναμική. Μέσα από τη μελέτη της τοξικότητας, της χειραγώγησης και της ψηφιακής εξαπάτησης, αναζητά τα όρια μεταξύ ελευθερίας και ευθύνης, αλήθειας και εντύπωσης, γνώσης και επιρροής. Σκοπός είναι να αναδειχθεί όχι μόνο το πώς λειτουργούν οι μηχανισμοί της ψηφιακής επιρροής, αλλά και το γιατί βρίσκουν έδαφος σε μια κοινωνία που διψά για επικοινωνία, αλλά συχνά χάνει τον προσανατολισμό της μέσα στον καταιγισμό της πληροφορίας.
Στις 26 Σεπτεμβρίου 1943 στο Λακκί της Λέρου, βυθίζεται το ελληνικό αντιτορπιλικό «Βασίλισσα ‘Όλγα», μετά από την επιδρομή των γερμανικών αεροσκαφών που είχαν απογειωθεί από το κατεχόμενο αεροδρόμιο της Ρόδου. Κατά την επιδρομή, ο Κυβερνήτης του πλοίου και άλλα 70 μέλη του πληρώματος σκοτώνονται. Η αεροπορική επίθεση αυτή, με πρώτο θύμα της το αξιόμαχο ελληνικό αντιτορπιλικό, αποτέλεσε και το ξεκίνημα της «Μάχης της Λέρου». Δείτε το σχετικό αφιέρωμα της ΕΡΤ (https://www.ert.gr/…/vythisi-toy-antitorpilikoy-quot…/#ΕΡΤ Αρχείο_Ιστορία
Στον κατάλογο των νεκρών συναντούμε το όνομα του Δίοπου – Θερμαστή, Στυλιανού Βαζαίου. Εδώ έρχεται η σύμπτωση των ονομάτων να αποκαλύψει ακόμη ένα νεκρό, που δεν περιλαμβάνεται στον παρακάτω κατάλογο. Η ιστορία δημοσιεύτηκε αρχικά στην “ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ” από όπου και η σχετική φωτογραφία του δημοσιεύματος με ιδιόχειρο σημείωμα του Ναυάρχου Μόραλη .
Γεώργιος Μόραλης Αντιναύαρχος Ε.Α.του Πολεμικού Ναυτικού, Επίτιμος Διοικητής Στόλου, Παλαίμαχος Β` Παγκοσμίου Πολέμου έχει τιμηθεί δύο φορές με τον Πολεμικό Σταυρό Γ΄ Τάξης.
Όταν ο αντιναύαρχος ε.α. Γιώργος Μόραλης (1920-2020) συνάντησε, πριν χρόνια, τον Στρατιωτικό γιατρό, καθηγητή, Λάμπρο Βαζαίο, κάτι του θύμισε το όνομα.
– Βαζαίος, είπατε;
– Μάλιστα, Λάμπρος Βαζαίος.
– Τι μου θυμίσατε τώρα… Καθίστε να σας διηγηθώ μια μικρή ιστορία.
Του διηγήθηκε λοιπόν, με συγκίνηση και τρυφερότητα, ότι Βαζαίος λεγόταν ένας υποκελευστής που υπηρετούσε μαζί του στο αντιτορπιλικό «Βασίλισσα Ολγα» στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Και τον θυμόταν καλά, διότι ο Βαζαίος είχε και τον σκύλο του στο πλοίο, που όλοι τον φωνάζανε κι αυτόν «Βαζαίο». Ήταν ένα γλυκύτατο και ζωηρό σκυλάκι, η χαρά όλου του πληρώματος.
Ο αντιναύαρχος ε.α. Γιώργος Μόραλης στο γραφείο του. Μεταξύ των άλλων φωτογραφιών έχει και αυτή του Βαζαίου με τον «Βαζαίο» του…
Ο Δίοπος Βαζαίος με τον Βαζαίο όρθιο…..
«Όπως γνωρίζετε», συνέχισε ο ναύαρχος, «το “Βασίλισσα Ολγα” βυθίστηκε στο Λακκί της Λέρου, στις 26 Σεπτεμβρίου, μετά από αιφνιδιαστική επίθεση δεκάδων γερμανικών αεροσκαφών.
Πήρε μαζί του στον βυθό 73 άνδρες, με πρώτο τον κυβερνήτη, πλοίαρχο Μπλέσα, 5 αξιωματικούς, 10 υπαξιωματικούς, 54 ναύτες και άλλους 3 Αγγλους ναύτες. Μεταξύ των νεκρών ήταν και ο υποκελευστής Βαζαίος, αλλά και ο σκύλος του, ο “Βαζαίος”».
ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Στα τέλη Απριλίου 1941, λίγες μέρες πριν από τη είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα, ο Γιώργος Μόραλης είχε ακολουθησει με το ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΟΛΓΑ, το Στόλο κατά την αποδημία του στη Μέση Ανατολή. Στη Μέση Ανατολή, υπηρέτησε σχεδόν συνεχώς σε αντιτορπιλικά (ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΟΛΓΑ, ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ, ΝΑΥΑΡΙΝΟΝ και ΠΙΝΔΟΣ), μετέχοντας στις συμμαχικές επιχειρήσεις στη Μεσόγειο, περιλαμβανομένων συνοδείας νηοπομπών στην άκρως επικίνδυνη περιοχή του Τομπρούκ (1942), των επιχειρήσεων στη Δωδεκάνησο (Σεπτέμβριος-Νοέμβριος 1943, με το ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ), καθώς και των αποβάσεων στο Άντζιο της Ιταλίας (Ιανουάριος 1944, επίσης με το ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ) και τη Νότια Γαλλία (Αύγουστος 1944, με το ΠΙΝΔΟΣ).
Η ιστορία των μόνοπλων ζώων, δηλαδή του ίππου, του ημίονου και του όνου, συνδέεται στενά με την ιστορία του ανθρώπου, αφού μαζί με αυτά διέσχισε αχανείς πεδιάδες, πέρασε δύσβατα και απρόσιτα βουνά και βρήκε τους κατάλληλους τόπους για να εγκατασταθεί και να φτιάξει τη ζωή του. Η ονομασία μόνοπλα οφείλεται στο ανατομικό σχήμα των άκρων τους, τα οποία καταλήγουν σε μία οπλή.
Το άλογο στην αρχαία Ελλάδα εθεωρείτο θείο και ιερό ζώο. Κατείχε εξέχουσα θέση στη μυ-θολογία, τη νομισματική, την αγγειοπλαστική, τη ζωγραφική και γενικά στις καλές τέχνες. Ιδιαίτερα πληθωρική υπήρξε η παρουσία των αλόγων στον βίο των θεών, με αποτέλεσμα η προσωνυμία «ίππιος-ια» να δοθεί σε θεότητες όπως ο Ποσειδώνας, η Ήρα, ο Άρης, η Δήμητρα και η Αθηνά.
Πολύ πριν από το άλογο εξημερώθηκε και χρησιμοποιήθηκε κυρίως ως μεταφορικό μέσο ο όνος, ενώ οι ημίονοι ως απότοκο εύκολης σύζευξης του όνου με τη φοράδα χρησιμοποιήθηκαν ακόμη και στους Ολυμπιακούς Αγώνες στο άθλημα της απήνης, το οποίο ήταν αγώνας δρόμου μεταξύ αρμάτων. Κάθε άρμα το έσερναν δύο έως τέσσερις ημίονοι.
Το προϊόν της διασταύρωσης αρσενικού όνου με φοράδα ονομάζεται ορεύς, ενώ αυτό της διασταύρωσης επιβήτορα με θηλυκή όνο, γίννος. Ο ορεύς είναι ζώο ανθεκτικότερο με περισσότερη δυνατότητα φόρτωσης και ελκτικής ικανότητας, σε σύγκριση με τον γίννο. Οι ημίονοι ως μεταγωγικά ζώα χρησιμοποιήθηκαν ευρύτατα στο παρελθόν από όλους τους στρατούς, λόγω έλλειψης μηχανοκίνησης, κυρίως σε επιχειρήσεις επί ορεινού εδάφους. Αξιοσημείωτο είναι ότι και σήμερα χρησιμοποιούνται με διάφορες φορτώσεις από σύγχρονους στρατούς όταν επιχειρούν σε ορεινό έδαφος.
Ταχύτατα και ανθεκτικά
Όπως σε όλες τις προηγούμενες πολεμικές αναμετρήσεις του έθνους μας, έτσι και κατά τον Β´ Παγκόσμιο Πόλεμο τα μόνοπλα ζώα αποτελούσαν για χώρες όπως η δική μας, που κατά κύριο λόγο έχει ορεινή σύνθεση εδάφους και διέθετε ελάχιστα mηχανοκίνητα μέσα, βασικό στοιχείο της πολεμικής της μηχανής, με το ιππικό ως μάχιμο όπλο, με κύρια χαρακτηριστικά την ταχύτητα και την ευκινησία του, και τους ημίονους ως μεταγωγικά. Σύμφωνα με τον αρχιστράτηγο Αλέξανδρο Παπάγο, κατά την περίοδο 1936 -1 940 και στο πλαίσιο της προπαρασκευής του Στρατού για τον πόλεμο, έγιναν σημαντικές προσπάθειες για να βελτιωθεί η μαχητική του ικανότητα. Διατέθηκαν 108.783.456 δρχ. για προμήθεια 6.000 μόνοπλων ζώων, 91.834.956 δρχ. για κατασκευή σαγμάτων, ιπποσκευών, ειδών σαγής και ιπποκομίας, 10.834.956 δρχ. για αγορά κτηνιατρικού υλικού και μεγάλες πι- στώσεις για απόθεμα κριθοβρώμης 30 ημερών.
Η προμήθεια μονόπλων (ιππωνίες) από το εξωτερικό διενεργούνταν από επιτροπές αξιωματικών με τη συμμετοχή στρατιωτικών κτηνιάτρων. Οι προμήθειες αλόγων γίνονταν από τη Γιουγκοσλαβία, την Ουγγαρία, την Πολωνία και την Ιρλανδία, και ημιόνων από την Τύνιδα, την Αλγερία, την Ιταλία και την Κύπρο. Η κάλυψη των αναγκών της υπηρεσίας, όπως ήταν αναμενόμενο, δεν ήταν δυνατόν να επιτευχθεί μόνο από το Κέντρο Ιππωνιών (Κ.Ι.) της Στρατιάς. Έτσι, εντός του πρώτου διμήνου από την επιστράτευση συγκροτήθηκαν 5 Νοσοκομεία Κτηνών, 5 Κτηνιατρικά Αποσπάσματα Σωμάτων Στρατού, 19 Κτηνιατρικά Αποσπάσματα Μεραρχιών, 4 Αποθήκες Κτηνιατρικού Υλικού και 6 Κέντρα Ιππωνιών. Η συνολική δύναμη σε μόνοπλα ανήλθε με την έναρξη του πολέμου σε 150.000 ζώα και, κατά τον ταξίαρχο Κοεμτζόπουλο, ο οποίος διετέλεσε διευθυντής του Κτηνιατρικού Σώματος, σε 270.000 ζώα. Από όλα αυτά επιβίωσαν περίπου τα 70.000. Χάρη στην κτηνιατρική επίβλεψη και την επιλογή των κατάλληλων ζώων, η επίταξη των κτηνών των έφιππων μονάδων (κατά την οποία περιλαμβάνονταν πλήρης κλινική εξέταση, μαλεϊνισμός, θερμή πετάλωση και συντάσσονταν τα μητρώα) έγινε με επιτυχία και εντός των προβλεπόμενων χρονικών ορίων. Χαρακτηριστικό είναι το άρθρο του Σπύρου Μελά, «Αποχαιρετισμοί», στην εφημερίδα Εστία της 2ας Νοεμβρίου 1940, όπου, περιγράφοντας σκηνές από τις επιτάξεις, μεταξύ των άλλων υμνεί αυτά τα ζώα, χαρακτηρίζοντάς τα σαν τα πολυτιμότερα μέλη της οικογένειας, γιατί «αυτά κουβαλούν την οικογένεια στο αμπέλι και στο χωράφι, αυτά κουβαλούν τα ξύλα για το τζάκι, αυτά τα μεγάλα καλάθια με τον τρύγο, αυτά το αλεύρι στο μύλο και τα λαχανικά στην πόλη, αυτά στολισμένα με τα πολύχρωμα χράμια την κυρά στις μεγάλες γιορτές».
Στρατιώτες και ημιονηγοί με τον ποταμό Δεβόλη στο βάθος.Φωτ. Δημήτριος Α. Χαρισιάδης (Μουσείο Μπενάκη/ Φωτογραφικά Αρχεία).
Στρατιώτης με άλογο σε πηγή. Αλβανία, Φωτ. Δημήτριος Α. Χαρισιάδης (Μουσείο Μπενάκη/ Φωτογραφικά Αρχεία).
Η Κτηνιατρική Υπηρεσία του ΓΕΣ
Κύριο μέλημα του ΓΕΣ υπήρξε η επάνδρωση της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας με το κατάλληλο προσωπικό. Επισημαίνεται ότι οι κτηνίατροι ήταν ελάχιστοι, καθόσον οι υπάρχοντες στην Ελλάδα ήταν όλοι απόφοιτοι σχολών του εξωτερικού. Η έλλειψη κτηνιάτρων ανάγκασε τον Αλέξανδρο Παπάγο να απευθύνει ερώτημα στη Διεύθυνση Ανώτατης Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας «εάν η Γεωπονική και Δασολογική σχολή διδάσκονται μαθήματα Κτηνιατρικής και εάν οι απόφοιτοι των σχολών αυτών μπορούν να παρέχουν πρώτες βοήθειες στα ζώα». Η απάντηση ότι οι σπουδαστές διδάσκονται μόνο κάποια στοιχεία Κτηνιατρικής, οδήγησε την υπηρεσία να στραφεί αποκλειστικά σε πτυχιούχους ή και τελειόφοιτους φοιτητές της Κτηνιατρικής.
Ανάμεσα στις άλλες φροντίδες της Διεύθυνσης Κτηνιατρικής Υπηρεσίας του ΓΕΣ ήταν και η συγγραφή σχετικών εγχειριδίων με τις θεμελιώδεις αρχές πεταλουργικής και πεταλωτικής. Συγγραφέας του εγχειριδίου Οπλή και πετάλωσις των μονόπλων και των βοοειδών, στο οποίο βασίστηκε και το εγχειρίδιο του πεταλωτού, ήταν ο ταξίαρχος Ματθαιάκης, ο οποίος διετέλεσε διευθυντής Κτηνιατρικού Σώματος. Το πλέον ενδιαφέρον όμως, από τακτικής πλευράς, ήταν οργάνωση και δημιουργία των Κτηνιατρικών Αποσπασμάτων των Μεραρχιών Πεζικού, της Μεραρχίας Ιππικού και των Σωμάτων Στρατού. Συγκροτούνταν στον πόλεμο με δύναμη 2 έως 4 αξιωματικών κτηνιάτρων και 29 έως 52 οπλιτών, και αποτελούσαν ανεξάρτητες Μονάδες υπαγόμενες στον διευθυντή Κτηνιατρικής Υπηρεσίας των Σχηματισμών. Η κύρια αποστολή τους ήταν η συγκέντρωση και θεραπεία των τραυματιζόμενων κτηνών, η διακομιδή τους στα Νοσοκομεία Κτηνών και ο ανεφοδιασμός των μονάδων με κτηνιατρικό υλικό.
Επιτυχής υπήρξε και ο ανεφοδιασμός σε κτηνιατρικό και φαρμακευτικό υλικό. Ο ανεφοδιασμός σε πεταλωτικό υλικό έγινε κανονικά, αν και υπήρξαν δυσχέρειες σχετικά με το μέγεθος των πετάλων, ιδιαίτερα στα επίτακτα ζώα. Το μεγάλο πρόβλημα για την υπηρεσία ήταν η εύρεση και αγορά νομής, κυρίως χόρτου, λόγω αυξημένης ζήτησης και των εξαιρετικά δυσμενών καιρικών συνθηκών που επικράτησαν τον χειμώνα του 1940-1941.
Οι ηρωικοί κτηνίατροι
Όλες οι προσπάθειες του πρωθυπουργού Ιωάννη Μεταξά να αποφύγει τον πόλεμο με κάθε τρόπο απέβησαν μάταιες. Έτσι, στις 28 Οκτωβρίου 1940 ο πόλεμος έφτασε και στην Ελλάδα. Οι επιχειρησιακές ανάγκες επέβαλαν στους Έλληνες μαχητές τη χρησιμοποίηση των μόνοπλων ζώων κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες και με οποιοδήποτε τίμημα.
Είναι χαρακτηριστική και ιδιαίτερα συγκινητική η μαρτυρία το 1977 του μεγάλου μας ηθοποιού και εφέδρου υπολοχαγού Διονύση Παπαγιαννόπουλου σε τηλεοπτική εκπομπή του Φρέντυ Γερμανού. Περιγράφοντας στιγμές του πολέμου στα βορειοηπειρωτικά βουνά, χαρακτηρίζει ως ιδιαίτερα τυχερούς όλους αυτούς που δίπλα τους είχαν μουλάρια, αφού κατά την πορεία κατάκοποι και άυπνοι, πιάνοντας την ουρά των μουλαριών, τα ακολουθούσαν ακόμα και κοιμώμενοι περπατώντας ή, κατά τις ολιγόλεπτες στάσεις, αναπαύονταν ακουμπώντας επάνω τους για να ζεσταθούν.
Ο σφοδρότατος χειμώνας του 1940 και η αδυναμία προστασίας των μονόπλων από αυτόν στα προωθημένα και ιδίως στα εν κινήσει τμήματα είχε σαν συνέπεια τον θάνατο χιλιάδων ζώων. Κατά το πρώτο δίμηνο του πολέμου δοκιμάστηκε ιδίως η Μεραρχία Ιππικού, αλλά και η Ταξιαρχία, η οποία έδρασε ως ταχυκίνητο τμήμα πεζικού κάτω από ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες. Εξαιτίας του ψύχους και της έλλειψης νομής, οι απώλειες της Μεραρχίας υπερέβησαν το 50% της δύναμής της.
Άλλη σοβαρή αιτία απωλειών υπήρξε η μη κανονική διαφρόντιση των ζώων κυρίως στις επιστρατευθείσες μονάδες, οι οποίες στερούνταν κτηνιάτρου, και οι επίστρατοι ημιονηγοί προέρχονταν συχνά από πόλεις, δεν ήταν εξοικειωμένοι με τα ζώα και δεν είχαν εκπαιδευτεί σε ιππωνιακά αντικείμενα. Η μη κανονική σάξη και φόρτωση των ζώων και η μη κανονική τήρηση των κανόνων πειθαρχίας στις πορείες είχε ως συνέπεια την αύξηση των Τραυμάτων σαγής σε μεγάλη έκταση. Αποτέλεσαν το 80-90% των τραυμάτων. Το Νοσοκομείο Κτηνών Αθηνών ημερησίως διενεργούσε 25-30 επεμβάσεις ακρωμίας με γάγγραινα και συρίγγια. Στα Νοσοκομεία Κτηνών Θεσσαλονίκης και Λάρισας ο αριθμός των νοσηλευόμενων κτηνών υπερέβη τα 1.500. Τα Κτηνιατρικά Αποσπάσματα των Σωμάτων Στρατού υποδέχονταν ασθενή ζώα κυρίως από Μονάδες που δεν διέθεταν κτηνιάτρους, όπως χαρακτηριστικά συνέβαινε στους λόχους ημιονηγών, που διέθεταν 21 ίππους και 837 ημίονους. Ιδιαίτερο βάρος δέχθηκαν και τα Κέντρα Ιππωνιών, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα το Α´ Κέντρο Ιππωνιών στην Πεδινή Ιωαννίνων, το οποίο δέχθηκε, ταξινόμησε και περιέθαλψε πάνω από 4.000 κτήνη με ρυθμό 230 μόνοπλα ζώα την ημέρα.
Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στο τεράστιο έργο και την προσφορά των κτηνιάτρων, μονίμων και εφέδρων, αλλά και των τεχνιτών και νοσοκόμων κτηνών σε όλα τα κλιμάκια διοίκησης. Χαρακτηρισμοί όπως «απέδωσε λαμπρό έργο, διαπνεόμενος από εξαίρετο πατριωτισμό» κοσμούν τα ατομικά τους βιβλιάρια. Χαρακτηριστική περίπτωση ηρωισμού ήταν αυτή του ανθυποκτηνίατρου Σπυρίδωνα Μαριακάκη, για τον οποίο ο διοικητής της 17ης Ομάδος Αναγνώρισης αναφέρει: «Κατά κρίσιμον στιγμήν έδραμε μετά αραβίδος αυτοβούλως εις την πρώτην γραμμήν της μάχης… έτρεχε προς τα τραυματιζόμενα ζώα και τραυματισθέντος του ιατρού της Μονάδος, έσπευσεν και τον αντικατέστησεν εις την περίθαλψην των τραυματιών πλήρης αυταπαρνήσεως και υπό καταιγισμόν πυρός».
«Το χάιδεψα λίγο στο σβέρκο και το φίλησα…»
Στις 18 Μαρτίου 1941, ο Χίτλερ αποφασίζει την καθολική κατάληψη της Ελλάδος, και στις 05.15 το πρωί της 6ης Απριλίου αρχίζει η γερμανική επίθεση προσβάλλοντας τη Γραμμή Μεταξά. Πριν ακόμα μπουν οι Γερμανοί στη Θεσσαλονίκη, το Κέντρο Ιππωνιών Θεσσαλονίκης οπισθοχώρησε συντεταγμένα μεταφέροντας σιδηροδρομικά το σύνολο των αλόγων του στην Αθήνα. Εκεί τα 500 περίπου άλογα, χωρίς τυπικές διαδικασίες, παραχωρήθηκαν σε κτηματίες που τα ζώα τους είχαν επιταχθεί. Κάτι ανάλογο έγινε με πρωτοβουλία των στρατιωτικών κτηνιάτρων που υπηρετούσαν σε μονάδες, οι οποίοι, πριν πέσουν στα χέρια των κατακτητών, πρόλαβαν και παραχώρησαν πολλά ζώα σε αγρότες. Οι στρατιωτικοί κτηνίατροι απέκρυψαν σημαντικές ποσότητες κτηνιατρικού και επιστημονικού υλικού από τις αποθήκες Ηπείρου και των Αθηνών ώστε να μην πέσει στα χέρια των Γερμανών.
Ο πολεμικός ανταποκριτής Σπύρος Τριανταφύλλου στο φύλλο της 9ης Μαρτίου 1941 της εφημερίδας Ακρόπολις μεταφέρει με τη διήγηση ενός ιππέα την τραγική στιγμή του αποχωρισμού από τον πολεμικό του σύντροφο, το άλογό του:
« […] Σ’ ένα χαντάκι, σκεπασμένο με χιόνι, ο ψαρής μου κόλλησε. Πεινασμένο, μουσκεμένο ως το κόκαλο, ταλαιπωρημένο από το αδιάκοπο τρέξιμο πάνω στα κατσάβραχα ήταν γραφτό του να μείνει εκεί. Το χάιδεψα λίγο στο σβέρκο και το φίλησα. Και κίνησα. Σε λίγα βήματα γύρισα να ιδώ για τελευταία φορά. Μπορεί να ήταν ζώο, αλλά ήταν σύντροφος στον πόλεμο. Είχαμε δει τόσες φορές μαζί το θάνατο, είχαμε περάσει μαζί μερόνυχτα ζωής τέτοιας που δεν λησμονιέται ποτέ. Και το είδα να με κοιτάζει που έφευγα. Τι ματιά ήταν αυτή, βρε παιδιά. Πόσο παράπονο, πόση λύπη φανέρωνε. Μ’ έπιασε το κλάμα. Ο πόλεμος δεν αφήνει καιρό για τέτοια. Σε μια στιγμή σκέφτηκα να το σκοτώσω. Δεν βάσταξε όμως η καρδιά μου. Και το άφησα εκεί. Με κοίταζε ως που χάθηκα πίσω από το βράχο».
Αποτελεί μέγιστο χρέος όλων μας να αποδώσουμε φόρο τιμής στους λησμονημένους από τους περισσότερους σήμερα άλογους «συμπολεμιστές» μας, τα άλογα και τα μουλάρια, που θυσιάστηκαν κατά χιλιάδες και παρά τη δική τους θέληση στους αγώνες του Έθνους, δοξάζοντας τον Στρατό μας στα ιερά πεδία των μαχών. Δυστυχώς μέχρι και σήμερα ουδέποτε τιμήθηκαν για την προσφορά και τη θυσία τους τόσο αυτά όσο και οι ηρωικοί ημιονηγοί τους.•
Από τα πρακτικά Διεθνούς Συμποσίου (Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης, 21-23 Σεπτεμβρίου 2012)
Στις αρχές του 20ού αιώνα η Θεσσαλονίκη διεκδικούσε τη θέση της δεύτερης σημαντικότερης πόλης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ήταν, χωρίς αμφιβολία, η πιο προοδευτική και φιλελεύθερη πόλη και το επίκεντρο των Βαλκανίων. Διοικητικά, ήταν η πρωτεύουσα του βιλαετίου (γενική διοίκηση) Θεσσαλονίκης, το οποίο είχε πληθυσμό 1.100.000 άτομα. Το βιλαέτι χωριζόταν σε τρία σαντζάκια (νομούς): της Θεσσαλονίκης, των Σερρών και της Δράμας. Το σαντζάκι της Θεσσαλονίκης χωριζόταν επίσης σε δεκατρείς καζάδες (επαρχίες), που διαιρούνταν με τη σειρά τους σε ναχιέδες (περιοχές), συνοικίες (αστικές περιοχές), χωριά και τσιφλίκια. Η στρατηγική της θέση στον ομφαλό των Βαλκανίων, ο κοσμοπολίτικος χαρακτήρας της με την παρουσία των διαφόρων εθνοτήτων και των Φραγκολεβαντίνων, η άμεση επαφή της με τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, η πλουτοπαραγωγική ενδοχώρα, ο συσσωρευμένος αμύθητος πλούτος ορισμένων οικογενειών, η ισχυρή μεσαία αστική της τάξη και η έντονη καλλιτεχνική, φιλολογική και εκπαιδευτική ζωή την καθιστούσαν μια από τις πιο ενδιαφέρουσες πόλης της ανατολικής Μεσογείου, ένα περιβάλλον γεμάτο ορμή και ζωντάνια.
Η εκτίμηση του πληθυσμού της Θεσσαλονίκης και της κατανομής του στα χρόνια της οθωμανικής διοίκησης ήταν θέμα υποκειμενικό. Οι επιχειρούμενες απογραφές διέφεραν ριζικά μεταξύ τους ανάλογα με το θρήσκευμα, την εθνικότητα ή τους απώτερους σκοπούς εκείνων που διενεργούσαν την απογραφή, απηχούσαν δε πολύ περισσότερο τις απόψεις των απογραφέων παρά την ακριβή εθνολογική κατάσταση. Το 1903 η Διεύθυνση Απογραφής του βιλαετίου εξέδωσε προσαρμοσμένα στατιστικά στοιχεία της απογραφής του 1883 με βάση το θρήσκευμα, από τα ληξιαρχικά στοιχεία των διαφόρων διοικητικών μονάδων. Τα στοιχεία αυτά δημοσιεύτηκαν στη Journal de Salonique στις 2 Μαρτίου 1903. Ο συνολικός πληθυσμός της εντός των τειχών πόλης μαζί με τους ναχιέδες της Καλαμαριάς, ανατολικά της πόλης, και της συνοικίας του Βαρδάρι, δυτικά της πόλης, εκτιμήθηκε στις 125.000. Ο πληθυσμός των εντός των τειχών 77 συνοικιών υπολογίστηκε στις 87.000 (49,50% άνδρες και 50,50% γυναίκες). Η κατανομή με βάση το θρήσκευμα ήταν 51% Εβραίοι, 28% μουσουλμάνοι, 17% Έλληνες, 2% Βούλγαροι και 2% λοιποί. Αξίζει να αναφερθεί ότι στα πρακτικά της Δημογεροντίας (3) στις 25 Ιουνίου 1911 αναγράφεται ότι: «κατά απογραφήν του ορθοδόξου πληθυσμού εις τας επαρχίας των επισκοπών της Ιεράς Μητροπόλεως εδείχθη ότι η πόλις της Θεσσαλονίκης αριθμεί πληθυσμόν 19.121, και η επαρχία Θεσσαλονίκης 48.958». Το 1912 ο πληθυσμός της πόλης εκτιμάται στις 155.000 λόγω της μετανάστευσης πολλών χιλιάδων από τη μακεδονική ενδοχώρα και της σημαντικής επέκτασης της «εκτός των τειχών» πόλης. Η Θεσσαλονίκη, με μουσουλμανικό πληθυσμό γύρω στο 25%, είχε το χαμηλότερο ποσοστό μουσουλμάνων από κάθε άλλη μεγαλούπολη της αυτοκρατορίας (π.χ. Σμύρνη και Βηρυτός 35%, Κωνσταντινούπολη 45%).
Κάθε κοινότητα ή παροικία ζούσε στον δικό της μικρόκοσμο με τις εσωτερικές της διαμάχες και τα δικά της προβλήματα, είχε τους δικούς της τόπους λατρείας, τις δικές της συνοικίες, τα δικά της σχολεία, τα δικά της καφενεία, το δικό της σύστημα κοινωνικής αρωγής (νοσοκομεία, πτωχοκομεία, ορφανοτροφεία κ.ά.), τα δικά της ήθη και έθιμα, τις δικές της γιορτές και αργίες και τους δικούς της κανόνες και διοίκηση. Πού αλλού μπορούσε κανείς να συναντήσει πόλη, όπου τα μαγαζιά των μουσουλμάνων έκλειναν την Παρασκευή, τα μαγαζιά των Εβραίων το Σάββατο και τα μαγαζιά των χριστιανών την Κυριακή; Όλες μαζί όμως είχαν κατορθώσει να ζουν σχετικά αρμονικά, με ανεκτικότητα, αν και, όπως ήταν φυσικό, υπήρχαν προστριβές και έριδες, προερχόμενες τις περισσότερες φορές από προσωπικές αντιζηλίες, επαγγελματικές ή εμπορικές διαφορές αλλά και από εξωγενείς παράγοντες. Το μόνο κοινό σημείο όλων αυτών των κοινοτήτων ήταν το αλισβερίσι και ο μόνος κοινός τόπος συνάντησης τα τσαρσιά, δηλαδή οι αγορές.
Η εβραϊκή κοινότητα αποτελούσε πάνω από το 50% του πληθυσμού και κατ’ εκτίμηση το 1912 αριθμούσε από 65.000 έως 75.000 άτομα. Ως κοινά συνεκτικά χαρακτηριστικά της αναδεικνύονταν η θρησκεία και η ισπανοεβραϊκή γλώσσα. Τα μέλη της ήταν κατά κύριο λόγο Οθωμανοί υπήκοοι, αλλά υπήρχαν και πολλοί με την ιταλική και λιγότεροι με την ισπανική υπηκοότητα. Αξίζει να σημειωθεί ότι από τους 3.000 περίπου Ιταλούς υπηκόους της Θεσσαλονίκης οι 2.000 ήταν Εβραίοι. Είχε γύρω στις 20 πολύ πλούσιες οικογένειες, μια μεσαία τάξη με 1.500 περίπου οικογένειες ενώ πάνω από το 60% ήταν πάμφτωχοι, τελείως αμόρφωτοι και ζούσαν κάτω από άθλιες συνθήκες. Οι πάρα πολύ πλούσιες οικογένειες (π.χ. Αλλατίνι, Φερνάντεζ, Μισραχή, Μορπούργο, Σαούλ Μοδιάνο κ.ά.) είχαν αρχίσει σιγά-σιγά να εκποιούν την περιουσία τους από το 1904 και να μετοικούν σε άλλες ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις.
Εβραία με την παραδοσιακή ενδυμασία της και με το αγοράκι της στην Καμάρα
Αναμφίβολα, η οικονομική δύναμη της πόλης βρισκόταν κατά πολύ μεγάλο βαθμό στα χέρια των Εβραίων καθώς ήλεγχαν πάνω από το 80% της οικονομίας της πόλης αλλά και της ευρύτερης μακεδονικής ενδοχώρας, περιλαμβανομένης και της Αλβανίας, με πληθυσμό γύρω στα 4.000.000. Η Θεσσαλονίκη τροφοδοτούσε τα δευτερεύοντα αστικά κέντρα και την ύπαιθρο της Μακεδονίας με όλα τα αγαθά και συγχρόνως απορροφούσε σχεδόν όλη την παραγωγή σε αγροτικά προϊόντα (σιτηρά, καπνά, μετάξι κ.ά.) και όλο τον ορυκτό πλούτο για εξαγωγή. Λιγοστές σχετικά οικογένειες ήλεγχαν τη γεωργική παραγωγή, τη βιομηχανία, το εμπόριο, τις τράπεζες, την κεφαλαιακή αγορά, την εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πόρων, αντιπροσώπευαν όλους τους μεγάλους ευρωπαϊκούς οίκους και ήταν μεγαλοϊδιοκτήτες γης και ακινήτων. Οι Εβραίοι τραπεζίτες ήταν οι μεγαλύτεροι δανειστές της αυτοκρατορίας και ειδικά στη μακεδονική ενδοχώρα οι δανειστές των Τούρκων μεγαλοτσιφλικάδων. Συγχρόνως, η μεσοαστική τάξη ήλεγχε το μεταπρατικό εμπόριο, τις εισαγωγές και εξαγωγές, τις ασφαλιστικές εργασίες και πλήθος άλλων δραστηριοτήτων. Οι πρόκριτοι της κοινότητας κατοικούσαν σε πολυτελείς οικίες κατά μήκος της λεωφόρου των Εξοχών (σημερινή οδός Βασιλίσσης Όλγας). Η κοινότητα όμως, παρόλο τον πλούτο της, είχε μία τάξη απόρων γύρω στα 30.000 άτομα, που φυτοζωούσαν κάτω από τρισάθλιες συνθήκες χωρίς το παραμικρό εισόδημα και που η επιβίωσή τους βασιζόταν στην ελεημοσύνη της κοινότητας και των φιλανθρωπικών οργανώσεων. Η φτωχολογιά αυτή κατοικούσε στο κάτω τμήμα της πόλης, που περικλειόταν από τις σημερινές οδούς Προξένου Κορομηλά, Αριστοτέλους, Ερμού και Παλαιών Πατρών Γερμανού. Η εβραϊκή κοινότητα διατηρούσε εξαιρετικές σχέσεις με τις οθωμανικές αρχές της πόλης.
Η ελληνική κοινότητα, που αντιπροσώπευε πάνω από το 20% του συνολικού πληθυσμού, ήταν ιδιαίτερα ομοιογενής με κοινή θρησκεία και γλώσσα, με ισχυρή αστική τάξη και χωρίς τις τεράστιες ταξικές ανισότητες που υπήρχαν στις άλλες κοινότητες. Ορισμένα μέλη της κοινότητας είχαν την ελληνική ή τη ρωσική υπηκοότητα, ενώ υπήρχε και περιορισμένος αριθμός σλαβοφώνων από τα γύρω χωριά καθώς και μεγάλος αριθμός Βλάχων με τη δική τους γλώσσα. Στους κόλπους της υπήρχε σημαντικός αριθμός εμπόρων χονδρικής και λιανικής, καταστηματαρχών, ναυτικών πρακτόρων, ξενοδόχων, εστιατόρων και αντιπροσώπων.
Μεσοαστική ελληνική οικογένεια.
Οι Έλληνες αποτελούσαν τον αμέσως επόμενο οικονομικό παράγοντα της πόλης μετά τους Εβραίους. Συγχρόνως όμως θεωρούνταν πολύ συντηρητικοί, αδιάφοροι προς κάθε τι καινούριο και εκ πεποιθήσεως γεροντοπαλίκαρα, με αποτέλεσμα να τους αποκαλούν «μπαγιάτηδες». Δεν πρέπει, ωστόσο, να παραγνωρίζεται ότι η ελληνική κοινότητα, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη, ένιωθε την παρουσία και την πίεση του κατακτητή. Οι Έλληνες κατοικούσαν στην κεντρική και ανατολική πλευρά της «εντός των τειχών» πόλης, στις συνοικίες του Αγίου Νικολάου, Αγίου Αθανασίου, Παναγούδας, Αγίου Υπατίου, Υπαπαντής και Αγίου Κωνσταντίνου. Στη συνοικία του Αγίου Αθανασίου, ειδικότερα, είχε συγκεντρωθεί και ο μεγαλύτερος αριθμός των βλαχόφωνων Ελλήνων.
Επιφανείς Θεσσαλονικείς στην έπαυλη του Περικλή Χατζηλαζάρου. Από αριστερά προς τα δεξιά οι: Περικλής Χατζηλαζάρου, Κλέων Χατζηλαζάρου, Ιωάννης Μπουτάρης και Γεώργιος Κώνστας.
Η μουσουλμανική κοινότητα, που αντιστοιχούσε γύρω στο 25% του πληθυσμού, ήταν η πιο ανομοιογενής. Οι Ντονμέδες (= εξισλαμισμένοι Εβραίοι) αποτελούσαν κάτι λιγότερο από το ήμισυ του πληθυσμού, με γύρω στα 11.000 άτομα· όλοι τους ήταν Οθωμανοί υπήκοοι, με γλώσσα την τουρκική και την ισπανοεβραϊκή και έθιμα κυρίως εβραϊκά. Ήταν κατά κύριο λόγο δημόσιοι υπάλληλοι, έμποροι, διατηρούσαν ορισμένες βιομηχανίες ενώ ήλεγχαν απόλυτα τον τουρκικό τύπο. Ήταν η μόνη κοινότητα που εμφανιζόταν ιδιαίτερα ανταγωνιστική προς την ελληνική και πάντα με αρνητική διάθεση. Δεύτερη σε πληθυσμιακή σειρά ήταν οι Αλβανοί με γλώσσα την αλβανική και την τουρκική, απασχολούμενοι κυρίως στον στρατό, στη χωροφυλακή, ως καβάσηδες και ως περιπλανώμενοι μικρέμποροι. Υπήρχαν επίσης αρκετοί Κιρκάσιοι (που ήρθαν το 1856 μετά τον Κριμαϊκό Πόλεμο και το 1880 μετά τον ρωσοτουρκικό πόλεμο, συγκεντρωμένοι στη συνοικία γύρω από τη μονή Βλατάδων), Βόσνιοι (που ήρθαν το 1878 μετά τη συνθήκη του Βερολίνου), λίγοι Άραβες, Κούρδοι και Αθίγγανοι. Οι Οσμανλήδες, η αρχοντική και εύπορη τάξη, κατοικούσαν στην Άνω πόλη (το μπαΐρι) σε μονοκατοικίες πνιγμένες στο πράσινο και στα νερά, σε πλήρη αντιδιαστολή με την υπόλοιπη πόλη, ενώ σιγά-σιγά μετακινήθηκαν και προς τη λεωφόρο των Εξοχών. Οι περισσότεροι απ’ αυτούς ήταν ιδιοκτήτες ακινήτων και τσιφλικάδες, που είτε νοίκιαζαν τα χωράφια τους είτε τα καλλιεργούσαν με δικούς τους κολλήγες. Αποτελούσαν επίσης τον κύριο όγκο των δημοσίων υπαλλήλων, ενώ υπήρχε ένας περιορισμένος αριθμός βιομηχάνων, εμπόρων και τραπεζιτών. Η κοινωνική τους ζωή ήταν πολύ περιορισμένη με κέντρο βάρους το τζαμί και τον τεκέ της γειτονιάς.
Το «πολιτισμικό και μορφωτικό» κέντρο των ανδρών ήταν το καφενείο, ενώ οι γυναίκες παρέμεναν κλεισμένες στο σπίτι και κυκλοφορούσαν μόνο με φερετζέ. Ιδιάζοντα ρόλο στη ζωή πολλών μουσουλμάνων είχαν τα θρησκευτικά μυστικιστικά τάγματα, με σημαντικότερα αυτά των Μεβλεβί -τα μέλη του ήταν γνωστά και ως περιστρεφόμενοι δερβίσηδες- των Μπεκτασί και των Μελαμί, όλα με σημαντική παρουσία στη Θεσσαλονίκη. Η βουλγαρική κοινότητα αποτελούνταν από σλαβοφώνους με βουλγαρική συνείδηση, που είχαν εγκατασταθεί μόνιμα στη Θεσσαλονίκη από τη γύρω ύπαιθρο και από τη μακεδονική ενδοχώρα, καθώς και από πολλούς εποχιακούς, όπως μαθητές στα βουλγαρικά σχολεία, εργάτες και υπηρετικό προσωπικό. Ήταν στην πλειονότητά τους χριστιανοί ορθόδοξοι υπαγόμενοι στην Εξαρχία, ενώ υπήρχαν και αρκετοί Ουνίτες. Αριθμητικά, μαζί με τους εποχιακούς, υπολογίζονταν γύρω στις 5.000 με 6.000.
Μεσοαστική μουσουλμανική οικογένεια με τη γυναίκα πάντα να απουσιάζει από τις φωτογραφίες.
Η σερβική παροικία ήταν ολιγάριθμη με λιγότερα από 500 άτομα, κυρίως Σέρβοι υπήκοοι, χριστιανοί ορθόδοξοι και με γλώσσα τα σερβικά. Οι Αρμένιοι δεν ξεπερνούσαν τους 250 με 300. Διατηρούσαν τη δική τους γλώσσα, ήταν κυρίως χριστιανοί ορθόδοξοι και ορισμένοι μόνο καθολικοί.
Η κοινότητα των Φραγκολεβαντίνων είχε περίπου 3.000 μέλη και αποτελούνταν από Ιταλούς, Γάλλους, Βέλγους, Ολλανδούς, Γερμανούς και Εγγλέζους υπηκόους που ζούσαν μόνιμα στο Λεβάντ (= ανατολική Μεσόγειο). Οι Φραγκολεβαντίνοι είχαν δυσανάλογη δύναμη σε σχέση με τον αριθμό τους, ήταν ως επί το πλείστον έμποροι, αντιπρόσωποι ευρωπαϊκών οίκων, γαιοκτήμονες, διπλωμάτες, ιερείς και ιεραπόστολοι και είχαν μεγάλα προνόμια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, όπως πλήρη φορολογική απαλλαγή, ετεροδικία κ.ά., ενώ συγχρόνως εξυπηρετούσαν τα κάθε είδους συμφέροντα, νόμιμα και μη, των προυχόντων της οθωμανικής άρχουσας τάξης.
Μέλη της φραγκολεβαντίνικης οικογένειας των Άμποτ.
Η περίοδος από το 1878 έως το 1912 χαρακτηρίστηκε από την εισβολή του ευρωπαϊκού καπιταλισμού στη Μακεδονία και ειδικότερα στη Θεσσαλονίκη, που εκφράστηκε με τεράστιες επενδύσεις στους σιδηροδρόμους και σε πολλά αναπτυξιακά έργα, όπως λιμενικές εγκαταστάσεις, δημόσιες συγκοινωνίες με ιπποκίνητα και κατόπιν ηλεκτροκίνητα τραμ, δίκτυα ύδρευσης, αποχέτευσης και φωταερίου, ηλεκτροφωτισμό, ακτοπλοΐα, διάνοιξη δρόμων, εξωραϊστικά έργα, αποξηράνσεις ελών κ.ά. Συγχρόνως, έγιναν τεράστιες ιδιωτικές επενδύσεις στο εμπόριο, τη βιοτεχνία, τη βιομηχανία (π.χ. αλευρόμυλοι, κεραμοποιεία, νηματουργεία και υφαντουργεία, βυρσοδεψεία, ζυθοποιίες, πολυκαταστήματα, ξενοδοχεία κ.ά.) και σε πολυτελείς κατοικίες από τα υπερκέρδη που είχαν συσσωρευθεί τις προηγούμενες δεκαετίες.
Η Θεσσαλονίκη, ως συμπρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και με τον έντονο διεθνή χαρακτήρα της, υποσκέλιζε κατά πολύ όλες τις άλλες πόλεις των Βαλκανίων. Ο αριθμός των γενικών προξενείων στη Θεσσαλονίκη ήταν περίπου ίδιος με τον αριθμό των πρεσβειών στην Αθήνα. Οι γενικοί πρόξενοί της ήλεγχαν όλα τα προξενεία των κρατών τους στο ευρωπαϊκό τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και το έργο τους ήταν έντονα πολιτικό, αλλά συγχρόνως και η αιχμή των εμπορικών και οικονομικών συναλλαγών των κρατών τους. Επιπλέον, η Θεσσαλονίκη συνιστούσε το κέντρο βάρους των τάσεων ανανέωσης και εκδημοκρατισμού στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Εδώ δημιουργήθηκε το διευθυντήριο των Νεοτούρκων, καθώς ο Σουλτάνος έδιωχνε από την Κωνσταντινούπολη στη Θεσσαλονίκη όλους τους νεωτερίζοντες και ανυπάκουους αξιωματικούς. Συγχρόνως, μέσα από την εβραϊκή κοινότητα της πόλης ξεπήδησαν οι πρώτες οργανωμένες ιδέες πολιτικής ισότητας και κοινωνικής αξιοπρέπειας.
Η Θεσσαλονίκη ήταν ο συγκοινωνιακός κόμβος ανάμεσα στη νοτιοανατολική Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή, όπου κατέληγε το ευρωπαϊκό δίκτυο των σιδηροδρόμων. Το λιμάνι της, που συναγωνιζόταν στη Μεσόγειο το λιμάνι της Μασσαλίας, πραγματοποιούσε το 1/7 του συνολικού εξαγωγικού εμπορίου της αυτοκρατορίας.
Η παραλία και το λιμάνι της Θεσσαλονίκης έσφυζαν από κίνηση.
Το 1911 οι εξαγωγές έφθασαν σε αξία τις 1.428.000 λίρες Αγγλίας, το 26% περίπου του συνόλου των εξαγωγών της Ελλάδας, με κυριότερα προϊόντα τον καπνό και τα δημητριακά. Την ίδια χρονιά οι εισαγωγές ήταν αξίας 4.663.000 λιρών Αγγλίας, το 70% του συνόλου των εισαγωγών της Ελλάδας, με κυριότερα προϊόντα τα κλωστοϋφαντουργικά, τα χημικά, τη ζάχαρη και τον καφέ. Τη μερίδα του λέοντος είχε η Αυστροουγγαρία με ποσοστό 20% και ακολουθούσε η Γαλλία. Η βαλκανική ενδοχώρα ανέπνεε μέσα από τη Θεσσαλονίκη. Σχεδόν όλη η γεωργική της παραγωγή κατέληγε στην πόλη και όλα τα αναγκαία βιομηχανικά και καταναλωτικά προϊόντα ξεκινούσαν απ’ αυτή. Η βιομηχανική και εμπορική της κίνηση την καθιστούσαν ιδιαίτερα ελκυστική στο ξένο κεφάλαιο. Η σιδηροδρομική της σύνδεση με το Βελιγράδι, το Μοναστήρι και την Κωνσταντινούπολη, η κατασκευή πολύ σημαντικών έργων υποδομής, οι μεταρρυθμίσεις στη διοίκηση και η συνακόλουθη έντονη οικονομική ανάπτυξη μεταμόρφωσαν την πόλη. Δημόσιοι υπάλληλοι, ξένοι αξιωματικοί, δημοσιογράφοι όλων των μεγάλων εφημερίδων του κόσμου έδωσαν στην πόλη μια καινούρια διάσταση.
Οι μήνες πριν από την απελευθέρωση ήταν δύσκολοι για τη Θεσσαλονίκη. Ξεφυλλίζοντας τη Μακεδονία και την Παμμακεδονική από την 1η Ιανουαρίου έως την 5η Οκτωβρίου 1912 οδηγούμαστε αβίαστα στο συμπέρασμα ότι η πόλη ήταν σε αναβρασμό και με έξαρση στην εγκληματικότητα. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία αντιμετώπιζε τεράστια εσωτερικά και εξωτερικά προβλήματα που επηρέαζαν τη ζωή στην πόλη.
Η μακεδονική ενδοχώρα έβραζε. Καθημερινά υπήρχαν αναφορές για πολύνεκρες συμπλοκές ανάμεσα στον τουρκικό στρατό και σε ληστροσυμμορίες Βουλγάρων, Ελλήνων και Αλβανών, ανάμεσα στον τουρκικό στρατό και σε ανταρτικές ομάδες Ελλήνων και Βουλγάρων, ανάμεσα σε Έλληνες και Βουλγάρους που επεδίωκαν με κάθε μέσο την επικράτησή τους. Το σοβαρότερο πρόβλημα ήταν οι παρακρατικές συμμορίες Τούρκων (ανάμεσά τους και πολλοί στρατιώτες) που λήστευαν, σκότωναν και τρομοκρατούσαν τους πάντες. Συγχρόνως, σημειώνονταν συχνές εξεγέρσεις στρατιωτικών μονάδων αλλά και μεμονωμένα περιστατικά δολοφονιών, βιασμών, εκβιασμών και απαγωγών. Ο φόβος και η αβεβαιότητα που επικρατούσε στην ενδοχώρα είχε ως αποτέλεσμα τη μεγάλη μείωση της αγροτικής παραγωγής και τη δημιουργία τεράστιων ελλείψεων, γιατί η τροφοδοσία από τη Θεσσαλονίκη είχε σχεδόν διακοπεί εξαιτίας της αναρχίας. Η κυβέρνηση είχε χάσει τελείως τον έλεγχο· η δικαιοσύνη ήταν ανύπαρκτη.
Ο δημοσιογράφος των Times του Λονδίνου Price (236) έγραψε για την περίοδο 1911-1912:
«Οι Τούρκοι ποτέ δεν κατάφεραν να αφομοιώσουν την ιδέα ότι ο Χριστιανός είναι ίσος με τον Μουσουλμάνο. Η ιστορία τους, ο βίος τους και η νοοτροπία τους ήταν αντίθετη με την ιδέα της ισότητας. Ως αποτέλεσμα, όταν ένας Τούρκος δολοφονούσε έναν Χριστιανό ήταν σχεδόν βέβαιο ότι ο δολοφόνος θα παρέμενε ατιμώρητος. […] Η αναρχία είχε κυριεύσει τη Μακεδονία. Η γενική κατάσταση στην περιοχή είχε φθάσει στο απροχώρητο. Υπήρχε παντελής έλλειψη ασφάλειας της ζωής και της περιουσίας. Οι λεηλασίες και οι δολοφονίες ευδοκιμούσαν και οι αρχές ήταν ανίκανες να ελέγξουν την ανομία. Σε μικρή απόσταση από τη Θεσσαλονίκη ο αγροτικός πληθυσμός ήταν τόσο τρομοκρατημένος, που με τη δύση του ηλίου αμπαρωνόταν στο σπίτι του».
Αυτό το τόσο αρνητικό κλίμα επιδεινώθηκε και από την πολιτική κρίση που μάστιζε την αυτοκρατορία. Τον Ιανουάριο του 1912 το Νεοτουρκικό Κομιτάτο, έχοντας χάσει την πλειοψηφία στη βουλή, τη διέλυσε και προκήρυξε εκλογές για την περίοδο Ιανουαρίου-Απριλίου. Για πρώτη φορά οι Έλληνες και οι Βούλγαροι βουλευτές συνέπραξαν με την αντιπολίτευση και υπέγραψαν πρωτόκολλο συνεργασίας, όπου καθορίζονταν οι αξιώσεις κάθε πλευράς ώστε να μη συγκρουσθούν τα συμφέροντά τους. Οι εκλογές του Απριλίου διεξήχθησαν μέσα σ’ ένα όργιο νοθείας και τρομοκρατίας και έμειναν γνωστές ως «οι εκλογές της μαγκούρας». Η Μακεδονία είχε καθημερινά ανταποκρίσεις με τα βίαια γεγονότα που συντάραζαν την ύπαιθρο και τη Θεσσαλονίκη. Από τις 275 έδρες του κοινοβουλίου μόνον έξι κατέληξαν στην αντιπολίτευση. Ήταν η πρώτη φορά μετά την επανάσταση, που το Νεοτουρκικό Κομιτάτο κατόρθωσε να έχει τον απόλυτο έλεγχο της αυτοκρατορίας και έκρινε ασφαλές να μεταφέρει την έδρα του από τη Θεσσαλονίκη στην Κωνσταντινούπολη. Ωστόσο η παντοδυναμία αυτή ήταν εφήμερη, με διάρκεια μόλις τριών μηνών. Στις 28/10 Ιουλίου 1912 παραιτήθηκε ο υπουργός πολέμου Shevket πασάς και η αναστάτωση που ακολούθησε οδήγησε στην παραίτηση της κυβέρνησης. Μεγάλος βεζίρης ανέλαβε ο Γαζής Ahmet Muhtar, στρατιωτικός και διανοούμενος κοινής αποδοχής, ήρωας του ρωσοτουρκικού πολέμου του 1876 και υπουργός πολέμου ο στρατηγός Nazim πασάς. Όλα τα επιφανή μέλη του Κομιτάτου επέστρεψαν άρον-άρον στη Θεσσαλονίκη για ασφάλεια. Η Μακεδονία της 26ης Ιουλίου έγραψε: «Και συγκεντρώθηκαν εις την Θεσσαλονίκην όλοι οι αρχηγοί της μακαρίτιδος ‘Ενώσεως και Προόδου’, οι ‘λάιδερ’ Ταλαάτ, Τζαβίτ και Σερήφ βέηδες, οι έως χθες παντοδύναμοι Εγιούπ Σαμπρή και Ομέρ Νατζή βέηδες και ο έως χθες θεοδύναμος δόκτωρ Ναζήμ βέης. Και έστησαν ενταύθα, εις την αρχικήν των κοιτίδα, το αρχηγείον των. Και θα αρχίσουν τον αγώνα υπέρ ανακτήσεως της Αρχής. Κακόμοιροι κορυφαίοι!».
Μετά τις εκλογές, μέσα σε όλη αυτήν την αναταραχή, ξέσπασε στην Αλβανία η πιο άγρια επανάσταση. Από τον Μάιο του 1912 η Αλβανία έβραζε. Στις 9/22 Ιουλίου 1912 οι Αλβανοί κατόρθωσαν να καταλάβουν την Πρίστινα, ενώ δέκα χιλιάδες αντάρτες μπήκαν στα Σκόπια και παρέμειναν εκεί έως τις 20 Αυγούστου, χωρίς την παραμικρή αντίδραση των αρχών. Στα τέλη του μήνα η νέα κυβέρνηση ενέδωσε σε όλα τα αιτήματά τους και υπέγραψε σύμφωνο ειρήνης.
Πλήθος Εβραίων έξω από τη μεγάλη συναγωγή Talmud Torah.
Ο μεγαλύτερος όμως πονοκέφαλος της αυτοκρατορίας ήταν ο πόλεμος με την Ιταλία. Στις 28 Σεπτεμβρίου του 1911 η Ιταλία επέδωσε διπλωματική νότα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ζητώντας την αναγνώριση της ιταλικής κυριαρχίας στην Τριπολίτιδα και στην Κυρηναϊκή (σημερινή Λιβύη). Οι Ιταλοί έφθασαν μέχρι τα Δαρδανέλια και τον Απρίλιο του 1912 κατέλαβαν τα Δωδεκάνησα. Στις 2 Οκτωβρίου 1912 η Υψηλή Πύλη, μπροστά στο φάσμα του βαλκανικού πολέμου, υπέγραψε αναγκαστικά με την Ιταλία τη συνθήκη του Ouchy στην Ελβετία, παραχωρώντας την Τριπολίτιδα και την Κυρηναϊκή. Οι θετικές επιπτώσεις του πολέμου αυτού για την Ελλάδα ήταν αφενός μεν η εξασθένηση του οθωμανικού στρατού και αφετέρου το τέλος του μποϋκοτάζ των ελληνικών πλοίων και προϊόντων. Οι Οθωμανοί, με την αποχώρηση των ιταλικών ατμόπλοιων, υποχρεώθηκαν να επιτρέψουν την είσοδο των ελληνικών εμπορικών πλοίων στα λιμάνια τους.
Οι επιπτώσεις του πολέμου στη Θεσσαλονίκη ήταν σημαντικές. Ιταλοί υπήκοοι, ανάμεσά τους κυρίως Εβραίοι με ιταλική υπηκοότητα, βρέθηκαν στο στόχαστρο των αρχών. Δεκάδες επιφανείς πολίτες απελάθηκαν, όπως ο αρχιτέκτονας Vitaliano Poselli, ο γιατρός Σιακή και μέλη της οικογένειας Μοδιάνο. Ο ιταλοτουρκικός πόλεμος υπήρξε ορόσημο της παρακμής της εβραϊκής οικονομικής κυριαρχίας στη Θεσσαλονίκη. Η αναστολή πληρωμών από τους δύο κολοσσιαίους οικονομικούς παράγοντες της πόλης, τους οίκους Αλλατίνι και Μοδιάνο, οικογενειών με ιταλική υπηκοότητα, ταρακούνησε τα θεμέλια της τοπικής οικονομίας. Ο αποκλεισμός του ιταλικού μονοπωλίου καπνού από τις αγορές των μακεδονικών καπνών επέφερε σημαντική πτώση των τιμών, ενώ η σηροτροφία υπέστη καθίζηση εφόσον η ιταλική μεταξοβιομηχανία απορροφούσε εξ ολοκλήρου την παραγωγή.
Στην ίδια την πόλη οι ληστείες, οι εμπρησμοί, οι βομβιστικές ενέργειες και οι δολοφονίες ήταν καθημερινό φαινόμενο χωρίς καμία εθνική, φυλετική ή θρησκευτική διάκριση. Πολλές υποθέσεις συντάραξαν για μήνες την τοπική κοινωνία. Μία από αυτές ήταν η δολοφονία του ψευτογιατρού Αντωνάκη. Ο Αντωνάκης είχε ενταχθεί από νωρίς στον Μακεδονικό Αγώνα αλλά μετά την επικράτηση της νεοτουρκικής επανάστασης έγινε σιγά-σιγά όργανο του Κομιτάτου, προδίδοντας Έλληνες πράκτορες, κρυψώνες, αποθήκες όπλων και πυρομαχικών. Το εκτελεστικό της Οργάνωσης Θεσσαλονίκης αποφάσισε τη δολοφονία του και στις αρχές Ιουλίου ο υπαξιωματικός Παναγιώτης Παπατζανετέας, όπως αναφέρει ο ίδιος στα απομνημονεύματά του, τον εκτέλεσε στο σπίτι του, δίπλα στον ναό του Αγίου Κωνσταντίνου σε πάροδο της λεωφόρου Χαμιντιέ. Στις 26 Ιουλίου η πόλη ταρακουνήθηκε από εκρήξεις βομβών στο αυστριακό ταχυδρομείο στον Φραγκομαχαλά και στο ντεπό των τραμ στην ανατολική Θεσσαλονίκη, χωρίς να υπάρξουν ανθρώπινα θύματα. Οι αστυνομικές αρχές ξεχύθηκαν και άρχισαν τις αθρόες συλλήψεις Βουλγάρων στην περιοχή του Βαρδάρι και στον Κιλκίς μαχαλά.
Το Γενικό Προξενείο της Ελλάδας στη Θεσσαλονίκη πλαισίωναν από τον Μάρτιο του 1912 ο Ανδρέας Παπαδιαμαντόπουλος ως γενικός πρόξενος, με υποπρόξενο τον Κωνσταντίνο Ρέντη και διερμηνείς τους Μιλτιάδη Τέρκα και Αναστάσιο Νάλτσα. Στις 12 Ιουλίου ήρθε από το προξενείο Φιλιππούπολης ως διερμηνέας ο Αντώνιος Ζώτος και μέσα στο καλοκαίρι ο Ιωάννης Κονταλέξης ως διευθυντής του προξενείου. Στις 5 Σεπτεμβρίου αναχώρησε για την Αθήνα ο Παπαδιαμαντόπουλος με την οικογένειά του και επανέκαμψε στις 24 Σεπτεμβρίου. Στις 18 Σεπτεμβρίου οι αρχές διέκοψαν την τηλεγραφική επικοινωνία με τις βαλκανικές περιοχές και την αποστολή κωδικοποιημένων μηνυμάτων, ενώ στις 27 Σεπτεμβρίου οι αστυνομικές αρχές ξεκίνησαν την καταγραφή όλων των Ελλήνων, Βουλγάρων και Σέρβων υπηκόων που ζούσαν εκεί. Στις αμέσως επόμενες μέρες πάνω από 500 Έλληνες υπήκοοι πήγαν στο προξενείο για διαβατήρια και αναχώρησαν για τον Βόλο ή τον Πειραιά. Την 3η Οκτωβρίου αναχώρησαν όλοι οι υπάλληλοι των συμμαχικών προξενείων με ρουμανικό ατμόπλοιο για τον Πειραιά. Όπως όμως προκύπτει από έγγραφα του Γενικού Επιτελείου Στρατού (ΓΕΣ), παρέμειναν στη Θεσσαλονίκη οι διερμηνείς Ζώτος και Νάλτσας, αποσπασμένοι στο ρωσικό προξενείο, προσφέροντας σημαντικές υπηρεσίες στον προελαύνοντα ελληνικό στρατό. Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι την 1ηΟκτωβρίου οι ελληνικές τράπεζες Τράπεζα της Ανατολής και Τράπεζα Αθηνών τέθηκαν υπό την προστασία του γαλλικού προξενείου.
Στις 12 Μαΐου 1912 απεβίωσε ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Ιωακείμ Δ΄ Σγουρός και στις 22 Μαΐου το Φανάρι εξέλεξε τον, έως τότε μητροπολίτη Λήμνου, Γεννάδιο, κατά κόσμον Γεώργιο Αλεξιάδη. Ο Γεννάδιος έφθασε στη Θεσσαλονίκη στις 5 Αυγούστου και παρέμεινε στη θέση αυτή έως τον θάνατό του το 1951. Την ελληνική κοινότητα διοικούσε η Δημογεροντία με πρόεδρο τον μητροπολίτη και μέλη τους Ι. Κούσκουρα, Κ. Καμμώνα, Δ. Βόγα, Δ. Χατζόγλου, Α. Ζάχο και Δ. Μπλάτση.
Μέσα στο 1912 στις οθωμανικές αρχές υπήρχαν συχνές ανακατατάξεις λόγω της πολιτικής αναταραχής. Τον Ιανουάριο τοποθετήθηκε βαλής ο Hussein Kâzim πασάς, που παραιτήθηκε μεν τρεις φορές αλλά πάντα επανέκαμπτε, αποχωρώντας τελικά τον Αύγουστο για να τον αντικαταστήσει ο Ferit πασάς, τη θέση του οποίου πήρε τον Σεπτέμβριο ο Nazim πασάς. Τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου του βιλαετίου Θεσσαλονίκης από τον Σεπτέμβριο του 1912 ήταν: ο βαλής Nazim πασάς, ο καδής Ali Hikmet, ο γενικός γραμματέας των αρχείων Emin, ο μουφτής Ahmet, ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Γεννάδιος, ο αρχιραβίνος Ιακώβ Μεΐρ και τα μέλη Ibrahim Edem, Ihsan, Rasim και Ιακώβ Καζές.
Την πρώτη εβδομάδα του Φεβρουαρίου του 1912 έγιναν δημοτικές εκλογές και εκλέχθηκαν ως δημοτικοί σύμβουλοι πέντε μουσουλμάνοι (Ismail Hakki, Hafiz Hasan, Ahmet Rasim, Ali Rasim και Ali Eşref), τρεις Έλληνες (Κωνσταντίνος Χονδροδήμος, Κωστάκης Μέλφος και Κιμπάρογλου) και τρεις Εβραίοι (Ναντίρ Αμπραβανέλ, Μωύς Ασσαέλ και Ελί Μπενουζίλιο). Ένας Βούλγαρος που έβαλε υποψηφιότητα δεν εκλέχθηκε. Πρώτος με 2.571 ψήφους εκλέχθηκε ο Χονδροδήμος και ο βαλής τον διόρισε δήμαρχο ως πλειοψηφίσαντα. Τέσσερις μέρες αργότερα ο Χονδροδήμος υπέβαλε την «παραίτησή» του δηλώνοντας εγγράφως ότι δεν δύναται να αναφέρει τους λόγους που δεν θα του επιτρέψουν να ασκήσει τα καθήκοντά του. Δήμαρχος τοποθετήθηκε ο Ismail μπέης. Στις 20 Ιουλίου ο Ismail μπέης εξαναγκάστηκε σε παραίτηση λόγω του ότι υπήρξε μέλος του Κομιτάτου και στη θέση του τοποθετήθηκε ο Osman Sait.
Η κοινωνική και καλλιτεχνική ζωή στη Θεσσαλονίκη όμως συνεχιζόταν. Η εβραϊκή κοινότητα έφερνε συχνά θιάσους και μουσικά συγκροτήματα από τη Γαλλία και την Αυστρία, ενώ πολύ συχνά διοργανώνονταν σουαρέ στις βίλες των πλουσίων στη λεωφόρο των Εξοχών. Η ελληνική κοινότητα δεν υστερούσε. Στις 28 Μαρτίου 1912 έφθασε στη Θεσσαλονίκη ο θίασος της Μαρίκας Κοτοπούλη για σειρά παραστάσεων στο θέατρο του Λευκού Πύργου. Η Μακεδονία σε τέσσερα συνεχόμενα φύλλα της είχε πρωτοσέλιδη φωτογραφία της καλλιτέχνιδας. Στον θίασο περιλαμβάνονταν οι αδελφές της Κοτοπούλη κυρίες Λούη και Μυράτ με τους συζύγους τους, η Αλκαίου, ο Παπαγεωργίου, ο Καντιώτης, ο Αργυρόπουλος και το ζεύγος Μαρίκου. Μεταξύ των έργων που παρουσίασε ήταν Ο Αντίπαλος του Alfred Capus, Η μικρή σοκολατιέρα του Paul Gavault, Ισραήλ του Henri Bernstein και Η κυρία του Μαξίμ του Georges Feydeau. Το καλοκαίρι ήρθε επίσης ο αθηναϊκός θίασος του Ιωάννη Παπαϊωάννου (κωμικού ηθοποιού του μουσικού θεάτρου και του σημαντικότερου Έλληνα θιασάρχη της οπερέτας) και έδωσε πάνω από 20 παραστάσεις.
Φωτογραφίες του δημοσιογράφου J. Leune βγαλμένες τις πρώτες μέρες μετά την απελευθέρωση της πόλης.
Όψη της παραλίας.
Ο Λευκός Πύργος
Η Καμάρα
Η οδός Σαμπρή πασά, σημερινή Βενιζέλου
Οι ελληνικές εφημερίδες που κυκλοφορούσαν το 1912 ήταν η Μακεδονία του Κωνσταντίνου Βελλίδη, η Νέα Αλήθεια του Ιωάννη Κούσκουρα και από τις 15 Αυγούστου το Εμπρός του Σμυρναίου δημοσιογράφου Αντωνίου Οικονομίδη, μία αμφιλεγόμενη εφημερίδα που σύμφωνα με ορισμένους παράγοντες της ελληνικής κοινότητας χρηματοδοτούνταν από το Νεοτουρκικό Κομιτάτο. Όλες αυτές, όπως ήταν φυσικό, αντιμετώπιζαν σκληρή λογοκρισία. Το τελευταίο φύλλο της Μακεδονίας ήταν στις 5 Αυγούστου 1912 λόγω της καταδικαστικής απόφασης του τουρκικού στρατοδικείου που διέταξε την επ’ αόριστον παύση της εξαιτίας της έντονης αρθογραφίας και της εμπρηστικής ειδησεογραφίας για τη δυναμιτιστική απόπειρα στα Κοτσανά της Στρώμνιτσας με τίτλο «Οι Μουσουλμάνοι σφάζουν». Ο Βελλίδης δέκα μέρες μετά, στις 19 Αυγούστου, έσπευσε να εκδώσει την Παμμακεδονική που κυκλοφόρησε έως την 17η Οκτωβρίου. Αντίθετα, η Νέα Αλήθεια του Ιωάννη Κούσκουρα, παρά τις συνεχείς παρενοχλήσεις των αρχών, συνέχισε να εκδίδεται έως την 21η Οκτωβρίου.
Αξίζει να αναφερθεί η είδηση της Μακεδονίας στο φύλλο της 19ης Μαΐου 1912, μήνες πριν ολοκληρωθούν οι συμμαχικές συνθήκες: «ΤΕΤΡΑΠΛΗ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ Τα ιταλικά φύλλα αναγράφουν την είδησιν ότι οριστικώς συνωμολογήθηκε συμμαχία μεταξύ Ελλάδος, Βουλγαρίας, Σερβίας και Μαυροβουνίου, αφορώσα κοινήν κατά της Τουρκίας ενέργειαν».
ΟΙ ΣΥΜΜΑΧΟΙ: ΕΛΛΑΔΑ (βασιλιάς Γεώργιος Α΄/διάδοχος Κωνσταντίνος) – ΣΕΡΒΙΑ (βασιλιάς Πέτρος) – ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ (τσάρος Φερδινάνδος) – ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟ (βασιλιάς Νικήτας).
To παραπάνω κείμενο εντοπίστηκε στην Ιστοσελίδα sitestatic.shopster.gr δεν υπάρχει τεκμηρίωση για τον συγγραφέα του. Με σχετική ερώτηση στην Τεχνική Νοημοσύνη (AI), δόθηκε η εξής απάντηση !
Έκανα έρευνα, αλλά δεν βρήκα σαφή τεκμηρίωση μέσα στο PDF ή στις σχετικές ψηφιοποιημένες πηγές για το ποιος ακριβώς έγραψε το κεφάλαιο «Η Θεσσαλονίκη στις παραμονές του 1912» στο τόμο «Πρακτικά Διεθνούς Συμποσίου – Η Θεσσαλονίκη στις παραμονές του 1912». Τα στοιχεία που κατάφερα να εξακριβώσω είναι τα εξής:
Πληροφόρηση που βρήκα
Το PDF (Academia.edu) φέρει τον τίτλο «Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΜΟΝΕΣ ΤΟΥ 1912 – Πρακτικά Διεθνούς Συμποσίου (Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης, 21-23 Σεπτεμβρίου 2012)». Academia
Η επιμέλεια του τόμου αναφέρεται ως Ευάγγελος Χεκίμογλου και «Ε. Μ. Θ.» (πιθανώς «Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης») ως οργανωτικό/εκδοτικό σχήμα. Academia
Στο PDF από το Shopster (την εκδοχή που ανέφερες) δεν φαίνεται να υπάρχει εμφανές όνομα συγγραφέα για το συγκεκριμένο κεφάλαιο στην πρώτη σελίδα. sitestatic.shopster.gr
Στη βιβλιογραφία που χρησιμοποιείται σε άλλες μελέτες σχετικές με αυτό το συνέδριο, εμφανίζονται διάφορα άρθρα με συγγραφείς για άλλα κεφάλαια του ίδιου τόμου (π.χ. Βασίλης Φούκας γράφει το άρθρο «Το σώμα των εκπαιδευτικών στα σχολεία της Ελληνικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης μέχρι το 1912» στο ίδιο συνέδριο. ResearchGate
Το ίδιο συνέδριο τόμος έχει εκδοθεί το 2014 από το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης. Academia+1
Εκτίμηση / συμπέρασμα
Πιθανόν το κεφάλαιο «Η Θεσσαλονίκη στις παραμονές του 1912» να είναι εισήγηση/μελέτη κάποιου ιστορικού ή ερευνητή που συμμετείχε στο συνέδριο του 2012, αλλά δεν είναι πρωτογενές κείμενο του 1912 — αποτελεί σύγχρονη ανάλυση/ανασύνθεση υλικού για τις παραμονές του πολέμου.
Ο συγγραφέας αυτού του κεφαλαίου δεν αναφέρεται ρητά στην πρώτη σελίδα του PDF που είδα.
Για να είμαι πιο ακριβής, θα χρειαστεί να δω το ίδιο το έντυπο του συνεδρίου (π.χ. το έντυπο βιβλίο με πίνακα περιεχομένων) ή την αρχή του κεφαλαίου στο έντυπο, όπου συνήθως αναγράφεται το όνομα του συγγραφέα.
Η Ιταλία ζητά την παράδοση της χώρας και ολόκληρο το Έθνος απαντά με το ηρωικό του «ΟΧΙ». Οι άνδρες κατατάσσονται με απερίγραπτο ενθουσιασμό, αποφασισμένοι να υπερασπιστούν την Πατρίδα και να τιμωρήσουν τον εισβολέα.
Λύση: Μηχανισμός αναζήτησης λέξης μέσα στο άρθρο (όπως σε PDF)
Κάνε επικόλληση αυτού του κώδικα σε μπλοκ Custom HTML μέσα στο άρθρο:
Οι πρώτες νίκες δεν αργούν να έρθουν – η Κορυτσά (22/11), Πρεμετή 3/12, το Δέλβινο 7/12, το Αργυρόκαστρο 8/12, Χειμάρα 22/12, απελευθερώνονται, ο λαός πανηγυρίζει, και η φωνή της Σοφίας Βέμπο ανυψώνει το φρόνημα, σατιρίζοντας τον Μουσολίνι. Επικεφαλείς του Στρατού στην Ήπειρο, άξιοι ηγέτες, μετατρέπουν τον αυθόρμητο ενθουσιασμό των Ελλήνων στρατιωτών σε ακαταμάχητη δύναμη, γράφοντας σελίδες δόξας στην ιστορία του Έθνους μας. Όλα αυτά κράτησαν 5 μήνες, μετά φάνηκε ο νέος εισβολέας, οι Γερμανοί.
Η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της χώρας υποχώρησε στις πιέσεις των Άγγλων και αποστράτευσε τρεις στρατηγούς μεγάλων σχηματισμών στο μέτωπο της Ηπείρου (A’ΣΣ, Β’ΣΣ, ΤΣΗ), ενώ διαρκούσε ο πόλεμος και σχεδιαζόταν νέες επιχειρήσεις. Τέθηκαν έτσι τα θεμέλια για να έλθει σύντομα η διάλυση και η ήττα (20 Απρ.1941 συνθηκολόγησε το ΤΣΗ 7). Ας δούμε τα συμβάντα της της εποχής εκείνης μέσα από τα βιώματα του Αντιστράτηγου Γεωργίου Κοσμά, όπως αυτά τα έχει καταγράψει ο ίδιος σε βιβλίο του αλλά και η ιστορία . Θα αρχίσουμε με μια σκηνή κοντά στο στο τέλος του πολέμου.
Ήταν Φεβρουάριος του 1941, η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία ήταν προβληματισμένη εμπρός στην διαφαινόμενη Γερμανική εισβολή και στην απαίτηση των Αγγλων για συμβολική μόνο ενίσχυση των Ελληνικών Δυνάμεων. Ο Αντιστράτηγος Γεώργιος Κοσμάς, Διοικητής Α’ Σώματος Στρατού στο Αλβανικό μέτωπο τους προέτρεψε σε σύσκεψη Αντιστρατήγων “…….είναι καλύτερο η Ελλάδα να μείνει μόνη της (χωρίς την συμβολική συμμαχική ενίσχυση), για να αντιμετωπίσει τους δύο εισβολείς και να πέσει με τρόπο ένδοξο που και αυτό ακόμη το “πέσιμο” της να είναι για τους λαούς ανάσταση σωστή και μεσουράνημα δόξας. Για την δήλωση αυτή τον αποστράτευσαν εν καιρώ επιχειρήσεων!!.μαζί του αποστράτευσαν ακόμη δύο Αντιστρατήγους, Διοικητές Μεγαλων Σχηματισμών στο Μετωπο της Βορειου Ηπείρου, γιατί πίστευαν και αυτοί στην ορθότητα της δήλωσης του Κοσμά. Ποιός ήταν ο Γ. Κοσμάς.
Ο Γεώργιος Κοσμάς (1884–1964) δεν ήταν τυχαίος Αξιωματικός. Ήταν παρών, ως μάχιμος Αξιωματικός, σε όλους τους αγώνες του Έθνους, όπως στους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912–13, στο Μακεδονικό Μέτωπο (Α’ΠΠ), την Μικρασιατική εκστρατεία, στον Ελληνο – Ιταλικό Πόλεμο στην αντίσταση κατά των κατακτητών. Η ιστορία του είναι συνυφασμένη με αγώνες αυτούς. Ιδιαίτερα οργανωτικός και αποτελεσματικός, συνέβαλε καθοριστικά στην νίκη των Ελληνικών στρατευμάτων στην Βόρειο Ήπειρο. Γενναίος και άφοβος μαχητής σε όλη του την ζωή, χαρισματικός ως ηγέτης, ταπεινός ως απόστρατος, αμετακίνητος στα πιστεύω του. Θα έπρεπε το ονομά του να είναι ευρύτερα γνωστό, άδικα όμως είναι ελάχιστα προβεβλημένος.
Στο προσωπό του τιμούμε όσους πολέμησαν, όσους θυσιάστηκαν, τιμούμε τον άγνωστο Έλληνα μαχητή, που το 1940-1941, στάθηκε όρθιος απέναντι στις δύο υπερδυνάμεις της εποχής και απέδειξε πως το πνεύμα της Ελλάδας δεν υποτάσσεται. Από τον Μαραθώνα και τις Θερμοπύλες έως τα χιονισμένα βουνά της Ηπείρου, ο Έλληνας παραμένει αιώνες μετά ο ίδιος ανυπότακτος, γενναίος και εκπληκτικός μαχητής, που αγωνίζεται για την ελευθερία, την τιμή και την πατρίδα.
Ο Γεώργιος Κοσμάς
1904 : Κατετάγη στο στρατό ως εθελοντής με το βαθμό του δεκανέα και τοποθετήθηκε στο Β’ πεδινό πυροβολικό. Ως δεκανέας αρχικά, ως λοχίας και επιλοχίας αργότερα, γνώρισε τη ζωή του στρατώνα, όποία μετέπειτα του χρησίμεψε ως κλείδα γνώσης και ψυχολογίας των αντρών του. Από τότε είχε τον τρόπο να “σαγηνεύει” τους άντρες του, να τους εξουσιάζει και να τους εμψυχώνει. Οι άντρες του λόχου του τον ονόμαζαν «μάγο».
1909 : Εισήχθη στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, δέκατος ανάμεσα σε 54 συναδέλφους του. Αποφοίτησε το 1912 ως Ανθυπολοχαγός Πυροβολικού.
1912 : Το Σεπτέμβρη του 1912 τον βλέπουμε να βαδίζει με το ηρωικό του Σύνταγμα (ως διοικητής τμήματος πολυβόλων) στη φωτιά του πολέμου με στόχο την ολοκλήρωση των Εθνικών ονείρων. ‘Έπρεπε να τελέψει το έργο του Κολοκοτρώνη. ‘Έπρεπε να λυτρωθούν οι αλύτρωτοι αδελφοί”. Ο Κοσμάς ήταν ένας από τους συντελεστάς της νίκης, σ’ αυτόν τον πόλεμο αψήφιστα έπεφτε στη φωτιά και με κάθε τρόπο προσπάθαγε να πετύχει τον αντικειμενικό του σκοπό. ‘Από τις πρώτες μέρες οι άντρες του, τον ονόμασαν «άντρα αληθινό” και “ήρωα”. Τον βλέπουμε να μάχεται στις μάχες της Πόρτας, της Καστανιάς, στην σκληρή μάχη των Γιαννιτσών να συμμετέχει στην απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, στην μάχη του Οστρόβου και να παρασημοφορείται.
1913 : Στον Έλληνο Βουλγαρικό πόλεμο διήυθυνε τότε τον 5ο Λόχο του 901 Συντάγματος. Έλαβε μέρος σ’ όλες του τις μάχες, στις τριήμερες μάχες του Κιλκίς ανδραγάθησε πάλι και προκάλεσε τον θαυμασμό των αξιωματικών και των στρατιωτών του. Το όνομα του αναφέρθηκε με εγκωμιαστικά λόγια στην ημερήσια Διαταγή της IV Μεραρχία. Τη ίδια τόλμη δείχνει στη μάχη του Κασσελίν και στις μάχες της περιοχής Χασάν Πασά που ήταν ένα αληθινό κυνηγητό των Βουλγάρων από ύψωμα σε ύψωμα και από κορυφογραμμή σε κορυφογραμμή.
Μετά την συνθηκολόγηση των Βουλγάρων, του ανατέθηκε αποστολή χαρτογράφησης μέσα στο Βουλγαρικό Κράτος, βόρεια του Μπέλες. Ήταν επικεφαλής ομάδας 5 Αξιωματικών και 5 Οπλιτών Είχανε κάμποσο προχωρήσει μέσα στο Βουλγαρικό έδαφος όταν έπεσαν σε ενέδρα κομιτατζήδων και μερικών χωρικών, περίπου 200 σε αριθμό. Ανάμεσα στις δύο ομάδες ξέσπασε σκληρή μάχη που κράτησε δύο ημέρες, υποχωρούσε από φαράγγι σε φαράγγι μέχρι που η ομάδα με την απώλεια ενός οπλίτη έφθασε στο Πετρίτσι. Οι απώλειες των Βουλγάρων ήταν πολύ περισσότερες. Το περιστατικό αυτό τον θεοποίησε στα μάτια των Στρατιωτών του.
1916 : Τον βλέπουμε να μάχεται σκληρά στην καμπή του Έριβώνος και στη μάχη του Περλεπέ (1), στη μάχη του Μπροντ (1), όπου και του δόθηκε ο Πολεμικός Σταυρός των μαχών του Μπρόντ, τον βλέπουμε να αλαλάζει στήν προέλαση της Μεραρχίας του και να φτάνει στα Σκόπια, στην Πρίστινα , στη Νίσσα και στο Πιρότ (ήταν η πρώτη συμμετοχή ελληνικών στρατευμάτων στο πλευρό της Αντάντ μετά τη δημιουργία του Κράτους της Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη) (2).
1919 – 1922: Συμμετείχε στη Μικρασιατική Εκστρατεία. Υπηρέτησε αρχικά ως αξιωματικός Πυροβολικού και στη συνέχεια σε επιτελικές θέσεις. Υπηρέτησε σε μονάδες που συμμετείχαν στην προέλαση προς το εσωτερικό της Μικράς Ασίας το 1920–1921. Διακρίθηκε ιδιαίτερα στις μάχες του Εσκί Σεχίρ και του Αφιόν Καραχισάρ, όπου έδειξε επιτελική ικανότητα και ψυχραιμία κάτω από πίεση. Κατά την κατάρρευση του μετώπου (Αύγουστος 1922), φέρεται ότι, διατήρησε την πειθαρχία στο τμήμα του, συνέβαλε στη συγκράτηση και οργάνωση της υποχώρησης προς τα δυτικά και διέσωσε μέρος του υλικού και προσωπικού της μονάδας του. Αυτό του χάρισε την εκτίμηση των ανωτέρων του και τον κατέστησε πρόσωπο εμπιστοσύνης των στρατιωτικών κύκλων μετά την Μικρασιατική Καταστροφή.
1923 : Μετά την επιστροφή της XIV Μεραρχίας του από τον Έβρο, γίνηκε το κίνημα της 22ας Οκτωβρίου 1923 για την ανατροπή της επανάστασης του 1922. Το κίνημα δεν πέτυχε, οι κυβερνητικοί το κατάπνιξαν αμέσως. Καταδικάσθηκε τότε ερήμην σε θάνατο από το στρατοδικείο Πατρών. Η καταδίκη αυτή του έφερε και την απόταξη η όποια κράτησε ως την εποχή της οικουμενικής κυβερνήσης.
1927 : Ανεκλήθη στο στρατό, πρώτος μεταξύ των ανακληθέντων με το βαθμό του συνταγματάρχη. Τοποθετήθηκε αμέσως Διοικητής του Συντάγματος Βοδενών και ύστερα από ενάμιση χρόνο γίνηκε Διοικητής του Συνοριακού τομέα ‘Έβρου. Λίγο αργότερα τον βλέπουμε επιτελάρχη του Δ’ Σώματος Στρατού, για να φύγει από αυτό μετά την άρτια οργάνωσή του και να γίνει επιτελάρχης του Γ’ Σώματος.
1934 : Προήχθη στον βαθμό του Υποστρατήγου, ανέλαβε την Διοίκηση της ΙΙΙ Μεραρχίας που είχε την έδρα της στην Πάτρα.
1939 : Διοικητής του Δ’ Σώματος Στρατού πού έδρευε στην Καβάλα.
1940 : Με την έναρξη του Β’ΠΠ απένατί μας ήταν η Ιταλία και η Βουλγαρία. Η Ιταλία έπαιξε αρκετά καλά το ρόλο της μιλούσε για ειρήνη ενώ η Βουλγαρία κράδαινε σ’ όλα τα τελευταία χρόνια απειλητικά, το σπαθί της πάνω από το κορμί της Ελλάδας. Δικαιολογημένα λοιπόν και προσοχή του Ελληνικού λαού και της Ελληνικής Κυβερνήσεως στράφηκε προς τα Ελληνο Βουλγαρικά σύνορα, ο κίνδυνος που μας απειλούσε φαίνονταν καθαρά. ‘Έτσι με την πίεση αυτή άρχισε η χώρα μας τους εξοπλισμούς και τα αμυντικά της έργα. ‘Ήθελε να φράξει τις πόρτες και να, εμποδίσει τούς Βάρβαρους να περάσουν. Ως Διοικητής λοιπόν του Δ’ Σώματος Στρατού έδειξε μια αφάνταστη δραστηριότητα. ‘Υπήρξε ταχύς και οργανωτικός σε όλα του. Ο ίδιος στάθηκε πάνω από τους εργάτες των αμυντικών έργων και τους καθοδηγούσε με την πολύτιμη πείρα του. Με την ένταση αυτή κατασκεύασε στην περιοχή του 400 πολυβολεία από μπετόν αρμέ και τόσα άλλα εμπόδια και παγίδες για τα άρματα. Η δουλειά του αυτή προσέχτηκε από το Γενικό Επιτελείο Στρατού που πού εξέδωσε μια επαινετική διαταγή.
Η κήρυξη του πολέμου της Ιταλίας κατά της Ελλάδας τον βρήκε Διοικητή του Δ’ Σώματος. Με ταχύτητα και μεθοδικότητα έκανε την επιστράτευση του και έπιασε τις επίκαιρες θέσεις στα Ελληνο Βουλγαρικά σύνορα. Περίμενε ανήσυχος εκεί για να κινηθούν οι προαιώνιοι εχθροί του γένους, οι Βούλγαροι, για να τούς δώσει το χρειαζούμενο χτύπημα. Φάνταζε σαν λιοντάρι, λένε οι αξιωματικοί και οι οπλίτες πού ήταν κοντά του. Ο χαρακτηρισμός είναι εύστοχος γιατί το κοντό και γεροδεμένο κορμί του έχει κάτι από το σχήμα και την όψη του λιονταριού. Και στα πιο απομακρυσμένα φυλάκια έκανε ίδιος προσωπικές εφόδους πού προκαλούσαν το θαυμασμό μα και το φόβο των στρατιωτών. Ξεκίναγε από τον κάμπο και έφτανε σε υψόμετρο 1800 και 2000 μέτρων χωρίς ίχνος κόπωσης.
Ο Διοικητής του Συγκροτήματος Μεραρχιών Κ, Στρατηγός Γεώργιος Κοσμάς και το επιτελείο του Συγκροτήματος Μεραρχίας Κ. Αλβανία, 1940 Δημήτρης Α. Χαρισιάδης (ΦΑ_12_6899)
28η Οκτωβρίου η εισβολή των Ιταλών άρχισε, οι Βούλγαροι ήταν ήσυχοι, δεν φαινόταν δραστηριότητα που να έδειχνε προετοιμασία για εισβολή. Όταν βεβαιώθηκε πώς οι Βούλγαροι δεν θα πραγματοποιούσαν εισβολή, θέλησε να φύγει από εκεί και να προσφέρει τις υπηρεσίες του στο μέτωπο της Αλβανίας. Ζήτησε από το Γενικό Στρατηγείο να τον μεταθέσει στην Αλβανία. Η αίτηση του έγινε δεκτή από τον Αρχιστράτηγο Παπάγο την νύκτα της 16ης του Νοέμβρη. Την ίδια νύχτα πήρε το μεγαλύτερο μέρος του επιτελείου του και τον Διοικητή του πυροβολικού του και πήγε στην Κοζάνη.
Ο Διοικητής του Συγκροτήματος Μεραρχιών Κ, Στρατηγός Γεώργιος Κοσμάς και ο Βαγενάς. Αλβανία, 1940 Δημήτρης Α. Χαρισιάδης (ΦΑ_12_6943) ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ
Την άλλη μέρα ανάλαδε την Διοίκηση των Μεραρχιών Χ και ΧΙ που ονομάστηκαν «Ομάς Μεραρχιών Κ» (Κοσμα). Ύστερα από γρήγορη αλλά προσεκτική μελέτη της κατάστασης έβγαλε την πρώτη διαταγή της “Ομάδος Μεραρχιών».
Απόσπασμα από την διαταγή :
«Απευθύνω χαιρετισμόν εις άπαντας και παρακαλώ όπως εκτελώσι το καθήκον των μετά ηρωισμού και αυτοθυσίας». Και παρακάτω υπάρχουν τα “Σπαρτιάτικα” λόγια
“Πας υστερών και διστάζων προ εχθρικής πιέσεως να αντικαθίσταται άνευ ετέρας διαταγής”,
Πρώτη του φροντίδα ήταν να αλώσει το ύψωμα 1878 (3) , το οποίο αποτελεί το κλειδί του νότιου συγκροτήματος της Moράβας και του οποίου η πτώση θα άνοιγε το δρόμο προς την κοιλάδα της Κορυτσάς και θα τσάκιζε την Ιταλική αντίσταση του βόρειου συγκροτήματος. Την «θυελλώδη” επίθεση, όπως την ονόμασε το Τ.Σ.Δ.Μ (Τακτικό Συγκρότημα Δυτικής Μακεδονίας), την εξαπέλυσε την 21 Νοεμβρίου έπειτα από μια έντονη προπαρασκευή του πυροβολικού και με ενίσχυση 55 πολυβόλων που ήχος τους γιόμισε τα γύρω φαράγγια. Η επίθεση αυτή ήτανε για τους ‘Ιταλούς κάτι το συντριπτικό. Μέσα μόλις σε μια μέρα. πέτυχε όλους στόχους πού είχε σχεδιάσει ο Κοσμάς. Κατελήφθη το φοβερό ύψωμα. 1878 που είχε δεχτεί τόσες Ελληνικές επιθέσεις κι είχε “φάει” τόσα παληκάρια. Το Γενικό Στρατηγείο βράβευσε αμέσως τον Στρατηγό Κοσμά και τις Μονάδες του, τού απένειμε τον Πολεμικό Σταυρό Α‘ Τάξεως.
Προς το βράδυ της 21 Νοεμβρίου φάνηκαν τα πρώτα Ιταλικά τμήματα να κατεβαίνουν άτακτα από τη Νότια Μοράβα και το ίδιο βράδυ οι Ιταλοί άδειασαν ολόκληρη την περιοχή της Κορυτσάς. την άλλη μέρα. μπήκαν μέσα θριαμβευτικά, τα Ελληνικά στρατεύματα.
Γ. Κοσμάς (επιχρωματισμένη Φωτογραφία ΑΙ)
Είναι αδύνατο στα πλαίσια μιας ανάρτησης να περιγραφεί ο τιτάνιος αγώνας των Ελληνικών δυνάμεων. Ο Κοσμάς δεν σταματούσε στις επιτυχίες αλλά απαιτούσε παρά τις όποιες δυσκολίες η κάθε επιτυχία να είναι η αρχή της επόμενης προσπάθειας. Χαρακτηριστικά, όταν στις 22/12/1940 η ΙΙΙ Μεραρχία καταλαμβάνει την Χειμάρα και συλαμβάνει στην Παπαθιά ενα Τάγμα μελανοχιτώνων (677 Οπλίτες και 27 Αξιωματικούς) δεν έγινε καμιά εκμετάλευση της επιτυχίας από το 6ο Σύνταγμα Πεζικού και προέβη στην αφαίρεση της Διοικησης του Συνταγματάρχου “επί ανεπάρκεια” που καταδείχθηκε τόσο στην κατάληψη της Χειμάρας αλλά και νωρίτερα. Εξακριβώθηκε ότι ο εν λόγω Συνταγματάρχης παρέμεινε κατά τις επιθέσεις του Συνταγματός του σε μεμακρυσμένους Σταθμούς Διοικήσεως πληροφορούμενος τελευταίος τα γεγονότα. Στις 27/12/1940 διέταξε την διάλυση των “πολυτελών Ομάδων Διοίκησης” και απαιτησε στους ηγήτορες να είναι κοντά στα μαχώμενα τμήματα.
Χαρακτηριστικά, με την Α.Π 405/1348/27.12.1940/Γ’ΣΣ/3ο ΕΓ Διαταγή, γράφει :
‘Εκ της μέχρι τούδε παρακολουθήσεως του αγώνος διεπίστωσα ώς ασφαλώς και υμείς διεπιστώσατε, ότι τα ευτυχή τούτου απoτελέσμα, οφείλονται κατα μέγιστον μέρος εις τον αυτόβουλον δράσιν και αύτοθυσίαν φιλοτίμων στρατιωτών και ουχί ώς έδει εις την έπέμβασιν κα διοίκησιν των κατωτέρων στελεχών ιδία διμοιριτών.
Τούτο κατέστει καταψανές, ωστε να ύποπέση και εις την αντίληψη του έχθρού του οποίου ανώτερα στελέχη εθαύμασαν την πρωτοβουλίαν και ορμήν του στρατιώτου, εκφραζομένου δυσμενώς δια τα κατώτερα στελέχη ήμων, άτινα εχαρακτήρησαν ώς στερούμενα πρωτοβουλίας και διοικητικής ίκανότητος.Ολόκληρη η Διαταγή στην Σημείωση 5
Ο αγώνας κάτω από την στιβαρή Διοίκηση του Κοσμά συνεχίστηκε παρά τις μεγάλες απώλειες από το δριμύ ψύχος και τις χιονοπτώσεις (Σημείωση 6 – Μετεωρογικά δεδομένα). Όταν οι απώλειες από τα κρυοπαγήματα που ήταν περισσότερες από τις απώλειες μάχης, μείωσαν αισθητά την δύναμη των μάχιμων μονάδων διέταξε την αναπλήρωση με προσωπικό από τις μη μάχιμες υπηρεσίες. Η πολεμική προσπάθεια έπρεπε να συνεχισθεί. Ενδιαφέρον άρθρο στην Μηχανή του Χρόνου, εδώ
Από την σελίδα 174 του Βιβλίου του Γ. Κοσμά
Διακομιδή κάπου στο μέτωπο
Είχε την πίστη ότι μπορούσε να πετάξει τους Ιταλούς στην Θάλασσα αρκεί η Αγγλία να βοηθούσε με τον στόλο της.
Ο Γ. Κοσμάς με έναν στρατιώτη στο παρατηρητήριο Ντάρζα στην Αλβανία το 1940 (Επιχρωματισμένη Φωτογραφία)
Οι Άγγλοι και ο Κοσμάς
Ο Διοικητής του Συγκροτήματος Μεραρχιών Κ, o Στρατηγός Γεώργιος Κοσμάς, ο Άγγλος Στρατηγός Parry και ο Συνταγματάρχης Ασημάκης σε χιονισμένο τοπίο. Αλβανία, 1940 Δημήτρης Α. Χαρισιάδης (ΦΑ_12_6981)
Ο πρίγκιπας Πέτρος, γιος του βασιλιά Γεώργιου Β’ είχε επισκεφθεί πολλές φορές στο Α’ Σώμα Στρατού, συνοδεύοντας Άγγλους Στρατηγούς. Σε μια από τις επισκέψεις, Άγγλος Στρατηγός, είπε με την γνωστή αλαζωνία των Αγγλων στον Κοσμά :
Ο Κοσμάς με Αγγλο Στρατηγό κάπου στο μέτωπο.(Επιχρωματισμένη Φωτογραφία=
«Πρέπει οι Έλληνες να ευγνωμονείτε την Αγγλία που σας βοήθησε να νικήσετε τους Ιταλούς».
Η απάντηση του Κοσμά.
«Στρατηγέ μου, πού και πώς μας βοηθήσατε. Μέχρι σήμερα (μέσα Ιανουαρίου 1941), ό,τι πετύχαμε έναντι των Ιταλών, το πετύχαμε μόνοι μας και με δικά μας μέσα. Κοιτάχτε προς τον δρόμο (Ιωαννίνων- Αργυροκάστρου) και θα δείτε όλη την Ελλάδα επιστρατευμένη. Θα δείτε αυτοκίνητα που έχουν επιταχθεί, με τις επιγραφές των εργοστασίων στα οποία χρησιμοποιούνταν πριν. Θα δείτε όλη την Ελλάδα και μόνο την Ελλάδα. Αν μας είχατε βοηθήσει με τον στόλο και την αεροπορία σας, θα τους είχαμε ρίξει στη θάλασσα. Εκείνος όμως δεν απάντησε».
Πρίγκηπας Πέτρος
Αργότερα ο Πρίγκηπας Πέτρος διευκρίνησε στον Κοσμά, παρουσία του Συνταγματάρχη Κλεάνθη Μπουλαλά, Διοικητή της IV Μεραρχίας.
«Ξέρεις, δεν ήθελαν οι Άγγλοι να ρίξετε τους Ιταλούς στη θάλασσα, γιατί πού θα πήγαιναν τότε οι 850.000 στρατιώτες που συγκρατούσατε εσείς στην Αλβανία; Ίσως στην Αφρική, όπου κατά την περίοδο εκείνη τα πράγματα ήταν άσχημα για τους Άγγλους. Είχαν απωθηθεί προς την Αίγυπτο».
Όπως γράφει ο Γ. Κοσμάς : “Τότε κατάλαβα τι θα πει αγγλική πολιτική και πονηριά. Ενώ οι Γερμανοί βοηθούσαν τους Ιταλούς, αυτοί -οι Άγγλοι- μας άφηναν σκόπιμα αβοήθητους για δικό τους όφελος. Αν οι Άγγλοι με τον στόλο τους στην Αδριατική και την Αεροπορία εμπόδιζαν τις ιταλικές μεταφορές (από το Μπάρι και άλλα λιμάνια), έστω και τις μισές, οι Ιταλοί θα ρίχνονταν αναμφίβολα στη θάλασσα. Και συνεχίζει: «Οι Ιταλοί ενισχυμένοι και με μεταφορικά αεροπλάνα από τους Γερμανούς κατόρθωσαν να μεταφέρουν (ενν. στην Αλβανία) τρεις μεραρχίες, κατά μέσο όρο κάθε εβδομάδα, βοηθούμενοι και από την έντονη χιονόπτωση και πέτυχαν να μας αναχαιτίσουν, μέσα στον χειμώνα και οι δυνάμεις τους να ανέλθουν στις 850.000», όπως είπε ο Μουσολίνι σε λόγο του, μετά την κατάληψη της Ελλάδας.
Μαζικές Αποστρατείες εν μέσω πολέμου.
Βρισκόμαστε στις τελευταίες μέρες του Φεβρουαρίου 1941, ο Αντιστράτηγος Γεώργιος Κοσμάς ετοιμαζόταν να κάνει συνδυασμένες επιχειρήσεις με το Β’ Σώμα Στρατού, ήθελε να δώσει τη χαριστική βολή του στους Ιταλούς.
Ο Μεταξάς έχει πεθάνει και η διαφαινόμενη Γερμανική εισβολή έχει δημιουργήσει φοβερές ανησυχίες.
Τις ημέρες εκείνες συγκροτήθηκε στην Αθήνα το Συμβούλιο Αντιστράτηγων. Είχαν προηγηθεί συσκέψεις και συζητήσεις της ελληνικής ανώτατης πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας μετά των αφιχθέντων εις Αθήνας Βρετανών πολιτικών και στρατιωτικών, όπου προφανώς είχαν ληφθεί και αποφάσεις.
Στο Συμβούλιο Αντιστράτηγων κλήθηκε και ο Κοσμάς φυσικά . Στο Συμβούλιο εξεταστήκανε όλα τα στρατιωτικά ζητήματα τα αφορώντα την διεξαγωγή του πολέμου. Ο Κοσμάς μίλησε απλά και τίμια, όπως λέει ο λαός δωρικά, δωρικός ήταν ο λόγος του όπως δωρική είναι και η μορφή του. Ενημέρωσε πως αν ερχόταν βοήθεια των Άγγλων θα έπρεπε να είναι αρκετή ώστε να εξασφαλίσει την Ιταλο – Γερμανικήν ανάσχεση αρχικά και προοδευτικά να επιτρέψει την ανάληψη αντεπίθεσης. Διαφορετικά ήταν καλύτερο η Ελλάδα να μείνει μόνη της, για να αντιμετωπίσει και τους δύο εισβολείς και να πέσει με τρόπο ένδοξο που και αυτό ακόμη το “πέσιμο” της να είναι για τους λαούς ανάσταση σωστή και μεσουράνημα δόξας.
Έλεγε πως αν η εξωτερική βοήθεια ήταν ανεπαρκής προτιμότερον είναι να μην έρθουν καθόλου διότι και δικαιολογία πολιτική δίνουν στους Γερμανούς για την επέμβαση και χωρίς να να μας βοηθήσουν αποτελεσματικά, δεσμεύουν την ελευθερία ενεργείας στα ελληνικά στρατεύματα με την δημιουργία προς αυτά (τα ξένα στρατεύματα) στρατιωτικών υποχρεώσεων. Οι εξελίξεις έδειξαν πως ο Κοσμάς είχε δίκαιο και τα μεταγενέστερα γεγονότα τον δικαίωσαν απόλυτα (4).
Δεν έφθανε που η Κυβέρνηση Κορυζή που από κακή εκτίμηση, είτε από διάφορες σκοτεινές (ΣΣ Αγγλικές) πιέσεις έκανε το σφάλμα να απορρίψει τη γνώμη του, προχώρησε και παραπέρα, την ίδια μέρα αποστράτευσε τον Αντιστράτηγο Κοσμά Διοικητή Α’ΣΣ και τους δύο άλλους Αντιστράτηγους που είχαν πάρει στο Συμβούλιο το μέρος του Κοσμά (τον Μάρκο Δράκο, Διοικητή του Τμήματος Στρατιάς Ηπείρου -ΤΣΗ (Σημείωση 7) και τον Δημήτρη Παπαδόπουλο, Διοικητή Β’ΣΣ), επώδυνες αλλαγές για την Πατρίδα εν μέσω πολέμου.
Εκεί στο Υπουργείο Στρατιωτικών υπηρετούσε ως προσωπάρχης, ο Συνταγματάρχης Ασημάκης Ζήρος, ο οποίος την ίδια μέρα, μετά τις κρίσεις, ενημέρωσε εγγράφως στον Στρατηγό Κοσμά για την αποστρατεία του.
Στρατηγέ μου, με την σημερινή απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου και διατάγματος δημοσιευθέντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, τίθεστε σε αυτεπάγγελτο αποστρατεία καθώς και οι Αντιστράτηγοι Δράκος και Παπαδόπουλος. Ο κύριος Υπουργός διέταξε να κοινοποιηθεί εδώ η αιτιολογία, είναι ότι η περαιτέρω παραμονή στο Στράτευμα δεν προάγει τα συμφέρονται της υπηρεσίας.
Η απάντηση του Στρατηγού Κοσμά:
“Κύριοι υπουργοί ασχέτως των αιτιών δυνάμει των οποίων απεστρατεύτην λαμβάνω την τιμή να σας αναφέρω ότι είμαι πρόθυμος ως έφεδρος να υπηρετήσω την πατρίδα μου, αυτή την περίοδο όπου και όπως υπηρεσία κρίνει. Ενημέρωσε τον προσωπάρχη του Υπουργείου πως προτιμούσε να πάει στην περιοχή της Καβάλας και να πολεμήσει είτε ως έσχατος είτε ως πρώτος τους Γερμανούς.”
Θέλησε λοιπόν να υπηρετήσει την πατρίδα και οι “Υπερπατριώτες” του έκλισαν κατάμουτρα την πόρτα. Την αναφορά παρέδωσε, ο Προσωπάρχης, παραταύτα στον Υφυπουργό Στρατιωτικών Νικόλαο Παπαδήμα (1890-1964). Ο Παπαδήμας όμως μόλις είδε την αίτηση, ρώτησε τον Προσωπάρχη, τι είναι αυτά που θέλει αυτός, και “αυτός” δεν ήταν ένας οποιοσδήποτε “αυτός” αλλά ο Στρατιωτικός Διοικητής Συγκροτήματος Μεραρχιών του Α’ Σώματος Στρατού, ο Στρατηγός που διέσπασε τις εχθρικές γραμμές στον Μοράβα, που κατέλαβε την Κορυτσά και την Μοσχόπολη, που απώθησε τους Ιταλούς δυτικά της Οστροβίτσας, ήταν αυτός που κατέλαβε την περιοχή Χειμάρας – Κούτση, ο ένδοξος λοιπόν στρατηγός είχε γίνει τώρα απλά “αυτός”.
(πηγή : η Βιογραφία του Γ.Κοσμά από τον Ιστορικό και Συγγραφέα Κ. Καλαντζή – Χρησιμοποιήθηκαν αυτούσια αποσπάσματα με την γλώσσα του Συγγραφέα)
Τραγικό το λάθος της τότε Κυβέρνησης. Αν ήταν στην υπηρεσία ο Κοσμάς οι Ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις δεν θα διαλυόταν στην Αλβανία και θα υπήρχε μια αξιοπρεπής – συγκροτημένη αντίσταση στην Γερμανική εισβολή και ίσως μια ακόμη ένδοξη σελίδα στην ιστορία μας.
Οι γεναίοι Στρατιώτες μας επιστρέφουν από το μέτωπο, άοπλοι, κατηφείς, δεν τους άξιζε αυτό…..
Μετά τη Γερμανική Εισβολή στην Ελλάδα τον Απρίλιο του 1941 και τη συνθηκολόγηση της Ελλάδας, του προτάθηκε — όπως και σε άλλους ανώτερους αξιωματικούς— να αναλάβει θέση στο νεοσύστατο στρατιωτικό σχήμα της κυβέρνησης Τσολάκογλου ή να βοηθήσει στην αναδιοργάνωση του στρατού κατοχής (ο λεγόμενος «Ελληνικός Στρατός Κατοχής») Ο Κοσμάς αρνήθηκε κατηγορηματικά, δηλώνοντας ότι δεν αναγνωρίζει την κυβέρνηση της Κατοχής και ότι θα παραμείνει αδρανής μέχρι την απελευθέρωση.
1943 : Στη διάρκεια της Κατοχής συμμετείχε στην αντιστασιακή οργάνωση «Στρατιωτική Ιεραρχία», που ίδρυσε ο Αλέξανδρος Παπάγος. Οι Γερμανοί όμως συνέλαβαν τους Παπάγο, Κοσμά και τους επίσης Στρατηγούς Δέδε, Μπακόπουλο και Πιτσίκα και τους μετέφεραν σιδηροδρομικώς στη Γερμανία στις 3 Αυγούστου 1943. Ως αιχμάλωτοι πολέμου οδηγήθηκαν τελικά στο Νταχάου, απ’ όπου απελευθερώθηκαν από Αμερικανούς τον Μάρτιο του 1945. Τον ίδιο μήνα επέστρεψαν, μέσω Ιταλίας στην Ελλάδα.
1947 : Υπηρέτησε ως Γενικός Κυβερνήτης της Δυτικής Θράκης για έναν χρόνο.
1949 : Επανήλθε στην Στρατιωτική Υπηρεσία, στις 21 Ιανουαρίου 1949, ως Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού , όπου συνέβαλε σημαντικά και με επιτυχία στην αναδιοργάνωση του Στρατού. Αποστρατευτηκε στις 16 Μαρτίου 1951.
1950 : Ο Κοσμάς είχε προσωπική επαφή με τον Συνταγματάρχη Γεώργιο Γρίβα, όταν ο δεύτερος είχε πάρει την απόφαση να ηγηθεί ένοπλου Απελευθερωτικού Αγώνα, στη γενέτειρά του Κύπρο, για την οποία οι επιλήσμονες Βρετανοί αρνούνταν να εκπληρώσουν τις υποσχέσεις τους στην Ελλάδα και επέμεναν να την καταδυναστεύουν. Ήταν Συμπολεμιστές στη Μικρασιατική Εκστρατεία και αργότερα στον πόλεμο εναντίον των Γερμανοϊταλών το 1940-1941, οι δύο αξιωματικοί είχαν αναπτύξει μια ιδιαίτερα στενή σχέση. Τους ένωναν κοινοί εθνικοί αγώνες, εθνικά ιδανικά και πατριωτικά αισθήματα.
Ο Διγενής με τον Στρατηγό Κοσμά (αριστερά) και Χριστόδουλο Παπαδόπουλο (δεξιά)
Προσφώνηση Κοσμά στον Γρίβα «Γενναίε και αγέραστε συμπολεμιστή, φίλε. Σε συγχαίρω για τη μεγάλη απόφασή σου. Όχι μόνο σε ενθαρρύνω να συνεχίσεις τις προσπάθειές σου, αλλά σε διαβεβαιώνω ότι θα σε στηρίξω και θα σε στηρίξω. Καιρός είναι να καταλάβουν οι φίλοι μας Βρετανοί ότι οι Έλληνες της Κύπρου βαρέθηκαν τα παρακάλια και τις κούφιες υποσχέσεις τους. Είναι αποφασισμένοι να πάρουν τη λευτεριά τους με το σπαθί τους». Πηγή εδώ
1951 : Στη συνέχεια ο Γεώργιος Κοσμάς εντάχθηκε στον πολιτικό στίβο και εκλεγόταν συνεχώς βουλευτής, ενώ υπηρέτησε Γενικός Διοικητής Βορείου Ελλάδος στην Κυβέρνηση του Αλέξανδρου Παπάγου από τις 15 Δεκεμβρίου 1954 έως τις 24 Μαΐου 1955, όταν και έγινε ο πρώτος Υπουργός Βορείου Ελλάδος, παραμένοντας στο αξίωμα αυτό έως τις 6 Οκτωβρίου 1955.
Επίλογος
Οι Έλληνες αισθάνθηκαν ντροπή να βλέπουν τους ήρωες του Μετώπου της Ηπείρου – Αλβανίας, των Οχυρών να επιστρέφουν άοπλοι με σκυμμένα τα κεφάλια, ήταν πολύ βαρύ για να το θυμούνται. Οι Έλληνες γιορτάζουν τον “ηρωισμό και την νίκη”, τις ήττες συνήθως τις ξεχνούν, δεν παίρνουν διδάγματα από αυτές και επαναλαμβάνουν τα ίδια σφάλματα.
Αν στην Κύπρο ή στην Ελλάδα το 1974 είχαμε ένα Στρατηγό “Κοσμά” τότε με μαθηματική ακρίβεια η Τούρκοι θα είχαν υποστεί μια τεράστια ήττα.
Ο Ηγέτης
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Σ1. Οι Μάχες του Περλεπέ και του Μπροντ (1916). Το Περλεπέ (Prilep) είναι σημαντικό σημείο συγκοινωνιών μεταξύ Μοναστηρίου (Bitola) και Σκοπίων και το Μπροντ (Brod) είναι ορεινή διάβαση νότια του Περλεπέ, στρατηγικής σημασίας. Οι μάχες έλαβαν χώρα το Καλοκαίρι – Φθινόπωρο του 1916, κυρίως Αύγουστος–Σεπτέμβριος. Από τη μια πλευρά ήταν Βουλγαρικές και Γερμανικές δυνάμεις που είχαν εισβάλει στη βόρεια Μακεδονία και από την άλλη Σύμμαχες δυνάμεις (Γαλλικές, Σερβικές και ορισμένες Ελληνικές μονάδες του Προσωρινού Κράτους Θεσσαλονίκης, μετά την Εθνική Άμυνα). Οι Βούλγαροι, προέλασαν το 1916 και κατέλαβαν το Μοναστήρι (Bitola), προωθούμενοι προς το Περλεπέ και το Μπροντ. Οι Σύμμαχοι, με τη βοήθεια των Σέρβων, επιχείρησαν αντεπίθεση στην περιοχή του Μπροντ και του Περλεπέ, για να ανακόψουν την προέλαση. Οι μάχες ήταν σκληρές και ορεινές, με βαριές απώλειες και για τις δύο πλευρές. Τελικά, οι Βούλγαροι διατήρησαν το Περλεπέ έως το 1918, όταν οι συμμαχικές επιθέσεις (υπό τον Γάλλο στρατηγό Φρανσέ ντ’ Εσπεραί) διέσπασαν το μέτωπο και τους ανάγκασαν να υποχωρήσουν. Οι μάχες αυτές αποτελούν προοίμιο της μεγάλης Μάχης του Μοναστηρίου (1916). Εδραίωσαν τη γραμμή του Μακεδονικού Μετώπου, που έμεινε σταθερή μέχρι το 1918. Για την Ελλάδα, ήταν η πρώτη συμμετοχή ελληνικών στρατευμάτων στο πλευρό της Αντάντ μετά τη δημιουργία του Κράτους της Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη.
Σ2 Το Κράτος της Εθνικής Άμυνας συγκροτήθηκε στη Θεσσαλονίκη τον Αύγουστο του 1916, στη διάρκεια του Εθνικού Διχασμού, από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, τον ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη και τον στρατηγό Παναγιώτη Δαγκλή, με τη στήριξη των Συμμάχων της Αντάντ. Αντιτάχθηκε στη φιλοβασιλική κυβέρνηση της Αθήνας και στόχευε στη συνέχιση του πολέμου στο πλευρό της Αντάντ. Η νέα κυβέρνηση οργάνωσε τον Στρατό της Εθνικής Άμυνας, που πολέμησε στο Μακεδονικό Μέτωπο. Το 1917, μετά την απομάκρυνση του βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄, ο Βενιζέλος επανήλθε στην Αθήνα και επανένωσε τη χώρα υπό ενιαία κυβέρνηση, σηματοδοτώντας τη συμμετοχή της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων.
Σ3 Το “ύψωμα 1878” αναφέρεται κυρίως στο Στρατηγικό ύψωμα Μοράβα-Ιβάν (ή Μοράβα-Μπύρ-Ιβάν), το οποίο ήταν κρίσιμο για την κατάληψη της {Κορυτσάς} κατά τον Ελληνο-ιταλικό πόλεμο του 1940. Η κατάληψή του, που έγινε με ηρωικές μάχες, ήταν απαραίτητη για την προέλαση του ελληνικού στρατού, ενώ ονομάστηκε και “ύψωμα των χειροβομβίδων” λόγω της έντασης των συγκρούσεων. Ιστορική σημασία : Ελληνο-ιταλικός πόλεμος Το ύψωμα 1878 ήταν μια κομβική στρατηγική θέση που έπρεπε να καταληφθεί για να μπορέσει ο ελληνικός στρατός να προχωρήσει προς την Κορυτσά. Η μάχη για την κατάληψή του χαρακτηρίστηκε από ηρωισμό, αλλά και μεγάλες απώλειες, με πολλούς στρατιώτες να χάνουν τη ζωή τους στην προσπάθεια. Λόγω της σφοδρότητας των συγκρούσεων, το ύψωμα απέκτησε το προσωνύμιο “ύψωμα των χειροβομβίδων”. Η κατάληψή του θεωρείται ένα από τα σημαντικά θετικά αποτελέσματα του πολέμου, αποτέλεσμα της ομοψυχίας και της σωστής προετοιμασίας του στρατού.
Σ4. Όπως γράφει ο Νίκος Γιαννόπουλος στο βιβλίο του «Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. ΤΟ ΞΕΧΑΣΜΕΝΟ ΟΧΙ» «μεταξύ των Ελλήνων και των Βρετανών ιθυνόντων υπήρχαν διαφορετικές εκτιμήσεις, γιατί αντιμετώπιζαν το πρόβλημα από διαφορετική σκοπιά, με αποτέλεσμα να εκδηλωθούν σοβαρές διαφωνίες κατά τις διαπραγματεύσεις για την αντιμετώπιση της επερχόμενης Γερμανικής επίθεσης κατά της Ελλάδας» και στη συνέχεια γράφει: «Έλληνες και Βρετανοί επιτελείς είχαν υποπέσει σε τραγικά τακτικά σφάλματα, τα οποία οι έμπειροι Γερμανοί στρατηγοί δεν επρόκειτο ν’ αφήσουν ανεκμετάλλευτα» O Παπάγος με τον Κοσμά συνελήφθησαν από τους Γερμανούς λόγω συνεργασίας με την Αντίσταση και στάλθηκαν στον Νταχάου. Εκεί ο Κοσμάς ρώτησε τον Παπάγο “Γιατί δέχθηκε βοήθεια 1/2 Μεραρχίας από τους Άγγλους, δύναμη που δεν μπορούσε να προσφέρει τίποτα”. Ο Παπάγος απάντησε πως πιέστηκε από τους Άγγλους, διότι ήθελαν (οι Άγγλοι) με την συμβολική αυτή κίνηση να δώσουν θάρρος στους Σέρβους για να σπάσουν το Σύμφωνο με τους Γερμανούς και στους Τούρκους να τονίσουν την παρουσία τους στην περιοχή. Συνέχισε ο Κοσμάς στο Βιβλίο του “Επί πλέον μου τόνισε την πικρίαν (Ο Παπάγος)…..
Σημειωτέον ότι καμία νίκη, στον αγώνα κατά των Γερμανών, δεν υπήρξε υπό την Συμμαχική Διοίκηση. Δείτε το σχετικό μας άρθρο με τίτλο “Το ξεχασμένο ΟΧΙ“
Σ5. Από την σελίδα 203 του Βιβλίου του Γ. Κοσμά η Διαταγή με αριθμό Α.Π 405/1348/27.12.1940/Γ’ΣΣ/3ο ΕΓ
Σ6. Μετεωρολογικά δεδομένα της εποχής εκείνης είχε διασώσει ο παλαιός μετεωρολόγος της ΕΜΥ Στέφανος Παπαγιαννάκης που μάλιστα επιστρατεύτηκε ως έφεδρος ανθυπολοχαγός και υπηρέτησε στο μέτωπο.
Ορισμένες από τις χαμηλότερες θερμοκρασίες (οC) που καταγράφηκαν ήταν: Ιωάννινα: – 5.0 (20/12) , Καστοριά: -7.4 (18/12) -10.5 (30/12), Φλώρινα: -10.0 -17.0 (22/12) , Κορυτσά: -9.0 (30/12) -8.0 (14/1) -4.0 (15/3). Μοσχόπολη (ορεινό χωριό στην Κορυτσά -19.0 (30/12) -20.0 (14/1) -10.0 (15/3).
Ο Παπαγιαννάκης στην εκπομπή «Συνδέσεις» της ΕΡΤ τόνισε: «Άρα στα χιονισμένα βουνά που είχαν ύψος πάνω από 1500 μέτρα, θα υπήρξαν θερμοκρασίες και κάτω από -20οC ιδιαίτερα κατά τις νύχτες με αίθριο ουρανό».
Σ7. Το Τμήμα Στρατιάς Ηπείρου (ΤΣΗ) Το Τμήμα Στρατιάς Ηπείρου (ΤΣΗ) — στα αγγλικά Epirus Army Section — ήταν ανώτερος σχηματισμός (στρατιά/section) του Ελληνικού Στρατού που συγκροτήθηκε κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου και λειτούργησε στο αλβανικό μέτωπο. Ξεκίνησε τη δράση του στις 14 Φεβρουαρίου 1941 και παρέμεινε ενεργό μέχρι τις 20 Απριλίου 1941. Wikipedia+1. Γιατί σχηματίστηκε : Η ανάγκη για νέο, ανώτερο διοικητικό επίπεδο προέκυψε επειδή οι δύο κύριοι ελληνικοί σχηματισμοί (Α’ και Β’ Σώμα Στρατού) που μάχονταν στο Αλβανικό μέτωπο είχαν μέχρι τότε άμεση σύνδεση με το Γενικό Στρατηγείο στα Ιωάννινα. Η πιθανότητα Γερμανικής εισβολής από τα βόρεια ώθησε το ΓΕΣ να μετακινήσει το Γενικό Επιτελείο στην Αθήνα και να δημιουργήσει το Τμήμα Στρατιάς Ηπείρου ως νέο τοπικό ανώτερο επιτελικό όργανο. Wikipedia
Στα τέλη Μαρτίου 1941 το ΤΣΗ περιλάμβανε τα Α’ και Β’ Σώματα Στρατού, με σημαντικές μεραρχίες πεζικού (μεταξύ άλλων 2η, 3η, 8η, 1η, 4η, 5η, 6η, 11η, 15η, 17η) — δηλαδή μεγάλο μέρος των στρατευμάτων της Ηπείρου/Αλβανίας. (Πλήρης κατάλογος τάξεων/μεραρχιών φαίνεται σε στρατιωτικές καταγραφές της περιόδου). Wikipedia+1
Διοίκηση — βασικοί διοικητές : ο Υποστράτηγος/Αντιστράτηγος Μάρκος Δράκος ορίστηκε αρχικός διοικητής του ΤΣΗ όταν αυτό συγκροτήθηκε. Wikipedia+1. Τον Μάρτιο 1941, μετά από διαφωνίες με το ΓΕΣ, ο Δράκος αποστρατεύτηκε και στη θέση του τέθηκε ο Ιωάννης Πιτσίκας Wikipedia
Επιχειρησιακή δράση και κατάληξη : Το ΤΣΗ συνέχισε τις επιχειρήσεις που είχαν αρχίσει το φθινόπωρο/χειμώνα 1940–1941: αμυντικές και επιθετικές κινήσεις στο αλβανικό έδαφος, απώθηση/αντεπιθέσεις κατά των Ιταλών και αντιμετώπιση της Ιταλικής «Άνοιξης» (Italian Spring Offensive). Wikipedia+1
Με την γερμανική εισβολή (6 Απριλίου 1941) και την ταχεία προώθηση των γερμανικών δυνάμεων στο εσωτερικό της χώρας, η θέση των ελληνικών δυνάμεων στην Ήπειρο έγινε επισφαλής· μετά από ασφυκτικές συνθήκες προώθησης/αποκοπής, το Τμήμα Στρατιάς Ηπείρου συνθηκολόγησε στις 20 Απριλίου 1941, γεγονός που σήμανε την ουσιαστική διάλυση της τακτικής παρουσίας του Ελληνικού Στρατού στο ηπειρωτικό μέτωπο. stefanov.no-ip.org+1
Το ΤΣΗ αποτέλεσε το κεντρικό διοικητικό όργανο για το ελληνικό μέτωπο στην Ήπειρο την τελική φάση του Ελληνοϊταλικού Πολέμου και κατά το ξεκίνημα της γερμανικής επίθεσης. Η δημιουργία του αντικατοπτρίζει την προσπάθεια του ΓΕΣ να συγκροτήσει κεντρική διοίκηση στο κρίσιμο μέτωπο· η κατάρρευσή του τον Απρίλιο 1941 ήταν κομβική για την ήττα/κατάληψη της ηπειρωτικής Ελλάδας.
Πηγές
Κύρια πηγή της ανάρτησης είναι το Βιβλίο του Γ. Κοσμά ” ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ – ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ- ΕΛΛΗΝΟΙΤΑΛΙΚΟΣ ΣΥΜΜΟΡΙΤΟΠΟΛΕΜΟΣ” είναι ένα πολύτιμο ιστορικό πόνημα, με συγγραφέα που ήταν παρών και έλαβε μέρος στα γεγονότα της εποχής, ως πρωταγωνιστής.
Την Βιογραφία του Γ. Κοσμά, ενσωματωμένη στο παραπάνω Βιβλίο, έγραψε ο Ιστορικός -Συγγραφέας Κώστας Καλαντζής (1908-1980), από την οποία ενσωματώσαμε στο κείμενο μας αποσπάσματα.
Το Βιβλίο είναι ελεύθερα προσβάσιμο, για ανάγνωση από την οθόνη :εδώκαι στην Ηλεκτρονική μας Βιβλιοθήκη της ΕΕΥΕΔ : εδώ. Βέβαια είναι δύσκολο να διαβαστεί σε μια οθόνη υπολογιστή και ελάχιστοι θα τολμήσουν να το μελετήσουν. Αξίζει όμως τον κόπο μια που είναι η Ιστορία μας “από πρωτο χέρι”.
Με θλίψη σας ανακοινώνουμε ότι έφυγε από την ζωή, ο Συνάδελφος, Αντιπτέραρχος εα, Ιατρός, Τσούρδης Ε. Αντώνιος.
Ο Αντώνης Τσούρδης γεννήθηκε το 1938 στο Άργος. Εισήλθε στην Στρατιωτική Ιατρική Σχολής το έτος 1957, με ΑΜ ΣΙΣ 578. Αποφοίτησε το 1963.
Υπηρέτησε με στην Πολεμική Αεροπορία. Έλαβε την ειδικότητα του Παθολόγου – Ενδοκρινολόγου. Διετέλεσε Πρόεδρος της Ανώτατης Αεροπορικής Υγειονομικής Επιτροπής (ΑΑΥΕ).
Η Εξόδιος ακολουθία θα τελεστεί το Σάββατο 10-11 * πμ στα Κοιμητήρια Παπάγου.
Εκφράζουμε τα θερμά μας συλλυπητήρια σε όλους τους συγγενείς, φίλους και Συναδέλφους του, που τον γνώρισαν και συνεργάστηκαν μαζί του.
Πρίν λίγες ημέρες έφυγε από κοντά μας ο υποπτέραραχος (ΥΙ), εα, Αντώνιος Τσούρδης. Είχα την τύχη να τον γνωρίσω και να συνεργασθώ μαζί του, σαν Επιμελητής της Παθολογικής Κλινικής του 251ΓΝΑ στην οποίαν ήταν Διευθυντής, για χρόνια πολλά την δεκαετία του 80. Τότε που ο Αντώνης μαζί με τον Νίκο τον Ανδριόπουλο, τον Θανάση τον Μπιτσακτσή και τον Νίκο τον Σταθάκη είχαν ανεβάσει το επίπεδο της Παθολογίας στο Νοσοκομείο μας σε επίπεδα ζηλευτά. Και ο Αντώνης παράλληλα, μόνος του, άνοιγε τον δρόμο της Ενδοκρινολογίας στην Πολεμική Αεροπορία.
Ήταν εποχές που οι αποστάσεις μεταξύ των Τάξεων της Σχολής μας ήταν και φαινόντουσαν μεγάλες και εμείς οι νεότεροι κυττούσαμε τους παλαιότερους με δέος και ίσως και με μικρές δόσεις ζήλειας. Και οι περισσότεροι ήταν για εμάς πρότυπα και προσπαθούσαμε να τους μοιάσουμε. Αν μπορούσαμε.
Η συνεργασία με τον Αντώνη υπήρξε εξαιρετική. Έχοντας περάσει τα χρόνια της ειδικότητάς του στο ”μεγάλο σχολείο”, στην Θεραπευτική Κλινική του ΕΚΠΑ επί Βασιλείου Μαλάμου, στο Νοσοκομείο ”Αλεξάνδρα”,ο Αντώνης ήταν ο κλασσικός ιατρός ο οποίος προσέγγιζε τον ασθενή με το ιστορικό και το ακουστικό και ύστερα μας οδηγούσε μέσα από τους δρόμους της διαφορικής διαγνωστικής, στις ”περιβόητες” προ της επισκέψεως ”συζητήσεις ,στις πιθανές διαγνώσεις και τις θεραπευτικές αγωγές. Επέμενε στην οικονομία των εξετάσεων και ήταν αντίθετος , με την νοοτροπία της έκδοσης σωρείας παραπεμπτικών, μήπως και το παθολογικό αποτέλεσμα” κάποιας” εξ αυτών ”κάπου” οδηγήσει.
Μας έκανε να αγαπάμε και να φροντίζουμε τους αρρώστους μας. Να σκύβουμε πραγματικά και με ενδιαφέρον επάνω στα προβλήματά τους. Και να τους κάνουμε να αισθάνονται ξεχωριστοί και όχι σαν ένα ”νούμερο” κάποιου ”θαλάμου”.Δάσκαλος δεν ξέρω αν αισθανόταν ή αν ήθελε να τον αποκαλούμε εμείς οι νεότεροισυνάδελφοί του. Υπήρξε όμως για εμάς παράδειγμα του σοφού ΄΄κλινικού ιατρού”με όλη την σημασία της λέξεως. Που μας προέτρεπε συνεχώς να μελετάμε, να μετεκπαιδευόμαστε, να μετέχουμε σε επιστημονικά συνέδρια, να συγγράφουμε εργασίες, να εκπονούμε διδακτορικές διατριβές.Να προσπαθούμε να γίνουμε καλλίτεροι. . Στο περβάλλον της Κλινικής του, μας έκανε όλους μας να αισθανόμαστε άνετα και να εκφράζουμε την γνώμη μας χωρίς τον φόβο της απαξίωσης ή της παρατήρησης εκ μέρους του.Ποτέ.
Και όταν οι υποχρεώσεις της Κλινικής τελείωναν ο Αντώνης περνούσε ατέλειωτες ώρες στην Βιβλιοθήκη. Να ενημερωθεί για ότι νεότερο, που θα το χρησιμοποιούσε για εμάς και τους ασσθενείς μας. Εφυής, με χιούμορ, λάτρευε την λογοτεχνία και την μουσική.Καλός συζητητής που τον βοηθούσαν οι γνώσεις του επάνω σε θέματα διαφορετικά. Άνθρωπος σπάνιος και ξεχωριστός.
Η Διακλαδική Καρδιοχειρουργική Κλινική των Ενόπλων Δυνάμεων του 401 Γενικού Στρατιωτικού Νοσοκομείου Αθηνών/Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας διοργανώνει τη Διημερίδα με θέμα “ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ 2025”,στις 14-15 Νοεμβρίου 2025, στο Αμφιθέατρο του 401 ΓΣΝΑ, στην Αθήνα.
ΕΓΓΡΑΦΗ Απαραίτητη η προεγγραφή σας στη Διημερίδα. Η συμμετοχή σας είναι δωρεάν.
Σημαιοφόρος (Ε) Ιωάννης Κατσαβός ΠΝ, Συγγραφέας-Ερευνητής της Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας, Μέλος της ΕΕΥΕΔ
Χωρίς αμφιβολία το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων άλλαξε τα εδαφικά δεδομένα της χώρας μας. Το γεγονός αυτό, σε συνάρτηση με τη μαχητική εμπειρία, έκαναν αναγκαία την εκ νέου αναδιοργάνωση του στρατεύματος, καθώς και του υγειονομικού σώματος, ώστε να προσαρμοστούν στη νέα εποχή. Ένας νέος τύπος υγειονομικής μονάδας, που δημιουργήθηκε κατά την περίοδο πριν την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ήταν και το Τμήμα Υγιεινής και Προφύλαξης. Το Τμήμα αυτό είχε στην αρμοδιότητά του την άσκηση προληπτικής ιατρικής μέσα στα μεγάλα στρατιωτικά νοσοκομεία, αλλά και όπου αλλού υπήρχε ανάγκη. Οι πολλές επιδημίες κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, αλλά και η επιτυχής αντιμετώπισή τους με την έγκαιρη κινητοποίηση κατάλληλα οργανωμένων συνεργείων και εκπαιδευμένου προσωπικού, απέδειξαν έμπρακτα την ανάγκη επαναπροσδιορισμού, παρουσίας και δράσης των.
Έλληνες Εύζωνες το 1918
Εμβαθύνοντας στο θέμα μας, πρέπει να σημειώσουμε, ότι η συμμετοχή του Ελληνικού Στρατού στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υπήρξε τμηματική, ως σύμμαχος των Άγγλων και Γάλλων, και κατά συνέπεια περιστασιακή. Επιπροσθέτως, παρατηρήθηκε η ιδιομορφία στα διάφορα τμήματα του Ελληνικού Στρατού, τα οποία έλαβαν μέρος στις επιχειρήσεις, να βρίσκονται κάτω από τη διοίκηση αλλοδαπών αξιωματικών, ενώ η καθολική ή η μερική συμμετοχή των ελληνικών στρατευμάτων σχετιζόταν με τις εκάστοτε πολιτικές επιλογές που επικρατούσαν.
Πάντως, δεν έλειψαν και οι πολύνεκρες μάχες με ενεργό και ουσιαστική συμμετοχή των Ελλήνων όπως αυτές του Σκρα και της Δοϊράνης. Συνολικά οι καταγεγραμμένες απώλειες μάχης κατά τον A΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο Μακεδονικό μέτωπο ανήλθαν στις 12.747 τον αριθμό, εκ των οποίων 5.000 περίπου νεκροί πολεμιστές. Επόμενο ήταν, να παραμείνει συνεχής η διατήρηση της γενικής επιφυλακής σχεδόν όλου του στρατεύματος και κατ’ επέκταση το έργο του Υγειονομικού ακατάπαυστο καθ’ όλη την περίοδο αυτή.
Μεταφορά ασθενών στη Θεσσαλονίκη το 1916 (IWM HU 51960)
Μ’ αυτά ως δεδομένα, η πρόνοια όσον αφορά σε επίπεδο προληπτικής ιατρικής αποδείχτηκε προφητική, αφού για μια φορά ακόμα και στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Υγειονομική Υπηρεσία, εκτός των απωλειών υγείας εξαιτίας των πολεμικών συγκρούσεων, κλήθηκε να αντιμετωπίσει ασθένειες με πανδημικό χαρακτήρα, όπως η ισπανική γρίπη. Με επιτυχία αντιμετώπισε αρρώστιες, που είχαν λάβει ενδημικό και, πολλές φορές επιδημικό χαρακτήρα. Η ελονοσία, ο τύφος, οι τυφοπαρατυφικές λοιμώξεις, καθώς και η εγκεφαλονωτιαία μηνιγγίτιδα υπήρξαν τα κύρια λοιμώδη νοσήματα, τα οποία απασχόλησαν τους υγειονομικούς, Έλληνες και ξένους.
Η Ελλάδα μπήκε στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, έχοντας πολλά προβλήματα να αντιμετωπίσει, όσον αφορά στην οργάνωση και τον εξοπλισμό των στρατιωτικών νοσοκομείων της. Αρχικά, υπήρχαν πολλές ελλείψεις σε ιατροφαρμακευτικό και επιδεσμικό υλικό. Οι ελλείψεις αυτές αργά αργά μειώθηκαν με τη συνδρομή των συμμαχικών δυνάμεων.
Εκτός των άλλων, η επιδημία γρίπης που ξέσπασε την περίοδο αυτή οδήγησε σε πρωτοφανείς και απρόβλεπτες συνέπειες και ανάγκες, οι οποίες ήταν αδύνατον να καλυφθούν και από τους συμμάχους. Έτσι, όπως ήταν αναμενόμενο η προτεραιότητα δόθηκε στα στρατιωτικά νοσοκομεία της Μακεδονίας. Δέον να επισημανθεί ότι οι συνθήκες νοσηλείας ήταν εντελώς υποτυπώδεις. Χαρακτηριστικά, αναφέρεται η υπερπλήρωση των νοσοκομείων στην Πάτρα και στη Θεσσαλονίκη από πολύ περισσότερους σε αριθμό ασθενείς από τη χωρητικότητά τους, που είχε ως συνέπεια οι ασθενείς να στοιβάζονται κατά δεκάδες σε μικρούς αναλογικά θαλάμους, με πλημμελή εξαερισμό, φωτισμό, αλλά και καθαριότητα. Ακόμη υπήρχε έλλειψη έμπειρου νοσηλευτικού προσωπικού με συνέπεια την ανεπαρκή υγειονομική φροντίδα. Δεν είναι λίγα και τα περιστατικά, τα οποία από ανάγκη και μόνο νοσηλεύονταν στους διαδρόμους και κείτονταν στο πάτωμα πάνω σε κουβέρτες ή εκτός κτηριακών εγκαταστάσεων κάτω από σκηνές χωρίς στρώματα ή κρεβάτια.
Όσον αφορά στους χώρους των νοσοκομείων από υγιεινής απόψεως παρουσίαζαν πολλά προβλήματα. Ο αριθμός των λουτρών ήταν μικρός, αναλογικά με τις διαθέσιμες κλίνες, ενώ οι νοσηλευόμενοι δεν έκαναν τόσο συχνή χρήση όσο θα έπρεπε. Παρομοίως, η έλλειψη νοσηλευτικού προσωπικού είχε ως συνέπεια την έλλειψη κατάλληλης μέριμνας και στους κατακεκλιμένους ασθενείς. Αποχωρητήρια δεν υπήρχαν στα περισσότερα νοσοκομεία και εκεί που υπήρχαν, αυτά ήταν είτε μικρά και με κακό αποχετευτικό σύστημα, είτε εκτός κτηρίων. Επίσης, οι εγκαταστάσεις των μαγειρείων ήταν υποτυπώδεις. Δεν υπήρχε καμιά μέριμνα για παρασκευή ειδικών μερίδων για ασθενείς, οι οποίοι πολλές φορές το είχαν ανάγκη, όταν την ίδια χρονική περίοδο σε άλλες χώρες για το σκοπό αυτό απασχολούνταν επαγγελματίες διαιτολόγοι.
Το κτήριο του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού στη Θεσσαλονίκη το 1919 (πηγή: American National Red Cross photograph collection, Library of Congress)
Αξίζει να σημειωθεί η σημαντική συνεισφορά της αποστολής του Αμερικανικού Ερυθρού, η οποία έφθασε στην Ελλάδα λίγο πριν το τέλος των εχθροπραξιών, στις 23 Οκτωβριου 1918. Εκτός από το έμπειρο προσωπικό, τα πλοία του Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού μετέφεραν εφόδια και άφθονο υγειονομικό υλικό. Σε αυτό το σημείο αξίζει να σημειωθεί η αρνητική κριτική, που έκανε ο Αμερικανικός Ερυθρός Σταυρός στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Από την κριτική του, η συνεισφορά της Εκκλησίας τόσο σε έμψυχο δυναμικό όσο και οικονομική ή υλική βοήθεια υπήρξε μάλλον ανύπαρκτη.
Καταλήγοντας, θα λέγαμε ότι παρά τη σχετική έλλειψη εξοπλισμού και εγκαταστάσεων, αξιοσημείωτα ήταν ο απαράμιλλος ζήλος, ο εθελοντισμός, η πίστη στον αγώνα και η εργατικότητα, που διέκρινε τους υγειονομικούς αξιωματικούς, μονίμους και εφέδρους. Το ανειδίκευτο νοσηλευτικό προσωπικό με εμπειρικές γνώσεις ή στην καλύτερη των περιπτώσεων με «προϋπηρεσία» κοντά στις εκπαιδευμένες νοσηλεύτριες, κυρίως των ξένων αποστολών, μπόρεσε και ανταπεξήλθε στις ανάγκες του πολέμου.
Βιβλιογραφία;
Σαββαΐδης, Π.: Κοινωνία και πολιτισμός στη Θεσσαλονίκη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, Πρακτικά Διεθνούς Συμποσίου «Πολιτισμός και Χώρος στα Βαλκάνια (17ος-20ος αιώνας)», Πανεπιστήμιο Μακεδονία, Θεσσαλονίκη, 2014.
Σαββαΐδης, Π.: Θεσσαλονίκη – Πόλη των στρατοπέδων, πόλη των προσφύγων, Πρακτικά Επιστ. Συνεδρίου «Θεσσαλονίκη πρωτεύουσα των προσφύγων – Οι πρόσφυγες στην πόλη από το 1912 μέχρι σήμερα», σελ. 509-529, Ιστορικό Αρχείο Προσφυ-γικού Ελληνισμού, Δήμος Καλαμαριάς, 2012.
Σαββαΐδης, Π.: Συμμαχικά στρατόπεδα και οικισμοί προσφύγων στη Θεσσαλονίκη κατά το πρώτο τέταρτο του 20ου αιώνα, Ημερίδα, Μουσείο Μακεδο-νικού Αγώνα, Θεσσαλονίκη, 2013.
Σατραζάνης, Α.: Η γαλλική στρατιά στη Θεσσαλο-νίκη – Το ειρηνικό έργο της στη Μακεδονίας (1915-1918), University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2012.
Σχίζας, Ν.: Οι δραστηριότητες της Μαρίας Βοναπάρτη κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους 1912-1913, Δέλτος, τεύχος 38, σελ. 27-29, 2009.
Σαββαΐδης, Π.: Εγκαταστάσεις υγείας στη Θεσσαλονίκη στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα – Μία σύντομη χαρτογραφική προσέγγιση, Τιμητικός Τόμος καθηγητού Δημητρίου Αραμπέλου «Το Μήλον της Γνώσεως», σελ. 497-510, Τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών Α.Π.Θ., 2010.
Κωνσταντίνου, Γ.: Η ιστορία των στρατιωτικών νοσοκομείων στη νεότερη Ελλάδα, Διδακτορική Διατριβή, αριθ. 1847, σελ. 478, Ιατρική Σχολή Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη, 2009.
Κυριαζίδης, Κ.: Η Θεσσαλονίκη από υγιεινής απόψεως, Παράρτημα του Υγειονομικού Δελτίου του Ιατροσυνεδρίου, τεύχ. ΙΙ, Αθήνα 1917.
Σαββαΐδης, Π. και Μπαντέλας, Α.: Πόλις Πανεπιστημίου Πόλις – Η ιστορία του χώρου της Πανεπιστημιούπολης μέσα από χάρτες και τοπογραφικά διαγράμματα, Εκδ. Αφοί Κυριακίδη & University Studio Press, VI+212, Θεσσαλονίκη, 2000.
30/11/1943: Οι ταγματασφαλίτες εκτελούν ανάπηρους του πολέμου της Αλβανίας.
Η ιστορία γράφεται πάντοτε από τους ιστορικούς των νικητών και εκφράζει τις απόψεις τους, οι οποίες δεν επιδέχονται καμμιάς αντιλογίας. Έτσι και στην πατρίδα μας η ιστορία της Κατοχής γραφότανε και εξέφραζε τις απόψεις των πατριδοκαπήλων.
Το φαινόμενο του «δωσιλογισμού», όπως επικράτησε να αποκαλείται στη χώρα μας η συνεργασία δηλαδή Ελλήνων με τις κατοχικές αρχές την περίοδο 1941-1944, υπήρξε για πολλές δεκαετίες θέμα λίγο-πολύ ταμπού, αντικείμενο απλουστευτικής καρικατούρας, αποσπασματικής αναφοράς, τις περισσότερες φορές σιωπής, ή πολιτικής εκμετάλλευσης. Διαλέξτε ό,τι θέλετε.
Το φαινόμενο έδωσε ώθηση σε μια σειρά στερεότυπα: ο δωσίλογος – μαυραγορίτης, κλασική φιγούρα του ελληνικού κινηματογράφου της δεκαετίας του ’60· ο δωσίλογος – χαφιές, με σημείο αναφοράς το «Μπλόκο της Κοκκινιάς»· ή ο δωσίλογος – «Γερμανοτσολιάς» στην πολυδημοσιευμένη φωτογραφία Ταγματασφαλίτη εύζωνα δίπλα σε απαγχονισμένο σώμα αντιστασιακού. Οπως όλα τα στερεότυπα, έτσι και αυτά έχουν πάντα κάποια βάση.
Ας έλθουμε στο θέμα μας της επίθεσης κατά των αναπήρων.
Από την 28η Οκτωβρίου 1940 μέχρι τον Απρίλιο του 1941, για περίπου έξι μήνες, πάνω στα βουνά της Ηπείρου και της Αλβανίας, ο ελληνικός στρατός ταπείνωνε τις Ιταλικές στρατιές. Η αδύναμη Ελλάδα αντιστεκόταν και νικούσε. Τον Απρίλιο του 1941, οι Γερμανοί ανέλαβαν να βγάλουν από τη δύσκολη θέση τους συμμάχους τους. Επετέθησαν στην ελληνική μεθόριο από τη Γιουγκοσλαβία και ρη Βουλγαρία στις 6 Απριλίουκαι εφαρμόζοντας την τακτική του κεραυνοβόλου πολέμου προήλασαν ταχύτατα προς την Αθήνα.
Το μέτωπο στην Αλβανία κατέρρευσε, ο στρατός άρχισε να υποχωρεί και αμέσως ο στρατηγός Τσολάκογλου, παρά την αντίθετη άποψη του στρατηγού Πιτσίκα, διοικητού της Στρατιάς, έτοιμος από καιρό, υπέγραψε τη συνθηκολόγηση. Στις 27 Απριλίου ο Γερμανικός στρατός εισερχόταν στην Αθήνα. Πέρασε από τους έρημους δρόμους της και ύψωσε στην Ακρόπολη τη γερμανική σημαία με τα ναζιστικά σύμβολα. Ο κόσμος αμήχανος, είδε Κυβέρνηση και Βασιλιά να αναχωρούν και να τον αφήνουν έρμαιο στις διαθέσεις των κατακτητών. Για άλλη μια φορά ένιωσε απογοητευμένος και προδομένος.
Εδώ έχει θέση ο στίχος του Σολωμού:
Δυστυχισμένε μου λαέ, καλέ κι ηγαπημένε,
πάντοτ᾿ ευκολοπίστευτε και πάντα προδομένε.
Η νικημένη Ελλάδα ήταν μια φτωχή, αγροτική χώρα, με αναιμική βιομηχανία, ανεπαρκείς και προβληματικές υποδομές (δρόμους, λιμάνια, σιδηρόδρομο κλπ). Δεν είχε για τον Άξονα κάποιο ιδιαίτερο οικονομικό ή παραγωγικό ενδιαφέρον. Ο πόλεμος αυτός εκτός των άλλων δημιούργησε τεράστιο αριθμό τραυματιών, που με την κατάρρευση του Μετώπου και τη συνθηκολόγηση του Ελληνικού Στρατού, μαζεύτηκαν στο μεγαλύτερο ποσοστό τους στα νοσοκομεία της Αθήνας.
1.500 ήρωες πολέμου υπό δίωξη.
Η θηριωδία των ταγματασφαλιτών κατά των αναπήρων μας δεν έχει αναδειχθή καθόλου, επειδή πιστεύω δεν ήταν θέμα προς εκμετάλλευση, ενώ αντίθετα έχουν αναδειχθεί τα μπλόκα της Κοκκινιάς και οι εκτελέσεις στο Χαϊδάρι και την Καισαριανή. Ως εκ τούτου κρίνουμε σκόπιμο να προυσιάσουμε το εναντίον των αναπήρων έγκλημα των πατριδοκάπηλων.
Ποιοί ήταν αυτοί οι άνθρωποι και πώς έφτασαν από ήρωες της πατρίδας να εκδιωχθούν και αρκετοί να εκτελεστούν ως εχθροί της;
Οι περισσότεροι ανάπηροι δημιουργήθηκαν και πρέπει να πούμε ότι πάρα πολλοί ακρωτηριασμοί έγιναν αναγκαστικά μετά από κρυοπαγήματα, γεγονός που μαρτυρεί τον ελλειπέστατο εξοπλισμό των στρατιωτών, αντίθετα με το επίσημο αφήγημα που παρουσιάζει τον «κυβερνήτη» Μεταξά και τον αρχιστράτηγο Παπάγο να έχουν προετοιμάσει επαρκώς το στράτευμα πριν την Ιταλική επίθεση. Το εγκληματικὀ ήταν ότι οι στρατιώτες μας φορούσαν τις λεγόμενες γκαίτες που σφίγγανε τα πόδια και που παρά την προειδοποίηση της Υγειονομικης Υπηρεσίας του Στρατού, δεν εισακούστηκε από την ηγεσία. Έτσι μειώνονταν η κυκλοφορία του αίματος στα κάτω άκρα, με αποτέλεσμα 28.000 κρυοπαγηματίες.
Περίπου 15.000 από τους αναπήρους βρήκαν το πρώτο καταφύγιό τους, σε άθλιες συνθήκες, στα νοσοκομεία της Αθήνας και από την πρώτη στιγμή, άρχισαν τους αγώνες για την επιβίωσή τους και την υγειονομική περίθαλψή τους. Οι απλοί στρατιώτες τραυματίες έβλεπαν με λύπη τους τους ανώτερους κυρίως αξιωματικούς – εγκάθετους της δοσίλογης κυβέρνησης να λυμαίνονται την πατρίδα.
Και πράγματι σε αντίθεση με τους ηρωικούς στρατιώτες μας, μεγαλη μερίδα της ηγεσίας του ελληνικού στρατού ανέλαβε κρατικές θέσεις και επέλεξε τη συνεργασία με τις δυνάμεις κατοχής. Όμως η παρουσία των ανάπηρων αντιστασιακών υποδήλωνε τη συνέχεια του αγώνα που ξεκίνησε στην Αλβανία και μείωνε το κύρος των δοσιλογικών κυβερνήσεων στη κοινή γνώμη.
Πλησίαζε ο χειμώνας 1941 – 42 με το φάσμα της πείνας να είναι ορατό. Οι προδότες με το πρόσχημα της ύπαρξης ευνομούμενης πολιτείας και αποφυγής αναταραχών, διαδίδανε ότι υπερασπίζονται τα συμφέροντα του λαού.
Τα νοσοκομεία στα οποία νοσηλεύονταν οι ανάπηροι ήταν το πρώτο και δεύτερο Στρατιωτικό Νοσοκομείο στην περιοχή που σήμερα βρίσκεται το ΝΙΜΤΣ και ο χώρος της Μονής Πετράκη, το τρίτο που χρησίμευε για τη θεραπεία ατόμων με κρυοπαγήματα βρίσκοταν εκεί που είναι σήμερα το νοσοκομείο Ελπίς, το νοσοκομείο Έλενα. Για νοσοκομεία χρησίμευαν η Διπλάρειος Σχολή στη οδό Θεάτρου, το Νοσοκομείο Ευαγγελισμός, η Πολυκλινική, το νοσοκομείο Αναπήρων που στεγάστηκε στη Φοιτητική Εστία Ακαδημίας και Ιπποκράτους, το Γαλλικό Νοσοκομείο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, το Ναυτικό Νοσοκομείο αναπήρων στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας 69. Σημαντικός αριθμός αναπήρων ήσαν οι πάσχοντες από Φυματίωση που νοσηλευόντουσαν στη Σωτηρία, το νοσοκομείο αναπήρων στον Καρέα όπου είναι σήμερα η ΣΑΝ και το ΕΚΕΜΣ, και το στρατιωτικό νοσοκομείο της Πεντέλης το οποίο μάλιστα ήταν νεόδμητο (κατασκευάστηκε την περίοδο 1936-1939), για τους νοσηλευομένους του οποίου δεν μπόρεσα να βρώ στοιχεία.
Μετα την δημιουργηθείσα κατάσταση αρχίζει στα νοσοκομεία εν τούτοις οργασμός οργανωτικής δουλειάς εκ μέρους των αναπήρων. Πολύ πριν από τη δημιουργία του ΕΑΜ οι ανάπηροι διακατέχονται από το πνεύμα της ανεξαρτησίας και δεν μπορούν επ’ ουδενί να ανέχονται να τους επιβάλλονται εκείνοι που τους είχαν νικήσει στα βουνά της Αλβανίας. Ο θυμός τους μεγεθύνεται σημαντικά, όταν βλέπουν τους αξιωματικούς τους να τους προτρέπουν να συμβιβαστούν με τον κατακτητή, όπως εκείνοι.
Συγκροτούνται σε όλα τα νοσοκομεία Επιτροπές, καθώς και παννοσοκομειακή Επιτροπή. Στα νοσοκομεία οι εγκατασταθείσες διοικήσεις που διόρισαν οι κυβερνήσεις των δοσιλόγων αντιμετώπισαν τις αντιδράσεις τους. Το κίνημα των αναπήρων συντονίζεται με το φοιτητικό κίνημα, με τους δημόσιους υπάλληλους, τους επαγγελματίες, τους εργαζόμενους.
Στο «Σωτηρία» οι φυματικοί – εργάτες στη συντριπτική τους πλειοψηφία – είχαν μετατρέψει το νοσοκομείο σε φρούριο του αγώνα. Ενισχύθηκε η δράση και με τον ερχομό των αναπήρων του πολέμου. Συνδύαζαν τον αγώνα για την επιβίωση με τον αγώνα για την απελευθέρωση. Πηγή : imerodromos
Το Σεπτέμβριο του 1941, ιδρύθηκε το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ). Τα μηνύματά του βρίσκουν ευοίωνα ώτα στους αναπήρους, που βρίσκονταν σε αναβρασμό. Δόθηκε η ευκαιρία και άρχισε η ένταξη των αναπήρων των νοσοκομείων στο ΕΑΜ. Την 28η Οκτωβρίου 1941 πραγματοποιείται η πρώτη οργανωμένη αγωνιστική εκδήλωση. Οι ανάπηροι μαζί με τους φοιτητές καταθέτουν στεφάνια στον Άγνωστο Στρατιώτη κάτω από τα έκπληκτα μάτια των αρχών κατοχής. Έτσι ευθύς εξ αυτοί οι ήρωες του πολέμου του μετώπου της Αλβανίας βρέθηκαν πρώτοι από όλους στο στόχαστρο και στο έλεος των δοσιλόγων.
Η «Ακρόπολη» υποταγμένη στους ξἐνους δεν γράφει τίποτε για αυτή την πράξη των αναπήρων, αλλά την εμετική πληροφορία για κατάθεση στεφάνων το απόγευμα της 28ης Οκτωβρίου στον μνημείο του Αγνώστου Συτατιώτου από τους Γερμανόφιλους Τσολάκογλου και τους «υπουργούς» στρατηγούς Μπάκο, Μουτούση και τον Πλοίαρχο Παπαδόπουλο, που φορούσαν τις στολές των ανωτάτων Ελλήνων Αξιωμτικών, τις οποίες όμως κατεξευτέλιζαν. Και η εφημερίδα περηφανεύοταν. Οι άλλες εφημερίδες δεν αναφέρανε τίποτα για την εκδήλωση αυτή. Λες και δεν έγινε.
Η εφημερίδα «Ελληνικόν Αίμα», δημοσίευσε την 1η Δεκεμβρίου 1942 «ΑΝΟΙΚΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟς ΤΟΥΣ «ΕΞΥΠΝΟΥΣ» ΠΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΘΗΚΑΝ ΜΕ ΤΟΝ ΕΧΘΡΟΝ. Στο επόμενο φύλλο της «ΚΑΤΩ ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΑΠΟ ΤΥΣ ΑΝΤΑΡΤΑΣ». Άσχετα αν αργότερα άλλαξε στάση.
Άλλωστε, οι ανάπηροι πολέμου ήταν αρκετά δραστήριοι, συμμετέχοντας και σε όλες τις λαϊκές κινητοποιήσεις της Αθήνας για ψωμί και συσσίτια, στις εθνικές επετείους της 25ης Μαρτίου και 28ης Οκτωβρίου. Στις εθνικές διαδηλώσεις στις 24 Φεβρουαρίου, 5 και 25 Μαρτίου, 25 Ιουνίου και 22 Ιουλίου 1943, προπορεύονταν οι ανάπηροι και τραυματίες με τα αναπηρικά τους καροτσάκια -«μηχανοκίνητες φάλαγγες» τα είχε ονομάσει τότε ο λαός – με τις πατερίτσες ή τα μπαστούνια τους, με τους επιδέσμους ακόμα στα κεφάλια τους, στα μάτια τους και τις νοσοκόμες να σπρώχνουν τα καροτσάκια, να υποβαστάζουν τους κουτσούς ή να οδηγούν τους τυφλούς.
Στις 4 Ιανουαρίου 1942 ιδρύθηκε ο Εθνικός Σύνδεσμος Αναπήρων Πολέμου 1940-1941 που αποτελούσε το κέντρο της οργάνωσης των αναπήρων στα νοσοκομεία της Αθήνας.
Αργότερα οι ανάπηροι συμμετείχαν στις μεγάλες διαδηλώσεις του Μαρτίου του 1943 κατά της γενικής επιστράτευσης, με τίμημα 46 νεκρούς διαδηλωτές.
Προς τούτο συντονίζουν και συντάσσουν τις δυνάμεις τους. Καθορίζουν τρία κέντρα δράσης και συμπαράστασης στον αναπτυσσόμενο αγώνα. Λυκαβηττός – Τουρκοβούνια – Κέντρο Αθήνας, προς τα οποία συγκλίνει η δράση τριών γειτονικών ομάδων νοσοκομείων. Πυρήνας και ραχοκοκαλιά του αγώνα σε όλα τα νοσοκομεία γίνεται το ΕΑΜ, που έχει βρεί πρόσφορο έδαφος αλλά μεταξύ τους επικρατούσε η σύμπνοια. Η Ελλάδα ήταν το έμβλημά τους.
Την 21 Φεβρουαρίου 1943 όλα τά κατοχικά όργανα προπαγάνδας μετάδιναν ραδιοφωνικό λόγο τού Χίτλερ, πού ειδοποιούσε τούς κατεχόμενους λαούς πώς: «οί Γερμανοί δίνουν τό αίμα τους, κι’ αυτοί θά πρέπει νά δώσουν τον ιδρώτα τους για τη «Νέα Τάξη Πραγμάτων».
Στις 22 Φεβρουάριου, επίσημες δηλώσεις τού κουίσλιγκς Λογοθετόπουλου και τού έργατοκάπηλου ύπουργού Εργασίας Καλύβα, διαβεβαίωναν τό λαό, πως δέν πρόκειται νά γίνει πολιτική έπιστράτευση καί δέ θά σταλούν έργάτες στή Γερμανία…
Γερμανική άνακοίνωση της 23 Φεβρουαρίου, ώστόσο, πληροφορούσε ότι επιστρατεύονται Ελληνες πολίτες γιά βοηθητικές ύπηρεσίες στήν Ελλάδα καί έξω άπ’ αύτήν. Τό άπόγευμα της ίδιας μέρας δημοσιεύτηκε στήν «Εφημερίδα τής Κυβέρνησης» διάταγμα τών κουίσλιγκς: «Περί ύποχρεωτικής έργασίας του αστικού πληθυσμού της Ελλάδος»…
Την 24η Φεβρουρίου νεκρώνεται ή Αθήνα άπό άπεργία, γιά νά βουίξει, κατά τό μεσημέρι, τό κέντρο της. άπό τις έκδηλώσεις πάνω από εκατό χιλιάδες λαού. Πλημμύρισε ό χώρος έξω άπό τό Γραφείο τού Λογοθετόπουλου, ένώ χιλιάδες διαδηλωτές άπό τήν Ομόνοια μέχρι τα Πατήσια, κατευθύνονται στό Υπουργείο έργασίας. Συγκρούονται μέ καραμπινιέρους καί αστυνομικούς, σπάνε κλοιούς, ορμούν μέσα στό ‘Υπουργείο, βάζουν φωτιά σέ ένα μέρος τών άρχείων καί καίνε τμήμα του κτιρίου…
Την 25η Φεβρουαρίου απεργεί τό προσωπικό τής Τηλεφωνικής, που έξυπηρετούσε κυρίως τους κατακτητές και τους κουίσλιγκς. Ακολουθεί μαθητική απεργία διαρκείας, με διαδήλωση στο κέντρο τής πόλης. Ξαναρίχνονται στον αγώνα οί ανάπηροι καί τραυματίες. Η πρωτεύουσα βρίσκεται πάλι σέ αναβρασμό.
Το Σεπτέμβρη του 1943, συνθηκολόγησε η Ιταλία. Στα νοσοκομεία μαζεύονται όπλα των Ιταλών που πηγαίνουν στην Αντίσταση.
Η Τρίτη κυβέρνηση των δοσιλόγων εκείνη του Ράλλη θέλοντας να ανατρέψει τη συγκεκριμένη κατάσταση, ξεκίνησε να καταγγέλλει την δράση των αναπήρων ως αντεθνική. Και μπορεί ο Ράλλης στην αρχική του τοποθέτηση να είπε ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι ανάπηροι του πολέμου θα αποτελούσαν το κύριο μέλημα της «Κυβέρνησής του», άλλα όμως έπραξε.
Τα τάγματα Ασφαλείας δημιουργήθηκαν από την κατοχική κυβέρνηση του Ιωάννη Ράλλη την 18η Ιουνίου 1943, μετά από εισήγηση των Πάγκαλου και Γονατά, με εντολή των Γερμανών, με σαφή αντικομμουνιστική αποστολή και οπλίστηκαν από τη Βέρμαχτ. Γενικός προϊστάμενός τους ήταν ήταν ο Γερμανός στρατηγός των Waffen SSΓιούργκεν Στρόοπ, ο οποίος αντικαταστάθηκε την 28η Οκτωβρίου του 1943 από τον υποστράτηγο Βάλτερ Σιμάνα.
Βάλτερ Σιμάνα (Walter Schimana)
Οι άνδρες τους ορκίζονταν υπακοή στον Χίτλερ. Κι η πρώτη, η σκληρότερη κι αδιανόητη δημόσια επίδειξή τους, ήταν η επίθεση ενάντια στους ανάπηρους πολέμου στα νοσοκομεία της Αθήνας, στα οποία νοσηλευόντουσαν οι ανάπηροι. Ήθελαν να δώσουν στους αφέντες τους Γερμανούς, εξετάσεις ναζιστικής δράσης και πίστης στην ιδεολογία του Χίτλερ.
Για τους κατακτητές και τη δοσίλογη κυβέρνηση, το ποτήρι είχε ξεχειλίσει. Το αντιστασιακό κίνημα φουντώνει. Η μόνη αντιμετώπισή του από τις φασιστικές αρχές είναι η τρομοκρατία, οι εκτελέσεις, γιατί τα νοσοκομεία μπαίνουν εμπόδιο στα αντεθνικά σχέδιά τους. Πρέπει να τα διαλύσουν και να παραδώσουν τους ανάπηρους στους Γερμανούς, γιατί η στάση τους ενέπνεε ευρύτερα λαϊκά στρώματα στο να πάρουν την απόφαση της αντίστασης, της αντιπαράθεσης, της σύγκρουσης.
Στόχος τους η διάλυση των νοσοκομείων. Έγινε η σκέψη να μαζέψουν όλους τους ανάπηρους στα Μέθανα, δήθεν για λουτροθεραπεία. Αλλά οι ανάπηροι ματαίωσαν την πονηρή αυτή «λύση». Στις 3 Μαρτίου 1943 πήραν μέρος στον ξεσηκωμό για ματαίωση της επιστράτευσης, μαζί με τους εργαζόμενους της Αθήνας και του Πειραιά, τους δημόσιους υπάλληλους, τους φοιτητές, τους επαγγελματίες και βιοτέχνες. Πλήρωσαν με ακριβό τίμημα: 46 νεκρούς. Όμως, ούτε ένας Έλληνας δεν πήγε στο Ανατολικό Μέτωπο.
Ή νέα κυβέρνηση, μέ μεγαλύτερη έπιμονή θά έπαναλάβει τίς προσπάθειες τών Τσολάκογλου, Μπάκου, Λογοθετόπουλου καί Γκοτζαμάνη, νά έξοπλίσει ελληνες, νά τούς συγκροτήσει σέ τάγματα άσφαλείας καί νά τούς στρέψει ένάντια στό ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Δίπλα του, αύτή τή φορά, δέ θά είναι μονάχα οί δυό φασίστες στρατηγοί – ό Πάγκαλος καί δ Γονατάς -, άλλά τό σύνολο τής πλουτοκρατικής όλιγαρχίας καί οί πολιτικοί καί στρατιωτικοί έκπρόσωποί της. Ή κυβέρνηση, λοιπόν, Ράλλη, είναι και κυβέρνηση τής ενωμένης αντιλαϊκής άντίδρασης, που συγκροτεί τό μέτωπο τής αντεπανάστασης και της υποτέλειας στους ξένους. Ο μοναρχικός Ράλλης θά έπιδιώξει νά εξασφαλίσει τή τάξη μέχρι την έπιστροφή τού βασιλιά καί τής κυβέρνησής του. Κρύβει όμως μέ έπιμέλεια τίς βλέψεις του γιά νά πετύχει ένωση όλων τών άστικών δυνάμεων κατά τού «κομμουνιστικού κινδύνου», πού θά σταθεί καί τό κύριο σύνθημά του.
Για τους κατακτητές όμως και τη δοσίλογη κυβέρνηση, το ποτήρι ξεχείλισε. Το αντιστασιακό κίνημα φουντώνει. Η μόνη αντιμετώπισή του από τις φασιστικές αρχές είναι η τρομοκρατία, οι εκτελέσεις. Με το πρόσχημα και από τους «αναμορφώσουν» ήθελαν καταπώς είπε ο Καζαντζάκης:
«Σκοτώστε τους, θέλαν να ναι λεύτεροι».
Πρέπει να τα διαλύσουν τα νοσοκομεία και να παραδώσουν τους ανάπηρους στους Γερμανούς. Αφού η στάση των αναπήρων του πολέμου ενέπνεε ευρύτερα λαϊκά στρώματα στο να πάρουν την απόφαση της αντίστασης, της αντιπαράθεσης, της σύγκρουσης. Και οι κυβερνώντες αποφασίζουν τη διάλυση του Συνδέσμου των Αναπήρων Πολέμου.
Διαπιστώθηκε ότι σε έγγραφο του Ελληνικού Κράτους χαρακτηρίζονται ανάπηροι του Αλβανικού μετώπου, που νοσηλεύονταν στο Β΄ στρατιωτικό νοσοκομείο ως «άτομα πλέοντα μέσα εις τον βούρκον, απάτριδες και προδότες των εθνικών μας πεπρωμένων», Και συνεχίζεται στο έγγραφο ότι ήσαν αυτοί που είχαν μετατρέψει τους χώρους του νοσοκομείου σε γιάφκες απόκρυψης οπλισμού και χώρους αντεθνικών συγκετρώσεων, Ήσαν αυτοί που εξεβίαζαν τους γιατρούς για να χορηγήσουν πιστοποιητικά αναπηρίας σε μη πάσχοντες για να τύχουν αναπηρικής σύνταξης.
Αυτή τήν περίοδο έγινε ή πιό βρώμικη έκκαθαριστική έπιχείρηση. Κατά τα τέλη Οκτωβρίου, δυό γερμανικά συντάγματα καί δυό τάγματα άσφαλείας τού Ράλλη, κύκλωσαν τά νοσοκομεία πού νοσηλεύονταν οί τραυματίες καί ανάπηροι πολέμου. Έπρεπε νά αδειάσουν αύτά τά φρούρια τού έθνικοαπελευθερωτικού άγώνα, έστω κι άν καταδικάζονταν σέ θάνατο οί έθνικοί ήρωες. Οί ανάπηροι καί τραυματίες άρνήθηκαν νά φύγουν. Άρχισε μιά άνιση μάχη πού βάσταξε όλη τη μέρα. Στους πυροβολισμούς τών κατακτητών καί προδοτών οί πολιορκημένοι απαντούσαν μέ πέτρες, καρέκλες, δοχεία καί δτι βρίσκαν μέσα στό οίκημα. Τέλος ύπόκυψαν. Γερμανικά αύτοκίνητα τούς μετάφεραν καί τούς πέταξαν γυμνούς στό στρατόπεδο Χατζηκώστα
Η απαρχή του στυγερού εγκλήματος κατά των αναπήρων είχε ξεκινήσει τρεις μέρες νωρίτερα, την 26η Νοεμβρίου. Εκείνη την ημέρα εκτελέστηκαν στο Γουδί 19 αντιστασιακοί και ανάμεσά τους, από την ηγεσία του Εθνικού Συνδέσμου Αναπήρων Πολέμου (ΕΣΑΠ) 1940-41, ο αντιπρόεδρος Διονύσης Γονατάς, ο Γεν. Γραμματέας Ηλίας Τζαμουράνης, τα μέλη Κώστας Κουκουβίνος, Στέφανος Συλιβός και Μελέτης Ανυφαντής. Ας πούμε μερικά για αυτούς.
Την 26η Νοεμβρίου πιάνουν τους επικεφαλής των αναπηρικών οργανώσεων Γονατά και Τζαμουράνη. Τον Διονύση Γονατά, που είχε και τα δυο του πόδια παράλυτα από τραύμα στην σπονδυλική στήλη, και τον Ηλία Τζαμουράνη, με γενική παράλυση. Αυτοί οι δύο ήταν και οι δυό τους ήρωες του αλβανικού πολέμου.
Μαζί με άλλους 17 αγωνιστές της Αθήνας οδηγούνται μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα. Για πρώτη φορά στον καιρό της σκλαβιάς, το απόσπασμα είναι «ελληνικό». Και οι «Έλληνες» που το αποτελούν, οι νεοντυμένοι τσολιάδες. Τρεις αξιωματικοί. «Έλληνες» και αυτοί διευθύνουν το απόσπασμα. Υπάρχει και ο Γερμανός επόπτης.
Οι μελλοθάνατοι τραγουδάνε τον Εθνικό Ύμνο. Οι δολοφόνοι εκστομίζουν χυδαίες βρισιές. Πώς όμως θα τουφεκιστούν οι δυο ανάπηροι που δεν μπορούν να σταθούν όρθιοι; Ο ένας από τους αξιωματικούς βρίσκει τη λύση: Διατάσσει και φέρνουν δυο καρέκλες και ο Γονατάς με τον Τζαμουράνη τοποθετούνται πάνω. Αλλά ούτε και στην καρέκλα μπορούν να σταθούν. Δυο καθάρματα που φέρουν το τιμημένο όνομα του Έλληνα Τσολιά, μα προσκυνημένοι τσολιάδες βγάζουν τους ζωστήρες τους και με αυτούς δένουν τα κορμιά των τραγικών θυμάτων τους πάνω στις καρέκλες. Πυρ! διατάσσει ο επικεφαλής και οι 19 αγωνιστές είναι νεκροί.
. Συγκίνηση καί άγανάχτηση είχε προκαλέσει η άνανδρη έπίθεση ένάντια στούς έθνικούς ήρωες. Οι Αθηναίοι παρακολούθησαν μέ σφιγμένα τα δόντια αύτή τήν τραγωδία. Θά περίμενε κανείς πως οί πρώτοι πού θά αγανακτούσαν θά ήσαν οι άξιωματικοί και μάλιστα οι ανώτατοι πού κάτω άπό τίς διαταγές τους τά θύματα τής θηριωδίας χάσανε χέρια καί ποδάρια ή φτύναν τά πνεμόνια τους. Κι όμως, οί στρατηγοί χαίρονταν καί πανηγύριζαν.
Σ’ ένα γράμμα του πρός τόν Άγγλο συνταγματάρχη Στήβενς, ό στρατηγός Π. Ζερβέας τής «Στρατιωτικής Ιεραρχίας» έγραφε: «… Είς μίαν έπιστολήν μου σάς έγραφον τήν συνεργασίαν Κυβερνσεως Ράλλη καί Γερμανών πού άρχισε διά τόν άντικσμμουνιστικόν άγώνα. Οί Γερμανοί έδωσαν όπλα καί ώπλίσθηκε ή χωροφυλακή καί δύο τάγματα ευζώνων καί μέ τήν δύναμιν αύτήν ξεκαθάρισαν περίπου 3,5 χιλιάδες τραυματίες του πολέμου καί οί περισσότεροι δέν ήσαν κάν τραυματίες καί οί όποιοι είχαν καταλάβει τά νοσοκομεία καί σάν κομμουνιστές έκαναν ότι ήθελαν. Ό κόσμος όλος χαίρεται πολύ γιατί έπιτέλους τώρα θά μπορούνε στά νοσοκομεία νά περιθάλπουν τους ασθενεϊς, πού δεν εύρισκαν θέση και έπρεπε νά έχουν άδεια από τούς κομμουνιστάς διά νά είσέλθουν στό νοσοκομείο…».
Τις νυχτερινές με πρώτες πρωινές ώρες της 30ής Νοέμβρη του 1943 τα ελληνόφωνα στρατεύματα κατοχής, οι γερμανοτσολιάδες του Ράλλη, πάνω από χίλιοι, οπλισμένοι σαν αστακοί με γερμανικά όπλα, μεταφέρθηκαν με γερμανικά καμιόνια κάτω από την προσωπική καθοδήγηση του αρχιγκεσταπίτη Φον Στρόουπ που στεκόταν αδυσώπητος και κτηνώδης πάνω σ’ ένα αυτοκίνητο. Έτσι ξεκίνησαν την επίθεσή τους στα 19 νοσοκομεία όπου έμεναν οι ανάπηροι και τραυματίες της Αλβανίας. Πριν ακόμη ξημερώσει μπήκαν μέσα ουρλιάζοντας και με βρισιές, χτυπήματα με τους υποκόπανους και πολλές φορές με λογχισμούς και πυροβολισμούς, έπεσαν πάνω στους ανάπηρους και τραυματίες. Το πογκρόμ ενάντια στους 15.000 ανάπηρους είχε ξεκινήσει.
Τους παρέδωσαν στους Γερμανούς, στις φυλακές Χαϊδαρίου και Χατζηκώνστα.
Η αγριότητα των γερμανοτσολιάδων ξεπέρασε κάθε όριο. Έσερναν ανάπηρους με κομμένα και τα δυο πόδια στο χώμα μέχρι που μάτωναν. Δεν άφηναν τις νοσοκόμες να τους βοηθήσουν. Άρπαζαν από τα χέρια τους ή από τα χέρια των αναπήρων τα τεχνητά μέλη και τα έσπαζαν για να μην τα χρησιμοποιήσουν και τους χτύπαγαν με αυτά στο κεφάλι. Μεγαλύτερη αγριότητα και μίσος έδειχναν στα μέλη των νοσοκομειακών επιτροπών, τα οποία υποδείκνυαν οι πράκτορές τους μέσα σε κάθε νοσοκομείο. Το σκοτάδι της νύχτας και η παγωνιά της βραδιάς μεγάλωνε τη φρίκη. Η βαναυσότητα και το μένος των ταγματασφαλιτών ήταν πρωτόγνωρο ακόμη και για τα δικά τους, απάνθρωπα, δεδομένα.
Έσυραν από τα κρεβάτια ανάπηρους με κομμένα χέρια, πόδια, τυφλούς, παράλυτους με ανοιχτές πληγές. Τους τράβηξαν γυμνούς χτυπώντας τους αλύπητα. Σε άλλους έδιναν κλωτσιές και τους κατρακυλούσαν στο δρόμο και άλλους τους πετούσαν σαν σακιά μέσα στα αυτοκίνητα. Το προσωπικό δεν έτυχε καλύτερης μεταχείρισης. Στοιβαγμένοι στις κλούβες, πενήντα – πενήντα ανάπηροι, νοσοκόμοι, αδελφές, γιατροί και καθαρίστριες, όλοι τραυματισμένοι ή νεκροί οδηγήθηκαν και κλείστηκαν στις φυλακές. Επακολούθησε πρωτοφανής λεηλασία. Τα «παιδιά» δεν κουράστηκαν τζάμπα. Έγιναν 283 εκτελέσεις.
Η εφημερίδα «Ελληνικόν Αίμα» ήταν δεξιάς ιδεολογίας, που ξεκίνησαν αρχικά, τον Ιούνιο του 1942, οι δημοσιογράφοι Λάζαρος Πηνιάτογλου, Κωνσταντίνος Βοβολίνης και Ιωάννης Μήλιοςπου το κυκλοφορούσαν μυστικά χέρι με χέρι. Από τις στήλες του εντύπου αυτού, που διακρινόταν για την ζωηρή εθνική αρθρογραφία του, διεξαγόταν αργότερα ένας συστηματικός αγώνας και κατά των κομμουνιστών και της αριστερής παράταξης γενικότερα.
Επειδή ο Ράλλης αμέσως μετά την επίθεση κατά των αναπήρων απέδωσε τις ενέργειές τους στο κομμουνιστικὀ κόμμα παραθέτουμε την έκθεση της επίθεσης αυτής, που κάνει η εφημερίδα «Ελληνικόν Αίμα»
Η επικεφαλίδα της δημοσίευσης είναι:
«ΟΙ ΜΙΣΘΟΦΟΡΟΙ ΤΩΝ ΠΡΟΔΟΤΩΝ ΡΑΛΛΗ-ΤΑΒΟΥΛΑΡΗ, ΑΤΙΜΑΣΑΝ ΤΗΝ ΘΡΥΛΙΚΗ ΦΟΥΣΤΑΝΕΛΛΑ ΤΟΥ ΤΣΟΛΙΑ».
«Ότι δεν είχαν κατορθώσει να επιτύχουν οι Ιταλοί το επέτυχεν η προδοτική Κυβέρνησις Ράλλη.
Η Ιταλική Κυβέρνησις από της πρώτης ημέρας της εγκαταστάσεώς της εις τας Αθήνας επεδίωξε την δια παντός τρόπου διάλυσιν των στρατιωτικών νοσοκομείων εις τα οποία ενοσηλεύονταο οι τραυματίαι και ανάπηροι του Αλβανικού Μετώπου.
Οι Ιταλοί επεκαλούντο εις την προσπάθειάν τους αυτήν την καλυτέρευσιν της ζωής των αναπήρων εις τας πατρίδας των δια της παροχής ευρυτέρων μέσων συντηρήσεως. Ο πραγματικός όμως λόγος ο οποίος επίεζε τους Ιταλούς να επιτύχον την απομάκρυνσι και διασκορπισμόν των αναπήρων εις τας επαρχίας των ωφείλετο εις το ότι η τραγική εικών την οποίαν ενεφάνιζον οι ανάπηροι, λόγω της τελείας εγκαταλείψεώς των από την τότε ψευδοκυβέρνησιν των Τσολάκογλου – Λογοθετοπούλου κατά την περίοδον της πείνης 1941-1942 επέδρα εις το ηθικόν του Ιταλικού στρατού. Ακόμη δε και διότι οι ανάπηροι μετέχοντες όλων των πατριωτικών και απελευθερωτικών εκδηλώσεων του Ελληνικού λαού, προεκάλουν εκάστοτε τας πατριωτικάς εκδηλώσεις του πλήθους εις βάρος των στρατευμάτων κατοχής.
Αν και αι προσπάθειαι εκείναι των Ιταλών παρέμεινον άνευ αποτελέσματος ήδη έρχεται η προδοτική κυβέρνησις του Ράλλη και των καθαρμάτων της, τη υποδείξει των Γερμανών να πραγματοποιήσει το παλαιόν σχέδιον.
Ο Ελληνικός λαός παρίσταται δια μίαν ακόμη φοράν μάρτυς του φρικιαστικωτέρου των εγκλημάτων τα οποία είναι δυνατόν να διαπράξουν άνθρωποι οι οποίοι πάντοτε έζησαν ελεύθεροι για την πατρίδα και για την ελευθερίαν της οποίας εθυσίαναν ό,τι πολύτιμο και προσφιλές.
Ο Ελληνικός λαός παρακολουθεί κατάπληκτος την ανάλγητον αυτήν στάσιν των εμφανζομένων ως «εκπροσώπων του» και διαπιστώνει δια μίαν ακόμη φοράν την έκτασιν του κινδύνου ο οποίος επαπειλεί δια μίαν ακόμη φοράν το έθνος.
Ένας αλκοολικός και μία παρέα απόκαθάρματα παντός τύπου και μορφής, συνειδητά όργανο των Γερμανών, παριστάνοντες την Κυβέρνησιν χρησιμοποιούν Έλληνες εναντίον Ελλήνων.
Ενώ ο Ελληνικός λαός αγωνίζεται τον υπέρτατον αγώνα της υπάρξεώς του οι προδόται αυτοί συνωμοτούν τὰ φρικιαστικώτερα εγκλήματα, αρνούμενοι να δεχθούν και την ελαχίστην συγκίνησιν την οποίαν το υπόδουλον έθνος αισθάνεται διά τους ενδόξους πολέμους και τους ήρωάς του.
Η ύπαιθρος πυρπολείται από την μία άκρη έως την άλλη από τους Γερμανούς και αμέτρητες οικογένειες είναι καταδικασμένες να περάσουν τον τρομερό χειμώνα μέσα σε φρικιαστικές συνθήκες.
Η Μακεδονία και η Θράκη παραδίδονται στους Βουλγάρους και ο πληθυσμός τους αποδεκατίζεται, ή μεταφέρεται στο εσωτερικό της Βουλγαρίας για καταναγκαστικά έργα. Χωρίς την ελπίδα επιστροφής.
Η αγωνία της πείρας σπαράσσει εκατομμύρια Λαού. Η ζωή τόσων Ελλήνων καταδικάστηκε εις τα χρηματιστηριακά κόλπα των Ράλλη, Τσιρονίκου και της παρέας των Γεώργηδων, η δε απομείνασα εθνική οικονομία καταβάλλεται προσπάθεια να περάση εις την αρριβιστικήν μανία μερικών παληανθρώπων, οι οποίοι βρίσκονται μεταξύ της προδοτικής αυτής Κυβερνήσεως και των κατακτητών μας.
Γι αυτούς που παρουσιάζονται σήμερα ως Κυβέρνησις, όλα αυτά δεν είναι Ελληνικά θέματα. Όλη η έννοια της Ελληνικής Πατρίδος δι’ αυτούς περιορίζεται εις το Εθνικόν Τυπογραφείον και το χρηματιστήριον.
Αυτοί αισθάνονται ό,τι και οι Γερμανοί, επιθυμούν ό,τι και οι κατακτηταί μας.
Η Ελλάς γι’ αυτούς έχει πεθάνει. Ό,τι υπάρχει ακόμη από την Ελλάδα επιθυμούν να καταστραφεί και μαζί μ’ αυτή και η ιστορία και οι ήρωές της.
Δεν παραξενευόμαστε για ό,τι βλέπουμε να γίνεται γύρω μας, ούτε και πιστεύουμε ότι θα σταματήση ςδώ το κακό.
Αν οι προδότες αυτοί υποθάλπουν και καλλιεργούν σήμερον την διαμάχην μεταξύ των Ελλήνων, πολύ γρήγορα θα μας ρίξουν στον εμφύλιο σπαραγμό. Αν σήμερα οι Έλληνες (;) τσολιάδες (;) πολιορκούν τα νοσοκομεία των αναπήρων και δοκιμάζουν τα όπλα των στα κουφάρια των ιερών αυτών Ελλήνων. Αύριο θα έλθη και η σειρά των δικών μας σπιτιών, η σειρά όλων μας είτε μεμονωμένα είτε ομαδικά.
Οι κατάκοιτοι ήρωες των Αλβανικών βουνών, τρία χρόνια τώρα στα στρατιωτικά νοσοκομεία των Αμπελοκήπων, Λεωφόρου Αλεξάνδρας, Ευαγελισμού και Πανεπιστημιακής Λέσχης ξύπνησαν τα χαράματα της 30ης Νοεμβρίου από ομαδικά πυρά των Ταγμάτων Ασφαλείας.
Προ μιας εβδομάδος είχε ληφθεί η απόφασις της εκκενώσεως των νοσοκομείων και της απομακρύνσεως των αναπήρων εξ Αθηνών.
Η δοθείσα από το υπουργείον Εθνκής Αμύνης (;) διαταγή προς τους επικεφαλής των ταγμάτων ασφαλείας αξιωματικούς ήταν ρητή. Έπρεπε εντός της ημέρας εκείνης να πραγματοποιηθεί η εκκένωσις των νοσοκομείων ακόμα και δια της χρησιμοποιήσεως των όπλων.
Όλα τα νοσοκομεία είχαν περικυκλωθεί από της 5ης πρωινής από τμήματα των ταγμάτων ασφαλείας, αναμένοντα να ξημερώσει δια να εισέλθωσιν εις αυτά. Οι ανάπηροι αντιληφθέντες ότι είχαν πολιορκηθεί και χωρίς να γνωρίζουν σε ποιον σκοπό απέβλεπε η πολιορκία αύτη, έλαβον την απόφασιν να απαγορεύσουν την είσοδον στους θαλάμους. Πρός τον σκοπόν αυτόν ενίσχυσαν τας εισόδους δια της τοποθετήσεως όπισθεν αυτών διαφόρων επίπλων και κλινών.
Ευθύς ως εξημέρωσε οι εύζωνοι παραβιάσαντες τας εξωτερικάς εισόδους και φθάσαντες προ των θαλάμων νοσηλείας εζήτησαν από τους αναπήρους το άνοιγμα των θυρών των θαλάμων. Εις άρνησιν των εντός των θαλάμων ευρισκομένων αναπήρων οι εύζωνοι ήρχισαν πυροβολούντες πρός το εσωτερικόν των θαλάμων. Αυτούς εμιμήθησαν αμέσως και οι εκτός των κτιρίων ευρισκόμενοι «συνάδελφοί» τους, οι οποίοι επυροβόλουν προς τα παράθυρα και τους εξώστας. Ούτω η προσπάθεια της εκκενώσεως των νοσοκομείων εξελίχθη εις επίθεσιν καταλήψεως «ωχυρωμένων φρουρίων».
Οι εντός των θαλάμων ευρισκόμενοι ανάπηροι τυφλοί, παράλυτοι, με κομμένα πόδια, χωρίς χέρια, με πληγὲς από χρόνιες γάγγραινες, από τραύματα και κρυοπαγήματα, παρακολουθούσαν με κατάπληξιν την μανίαν των ενόπλων αδελφών Ελλήνων (;) και διερωτώντο, ποιο έγκλημα διέπραξαν ή ποιος ακριβώς τους φοβήθηκε τόσο πολύ κι έστειλε τόσο στρατό πάνοπλο να τους αιχμαλωτίσει.
Στο διάστημα αυτό οι πυροβολισμοί εμαίνοντο, οι δε πρωινοί διαβάται έτρεχον να κρυφτούν εις τα γειτονικά σπίτια.
Μετά δίωρον περίπου τα τάγματα ασφαλείας ενισχυθέντα και από δυνάμεις της χωροφυλακής επέτυχον δια της χρησιμοποιήσεως λοστών και τσεκουριών να σπάσουν τας θύρας των θαλάμων και ούτως εγένοντο κύριοι των «ηρωικών φρουρίων».
Ήρχισεν αμέσως η μεταφορά των αναπήρων δια φορτηγών αυτοκινήτων χωρίς καμμίαν διάκρισιν παθήσεως ή βαθμού αναπηρίας εις το οίκημα του ορφανοτροφείου Χατζηκώστα της οδού Πειραιώς. Οι μεταφερθέντες μέχρι του απογεύματος εκείνης της ημέρας είχον ανέλθει εις 2.000.
Η προδοτική Κυβέρνησις είχεν αποδόσει μεγίστην σημασίαν εις την εκκένωσιν των νοσοκομείων από τους αναπήρους.
Εγνώσθη σχετικώς, ότι καθ’ όλην την νύκτα της 29ης προς την 30ην Νοεμβρίου ο Ράλλης και οι υπουργοί του διενυκτέρευσαν εις το Πολιτικόν γραφείον επεξεργαζόμενοι το σχέδιον της επιδρομής εναντἰον των νοσοκομείων. Κατά την συνεργασίαν αυτήν παρίσταντο και ανώτεροι αξιωματικοί του Ελληνικού στρατού (;) παρέχοντες τας στρατιωτικάς των γνώσεις για το επιτελικό μέρος της επιχειρήσεως.
Η εξέλιξις της επιδρομής εναντίον των στρατιωτικών νοσοκομείων μετεδίδετο δι’ αγγελειαφόρων πρός τους αναμένοντας υπουργούς, οι οποίοι απεχώρησαν του πολιτικού γραφείου μὀνον όταν ανεφέρθη εις αυτούς ότι «η επειχείρησις ετερματίσθη», δια της καταλήψεως των νοσοκομείων και της μεταφοράς των αναπήρων».
Ο Κουΐσλιγκ πρωθυπουργός Ιωάννης Ράλλης δεν έκανε τίποτε άλλο από του να επιρρίψει την ευθύνη στους αναπήρους με τα κομμένα πόδια και χέρια τα τεχνητά μέλη και την φυματίωση να σιγοκαίει μέσα στα πνευμόνια τους. Ναι για τον Ράλλη φταίγανε οι ανάπηροι. Και ενεργήσσανε έτσι εκείνοι που έφεραν τον τίτλο του τιμημένου Έλληνα Τσολιά, που τον κατεξευτελίσανε και δικαίως ο κόσμος τους αποκαλούσε Γερμανοτσολιάδες.
Ο ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ
Ο Τύπος της εποχής ελέγχεται από τη γερμανική λογοκρισία, χαρακτηριστικό παράδειγμα, η εφημερίδα “Βραδυνή”, γράφει για την υποστολή της “δαφνοστεφανωμένης !!” ναζιστικής σημαίας στην Ακρόπολη…
Ας έλθουμε τώρα και στην προσκυνημένη «Ακρόπολη», ξέρετε την πρώτη Ελληνική Εφημερίδα, που κατεξευτίλιζε έτσι τον Βλάσση Γαβριηλίδη, επί χρόνια αρχισυντάκτη της. Γράφει την επομένη
«Η ΧΘΕΣΙΝΗ ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΙΣ ΜΙΑΣ ΑΝΩΜΑΛΙΑΣ.
Η χθεσινή ενέργεια εις τα νοσοκομεία, επιβληθείσα από την ανάγκην ως αναπότρεπτος εγχείρισις, δεν μπορεί παρά να τύχει της γενικής κατανοήσεως και επιδοκιμασίας της κοινής γνώμης.
Αι δημοσιευόμεναι εις άλλην θέσιν τόσον εκτενείς και πυκναί εις πληροφοριακά στοιχεία ανακοινώσεις του κ. Προέδρου της Κυβερνήσεως χύνουν άπλετον φώς εις τας συνθήκας υπό τας οποίας κατέστη απαραίτητος η προσφυγή εις το χθεσινόν μέτρον. Το Κράτος περιέβελε τους αναπήρους με όλη του την στοργήν και εξησφάλισεν εις αυτούς όρους ζωής πράγματι προνομιακούς, εν μέσω της δυστυχίας. Τα νοσοκομεία όμως κατεκλύσθησαν βαθμιαίως από ανθρώπους όχι μόνον ουδέποτε τραυματισθέντας κάν – αλλά και εις πολλάς περιπτώσεις μη στρατευθέντας- πράκτορας αναραχικούς, οι οποίοι σιτιζόμενοι εις τα ευαγῆ ιδρύματα τα μετέβαλον εις εστίας αναρχίας και παντοειδούς κοινωνικής μολύνσεως. Οι πραγματικοί ανάπηροι καταντήσαντες μικρά μειονότης, εν μέσω του πλήθους των εμπορευομένων την αναπηρικήν ιδιότητα, δεν κατώρθωσαν να αποτινάξουν οι ίδιοι την κηδεμονίαν των διαφόρων καθοδηγητών εμπόρων και μαυρεμπόρων. Ηναγκάσθη να επέμβη το Κράτος προς εκκαθάρισιν μίας αληθώς απαραδέκτου καταστάσεως, την οποίαν ηνέχθη επί πάρα πολύ χρόνον και την οποίαν δεν γνωρίζομεν πως επέτρεψε. Η επέμβασις πράγματι εξετελέσθη με όλην την δυνατήν ταχύτητα και χωρίς έκτροπα. Η ασυγχώρητος ανωμαλία ετερματίσθη. Δεν αμφιβάλλομεν επίσης ότι όλοι οι πραγματικοί ανάπηροι οι έχοντες ακόμη ανάγκην νοσοκομειακής περιθάλψεως θα τύχουν εξαιρετικής προσοχής και θα εξασφαλισθούν κατά καλύτερον τρόπον ακόμη και από πρν. Δια τους τελικώς αποθεραπευθέντας θα είναι ορθόν να αποσταλούν εις τας οικογενείας των, λαμβάνοντες την σύνταξιν των καθώς και κάθε πρόσθετον διευκόλυνσιν και κατοχύρωσιν. Όσον αφορά τους πλαστούς τραυματίας τους εκμεταλλευθέντας επί μακρόν τα ανύπαρκτα τραύματά των και εκτρέψαντας και τους συναδέλφους των από τον ευθύν δρόμον θα είναι δίκαιον να επιφυλαχθεί εις αυτούς η αρμόζουσα μεταχείρισις».
Σε τίποτε δεν διαφέρει το σχόλιο αυτό της Ακρόπολης από τα όσα υποστήριζε ο Ράλλης. Είναι γνωστή η θέση της εφημερίδας αυτής που διακρινότανε πάντοτε για τις ακροδεξιές θέσεις της και συνεχίστηκαν με τη Απογευματινή και αργότερα με τον Ελεύθερο Κόσμο. Γιατί ενώ οι περισσότερες εφημερίδες κλείσανε στην κατοχή η εν λόγω εφημερίδα παρέμενε και υποστήριζε αναφανδόν τη Γερμανική θηριωδία ήταν μια μειοδοτική εφημερία. Και οι εκδότες της εκμεταλλεύτηκαν την αναμπουμπούλα και γίνανε οι κήνσορες πατριδοκάπηλοι.
Υπήρξαν και πολιτικοί, όπως ο Θ. Τσάτσος μάρτυρας «κατηγορίας» για τον οποίο τα «Τάγματα Ασφαλείας» δεν συγκροτήθηκαν για να εξυπηρετήσουν τους Γερμανούς. Απεναντίας πρόσφεραν τις υπηρεσίες στην πατρίδα. Η σκόπιμη αυτή διαστρέβλωση της αλήθειας μας φέρνει στη μνήμη τις ζοφερές μέρες της 27,28, 29 και 30 Νοέμβρη 1943, μέρες που άρχισαν τις καριέρες τους οι «εθνικοί ήρωες» του Θ. Τσάτσου, με στόχο τους αναπήρους του αλβανικού πολέμου. Και όμως ο Τσάτσος αυτοχαρακτηρίζοταν φιλελεύθερος!!!
Το φρικιαστικό αυτό έγκλημα ήταν επινόηση του Ράλλη και σχεδιάστηκε μαζί με το «μαύρο» άνθρωπο, το Στυλιανό Γονατά. Όταν λίγες μέρες πιο πριν παρουσιάστηκε μια επιτροπή αναπήρων, ο Γονατάς δήλωσε κυνικά: «Θα σας εξοντώσουμε όλους γιατί είστε εαμίτες». Ακολούθησαν ξετσίπωτες δηλώσεις του Ράλλη με τις οποίες αποκαλούσε τους ανάπηρους – τη ζωντανή αυτή δόξα της Ελλάδας – «αναρχικούς κηφήνας».
Πολλοί από τους ανάπηρους πέθαναν ή κατά τη μεταφορά τους ή μέσα στις φυλακές, γιατί τα μη επουλωμένα τραύματά τους αιμορραγούσαν. Οι ανάπηροι στοιβάχτηκαν χωρίς τις πατερίτσες τους ή τα ξύλινα προσθετικά μέλη, στα καμιόνια και οδηγήθηκαν στα στρατόπεδα Χατζηκώστα και Χαϊδαρίου. Συνολικά έγιναν 283 εκτελέσεις.
Το μπλόκο κατά των αναπήρων του Αλβανικού Μετώπου, που εκτελέστηκε από τους άνδρες των Ταγμάτων Ασφαλείας ήταν η πρώτη επιχείρηση που εκτελέσανε, αλλά οι άνδρες τους ενήργησαν με βάση το σχέδιο του οργανώθηκε από την λεγόμενη Εθνική Ασφάλεια, όργανο των Γερμανών. Σύμφωνα με το σχέδιο καταρτίστηκε κατάλογος των μελών του ΕΑΜ ανά νοσοκομείο, στον οποίο όμως περιληφθήκανε πολλά άτομα τα περισσότερα που εκφράζανε τις απόψεις τους και διακατέχονταν από εθνικό παραλήρημα. Και πληροφοριοδότες για τις απόψεις των ανθρώπων αυτών ήσαν οι αγράμματοι χωροφύλακες που δεν μπορούσαν να ξεχωρίσουν τη ήρα από το στάρι. Υπήρχαν δυστυχώς εκείνοι οι κομμουνιστομάχοι αξιωματικοί, που ήσαν παραδομένοι στους Γερμανούς που αποδίδανε τα πάντα στους κομμουνιστές. Και όπως είπε αργότερα στη δίκη των βασανιστών της χούντας ο επίτροπος του στρατοδικείου για αυτούς ακόμη και για το σεισμό του 1956 στη Σαντορίνη θα ευθυνόντουσαν οι κομμουνιστές.
Αλλά την καλύτερη μαρτυρία για αυτή την τρομερή νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου και τα όσα έγιναν μετά αποτελεί έγγραφη διαμαρτυρία του αντιπροσώπου του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού προς τον Ράλλη, στην οποία αναφέρονται επιλέξει και τα εξής; «Οι όροι που κρατούνται οι 1700 τραυματίες, ανάπηροι πολέμου και το προσωπικό των νοσοκομείων είναι απάνθρωποι, ζουν γυμνοί με ανοιχτές πληγές… Επικρατεί ακαθαρσία απερίγραπτη… Είναι αναγκασμένοι ν΄αποπατούν εντός των θαλάμων».
Και καταλήγει: «Μου προκάλεσε φρίκη η κατάσταση αυτή, διότι παρομοίαν εικόνα δεν είχα αντικρίσει». Αυτή η «κόλαση» ήταν η αποθήκη του ανθρώπινου υλικού που τροφοδοτούσε τη δίψα του κατακτητή για αίμα. Διακόσιους πενήντα επτά ανάπηρους κλεισμένους μέσα εκεί παράδωσε και εκτελέστηκαν από τους γενίτσαρους ο Ράλλης.
Ισχυρίζονταν οι δωσίλογοι, ότι δεν «σκοτώνανε Έλληνες, αλλά μόνο κομμουνιστές, γιατί άμα δεν τους σκοτώνανε θα επικρατούσε ο κομμουνισμός και θα χανότανε «η Ελλάς και ο Χριστός και η Παναγία». Έτσι σκοτώνανε με καθαρή καρδιά.
Ποιος πατριώτης και ποιος άνθρωπος θα έδερνε και θα σκότωνε ανάπηρους, ακρωτηριασμένους, κατάκοιτους, τυφλούς; Γιατί αυτούς που έχουν μέσα τους το δηλητήριο του ναζισμού και του ρατσισμού ενάντια ακόμα και στους ανάπηρους, δεν τους λες και «ανθρώπους», ούτε βέβαια και «πατριώτες». Τους λες ναζί, ταγματασφαλίτες και δωσίλογους.
Μήπως ό,τι σκέψεις κάνουμε για τα Τάγματα Ασφαλείας, πρέπει να τις κάνουμε και για όλους αυτούς που το παίζουν πατριώτες και συνεχίζουν να τιμούν ακόμα τους δωσίλογους; Τι είδους ιστορικός είναι κάποιος που μοιράζει ακόμα τη διαφορά ανάμεσα στους θύτες και στα θύματα, προκειμένου να υπηρετήσει τον εντεταλμένο σκοπό της εξίσωσης ναζισμού – κομμουνισμού;
Τελικά ποιόν πρέπει να τιμά η πατρίδα; Τους ήρωες της Αλβανίας ανάπηρους που εκτελέστηκαν; Ή τους εκτελεστές τους; Και ποιόν τιμάει σήμερα; Πόσα σχολεία π.χ. έχουν πάει παιδαγωγική επίσκεψη στο μνημείο της θυσίας των αναπήρων, που βρίσκεται στο νοσοκομείο Σωτηρία;
Sotiria hospital in Athens, Greece, April 2014 / Μνημείο για τους εκτελεσθέντες αγωνιστές της περιόδου 1941-1952, Νοσοκομείο Σωτηρία, Αθήνα, Απρίλιος 2014
Θα κλείσουμε την ομιλία με τα μηνύματα που έγραψαν στους τοίχους της φυλακής Χατζηκώνστα δυό από τους μελλοθάνατους, που τα παραθέτει στο βιβλίο του ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης.
«Να πως καταντήσαν οι ήρωες της Αλβανίας. Από τα κρεββάτια του πόνου, γυμνοί και ξυπόλητοι στα μπουντρούμια της Εθνικής Ασφαλείας. Ένας Ανάπηρος».
Και ένας άλλο γράφει «Η πατρίς ευγνωμονούσα για τις θυσίες μας μας έκλεισε στις φυλακές. Κι’ αυτό θα περάσει».
Όμως είμαστε υποχρεωμένοι να υπενθυμίσουμε ότι ο αγνός Έλληνας της κατοχής καμμιά σχέση δεν είχε με τους αρνησιπάτριδες προδομένους συμφεροντολόγους δοσιλόγους Τσολακογλο – Λογοθετόπουλο Ράλληδες και Μπουραντάδες, που δυστυχώς δεν τιμωρηθήκανε και αφέρθησαν ελεύθεροι να συνεχίζουν το προδοτικό εθνοκαπηλευτικό έργο τους.
Κ.Κ
Επιμέλεια ανάρτησης : Αργύρης Τασιόπουλος
ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΒΗΜΑ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑΣ
Οι απόψεις που εκφράζονται στα άρθρα της Ιστοσελίδας μας ανήκουν αποκλειστικά στον/στη συγγραφέα και δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις θέσεις ή τις απόψεις της συντακτικής επιτροπής ή της ιστοσελίδας συνολικά, εκτός και αν ρητά αναφέτεται ως συντάκτης η ΕΕΥΕΔ ή ΔΣ/ΕΕΥΕΔ.
Δημοσιεύτηκε στα Χανιώτικα Νέα την 28Η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2008
Αναδημοσιεύεται από την ΕΕΥΕΔ με άδεια του Συγγραφέα.
Όποιος νομίζει πως πρόκειται περί ψηλών, ξανθών, Γερμανών με γαλάζια μάτια γελιέται. Ευσεβείς πόθοι μερικών επαρμένων του περασμένου αιώνος. Ούτε γίνεται λόγος για κάποια γενετική υπεροχή μίας φυλής ή ενός λαού έναντι άλλων… υποδεέστερων. Πρόκειται, όμως, για το μόνο ανθρωπολογικό είδος που θα μπορούσε να σώσει την οικονομική κατάσταση όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε κάθε χώρα του πλανήτη, γενικότερα.
Η Ελληνική γλώσσα είναι η μόνη που αποκωδικοποιεί το λήμμα ξεκαθαρίζοντας ότι «Άρειος» είναι αυτός που ασχολείται με την γη του και αντλείει δύναμη από τον τόπο του. Το πρόθεμα αρ- είναι διάσπαρτο σε πολλές λέξεις που σχετίζονται με την μητέρα «Γη», όπως δηλώνει και η πρώτο-ελληνική λέξη «άρουρα» – «καλλιεργήσιμη γη», από το αρ ‘γη’ και το ‘ουρ’ (πρόθεμα του ουρανού, του οποίου νερό την καθιστά γόνιμη). Διόλου τυχαίως, λοιπόν, «αρουραίος» ονομάζεται ο μυς που τρυπώνει στην «άρουρα» σε αντίθεση με τον μικρότερο «ποντικό» (τον «θαλασσινό», δηλαδή) που τρύπωνε στα καράβια και ταξίδευε στον ‘πόντο’ (θάλασσα). “‘Αχθος αρούρης” (βάρος της γης) μας λέγει ο Όμηρος ότι αισθάνεται ο Αχιλλέας, άπραγος κατόπιν του θανάτου του φίλου του Πάτροκλο. Με άρ-οτρο οργώνει την γη ο γεωργός και την αρ-δεύει όταν κατευθύνει το νερό δια των αρ-δευτικών του έργων και μετά από τον κάματο αρ-άζει (κάθεται επί της γης). Όποιος έχει γη είναι ‘άρ-χων’ (ο ‘αρ’ έχων), καθώς μόνο όσοι είχαν αρ-δεύσιμη γη θεωρούντο ‘άρχοντες’. «Άρ-ιστος» μπορεί να είναι μόνο αυτός που ορθώς ‘ίσταται’ επί της γης και «άρσις» μπορεί να επιτευχθεί μόνον όταν κάποιος πατάει γερά επάνω της. Ωστόσο, ό, τι ‘μονιάζει’ με την γη επιφέρει «αρ-μονία» (από το ρήμα “αραρίσκω”), ενώ “πάτημα γερό” στα επιχειρήματά του πρέπει να έχει κάποιος ώστε με «άρα» να συμπεράνει. Και επειδή μόνο η τελεσφόρος Γαία παρέχει συνθήκες για ζωή, δυνατά, αρτιμελή παιδιά γεννάει – και μόνον ό, τι είναι άρτιο καλά κρατάει…
Υπάρχουν πολλά ακόμη παράγωγα που αντλούν την αρχική τους σημασιολογία από το αρ, αλλά στις μέρες μας πρέπει να επικεντρωθούμε στο σοφό δίδαγμα που μας κομίζει η λέξη “Άρειος”: δηλαδή, ότι δεν γίνεσαι δυνατός (Άρειος) ως άνθρωπος ή ως λαός εάν δεν ασχολείσαι ενεργά με την δική σου γη – τον δικό σου τόπο. Αυτό ακριβώς απηχεί και το αρχαίο ρήμα «αρείω» που σημαίνει «δυναμώνω» και απαντάται στον όρκο του Αθηναίου οπλίτη σε μία εποχή που έλαμψε ακριβώς επειδή οι λέξεις τότε κόμιζαν την αλήθεια: «Την πατρίδα ουκ ελάσσω παραδώσω. Πλείω δε και αρείω όστις αν παραδέξομαι». Δηλαδή: «Την πατρίδα φτωχότερη δεν θα την παραδώσω. Θα την μεγαλώνω και θα την δυναμώνω (αρείω) περισσότερο από ό,τι την παρέλαβα.» (Θυμίζει λίγο τα σημερινά μας «μαργαριτάρια», τους σύγχρονούς μας πολιτικούς, καλή τους ώρα…)
Άρα, λοιπόν, όταν καλλιεργείς τον τόπο σου, αντλείς δύναμη και έμπνευση από την δική σου γη – τον δικό σου οίκο. Αυτό σε καθιστά Άρειο/δυνατό και ευδοκιμούν τα πάντα του «οίκου» σου επειδή τον νοικοκυρεύεις και τον «νέμεσαι» με τους δικούς σου ανθρώπους. Εξ ου και ο όρος “οικο-νομία”. Εν αντιθέσει, όσοι έπαψαν να πατούν στην γη τους βρήκαν την καταστροφή διά της «έπαρσης». Η λέξη “έπαρση” (επί + άρση) δηλώνει την κατάσταση αιώρησης τινός πάνω από ή μακριά από την γη του. Όπως ό, τι αιωρείται , είναι καταδικασμένο κάποια στιγμή να πέσει, έτσι και όλες οι επίδοξες αυτοκρατορίες πάντοτε κατέρρεαν συνεπεία της έπαρσης των υπερφίαλων που τις δημιουργούσαν, επειδή ακριβώς ηνήργησαν σε ξένα εδάφη.
Όμως, αν και εμείς οι Έλληνες δεν είχαμε επεκτατικές βλέψεις, η δική μας «έπαρση» αποδείχτηκε από τις καταστροφικότερες: Όπως το παιδάκι που δεν έχει εισιτήριο να μπει σε έναν θερινό κινηματογράφο σκαρφαλώνει τον φράχτη για να δει την ταινία, αλλά αντί τούτου πέφτει και σπάει το πόδι του, έτσι κι εμείς αδέξια σκαρφαλώσαμε για να μακαρίσουμε ξένους τρόπους ζωής που καμία σχέση είχαν με την δική μας πραγματικότητα. Έχοντας ξεριζωθεί από τα χωριά μας, αποποιούμενοι την ταυτότητά μας, πιθηκίζαμε ό, τι βλέπαμε στην οθόνη. Για τέσσερις δεκαετίες αιωρούμασταν στον φράκτη επαρμένοι, ταλαντεύοντας τα πόδια χωρίς να πατάμε στην γη μας και ατροφήσαμε, πάθαμε οστεοπόρωση. Όταν τελικά πέσαμε πάνω της, τσακιστήκαμε!
Τώρα τι κάνουμε; Μαζέυουμε ό, τι κομμάτια έχουν μείνει και συναρμολογούμε το σπίτι μας. Πρώτο μας μέλημα: να επαναγειώσουμε τα νιάτα μας, των οποίων την ανατροφή η «ηδονοθηρική» γενιά των τελευταίων δεκαετιών ανέθεσε στην «οθονο-νταντά» των ΜΜΕ που θα αποτελούσε το νευρικό σύστημα δια του οποίου θα εσκέπτοντο και θα συμπεριφέροντο οι επερχόμενες γενεές… Τι κι αν αυτή η λυχνία τα τάιζε με τοξικο-πνευματικές ουσίες; Τους έδειξε και κάποια χελωνάκια που έπεσαν στα τοξικά απόβλητα και μεταλλάχθηκαν σε χελωνονιντζάκια. Παραδειγματιζόμενα από τέτοιες εικόνες και αλλότριους ήχους μεταλλάχθηκαν και τα δικά μας παιδιά σε τερατολάγνους, ή, στην ηπιότερη περίπτωση, παντελώς αδιάφορα για το ό, τι συνέβαινε στην χώρα τους. Φυσικό επακόλουθο οι τάσεις τους για αυτοκαταστροφή και αναρχία. Πού η επαφή με την αρχή – την γη τους; Χωρίς αρχή, πού κάποιο όραμα; Φυσικό να λερώνουν τοίχους με ακαταλαβίστικα συνθήματα που μοιάζουν με οξύδωση χημικών αποβλήτων. Φυσικότατο, αντί να πιάνουν χέρια σε χορούς, να πηθικίζουν «ροκάροντας» μοναχικά ή να φορούν στραβά το καπελάκι και να «ραπάρουν» με αυτιστικά κουνήματα με το ένα χέρι στα γεννητικά τους όργανα και το άλλο αμερικανεγρορυθμικά να δακτυλοδείχνει. Κι ενώ τέτοιες τυφλές απομιμήσεις άλλωτε θα θεωρούντο αστείες, στις μέρες μας φοβίζουν… Προμηνύουν την πολιτισμική σήψη γοργώς κατακυλούσα όλον τον πλανήτη, όπως το θέλει η «εθνοφάγος» νέα τάξη.
Καιρός, λοιπόν, να ακούσουμε τον ψίθυρο του αρουραίου μυός κάτω από τα πόδια μας – τον «μυ» που «τηρεί» (βλέπει) το μυς-τήριο που θα μας κάνει Άρειους: την δύναμη της άρουρας/γης. Καιρός να καταλάβουν οι νέοι που έχουν εμποτισθεί με ξένες ιδεολογίες ότι χωρίς βαθειές ρίζες στην Ελληνική «αρούρα» θα είναι πεσμένοι δρύες που κάθε καιροσκόπος θα ξυλεύεται. Αντί να σπάνε βιτρίνες, να γράφουν μισελληνικά συνθήματα και να κάνουν ξένων οράματα δικά τους, ας χτυπήσουν το σύστημα εκεί που πονάει διεκδικώντας ό, τι αυτό τους έχει στερήσει: δηλαδή την γλώσσα τους, την ιστορία τους, την ταυτότητά τους, την τίμια εργασία στη γη τους. Ας γυρίσουν την πλάτη στις πόλεις που τους καταστρέφουν, αλλά όχι στην πατρίδα. Να ξεχυθούν στην ύπαιθρο και να χτυπήσουν την ανεργία πέρνοντας τις δουλειές από τους αλλοδαπούς που νέμονται τον δικό μας οίκο στις χώρες τους. Όσο ουτοπικό κι αν ακούγεται, σε λίγο μόνο οι κοινότητες στα χωριά θα αποτελούν την πρωτογενή ανάπτυξη και θα είναι η μόνη σωτηρία καθώς η παγκόσμια οικονομία θα καταρρέει.
Όσον αφορά τους μεγαλύτερους και «βολεμένους», καιρός να προχωρήσουμε από τα σχέδια επί χάρτου στις επιχειρήσεις. Και μάλιστα μας δίνεται μία μεγάλη ευκαιρία: Τώρα που όλα τα διεθνή μέσα επικεντρώνονται σε μας και μας χλευάζουν, επιτέλους να πρωτοπορήσουμε και να δείξουμε τον δρόμο και σε άλλα έθνη που έχουν μπει στο στόχαστρο του πραγματικού φασισμού – αυτόν της «εθνοκτόνου» παγκοσμιοποίησης.
Να αποτρέψουμε την μετανάστευση των νέων μας και συνάμα την λαθρομετανάστευση προτιμώντας ελληνόπουλα σε όλες τις θέσεις εργασίας, προτιμώντας δικά μας προιόντα, Ελληνικούς ήχους και Ελληνικούς τρόπους ζωής. Εάν ξαναποτισθεί αυτή η γη με Ελληνικό, Άρειο ιδρώτα, πολλάκις θα μας ανταμείψει. Εξ άλλου, είχαμε έναν πολιτισμό για τον οποίον αξίζει να ζει κανείς. Καιρός να τον επαναφέρουμε.
Επειδή πολλοί με έχουν ρωτήσει τι σχέση έχει ο Άρειος με τον θεό του πολέμου Άρη, θα προσθέσω ότι η σχέση είναι αρρήκτως δεμένη για τους ακόλουθους λόγους:
Η γη, όπως αναφέρει και ο Όμηρος, εν παρουσία του Άρεως εσείετο κάτω από τα πόδια της φάλαγγας και της κλαγγής των όπλων και άρα είναι απολύτως συνδεδεμένος ο Άρης εννοιολογικώς.
Επίσης αυτός που πολεμάει, γιατί πολεμάει;
Για την πατρώα αρούρα, την πατρώα γη.
Εάν αναλογιστούμε ότι οι οπλίτες κατά την αρχαϊκή εποχή ήσαν αγρότες, και έπερναν τα εφέστια όπλα που κρεμόντουσαν πάνω από τις εστίες των και συγκέντρωναν φάλαγγα στα πεδία των, ο Άρειος και φυσικά είναι αυτός που αντλεί δύναμη από την γη του και πολεμάει γι αυτήν.
Και πολεμάει για την γη του επειδή ο εχθρός κατά εκείνες τις εποχές κατέκαιγαν τις σοδιές των ηττημένων. (Εύλογο το ερώτημα: «Εμείς πώς αντιμετωπίζουμε τον εχθρό που κατακαίει την χώρα μας κάθε καλοκαίρι;»)
Ο Άρης, λοιπόν, είναι ο κατεξοχήν θεός του πολέμου, επειδή ο πόλεμος απορρέει εκ της φιλονικίας πέριξ του οικονομικού ελέγχου γης. Και ερωμένη του είναι η θεά του έρωτος, η Αφροδίτη, επειδή πολεμάς γι’ αυτό που αγαπάς.
%20%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CE%A7%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CF%8C%CE%B4%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%BF){kind=link}